نسخه فیزیکی

  • شهر کتاب مرکزی تهران – خیابان دکتر شریعتی – بالاتر از خیابان استاد مطهری – نبش کوچه کلاته – فروشگاه مرکزی شهر کتاب
  • شهر کتاب کاشانک نیاوران، کاشانک، نرسیده به سه راه آجودانیه
  • نشر ثالث خیابان کریم‌خان زند، بین خیابان ایرانشهر و ماهشهر، پلاک ۱۵۰
  • شهر کتاب سعادت آباد انتهای خیابان ایران‌زمین، جنب فرهنگسرای ابن‌سینا، شهر کتاب ابن‌سینا
شماره 71 گزارش ماه پرونده - گزارش‌ماه صفحه 42

کارنامه ابری وزیر: نیاز به تلاش بیشتر

بررسی کارنامه دوساله‌ی وزارت محمدجواد آذری جهرمی اگر نگوییم کار بسیار سختی است، دست‌کم کار بسیار پردردسری است. نظرات، موضع‌گیری‌ها و از همه مهم‌تر حضور مداوم جهرمی در فضای مجازی سبب شده او در کنار یک مدیر ارشد اجرایی به یک چهره‌ رسانه‌ای یا به عبارت بهتر به یک سلبریتی فضای مجازی هم تبدیل شود. در نتیجه بررسی کارنامه‌ عملکرد او به خاطر داشتن طرفداران دوآتشه از یک‌ سو و مخالفان تندرو از سوی دیگر آسان نخواهد بود، و احتمالاً فرامتن به متن اولویت پیدا خواهد کرد.
از طرف دیگر، تخصص و دانش من در جایگاه نگارنده‌ این متن کفاف داوری در تمام بخش‌های زیرمجموعه‌ وزارت فناوری اطلاعات را نمی‌دهد، تخصص و تجربه‌ من در سال‌های گذشته تنها در حوزه‌ رایانش ابری بوده و تلاش می‌کنم فقط در حوزه‌ تخصصی خود اعلام نظر کنم.
در نتیجه، در این یادداشت به دور از هیاهوی سیاسی تنها از نگاه علمی تلاش شده است به اختصار عملکرد کارنامه‌ دوساله‌ وزیر محترم فناوری اطلاعات و ارتباطات در حوزه‌ رایانش ابری مورد بررسی و تحلیل قرار گیرد.

رایانش ابری

در برنامه‌ پیشنهادی مهندس جهرمی به مجلس برای دریافت رای اعتماد ، یکی از هشت بخش «برنامه‌ آینده تا پایان دولت» مرتبط به بخش رایانش ابری است. همچنین در بخش «بررسی تحولات جهانی ارتباطات و فناوری اطلاعات» رایانش ابری یکی از پنج بخش مورد بررسی قرار گرفته که در بخش راهبردها به حمایت و تحقق اهداف آن ارجاع شده است.
در نتیجه، بررسی عملکرد دوساله‌ وزارت ارتباطات در بخش رایانش ابری می‌تواند بخشی از تمام عملکرد این وزارتخانه را نشان دهد. امیدوارم این بررسی در کنار سایر بررسی‌هایی که در این پرونده «پیوست» کنار هم قرار گرفته‌اند، بتواند در مجموع یک بررسی جامع و پذیرفتنی را در مقابل چشم مخاطبان قرار دهد.

اهداف در بخش رایانش ابری

از آنجا که برای بخش رایانش ابری در برنامه‌ پیشنهادی دولت به مجلس، KPI مشخصی وجود ندارد، من در جایگاه یک فعال بخش خصوصی تلاش کردم در سه حوزه‌ مختلف با تعریف چند شاخص کلیدی که انتظار می‌رفت و می‌رود دولت آنها را انجام دهد، عملکرد وزارت ارتباطات را مورد بررسی قرار دهم. این سه حوزه برداشت من از اولویت‌های اعلامی دولت در سال‌های گذشته بوده و ممکن است با اولویت‌بندی مدیران وزارتخانه الزاماً منطبق نباشد.

گسترش زیرساخت ابری در کشور
امکان تامین پهنای باند از تامین‌کنندگان بین‌المللی

متاسفانه پهنای باند بین‌الملل کشور در انحصار یک شرکت دولتی به نام «شرکت ارتباطات زیرساخت» است. اصطلاحاً این شرکت یک تامین‌کننده‌ لایه ۲ بین‌المللی است. ارائه‌دهندگان زیرساخت‌های ابری برای ضمانت کیفیت سرویس‌شان و تامین SLA نزدیک به ۱۰۰ درصدی به کاربران خود نیازمند آن هستند که بتوانند پهنای باند خود را با قیمت بین‌الملل و از طریق چند تامین‌کننده‌ی لایه ‌۱ و لایه ۲ تامین کنند. متاسفانه این امکان نه از نظر تامین از طریق تامین‌کنندگان مختلف و نه از نظر قیمت‌گذاری در کشور وجود ندارد.
وزارت ارتباطات وعده داده است که امکان اتصال شرکت‌های ابری به اپراتورهای مختلف و البته به همان قیمت بین‌المللی فراهم شود. این می‌تواند یک اتفاق فوق‌العاده در بخش ارتباطات و زیرساخت کشور باشد. امری که باید منتظر بمانیم و ببینیم آیا در دو سال باقیمانده دولت یازدهم محقق می‌شود یا خیر.

تسهیل واردات سخت‌افزار

یکی از بزرگ‌ترین مشکلات سرویس‌دهندگان زیرساخت ابری در کشور تامین سخت‌افزار است. علاوه‌ بر مشکلات متعدد بین‌المللی در رابطه با تحریم و انتقال تجهیزات به ایران، ثبت سفارش، تخصیص ارز حتی به نرخ آزاد، و ترخیص کالاها در کمرگ، پیچیدگی‌های متعددی دارد. متاسفانه وزارت ارتباطات اقدامات موثری در این بخش انجام نداده است.

ایجاد و گسترش قطب‌های دیتاسنتری

یکی از بهترین اقدامات وزارتخانه، تلاش برای ایجاد قطب‌های دیتاسنتری به ‌منظور ایجاد دست‌کم پنج دیتاسنتر ۵۰۰ رکی در کشور بود. یکی از اهداف تشکیل این قطب‌ها حل دو مشکل تامین پهنای باند بین‌الملل و تسهیل در واردات سخت‌افزار و البته ایجاد دیتاسنترهای بزرگ و استاندارد ملی بوده است.
در این بخش طراحی و جانمایی فیزیکی را وزارتخانه انجام داد، چند مرحله فراخوان عمومی آن نیز منتشر شد، اما متاسفانه این طرح با اقدامات عملی نتیجه‌بخشی همراه نشد.

بهبود سازوکارهای صیانت از حریم خصوصی

تاثیر حل مشکل صیانت از حریم خصوصی در افزایش اقبال عمومی به زیرساخت‌های ابری بر هیچ‌کس پنهان نیست. وزارت فناوری اطلاعات با پیشنهاد لایحه‌ صیانت و حفاظت از داده‌های شخصی به دولت و به موجب آن تصویب آن، گام مهمی در این بخش برداشته است.
کسب رضایت کاربر در پردازش و نگهداشت داده‌های شخصی و داده‌های شخصی حساس و ایجاد وضع قوانین تنبیهی برای قانون‌شکنان می‌تواند نقش مهمی در بهبود اعتماد از دست‌رفته‌ کاربران ایرانی به سرویس‌دهندگان ایرانی ایفا کند.

تمرکززدایی و استفاده از منابع استانی در زیرساخت ابری
استفاده از سخت‌افزارهای دیتاسنترهای استانی

در سال‌های گذشته تعداد ۱۶ دیتاسنتر استانی در نقاط مختلف کشور ایجاد و تجهیزات مختلفی برای آن خریداری شد. نداشتن هیچ‌گونه جذابیت در بهره‌برداری از یک دیتاسنتر غیراستاندارد کوچک در نقطه‌ای از کشور که حتی به شبکه‌ IXP متصل نیست، سبب شد این دیتاسنترها و سخت‌افزارهایی که با هزینه‌های کلان برای آن خریداری شده بود، بلااستفاده بماند.
یکی از پیشنهادهای مطرح‌شده در این بخش تجمیع سخت‌افزار این ۱۶ دیتاسنتر در نقطه‌های متصل به شبکه IXP و واگذاری آن به شرکت‌های ابری بخش خصوصی برای بهره‌برداری بود. در این راستا اقدامات اولیه آن در سازمان فناوری اطلاعات انجام شده است و به ‌زودی مناقصه یا مزایده‌ احتمالی آن برگزار خواهد شد. به نظر می‌رسد در این بخش می‌شد در زمان‌بندی کوتاه‌تری به نتیجه دست یافت.

ارائه‌ پهنای باند با تخفیف و اتصال به شبکه‌ IXP

شرکت ارتباطات زیرساخت با صدور بخشنامه‌ای در راستای حمایت از تولیدکنندگان محتوا و شرکت‌های سرویس‌دهنده‌ ابری برای توزیع منطقی‌تر ترافیک کشور در استان‌ها، اقدامات پذیرفتنی را در ارائه‌ پهنای باند با تخفیف بالا انجام داد.
تسهیلات این بخش عملاً با واگذاری دیتاسنترهای استانی قابلیت بهره‌برداری خواهند یافت.

فرهنگ‌سازی به‌ منظور مهاجرت سازمان‌های دولتی به زیرساخت ابری

نرخ مهاجرت و استفاده از زیرساخت‌های ابری در کشور‌های توسعه‌یافته بیشتر از ۸۶ درصد و در ایران کمتر از ۱۵ درصد است. یکی از مهم‌ترین فاکتورهایی که سبب شده این شاخص در ایران تا این میزان کمتر از استانداردهای جهانی باشد، عدم اقبال دستگاه‌های دولتی و نهاد‌های عمومی در استفاده از بسترهای ابری است.
برخی اقدامات سازمان فناوری اطلاعات در راستای پوشش سامانه‌های حساس ملی به ابر امنیتی، صدور مجوز امنیت ابری افتا و ترویج استفاده از شبکه‌های توزیع محتوا در دولت، اقدامات مفیدی در این بخش بوده است، اما همچنان در بخش زیرساخت پردازش و ذخیره‌سازی ابری هنوز اقدامات درخور توجهی انجام نشده است.

تسهیل صادرات ابری
تامین پهنای باند بدون فیلتر

یکی از مشکلات سرویس‌دهندگان زیرساخت کشور برای حضور در بازارهای صادراتی منطقه، کیفیت اینترنت داخل کشور است. عملاً از طریق پهنای باندی که پس از عبور از تجهیزات امنیت شبکه مقدار قابل توجهی از کیفیت آن کاسته می‌شود و از سوی دیگر بسیاری از وب‌سایت‌های بین‌المللی نیز در آن فیلتر است، در نتیجه امکان سرویس‌دهی به مشتریان حتی کشورهای همسایه نظیر افغانستان، عراق و پاکستان وجود ندارد.
وزارت ارتباطات برای حل این مشکل وعده داده است مناطقی از کشور را به ‌عنوان مناطق آزاد سایبری مشخص کند تا از طریق آن بتوان به کاربران خارج از کشور با اینترنت بدون فیلتر سرویس‌دهی کرد. وزارت ارتباطات این موضوع را هنوز به ‌شکل رسمی اعلام نکرده است.

سازگاری قوانین بالادستی کشور با GDPR

از ۲۵ مه ۲۰۱۸، اتحادیه‌ اروپا با اجرایی کردن «مقررات عمومی حفاظت از داده اتحادیه اروپا» گام مهمی در محافظت از اطلاعات شهروندان اروپایی برداشت. در کنار نکات مثبت، این طرح مشکلات بسیار بزرگی را برای سرویس‌دهندگان بین‌المللی به وجود آورد. متاسفانه اگر یک سرویس ایرانی بخواهد در ابعاد بین‌المللی فعالیت کند، این مقررات به‌ ویژه در بخش ذخیره‌سازی داده‌های کاربران مغایرت کاملی با قوانین بالادستی کشور به ‌ویژه آیین‌نامه‌های تدوین‌شده در شورای عالی فضای مجازی دارد.
کشورهایی از جمله نیوزیلند، آرژانتین، ژاپن، کانادا و آمریکا با توافق با اتحادیه‌ اروپا مناسباتی را طراحی کرده‌اند که تبادل و ذخیره‌سازی اطلاعات مشتریان در سرویس‌های بین‌المللی را پوشش می‌دهد. امر و توافقاتی که به ‌شدت نیاز است از سوی مدیران ارشد کشورمان نیز پیگیری و مطالبه شود.

کارنامه

مدتی است مدارس به‌ جای کارنامه‌های کمی (۰ تا ۲۰) از کارنامه‌های توصیفی برای ارزیابی دانش‌آموزان استفاده می‌کنند. فکر کردم بد نیست در پایان و برای جمع‌بندی یک کارنامه‌ توصیفی هم برای آقای وزیر در بخش زیرساخت‌های ابری صادر کنیم.
نیاز به تلاش بیشتر: برنامه‌ریزی‌هایی برای این کار انجام شده اما منتج به اقدامات عملی نشده است.
قابل قبول: گام‌های اجرایی انجام شده اما هنوز با رسیدن به نتیجه فاصله است.
خوب: اقدامات به نتیجه رسیده است اما هنوز نیاز به بهبود وضعیت وجود دارد.
بسیار خوب: نتایج کاملاً منطبق با اهداف مورد نظر در دوره‌ چهارساله بوده است.
اگرچه دو سال فرصت بسیاری برای تحقق و بهبود اهداف کشور در حوزه‌ زیرساخت‌های ابری نبوده است، به نظر می‌رسد مهندس جهرمی به «تلاش بیشتر» برای قبولی با نمره‌ خوب در پایان چهار سال نیاز دارد.

نظر بگذارید

اولین نفری باشید که نظر میگذارد

اعلان برای
avatar
wpDiscuz