نسخه فیزیکی

  • شهر کتاب مرکزی تهران – خیابان دکتر شریعتی – بالاتر از خیابان استاد مطهری – نبش کوچه کلاته – فروشگاه مرکزی شهر کتاب
  • شهر کتاب کاشانک نیاوران، کاشانک، نرسیده به سه راه آجودانیه
  • نشر ثالث خیابان کریم‌خان زند، بین خیابان ایرانشهر و ماهشهر، پلاک ۱۵۰
  • شهر کتاب سعادت آباد انتهای خیابان ایران‌زمین، جنب فرهنگسرای ابن‌سینا، شهر کتاب ابن‌سینا
شماره 71 گزارش ماه پرونده - گزارش‌ماه صفحه 26

به کارنامه دوساله وزیر ارتباطات ایران چه نمره‌ای می‌دهید

بیدارین؟!

میثم قاسمیدبیر ویژه‌نامه‌ها

 

مردادماه ۱۳۹۶، وقتی حسن روحانی، بعد از اما و اگرهای بسیار و مطرح شدن نام‌های آشنایی از میان مدیران باسابقه صنعت ICT، محمد‌جواد آذری جهرمی را برای پست وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات دولت دوازدهم به مجلس معرفی کرد، تعجب و بهت بسیاری را برانگیخت. آذری جهرمی که تا پیش از معرفی شدنش به عنوان وزیر پیشنهادی کابینه دولت دوازدهم به عنوان یکی از مدیران جوان و نوگرا در شرکت‌ ارتباطات زیرساخت شناخته می‌‌شد و در میان عموم مردم و سیاسیون چندان شناخته‌شده نبود، ناگهان به سطح اول منازعات سیاسی پرتاب شد. مدیر جوانی که در حوزه آی‌تی نامش با توسعه اینترنت گره خورده بود به یکباره- به خاطر سابقه کاری‌اش در وزارت اطلاعات- از سوی بخش‌هایی از فعالان سیاسی، نمایندگان مجلس و مدیران و تحلیلگران بخش خصوصی و رسانه‌ای با نقدهای جدی روبه‌رو شد؛ اما با تمام این حواشی او توانست در ۲۹ مرداد ۱۳۹۶ با نمره‌ای ناپلئونی رای اعتماد نمایندگان مجلس را کسب کند و راهی
سیدخندان شود. حالا با گذشت دو سال از آن روزها، زمزمه‌هایی از کاندیدا شدن جهرمی- وزیر پیشنهادی‌‌ای که شاید بسیاری باور نداشتند به عنوان جوان‌ترین وزیر کابینه سالخورده حسن روحانی انتخاب شود- در انتخابات ریاست‌ جمهوری دوره سیزدهم شنیده می‌شود. هرچند او بارها پروراندن این هدف برای خودش را رد کرده است.

در مورد کاندیدا شدن جهرمی، سایه‌روشن‌های زیادی وجود دارد؛ از شرایط سنی‌اش گرفته تا تایید صلاحیت از سوی شورای نگهبان؛که این بماند به وقتش. دوران وزارت وزیر ارتباطات دولت دوازدهم به نیمه رسیده و شاید این زمان فرصت خوبی باشد تا با سنجش کارهای او در این دو سوال مشخص شود که جوان‌ترین عضو کابینه دولت دوازدهم چقدر توانسته بر اساس وعده‌هایش عمل کند و پاسخگوی خواسته‌های جامعه باشد.

ستاره رو به خاموشی

محمدجواد آذری جهرمی بی‌شک رسانه‌ای‌ترین عضو دولت دوازدهم است. کمتر روزی را در دو سال گذشته می‌توان یافت که اثری از جهرمی در رسانه‌های رسمی و شبکه‌های اجتماعی نباشد. با این حال، می‌توان گفت هرچه از دوران وزارت او گذشته، ستاره اقبالش در رسانه‌های عمومی رو به افول بوده و در مقابل، شبکه‌های اجتماعی به عرصه قدرت‌نمایی وزیر ارتباطات تبدیل شده‌اند.
مروری بر پوشش اخبار مربوط به ICT در رسانه‌های رسمی (اعم از روزنامه‌ها و مجلات، سایت‌های خبری و خبرگزاری‌ها و…) نشان می‌دهد هرچه از ۲۹ مرداد ۹۶ (روزی که جهرمی از مجلس رای اعتماد گرفت) فاصله می‌گیریم، اخبار کمتری از این حوزه در رسانه‌ها منعکس می‌شود. با توجه به اینکه مهم‌ترین فرد خبرساز در صنعت ICT کشور در این دو سال آذری جهرمی بوده است، می‌توان تا حد قابل قبولی پوشش اخبار ICT را با انعکاس سخنان و عملکرد وزیر ارتباطات همسان دانست. بر این اساس، اگر مرداد ۹۶ را مبداء بررسی پوشش اخبار قرار دهیم، روز ۲۴ مرداد، زمانی که محمدجواد آذری جهرمی به عنوان وزیر پیشنهادی ارتباطات و فناوری اطلاعات به مجلس معرفی شد، و پنج روز بعد که او توانست رای اعتماد بگیرد، بیشترین تعداد اخبار مردادماه از این حوزه در رسانه‌ها منتشر شد. با وجود این، روزی که او در مراسم معارفه شرکت کرد، بیشترین تعداد اخبار در رسانه‌ها انتشار یافت، رکوردی که تاکنون تکرار نشده است. جهرمی در روزهای ابتدایی شهریور ۹۶ با انبوهی از وعده‌ها و سخنان آتشین، تیتر اول رسانه‌ها شد. او از تلاش برای رفع فیلتر شبکه‌های اجتماعی، ایجاد اشتغال، مقابله با پیامک‌های تبلیغاتی مزاحم، اصلاح قانون کپی‌رایت و… سخن گفت و نشان داد می‌داند رسانه‌ها به چه موضوعاتی حساس هستند. در ماه‌های مهر و آبان نیز او با همین فرمان پیش رفت و گرچه به سطح شهریور نرسید، اما همچنان جایگاه مناسبی در رسانه‌های رسمی داشت. به خصوص که اجرای طرح رجیستری و گرانی گوشی پس از آن نیز باعث شد جهرمی همچنان سخنانی برای گفتن داشته باشد. آذر ۹۶ برای وزیر جوان، با یک جمله کلیدی و خاطره‌ساز همراه بود. ۲۸ آذر، رئیس‌جمهوری در اجلاس حقوق شهروندی گفت که وزیر، قول می‌دهد دستش روی دکمه فیلترینگ نرود. گرچه همان زمان مشخص بود چنین جمله‌ای- با توجه به میزان اختیارات وزارت ارتباطات در رابطه با مسدودسازی سایت‌های اینترنتی- در آینده مشکل‌ساز خواهد بود؛ اما کمتر از ۱۰ روز بعد، زمانی که تلگرام و اینستاگرام به دستور رئیس‌جمهوری مسدود شدند، سیل واکنش‌های منفی به سمت وزیر سرازیر شد. این واکنش‌ها تا آنجا پیش رفت که او دو روز بعد رسماً از کسب‌وکارهایی که بابت این فیلترینگ متضرر شده‌اند، عذرخواهی کرد؛ اما روزهای بد چندان طول نکشید و تلگرام و اینستاگرام، به رغم انتقادهای گسترده مخالفان دولت، دوباره در دسترس قرار گرفتند. دی‌ماه ۹۶ گرچه ماه بدی برای آذری جهرمی بود اما قطعاً آن روزها بدترین روزهای او نبودند.
در روزهای پایانی سال ۹۶، بالا رفتن قیمت ارزهای بین‌المللی باعث گران شدن گوشی تلفن همراه شد و رسانه‌ها اجرای طرح رجیستری را به این موضوع مرتبط دانستند. اختلال‌های پایان‌ناپذیر اینترنت و لو رفتن شماره‌های تلفن همراه کاربرانی که از سایت‌های تبلیغات آنلاین استفاده کرده بودند نیز از جمله دردسرهای رسانه‌ای وزیر بودند؛ اما هر طور بود، جهرمی سال ۹۶ را به سلامت پشت سر گذاشت.

بررسی کارنامه دو ساله آذری جهرمی نشان می‌دهد در موضوعاتی که رنگ‌وبوی عمومی‌تر و حتی سیاسی دارند، او با کمک رسانه‌ها توانسته است تا حدودی اهداف خود را پیش ببرد

فروردین ۹۷، زمانی که رسانه‌ها هنوز از خواب طولانی تعطیلات بهاری بیدار نشده بودند، زمزمه‌های فیلترینگ تلگرام دوباره شنیده شد و در حالی که وزارت ارتباطات مدام این موضوع را تکذیب می‌کرد در نهایت، این پیام‌رسان محبوب اردیبهشت ماه از دسترس کاربران خارج شد. فردای روزی که تلگرام به دستور بیژن قاسم‌زاده، بازپرس شعبه دوم دادسرای فرهنگ و رسانه، فیلتر شد، خبر استعفای جهرمی در شهر پیچید و تا عصر همان روز ادامه یافت تا در نهایت خود او این موضوع را تکذیب کرد. با این حال، فیلترینگ تلگرام چیزی نبود که بتوان به سادگی موج حاصل از آن را پشت سر گذاشت. حدود دو هفته بعد، در حالی که وزیر روز پر از موفقیتی را در جریان بازدید از همراه اول پشت سر می‌گذاشت، انتشار نقل قولی از او درباره مسدود کردن فیلترشکن‌ها تجربه تلخی دیگر را برای جهرمی رقم زد. او در روزهای بعد تلاش کرد نشان دهد آنچه در رسانه‌ها آمده اشتباه بوده است، اما خودش هم می‌دانست خبری که منتشر شود، تکذیبش چندان اثری ندارد. جهرمی خرداد ۹۷ را هم با پس‌لرزه‌های فیلتر تلگرام و اختلال‌های اینترنتی که به دنبال داشت گذراند و وارد تیرماه سخت شد. ماهی که در آن قرار بود دلار ۴۲۰۰ تومانیْ قیمت‌ها را پایین نگه دارد اما خود به چالشی مهم تبدیل شد. قیمت گوشی تلفن همراه سر به فلک کشید و بازار را تعطیل کرد. پیگیری‌های جهرمی و انتشار فهرست دریافت‌کنندگان ارز دولتی و غیره نیز در نهایت نتوانست بازار را به حالت قبلی بازگرداند و تنها به تیره شدن روابط او با بخش‌های دیگر دولت منجر شد.
تیرماه ۹۷ را می‌توان نقطه آغاز افول ستاره اقبال جهرمی در رسانه‌های رسمی دانست. او دیگر هیچ‌گاه نتوانست به سطح پوشش اخبار پیش از آن بازگردد. حتی موضوعاتی مانند کلاهبرداری از شهروندان با استفاده از خدمات ارزش افزوده، در مدار قرار نگرفتن ماهواره پیام، تشکیل کمیته رفع موانع کسب‌وکارها در دولت، شکایت دادستانی از وزیر ارتباطات، کشف تقلب در جریان انتخاب بهترین برنامه صداوسیما و کارت زرد مجلس به جهرمی بابت توسعه روستایی، نیز نتوانست او را دوباره به سطح اول اخبار کشور بازگرداند. هرچند سیل اخبار سیاسی و اقتصادی در سال‌های ۹۷ و ۹۸ آنچنان بود که به هیچ موضوع دیگری اجازه مطرح شدن نمی‌داند اما از سوی دیگر می‌توان گفت سخنان و نظرات جهرمی پس از دو سال برای رسانه‌ها عادی شده‌ و آنها ترجیح می‌دهند به موضوعات دیگری بپردازند. در مقابل، بررسی گراف‌های شبکه‌های اجتماعی نشان می‌دهد کاربران فضای مجازی همچنان با موضوعات مورد علاقه وزیر همراهی دارند و با او وارد گفت‌وگو می‌شوند.

سلطان مجازی

جهرمی از تابستان سال ۹۶ تصمیم گرفت در شبکه‌های اجتماعی حضور پیدا کند. او اولین پست اینستاگرامی خود را ۲۲ تیر ۹۶ و اولین پست توییتری‌اش را در ششم مرداد ۹۶ منتشر کرد. با این اوصاف، در طول دو سال اخیر- تا انتهای مرداد ۹۸- اندکی بیش از هزار توییت نوشته و نزدیک به ۵۰۰ پست اینستاگرامی منتشر کرده است. بررسی گراف توییت‌های جهرمی نشان می‌دهد او در دی‌ماه ۹۶ کمترین تعداد توییت را داشته که می‌توان گفت به دلیل اعتراضات ماه مزبور و مسدود شدن اینستاگرام و تلگرام ترجیح داده چندان در معرض دید کاربران شبکه‌های اجتماعی نباشد. پس از آن نیز تا پایان مهرماه سال ۹۷ هیچ‌گاه به آن سطح از تعداد توییت بازنگشت؛ اما در آذر و دی ۹۷ با توییت‌هایی درباره بودجه، اینترنت و غیره رکورد خود را در این زمینه ثبت کرد. گراف پاسخ‌های وزیر به کاربران نیز از همین تابع پیروی می‌کند. پرکاربردترین هشتگ‌های مورد استفاده وزیر نیز «حق‌الناس» و «گزارش به مردم» هستند.
در توییتر، کاربران بسیاری وزیر ارتباطات را خطاب قرار می‌دهند که در برخی از موارد موضوعات مورد اشاره آنها ارتباطی با وظایف وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات ندارد. هرچند گاهی جهرمی این موضوعات را نیز پیگیری می‌کند. با وجود این، بیشترین هشتگ‌هایی که او را مخاطب قرار داده‌اند فیلترینگ، اینستاگرام، تلگرام و فیلترشکن هستند.
جالب آنکه وقتی بحث فیلترینگ، تلگرام و سرعت اینترنت مطرح می‌شود، واکنش کاربران منفی است و زمانی که درباره شفافیت، حق‌الناس و آینده روشن سخن به میان می‌آید، واکنش‌ها عموماً مثبت می‌شود (گراف‌های مربوط به این بخش را می‌توانید در صفحات ۳۸ و ۳۹ ببینید).
در اینستاگرام اما موضوع اندکی متفاوت است. خاصیت این شبکه اجتماعی به گونه‌ای است که موضوعات عمومی‌تری مورد اقبال قرار می‌گیرند و جهرمی نیز به خوبی این موضوع را می‌داند. انتشار عکس‌هایی با موضوعات شخصی (مانند مسافرت، انجام کارهای خانه، وقت گذراندن با فرزندان و غیره) در اینستاگرام جهرمی جایگاه ویژه‌ای دارند و در عین حال او هر از چند گاهی با انتشار پست‌هایی درباره موضوعات مورد علاقه مردم (مانند توزیع قبض‌های تلفن یا تردد با دوچرخه در شهر) تلاش می‌کند ذائقه مخاطبان خود را تامین کند.
بررسی مجموع رفتارهای محمدجواد آذری جهرمی در شبکه‌های اجتماعی نشان می‌دهد او در طول زمان، رواداری بیشتری نسبت به انتقادها و شوخی‌های کاربران پیدا کرده و همچنین، نبض این رسانه‌های مدرن را در اختیار دارد. او می‌تواند با انتشار یک پست یک کلمه‌ای در توییتر (بیدارین؟) بیش از شش هزار قلب و بالغ بر ۷۳۰۰ جواب دریافت کند. اینها نشان می‌دهند جهرمی سلطان بلامنازع فضای مجازی است. سلطنتی که گروهی از منتقدانْ آن را تلاشی برای دور نگه داشتن نگاه‌ها از عملکرد وزیر در زمینه‌های واقعی‌تر می‌دانند.

زیرساخت نیم‌بند

توسعه زیرساخت ارتباطی کشور از آن دست موضوعاتی است که تقریباً تمامی وزرای ارتباطات تلاش کرده‌اند نشان دهند در این زمینه فعالیت‌هایی داشته‌اند؛ اما گستردگی موضوع زیرساخت به گونه‌ای است که هر کدام از وزیران تنها توانسته‌اند به بخش‌هایی از آن توجه نشان دهند و بخش‌های دیگر را رها کرده‌اند.

سیاست‌های واعظی در اینترنت ثابت از سوی جهرمی پیگیری می‌شود. او با ثابت نگه داشتن تعرفه به باور شرکت‌های اینترنتی، آخرین ضربه را به تن نیمه‌جان این شرکت‌ها زده است

نگاهی به گذشته توسعه زیرساخت ارتباطی کشور نشان می‌دهد توسعه در بخش زیرساخت ثابت از زمان محمد غرضی شروع شد و در دوران احمد معتمدی به اوج شکوفایی رسید و محمد سلیمانی سعی کرد به بلوغ این بخش کمک کند. شبکه ثابت در دوران تصدی رضا تقی‌پور با کمترین تغییر به محمود واعظی سپرده شد؛ تا جایی که وقتی از واعظی پرسیده شد وعده‌اش برای بهبود دسترسی کاربران به اینترنت پرسرعت و باکیفیت چه شده، او گفت وارث شبکه زیرساختی وصله‌پینه‌ای است که اصلاح آن سال‌ها طول خواهد کشید. در نهایت هم او تمام انرژی خود را روی توسعه شبکه زیرساخت تلفن همراه با استفاده از آزادسازی تکنولوژی‌های ۳G و ۴G گذاشت تا حل مشکلات شرکت‌های اینترنت ثابت و مخابراتی که به زخمی عمیق بر بدنه ارتباطات کشور تبدیل شده بود، به محمدجواد آذری جهرمی سپرده شود. شرکت مخابرات ایران و شرکت‌های اینترنت ثابت که با وعده‌های وزیر ارتباطات دولت یازدهم امیدوار به حل مشکلات چندساله خود بودند، در نهایت با تصمیمات محمود واعظی در مخالفت با تغییرات تعرفه‌ای و ثابت نگه داشتن قیمت‌ها- که به باور بسیاری ریشه‌های سیاسی داشت- روزگار را سخت‌تر از دوران گذشته سپری کردند. سیاست‌های واعظی در توسعه اینترنت ثابت حالا هم از سوی محمدجواد آذری جهرمی پیگیری می‌شود. او با ثابت نگه داشتن تعرفه و مصوبه اینترنت غیرحجمی به باور بسیاری از مدیران شرکت‌های اینترنتی، آخرین ضربه را به تن نیمه‌جان این شرکت‌ها زده است.
جهرمی در دو سال گذشته با وجود نامه‌نگاری و اعتراض شرکت‌های اینترنت ثابت برای تغییر تعرفه‌ها به این درخواست‌ها پاسخ منفی داده و اعلام کرده که این شرکت‌ها باید به صورت جدی روی توسعه شبکه خود سرمایه‌گذاری کنند. جهرمی در حالی نیاز این بازار را سرمایه‌گذاری جدی اعلام می‌کند که به باور فعالان بازار اینترنتی به دلیل سیاست‌گذاری‌های اشتباه وزارت ارتباطات در چند سال گذشته و اجرا نشدن درست مصوبات رگولاتوری، هیچ سرمایه‌گذاری حاضر به آوردن سرمایه خود به این بازار نیست. در کنار این نمره منفی در زمینه شبکه ارتباطات ثابت کشور، حداقل آمار و ارقام نشان می‌دهد او می‌تواند در بخش توسعه شبکه مادر مخابراتی، نمره نسبتاً قابل قبولی دریافت کند. بر اساس آمار، ظرفیت انتقال شبکه داخل در دو سال گذشته به بیش از ۲۰ ترابیت بر ثانیه رسیده و ظرفیت لایه سه به بالا بیش از ۱۰ ترابیت بر ثانیه گزارش شده است. ظرفیت در حوزه بین‌الملل نیز حدود ۲/۲ ترابیت بر ثانیه است که این میزان در ابتدای شروع کار جهرمی به عنوان وزیر ارتباطات ۲/۱ ترابیت بر ثانیه بوده است.
این رشد در ظرفیت اینترنت داخلی و بین‌المللی اما تاکنون به تجربه خوشایند کاربران در استفاده سرویس‌های اینترنتی منجر نشده است. در ماه‌های گذشته اختلال‌های گاه و بی‌گاه اینترنت، صدای بسیاری از کاربران و البته کسب‌وکارها را بلند کرده است. اینفوگرافیک صفحه‌های ۳۸ و ۳۹ نشان می‌دهند وقتی سخن از اینترنت در شبکه‌های به میان می‌آید، واکنش‌های کاربران منفی است.

در زمینه زیرساخت، نکته‌ای که نباید از نظر دور داشت، ایجاد بسترهای نوین ارتباط بین دستگاهی و شرکتی مانند سامانه شاهکار است. موضوعی که تا پیش از این دولت وجود نداشته و بدین ترتیب نمی‌توان دستاوردهای جهرمی را با دیگران مقایسه کرد. این زیرساخت‌ها گرچه همچنان با نواقصی همراه هستند و کسب‌وکارها گلایه‌های متعددی در این زمینه مطرح می‌کنند، با توجه به نو بودن‌شان می‌توان این نواقص را قابل قبول دانست و برای برطرف شدن‌شان به وزارت ارتباطات فرصت داد؛ مشکل اینجاست که اغلب انتقادات از سوی کسانی مطرح می‌شود که مهم‌ترین پایگاه وزیر ارتباطات هستند. کسب‌وکارهای نوپا که جهرمی از ابتدای کار خود تاکنون توجه ویژه‌ای به آنها نشان داده است.

در غیبت بزرگان

وقتی جهرمی در مراسم روز معارفه‌اش به عنوان وزیر ارتباطات پشت تریبون قرار گرفت و از برنامه‌هایش در بخش‌های مختلف صنعت ICT گفت، بیشترین‌ تاکیدش بر رشد حوزه فناوری اطلاعات بود. جهرمی همان روز در سالنی که اکثر مدیران باسابقه حوزه ارتباطات و فناوری اطلاعات حضور داشتند اعلام کرد برنامه دارد در پایان چهار سال وزارتش ۲۰ هزار شرکت کسب‌وکار نوپا، هزار شرکت متوسط، صد شرکت بزرگ و پنج شرکت بین‌المللی ایجاد کند. ساختن پنج شرکت بین‌المللی یا پنج یونیکورن در آن روزها حتی تا ماه‌ها تیتر رسانه‌ها بود؛ اما همان زمان منتقدان این هدف را رویایی و حتی شعاری می‌دانستند. هرچند با گذشت دو سال از این وعده برخی معتقدند پیچیده‌تر شدن وضعیت بازار با توجه به شرایط تحریمی و تورمی اقتصاد نیمه‌جان ایران، رسیدن او به این هدف سخت‌تر هم شده است. با وجود این جهرمی همچنان تاکید دارد خلق پنج یونیکورن یک وعده نیست، یک چشم‌انداز است.
جهرمی در حالی وزیر ارتباطات شد که استارت‌آپ‌ها به بهانه‌های مختلفی مانند نداشتن مجوز، زیرپا گذاشتن قوانین و غیره با شکایت دولتی‌ها فیلتر می‌شدند. به علاوه کسب‌وکارهای سنتی نیز به دلیل به خطر افتادن منافع‌شان درخواست برخورد با کسب‌وکارهای نوپا را تسلیم مراجع قانونی می‌کردند.
اگرچه جهرمی نتوانست جلوی فیلترینگ شبکه پیام‌رسان محبوب ایرانیان را بگیرد و با بسته شدن آن به ده‌ها هزار کسب‌وکاری که روی این پلتفرم شکل گرفته بودند صدمات جبران‌ناپذیری وارد شد، اما در مقابل او با پیگیری ایجاد کارگروه رفع موانع کسب‌وکارهای نوپا توانست جلوی درخواست فیلترینگ بدنه دولت از شرکت‌های استارت‌آپی را بگیرد.
اگر تا همین یک سال پیش وزیران یا مدیران یک وزارتخانه به راحتی و بدون در نظر گرفتن تاثیر فیلترینگ، درخواست مسدودسازی یک کسب‌وکار آنلاین را تقدیم دادستانی می‌کردند، حالا جهرمی توانسته به مدد حضورش در شبکه‌های اجتماعی- از جمله توییتر فیلترشده- و فشار رسانه‌ای، هزینه تصمیمات محدودساز چه از سمت بدنه دولت و چه از سمت بخش سنتی بازار را بالا ببرد. حالا از رئیس‌جمهوری گرفته تا دیگر اعضای کابینه می‌خواهند نقشی در رشد فعالیت شرکت‌های استارت‌آپی داشته باشند، هرچند در برخی موارد این ابراز تمایل‌ها به بهانه‌ای برای شوخی کاربران در شبکه‌های اجتماعی تبدیل می‌شود.
در کنار تلاش جهرمی برای جلوگیری از فیلترینگ کسب‌وکارهای نوپا، او روی برداشته‌ شدن دیگر موانع اکوسیستم استارت‌آپی کشور مانند مشکلات بیمه‌ای، مالیاتی و جذب سرمایه‌گذاری هم تمرکز کرده است. در همین راستا جهرمی اردیبهشت سال گذشته با کمک تیمش در سازمان فناوری اطلاعات، طرحی به نام «نوآفرین» را آماده و تقدیم هیات دولت کرد. در نهایت هم این طرح یک سال بعد به تصویب دولت رسید. تاکنون نقد‌های گوناگونی نسبت به این طرح عنوان شده اما وزارت ارتباطات و در راس آن جهرمی امیدوار است به کمک آن مشکلات اصلی بیمه‌ای، مالیاتی و جذب سرمایه شرکت‌های استارت‌آپی را حل کند.
جهرمی در توجه به شرکت‌های استارت‌آپی و تلاش برای رفع موانع سر راه آنها نمره قابل قبولی دریافت می‌کند اما کارنامه کاری‌ او در حمایت از شرکت‌های سنتی و بزرگ صنعت آی‌تی کشور چنگی به دل نمی‌زند. فعالان سخت‌افزاری و نرم‌افزاری که سابقه چند ده ساله در بازار ICT کشور دارند از بی‌توجهی وزارت ارتباطات به این بخش بازار گله‌مند هستند و معتقدند این وزارتخانه آنها را رها کرده است. شرکت‌های نرم‌افزاری از فراموش شدن خود می‌گویند و سخت‌افزاری‌ها که با مشکلات و نوسانات بازار ارز روبه‌رو هستند، تاکنون حمایتی از سمت وزارت ارتباطات دریافت نکرده‌اند. از سوی دیگر اپراتورهای تلفن همراه به دلیل تحریم‌ها به سختی می‌توانند تجهیزات مورد نیازشان را تامین کنند. در این بین هم شرکت مخابرات ایران روزهای سخت خود را می‌گذراند و شرکت‌های بزرگ اینترنتی می‌گویند ادامه سیاست‌گذاری‌های وزارت ارتباطات در زمینه تعرفه باعث شده به فکر خروج از این بازار باشند.
در حالی شرکت‌های بزرگ صنعت ICT معتقدند مورد بی‌توجهی وزارت ارتباطات و اطلاعات قرار گرفته‌اند که به باور کارشناسان، این شرکت‌های باسابقه می‌توانند پیشران توسعه‌ای باشند که جهرمی بارها در گفت‌وگوهای مختلف خود در مورد ایران هوشمند و حرکت کشور به سمت اقتصاد دیجیتالی از آن سخن گفته است.
سهیل ترکان، مدیر اجرایی شرکت سخت‌افزاری فراسو که سال‌ها پیش یکی از تولید‌کنندگان اصلی تجهیزات کامپیوتری بود، اعلام می‌کند توجه وزیر ارتباطات در دو سال گذشته تنها در سطح استارت‌آپ‌ها باقی مانده و بسیاری از شرکت‌های موفق و قدیمی چه در حوزه سخت‌افزار و چه نرم‌افزار در این دوره به فراموشی سپرده شده‌اند. او در این زمینه به پیوست گفت:‌ «واقعیت این است که جذابیت این بازار برای ایشان بیشتر است و از طرفی به دلیل ارتباط مستقیم این بخش‌ها با مردم، اگر در این بازار جدید موفقیت به دست آورند، مقبولیت‌شان در جامعه هم افزایش پیدا می‌کند.» در همین زمینه حمید‌رضا قمی، مدیرعامل شرکت الگوریتم و از مدیران باسابقه سازمان نظام صنفی رایانه‌ای، نیز با اعلام اینکه کارهای مثبت گوناگونی از سمت جهرمی برای شرکت‌های استارت‌آپی صورت گرفته است تاکید کرد در مقابل بخش دیگری از این بازار از جمله شرکت‌های بزرگ نرم‌افزاری به فراموشی سپرده شده‌اند. او به پیوست گفت: «شرکت‌های نرم‌افزاری بزرگ در ایران کم نیستند. شرکت‌هایی که می‌توانند در بازارهای بین‌المللی هم فعالیت کنند. درست است که شرایط تحریمی فعالیت این شرکت‌ها در خارج از ایران را سخت می‌کند اما در مقابل دیده هم نشده که وزارت ارتباطات راه‌حلی برای معضل شرکت‌های نرم‌افزاری برای حضور در بازارهای خارج از کشور داشته باشد یا این حضور در بازار بین‌الملل برای این وزارتخانه یکی از اولویت‌ها باشد.» قمی تاکید کرد که ادامه بی‌توجهی به بخش بزرگ و قدیمی صنعت ICT قطعاً به ضرر کل کشور تمام خواهد شد. او در این‌باره گفت: «شما نمی‌توانید گذشته این صنعت را نادیده بگیرید و تنها روی یک بخش جدید آن تمرکز کنید.» تمرکز جهرمی بر استارت‌آپ‌ها را نمی‌توان اتفاقی دانست. او معتقد است جهش بزرگِ مد نظر این دولت- چه در زمینه کارآفرینی و چه تاثیر بر درآمد ناخالص داخلی- با استفاده از رشد کسب‌وکارهای نوپا رخ می‌دهد. چالش‌های وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات دولت دوازدهم به همین‌جا ختم نمی‌شود. جهرمی در پیشبرد اهداف خود با اهالی دولت و سایر بخش‌های حاکمیتی نیز مشکلاتی داشته که در برخی از آنها پیروز شده و در بعضی دیگر شکست خورده است.

درون و بیرون خانه

شاید اولین باری که آذری جهرمی با دیگر اعضای دولت وارد چالش شد، تابستان سال گذشته بود؛ زمانی که او فهرستی از اسامی دریافت‌کنندگان ارز دولتی برای واردات گوشی تلفن همراه را منتشر کرد. انتشار این فهرست با واکنش منفی وزارت صمت و بانک مرکزی مواجه شد و حتی وزیر وقت صنعت در یک برنامه تلویزیونی از این موضوع انتقاد کرد. هرچند شریعتمداری تلاش کرد با لحنی دوستانه انتقاد خود را بیان کند، اما در نهایت جهرمی با یک توییت پاسخ او را داد. وقتی اکانت رسمی رئیس‌جمهوری این توییت را لایک کرد، مشخص شد رابطه او با حسن روحانی گرم‌تر از چیزی است که تصور می‌شد. در ادامه جهرمی از وزارت کار بابت واردات گوشی آی‌فون انتقاد کرد. موضوعی که هرچند به نتیجه نرسید، نشان می‌داد او در راه خود مصمم است. جهرمی بارها گفته است که در جریان واردات گوشی تلفن همراه بخش‌هایی از بدنه دولت گفته‌اند که حاضر به تخصیص ارز نیستند و وعده‌های مکرر او برای آزادسازی گوشی‌های درگمرک‌مانده نیز به جایی نرسیده‌ است. این موضوع نشان می‌دهد اگر اعضای کابینه به هر دلیل نمی‌توانند با وزیر ارتباطات به مقابله برخیزند، در لایه‌های پایین‌تر این اتفاق به سادگی رخ می‌دهد. با همه اینها او در سال جاری نشان داده است حمایت اعضای ارشد کابینه را پشت سر خود دارد.
تیرماه امسال زمانی بود که جهرمی قدرت خود را به دیگران نشان داد. زمانی که او در عرض چند روز عالی‌ترین مقامات کابینه را به برنامه‌های مختلف خود کشاند. حضور معاون اول رئیس‌جمهوری در مراسم رونمایی از طرح نوآفرین و بازدید شش وزیر از نمایشگاه الکامپ امسال، تنها قدرت‌نمایی‌های او نبودند. یک روز پیش از افتتاح تلکام، حسن روحانی در همایش ایران هوشمند حضور یافت و پیش از سخنرانی رسمی، پای صحبت مدیران چند استارت‌آپ موفق نشست. در همان همایش، حضور وزیر اطلاعات، رئیس سازمان انرژی اتمی، شهردار تهران و جمعی از نمایندگان مجلس چشمگیر بود. همچنین تشکیل کارگروهی در دولت برای مقابله با شکایت علیه استارت‌آپ‌ها و تصویب طرح نوآفرین در هیات وزیران را می‌توان از دیگر نشانه‌های رابطه خوب او با کابینه ارزیابی کرد.
با وجود این، زمانی که پا را از دولت فراتر می‌گذاریم، موضوع متفاوت می‌شود. جهرمی در دو سال فعالیت خود نتوانسته است با مدیران ارشد قوه قضاییه و معاون فضای مجازی دادستانی کل کشور، رابطه خوبی برقرار کند. سخنان گاه و بی‌گاه دادستان کل کشور و رئیس پیشین قوه قضاییه علیه وزیر و فضای مجازی و طرح شکایت از جهرمی را می‌توان به عنوان نمونه‌هایی از این رابطه مشکل‌دار ذکر کرد. همچنین او با وجود همه وعده‌ها نتوانسته است تاثیر چندانی بر عملکرد کمیته تعیین مصادیق محتوای مجرمانه (کمیته فیلترینگ) بگذارد و در حالی که تلاش داشت توییتر را از فیلتر درآورد، تلگرام را هم مسدودشده دید.
رابطه جهرمی با شورای عالی فضای مجازی نیز بر بستر چندان مناسبی پیش نمی‌رود و انتقاد مدام دبیر و اعضای این شورا از عملکرد وزیر به خصوص در زمینه شبکه ملی اطلاعات را می‌توان شاهد این مدعا دانست. با این اوصاف، وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات با استفاده از شبکه‌های اجتماعی و قدرتی که در فضای مجازی دارد، توانسته است تا حد زیادی از فشارهای واردشده رها شود. هرچند تریبون‌های رسمی که عمدتاً در اختیار مخالفان دولت هستند، لحظه‌ای از حمله به او غافل نمی‌شوند.

در حال ساخت آینده

بررسی کارنامه دو ساله محمدجواد آذری جهرمی به عنوان وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات دولت دوازدهم نشان می‌دهد در موضوعاتی که رنگ‌وبوی عمومی‌تر و حتی سیاسی دارند، او با کمک رسانه‌ها توانسته است تا حدودی اهداف خود را پیش ببرد. البته در این زمینه شکست‌هایی مانند فیلترینگ و ساماندهی بازار تلفن همراه نیز داشته است. در مقابل نتوانسته تحول بزرگی در زمینه زیرساخت‌ها پدید آورد. او توجه ویژه خود را به بخش خدمات و مبتنی بر افزایش سطح دسترسی و تسهیل کاربری معطوف کرده و در این راه موفقیت‌های خوبی به دست آورده است. هرچند مشخص نیست عقب‌ماندگی در زمینه زیرساخت، چه زمانی به گلوگاه ارتباطات کشور تبدیل می‌شود.
جهرمی با اعتماد به نفسی که به شکل چشمگیری افزایش یافته، توانسته است ادبیات دولتمردان را تغییر دهد به گونه‌ای که امروز کلمه استارت‌آپ به یکی از کلیدواژه‌های مدیران ارشد کشور تبدیل شود. او همچنین بسیاری از مدیران دولت و وزرا را در استفاده از شبکه‌های اجتماعی با خود همراه کرده هرچند هیچ‌کدام از آنها مانند خود او مهارت بازی در این زمین را کسب نکرده‌اند.
به صورت کلی می‌توان گفت جهرمی با بالا بردن سطح وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات از یک وزارتخانه فنی و زیرساختی به وزارتخانه‌ای کارآفرین، پرخبر و توانمند، سطح خود را نیز از یک وزیر فراتر برده و در زمینی بزرگ‌تر بازی می‌کند؛ حال اگر بتواند در این زمین باقی بماند، آینده سیاسی پررنگی برای او رقم خواهد خورد.

نظر بگذارید

اولین نفری باشید که نظر میگذارد

اعلان برای
avatar
wpDiscuz