نسخه فیزیکی

  • شهر کتاب مرکزی تهران – خیابان دکتر شریعتی – بالاتر از خیابان استاد مطهری – نبش کوچه کلاته – فروشگاه مرکزی شهر کتاب
  • شهر کتاب کاشانک نیاوران، کاشانک، نرسیده به سه راه آجودانیه
  • نشر ثالث خیابان کریم‌خان زند، بین خیابان ایرانشهر و ماهشهر، پلاک ۱۵۰
  • شهر کتاب سعادت آباد انتهای خیابان ایران‌زمین، جنب فرهنگسرای ابن‌سینا، شهر کتاب ابن‌سینا

جهان

71
مایکروسافت به لیست شرکت‌هایی اضافه شد که مخفیانه‌ به مکالمات گوش می‌دهند فقط کافی است حرف بزنید
104
پرونده‌ای برای بحران‌های روابط عمومی در استارت‎آپ‌ها کپسول‌های خالی اطفا‌ی حریق
105
مروری بر نقش روابط عمومی در استارت‌آپ‌ها تب رسانه
106
روابط عمومی نامناسب می‌تواند قاتل سازمان باشد. چرخه تکراری
107
بررسی موردی بحران‌های اوبر با اتکا به آمار و ارقام شبکه‌های اجتماعی دلارهای غصب‌شده
108
از کابوس اوبر چه می‌توان آموخت؟ تیترها همه‌ چیز نیستند
111
بحران روابط‌عمومی اوبر چگونه به فاجعه بدل شد؟ مجوز عبور آزاد برای سیلیکون‌ولی
112
نگاهی به تایم‌لاین بحران‌های اوبر در زمان مدیریت کالانیک از انکار تا فرار
113
چه کسی حذف می‌شود
نگاهی به واکنش Airbnb نسبت به بحران‌ روابط‌عمومی نقطه پایان
114
اشتباهات روابط‌عمومی که ایربی‌ان‌بی همچنان مرتکب می‌شود نشان دادن چهره مطلوب‌تر
115
مروری بر تحلیل استیون کالندر درمورد خطاهای Airbnb سرمایه‌گذار نمی‌تواند همدل باشد
116
بایدها و نبایدهای روابط عمومی سلاح مخفی استارت‌آپ‌ها
117
ماجرای بحرانی سال 2011 Airbnb چگونه حل شد؟ اشتباه‌ها پیش می‌آیند
118
گفت‌وگو با هیلی گریفیس در مورد نحوه کار روابط عمومی بافر: حرف‌های مشتریان یکی از بهترین منابع است
119
نگاهی به ماجرای بحران روابط‌عمومی بافر چه کسی اطلاعات مشتریان ما را دزدید
119
از تیم روابط عمومی بافر چه درس‌هایی می‌توان آموخت به نفع همه
120
لئو ویدریچ شفافیت تیم خود را کلید حل بحران می‌داند می‌خواستیم همه بدانند
121
نگاهی به ماجرای بحران روابط عمومی اسلک بازی برد – برد
122
رویکرد اسلک در حل بحران‌ها مرگ بر اسلک!
122
بنیان‌گذار اسلک از نقش روابط عمومی در پیشرفت شرکت می‌گوید مابقی اهمیتی ندارد
123
گفت‌وگو با جولیا جگورووا درباره ضرورت حضور روابط عمومی داستانی برای روایت کردن
124
برنده‌های دنیای دیجیتالی بر طبل‌ها می‌کوبند رقابت بر سر ته‌مانده‌ها
125
نگاهی به نقش هوش مصنوعی در حوزه فروش رد پای فناوری
130
دنیای فناوری فروش
131
قسمت هفتاد و یکم همه چیز یک قصه است
132
شماره 71 جهان جهان‌نما صفحه 104

مایکروسافت به لیست شرکت‌هایی اضافه شد که مخفیانه‌ به مکالمات گوش می‌دهند

فقط کافی است حرف بزنید

مایکروسافت به لیست شرکت‌های فناوری بزرگی اضافه شد که به روش‌های مختلف و مخفیانه به مکالمات گوش می‌دهند. بر اساس گزارشی از Motherboard، دستیار دیجیتالی کورتانا، و بخش ترجمه همزمان اسکایپ، از منابع انسانی برای بررسی و تحلیل تعاملات ضبط‌شده استفاده می‌کنند. در این مقطع این واقعیت که مایکروسافت به صداهای جزئی حاصل از کورتانا گوش می‌دهد، احتمالاً آن‌قدرها هم شگفت‌آور نیست. به نظر می‌آید همه مشغول این‌ کارند، اما استفاده مایکروسافت از منابع انسانی برای گوش دادن به گفت‌وگوهای واقعی از طریق اسکایپ که بین دو فرد اتفاق می‌افتد و آگاه نیستند مکالمه‌هایشان گوش داده می‌شود، ما را به سطح جدیدی هدایت می‌کند. یکی از سخنگویان مایکروسافت در گفت‌وگو با تک‌کرانچ گفت: مایکروسافت داده‌های صوتی را برای ارائه و بهبود خدمات مبتنی بر صدا مانند جست‌وجو، دستورات صوتی، تایپ صوت یا خدمات ترجمه جمع‌آوری می‌کند. تلاش ما این است که درباره جمع‌آوری و استفاده از داده‌های صوتی شفاف‌سازی کنیم تا مطمئن شویم مشتریان می‌توانند درباره اینکه چه وقت و چگونه اطلاعات صوتی آنها استفاده خواهد شد، انتخاب‌های آگاه داشته باشند. مایکروسافت قبل از گردآوری و استفاده از داده‌های صوتی از کاربران اجازه می‌گیرد. مایکروسافت در دفاع از خود همچنین می‌گوید که بازنگری در نحوه رسیدگی به داده‌های صوتی را

شماره 71 جهان پرونده - پیوست جهان صفحه 105

پرونده‌ای برای بحران‌های روابط عمومی در استارت‎آپ‌ها

کپسول‌های خالی اطفا‌ی حریق

فلسفه وجودی استارت‌آپ‌ها در سرعت، شتاب و رهایی از ساختارهای سازمانی رایج در شرکت‌های بزرگ است. پس دور از انتظار نیست که بسیاری از فرایندهای کاری در آنها با سازوکاری متفاوت با یک شرکت سنتی رخ دهد. حتی بعضی واحدها یا موقعیت‌های شغلی به شکل سنتی‌‌شان در چنین شرکت‌های نوپایی تعریف نمی‌شوند. یکی از این بخش‌ها روابط‌عمومی است که معمولاً در مسیر رشد و توسعه چنین کسب‌وکارهایی مورد توجه قرار نمی‌گیرد. البته اگر نگاه به روابط‌عمومی به عنوان یکی از ارکان برندسازی وجود داشته باشد، شاید یکی از مورد نیازترین بخش‌های هر شرکتی از جمله یک شرکت نوپا همین بخش باشد. اما معمولاً استارت‌آپ‌ها رشد می‌کنند و جلو می‌روند و اندازه مجموعه کاربران‌شان بزرگ می‌شود و وقتی با بحرانی مواجه می‌شوند یاد روابط‌عمومی می‌افتند. حتی در اکوسیستم استارت‌آپی کشورمان دیده می‌شود گاهی کسب‌وکارهایی که مدت‌هاست از مرز نوپایی عبور کرده‌اند و تبدیل به یک شرکت عریض و طویل شده‌اند، همچنان به روابط عمومی به عنوان ابزار رفع مشکل هنگام وقوع بحران یا به عبارتی همان آتش‌ خاموش‌کن نگاه می‌کنند. چیزی که امکان‌پذیر نیست، چراکه روابط عمومی اگر به عنوان یک فرایند مداوم بر پایه هدف‌گذاری، استراتژی و برنامه تعریف نشود، نه تنها کمکی به خوشنامی و اعتبار برند نمی‌کند، حتی

حمیدرضا نیکدلدبیر پیوست جهان
شماره 71 جهان پرونده - پیوست جهان صفحه 106

مروری بر نقش روابط عمومی در استارت‌آپ‌ها

تب رسانه

روابط‌عمومی (PR) هنر ایجاد اعتبار برای شرکت و حفظ این اعتبار نزد مردم است. این کارکرد باعث می‌شود روابط عمومی به صورت آگاهانه، برنامه‌ریزی‌شده و پایدار تلاش کند تا بتواند درکی متقابل بین سازمان و مخاطبانش ایجاد کند. داستان‌های متفاوت اغلب این‌طور به نظر می‌رسد که نقش روابط عمومی در استارت‌آپ‌ها شبیه دیگر شرکت‌هاست. با این حال تفاوت‌های بنیادینی بین استارت‌آپ‌ها و شرکت‌ها از نظر استراتژی‌ها و مدیریت وجود دارد. کارآفرینان نمی‌توانند استراتژی‌های نایک یا اپل را کپی کنند و انتظار داشته باشند منجر به نتایج مشابه شود. این امر بدان معنا نیست که آنها نمی‌توانند از نحوه کار سایر روابط‌عمومی‌ها الهام بگیرند، اما باید بتوانند نیازها و چالش‌های منحصربه‌فرد استارت‌آپ‌شان را با استفاده از استراتژی روابط عمومی خود، اجرا کنند. استارت‌آپ‌ها در آغاز مثل لوحی نوشته‌نشده‌اند و هیچ آگاهی‌ای نسبت به برندشان وجود ندارد. به این ترتیب، تمرکز کانونی کارآفرین و روابط عمومی باید معطوف به یک یا چند هدف خاص باشد. این اهداف به این ترتیب است: تبیین و توضیح محصول یا خدمات یا ایده جدید به مردم جذب سرمایه برای رشد کسب‌وکار آزمایش محصولات یا خدمات جدید، جذب مشتریان جدید جذب استعدادهای برتر بهبود جایگاه خود با رقابت. هر کدام از این اهداف مستلزم داستانی متفاوت در

شماره 71 جهان پرونده - پیوست جهان صفحه 107

روابط عمومی نامناسب می‌تواند قاتل سازمان باشد.

چرخه تکراری

در حال حاضر میلیون‌ها دلار پول هزینه کارمندان، سرمایه‌گذاران و بنیان‌گذاران شرکت‌های استارت‌آپ می‌شود و ظاهراً آنها متوجه این مساله نیستند. در دنیای رسانه‌ای رو به موت که کیفیت پوشش رسانه‌ای برای استارت‌آپ‌های تازه‌کار غیرقابل‌ تخمین است، موسسه‌های روابط عمومی برای ارائه خدمات، ماهانه بین ۱۰ هزار تا ۱۰۰ هزار دلار از استارت‌آپ‌ها دریافت می‌کنند. متاسفانه این خدمات طوری طراحی شده‌اند که استارت‌آپ‌ها را فریب می‌دهند. در دنیای استارت‌آپی که پیشروی به اندازه کافی دشوار است، هر دلار ارزش زیادی دارد. بنابراین موسسه‌های روابط عمومی با گرفتن این پول‌ها از استارت‌آپ‌های جوان به جای اینکه فرصتی را برای آنها فراهم آورند، باعث مرگ آنها می‌شوند. برای درک این وضعیت، باید روش کار این موسسه‌های ناکارآمد روابط عمومی را مرور کرد. وقتی مساله استارت‌آپ‌های تازه‌تاسیس‌شده در میان است، موسسه‌های روابط عمومی مثل کوسه‌های بزرگ سفید عمل می‌کنند: لحظه‌ای که استارت‌آپ بودجه یا سرمایه جدیدی دریافت می‌کند، همان لحظه‌ای است که خون در آب پخش می‌شود. موسسه‌های روابط عمومی در آب به ‌سرعت شنا می‌کنند و به دنبال فرصت می‌گردند تا تکه‌ای از گوشت سهم آنها شود. هنگامی که این موسسه‌ها بازی را برنده می‌شوند، عموماً قراردادی ماهانه با استارت‌آپ می‌بندند (رقمی معادل ۲۰ هزار دلار در ماه). موسسه آغاز به کار

شماره 71 جهان پرونده - پیوست جهان صفحه 108

بررسی موردی بحران‌های اوبر با اتکا به آمار و ارقام شبکه‌های اجتماعی

دلارهای غصب‌شده

گسترش اوبر چیزی کم از ظهور یک شهاب‌سنگ نداشت. در آوریل ۲۰۱۷ بلومبرگ گزارشی منتشر کرد که نشان می‌داد اوبر در سال ۲۰۱۶ از رقم ۲۰ میلیارد دلار سود ناخالص سالانه فراتر رفته است؛ این رقم در سال ۲۰۱۳ کمتر از یک میلیارد دلار بود. اوبر با این افزایش درآمد آرزوهای سرمایه‌گذاران بلندپروازش را برآورده کرد و در بیش از ۶۰۰ شهر در سراسر دنیا گسترش یافت. سال ۲۰۱۷ اوبر با بحران‌هایی در روابط عمومی روبه‌رو بود که توجه زیادی را به خود جلب کرد، اما اینکه واقعاً کدام بحران تجارت اوبر را مختل کرد، سوالی نیست که بتوانیم به راحتی پاسخ دهیم. برای اوبر مساله صرفاً مدیریت بحران نیست، بلکه تخصیص منابع و برنامه‌ریزی‌های بلندمدت را می‌طلبد. توانایی پاسخگویی هوشمند و سریع به بحران‌ها، به این بستگی دارد که اوبر بفهمد واقعاً کدام موضوعات و تاثیرگذاران بیشتر از بقیه سودش را تحت تاثیر قرار می‌دهند، و چرا؟ این بحران‌ها به سودآوری اوبر آسیب رساندند. در بررسی‌ها مشخص شد به طور عمومی کاهش سود اوبر با رفتار تراویس کالانیک، مدیراجرایی قبلی، مرتبط بود، اما این دعوت به تحریم در رسانه‌های اجتماعی از سوی طرفداران اتحادیه‌های رانندگی بود که در نیمه اول ۲۰۱۷ به اوبر آسیب رساند. شگفت‌انگیز است که چگونه

شماره 71 جهان پرونده - پیوست جهان صفحه 111

از کابوس اوبر چه می‌توان آموخت؟

تیترها همه‌ چیز نیستند

اوبر تنها طی شش ماه از سال ۲۰۱۷ حدود ۱۵ بحران داشت. از هشتگ «اوبرت را پاک کن» تا ویدئوی منتشرشده از مدیرعامل این شرکت که یکی از رانندگانش را با لحنی بی‌ادبانه نقد می‌کند، بحران شرکت برجسته‌تر شد و تصویر عمومی خود را خدشه‌دار کرد. در حالی که این شرکت پیشرو اولین شرکتی نیست که شهرتش از دست رفته، با بحران‌هایی مواجه بوده که هم تصویر عمومی و هم اعتبار بلندمدتش را از بین برده‌اند. از کابوس اوبر چه می‌توان آموخت؟ در اینجا برخی درس‌ها را که می‌توان از این بحران فرا گرفت با هم مرور می‌کنیم: برنامه داشته باشید اولین گام برای هر شرکت خواه در زمان بحران خواه در شرایط دیگر، توسعه یک برنامه پاسخگویی برای شرایط بحرانی است. استقرار یک واحد ارتباطی بحرانی پاسخ فوری به مشکلات به محض وقوع و کمک به آسیب بلندمدت به شهرت سازمان را به همراه دارد. برای اوبر، این به معنی داشتن استراتژی مشخص برای پاسخ به مسائل در زمان وقوع و توسعه استراتژی‌های پاسخی است که به حل مسائل کمک می‌کنند. اقدام فوری حرف زدن و حرف زدن کافی نیست. مشتریان از شرکت‌ها انتظار دارند به محض وقوع مشکلی خاص آنها را برطرف کنند و معیارهایی پیاده کنند که

شماره 71 جهان پرونده - پیوست جهان صفحه 112

بحران روابط‌عمومی اوبر چگونه به فاجعه بدل شد؟

مجوز عبور آزاد برای سیلیکون‌ولی

شرکت اوبر که نرم‌افزار شناخته‌شده سفرهای شهری است در سال ۲۰۱۷ با بحران روابط‌عمومی مواجه بوده است. در حالی که برخی رخدادهای واحد عامل اصلی بحران‌هایی از این دست هستند، لیست بزرگی از اتفاقات موجب به ‌دردسر افتادن اوبر شده است: تجاوزهای مکرر جنسی توسط رانندگان، اتهامات تبعیض جنسیتی، رفتن مدیران اجرایی سطح بالا، اتهاماتی که مبنی بر آنها اوبر حقوق ثبت اختراع گوگل را به سرقت برده است، نرم‌افزارهایی که از اطلاعات مشتریان و رانندگان سوءاستفاده کرده‌اند، و گزارش‌های مربوط به مسائل حمل‌ونقل و ایمنی. در نهایت تراویس کالانیک، مدیرعامل و موسس همکار اوبر، تحت فشارهای مکرر در زمینه روابط عمومی استعفایش را تقدیم هیات مدیره این شرکت کرد. زمانی برای بازسازی فرهنگ سازمانی تحلیلگران در آن زمان تاکید داشتند که واکنش در برابر مسائل روابط عمومی تنها در بستر بهبود تصویر عمومی اوبر قابل قبول خواهد بود. این شرکت برای حفظ شهرت خود باید فرهنگ سازمانی‌اش را بازسازی کند. اوبر بعد از این اتفاقات، پاسخ‌های مطلوبی مثل عذرخواهی فوری و وعده برای بازرسی‌های دقیق داد که مطابق با استانداردها بود. اما حتی بهترین تیم روابط عمومی هم نمی‌تواند فقدان احترام به قانون در فرهنگ سازمانی را عوض کند. اوبر از زمان تولد قواعد شناور زیادی داشته است. مزیت‌های

شماره 71 جهان پرونده - پیوست جهان صفحه 113
شماره 71 جهان پرونده - پیوست جهان صفحه

چه کسی حذف می‌شود

Airbnb وب‌گاهی برای کرایه مکان‌های اقامتی است که بیش از دو میلیون مکان فهرست‌شده در ۳۳ هزار شهر و ۱۹۱ کشور دارد. این استارت‌آپ به افراد امکان می‌دهد اتاق‌های خانه‌شان یا خانه خود را در اختیار مهمان‌ها قرار دهند. این امر می‌تواند ریسک‌های بسیاری برای مهمانان و میزبان‌ها پدید آورد، زیرا هیچ‌وقت نمی‌توان از شخصی که میزبان یا مهمان است، به طور کامل مطمئن بود. این امر منجر به آن می‌شود که با هر بحران، هیاهوی زیادی به پا شود. تقریباً همه بحران‌های اتفاق‌افتاده در Airbnb توجه زیادی را در رسانه‌های اجتماعی به خود جلب کرده است. یکی از جدیدترین اتفاق‌ها این بوده است که اول ژوئن ۲۰۱۹، میزبانی در نیویورک، یکی از کاربران و دوستانش را با ادبیات نژادپرستانه و بی‌ادبانه نیمه‌شب از خانه بیرون کرده است. کاربر مهمان این مساله را در توییتر خود مطرح کرد. Airbnb به ‌سرعت واکنش نشان داد و پاسخ اولیه‌اش عذرخواهی در مورد اتفاق پیش‌آمده بود. روابط عمومی Airbnb همچنین به خط‌مشی ضدتبعیض این شرکت اشاره و بر آن تاکید کرد. در نهایت Airbnb تصمیم گرفت میزبان را از پلتفرم خود حذف کند و به مهمان‌ها کمک کند مکان جدیدی برای ماندن پیدا کنند. این استارت‌آپ در دوم ژوئن ۲۰۱۹ توییت کرد: «این

شماره 71 جهان پرونده - پیوست جهان صفحه 114

نگاهی به واکنش Airbnb نسبت به بحران‌ روابط‌عمومی

نقطه پایان

بحران‌های روابط‌عمومی برای بسیاری از شرکت‌ها می‌تواند نقطه پایان کار باشد. برای برایان چسکی (Brian Chesky)‌ مدیرعامل و هم‌بنیان‌گذار Airbnb این بحران‌ها به مثابه زنگ هشدار بود و باعث شد آنها راه‌حل‌های بهتری ارائه دهند. اعتماد اعتماد هسته اصلی تجربه مشتری در Airbnb است. این شرکت پیش از سرقت‌های سال ۲۰۱۲ برنامه ۵۰ هزار دلاری بیمه را به میزبان‌ها ارائه می‌داد. Airbnb بعد از بحران سرقت‌ها ضمانت یک میلیون دلاری را نیز برای میزبان خود در نظر گرفت. این امر برای این شرکت معقول و ساده بود اما تضمین پوشش بیمه آسان نبود. Airbnb برای ارائه چنین تضمینی با Lloyd همکاری کرد. لویدز لندن (Lloyd’s of London) شرکت خدمات مالی بریتانیایی است که به‌ عنوان یک کارگزار بیمه، در زمینه ارائه خدمات بیمه، بیمه اتکایی، بیمه عمر، مبادلات اوراق قرضه و مدیریت ریسک فعالیت می‌کند و به ارائه خط‌مشی‌های بیمه‌ای با ریسک بالا از جمله آدم‌ربایی مشهور است. علاوه بر این، Airbnb بازه خدمات مشتری خود را گسترش داد و آن را ۲۴ساعته کرد. فرهنگ مشتری‌محور برایان چسکی و جو گبیا (Joe Gebbia) هم‌بنیان‌گذار دیگر Airbnb از روز اول می‌دانستند که می‌خواهند استارت‌آپی کاربرپسند راه بیندازند. تمرکز Airbnb بر مشتری نه‌ تنها باعث شده است طرفداران زیادی داشته باشد، بلکه

شماره 71 جهان پرونده - پیوست جهان صفحه 115

اشتباهات روابط‌عمومی که ایربی‌ان‌بی همچنان مرتکب می‌شود

نشان دادن چهره مطلوب‌تر

ایربی‌ان‌بی در سال ۲۰۱۸ با تهدیدی وجودی مواجه شد و احتمال این می‌رفت که مدل درآمدی خودش را از اساس از بین ببرد. این شرایط برای یک شرکت، بحرانی در روابط عمومی است که هر کارآفرین و حرفه‌ای بازار باید دقیق نظارتش کند. ایر‌بی‌ان‌بی با حملات مقامات محلی دست‌وپنجه نرم می‌کند. امروزه در شهرهای کوچک و بزرگ هزاران دلار جریمه به دلیل استفاده از سرویس اشتراک خانگی ایربی‌ان‌بی صادر شده‌اند. در نیویورک فردی به دلیل کرایه‌دادن خانه‌اش روی ایربی‌ان‌بی ۱۸۵ هزار دلار جریمه شد. شگفت اینکه ایربی‌ان‌بی مقابله به مثل نمی‌کند. در اینجا پنج مورد از اشتباهات ایربی‌ان‌بی و دلیل تاثیر آن بر درآمد ۱۰۰ میلیون دلاری‌اش مطرح می‌شوند. اتفاقی نیست که قوانینی که ایربی‌ان‌بی را ممنوع اعلام کرده‌اند همگی شبیه هم هستند. این قوانین احتمالاً توسط لابی‌گر‌هایی نوشته شده‌اند که بعد از کمپین‌های کمک ملی در صنعت هتلداری شکل گرفتند. با وجود این، هنوز ظاهراً کسی از این ماجرا درسی نگرفته است. چرا؟ چون ایربی‌ان‌بی چیزی از روایت خودش نمی‌گوید. بلکه در عوض از اخباری که هر روز به خدماتش می‌تازند جلو می‌زند. اگر از چنین روایت‌هایی پیشی نگیرید، آنها هستند که شما را تعریف می‌کنند و این درسی است که هر کارآفرین باید بداند. اسکات استرینجر، بازرس حسابداری

شماره 71 جهان پرونده - پیوست جهان صفحه 116

مروری بر تحلیل استیون کالندر درمورد خطاهای Airbnb

سرمایه‌گذار نمی‌تواند همدل باشد

مدیرعامل استارت‌آپ Airbnb روز اول آگوست سال ۲۰۱۱ به طور رسمی و عمومی از واکنش شرکت به کاربری که از خانه‌اش سرقت شده بود، عذرخواهی کرد. برایان چسکی همچنین از ابزارهای اندازه‌گیر امنیتی جدیدی استفاده کرد و علاوه بر این به ضمانت ۵۰ هزار دلاری شرکت برای هر مشتری‌ای که با ضرر مالی مواجه شود، اشاره کرد. اما آیا عذرخواهی چسکی کمی دیر اعلام نشد؟ بیش از یک ماه از پست وبلاگی این مشتری که اسم مستعار EJ داشت، می‌گذشت؛ پستی که باعث پیدایش هشتگ توییتری #ransackgate (غارت) شد. Airbnb طی این زمان گام‌های اشتباهی را برداشت و به نظر می‌رسید به بحران توجه چندانی ندارد. در همان روز اول آگوست، پیش از عذرخواهی چسکی، ۱۰ رسانه از جمله سی‌ان‌ان، رویترز و واشینگتن‌پست به این مساله پرداختند و این تنها آمار روز اول اگوست است؛ پیش از این نیز در روزهای قبل، بسیاری از وب‌سایت‌های مشهور در حوزه فناوری نیز به این بحران اشاره کردند. استیون کالندر (Steven Callander) استاد دانشگاه استنفورد و مدیر برنامه رهبری و مدیریت بحران این دانشگاه در این زمینه می‌گوید: «فکر می‌کنم واکنش چسکی پاسخی صحیح بود، اما کمی طول کشید تا به این نقطه برسد و این امر آسیب زیادی به شرکت وارد کرد…

شماره 71 جهان پرونده - پیوست جهان صفحه 117

بایدها و نبایدهای روابط عمومی

سلاح مخفی استارت‌آپ‌ها

اغلب، عملکرد روابط عمومی (Public Relations) یا PR در استارت‌آپ‌ها کم‌ارزش تلقی می‌شود یا فهم درستی از آن وجود ندارد. موسسان و مدیران فکر می‌کنند کار روابط عمومی پخش اخبار در مورد وضعیت بودجه و سرمایه‌گذاری، راه‌اندازی محصول یا فعالیت‌های مربوط به ادغام یا مالکیت است. مساله این است که مدیران به جای اینکه روابط عمومی را چرخه‌ فعالیت مدام و مداوم در نظر بگیرند، آن را وسیله‌ای می‌دانند برای زمانی که می‌خواهند خبری را به اشتراک بگذارند. اکثر استارت‌آپ‌ها باید بتوانند در هیاهوی شبکه‌های اجتماعی که هر کس به نوبت خود، در این فضا گزارشگر است، صدای خود را به گوش مخاطبان برسانند اما بیشتر اوقات پوشش خبری استارت‌آپ‌ها ارزشی ایجاد نمی‌کند و به آن توجه نمی‌شود. روابط‌عمومی دو کار انجام می‌دهد؛ اول اینکه باعث حضور سازمان در رسانه‌ها با استفاده از کانال‌های سنتی PR مثل تلویزیون، مطبوعات، شبکه‌های آنلاین و شبکه‌های اجتماعی، موبایل و غیره می‌شود. دوم اینکه از برند و شهرت و اعتبار سازمان محافظت می‌کند. روابط‌عمومی می‌تواند به پنج روش مختلف عمل کند و تاثیرگذار باشد. فروش روابط عمومی می‌تواند فروش را افزایش دهد. در مدل B2C پوشش صحیح در وبلاگ مناسب، ایستگاه رادیویی یا مصاحبه تلویزیونی می‌تواند باعث شود هزاران یا حتی میلیون‌ها نفر اپلیکیشن

شماره 71 جهان پرونده - پیوست جهان صفحه 118

ماجرای بحرانی سال 2011 Airbnb چگونه حل شد؟

اشتباه‌ها پیش می‌آیند

در اواسط سال ۲۰۱۱ همه جهان محو تماشای کند شدن حرکت قطار سریع‌السیر Airbnb بود. هنگامی که وسایل آپارتمان یکی از کاربران Airbnb دزدیده شد، احساس کرد پشتیبانی چندانی از کارکنان Airbnb دریافت نمی‌کند، پست وبلاگی‌ای منتشر کرد که سریعاً توجه‌ها را به خود جلب کرد. در پست بعدی این کاربر، همه چیز بدتر شد: او در این پست مسائلی را که به نظرش در بیانیه رسمی Airbnb نادرست می‌آمد تحلیل کرده بود. وبلاگ‌های فناوری و رسانه‌های غالب به این داستان در صدر اخبار خود پرداختند و Airbnb نیز در این میان دست‌وپا می‌زد تا بتواند پاسخی معنادار و منسجم به بحران شکل‌گرفته بدهد. این امر دقیقاً بحران روابط عمومی‌ای است که شرکت‌ها و به ‌ویژه استارت‌آپ‌ها با آن مواجه‌اند. مساله اصلی ترس است؛ داستانی زیان‌آور توجه‌ها را به خود جلب می‌کند، بین سایت‌ها و مجله‌ها دست‌به‌دست می‌شود و سوالات جدی‌ای در مورد مدل تجاری شرکت مطرح می‌شود؛ سوالاتی که انگار قرار نیست تمام شوند. البته بخشی از این مساله که Airbnb نتوانست در وهله اول بحران را مدیریت کند، به این دلیل است که داستان مثل زامبی راه افتاده و کنترلش از دست خارج شده است. اما اکثر بحران‌های روابط عمومی همین‌طورند. برایان چسکی، مدیرعامل Airbnb، نیز بعدها به

شماره 71 جهان پرونده - پیوست جهان صفحه 119

گفت‌وگو با هیلی گریفیس در مورد نحوه کار روابط عمومی بافر:

حرف‌های مشتریان یکی از بهترین منابع است

هیلی گریفیس از متخصصان روابط‌عمومی‌ای است که می‌توان گفت نقطه قوت کارش، ایجاد روابط مستحکم با رسانه‌هاست. او عموماً نقش سخنگوی شرکت را ایفا می‌کند و مصاحبه‌ها و سخنرانی‌هایی را ترتیب می‌دهد. او در حال حاضر مدیر روابط عمومی بافر است و ۸۵ کارمند در تیم خود دارد. در گفت‌وگوی خود با هیلی گریفیس (Hailley Griffis)، مدیر روابط عمومی بافر، در مورد شغل او در بافر و توصیه‌هایش در زمینه تصمیم‌گیری‌های حوزه کسب‌وکار از جمله استخدام کارمندان و رقابت پرسیدیم و او تجربه‌های خود را با ما در میان گذاشت. کارمندان فوق‌العاده را چگونه می‌یابید؟ ما از همان اول ارزش‌های خود را در بافر مشخص کردیم؛ این ارزش‌ها نقش بزرگی در استخدام ما دارند، زیرا از نامزدهای شغلی در مورد ارزش‌ها سوال می‌کنیم و در مصاحبه‌هایمان این ارزش‌ها را در نظر می‌گیریم. مصاحبه‌ها به ما کمک می‌کنند افرادی را بیابیم که هماهنگ با اهداف، ارزش‌ها و عملیات بافر هستند. این مساله نقشی بزرگ در استخدام داشته و باعث شده است افراد فوق‌العاده‌ای در بافر مشغول کار شوند. چه چیز کسب‌وکار شما را در حوزه رقابت مشهور می‌کند و نشان‌دهنده عملکرد بهتر است؟ ما اهمیت زیادی به پشتیبانی مشتری می‌دهیم و عموماً به طور مرتب می‌شنویم که مجموعه‌های پشتیبانی مشتری ما

شماره 71 جهان پرونده - پیوست جهان صفحه 119

نگاهی به ماجرای بحران روابط‌عمومی بافر

چه کسی اطلاعات مشتریان ما را دزدید

استارت‌آپ بافر (Buffer) یکی از ابزارهای مدیریت و تحلیل شبکه‌های اجتماعی مانند توییتر، فیس‌بوک، لینکدین و گوگل‌پلاس است که به ‌کمک تولید محتوا توانست رشد کند. بافر امکان زمان‌بندی پست‌ها را نیز فراهم می‌کند و کاربران می‌توانند پست‌های مربوط‌به شبکه‌های اجتماعی خود را از طریق این اپلیکیشن زمان‌بندی کنند تا در زمان مد نظر به‌‌ طور خودکار منتشر شوند. بافر ۲۶ اکتبر سال ۲۰۱۳ یکی از چالش‌برانگیزترین بحران‌های روابط‌عمومی خود را تجربه کرد. این پلتفرم هک شد و جزئیات حساب‌های شبکه‌های اجتماعی هزاران مشتری به سرقت رفت. هکرها از اطلاعات دزدیده‌شده برای ارسال پیغام در شبکه‌های اجتماعی استفاده کردند. این مساله تا حدی جدی بود که بافر پلتفرم خود را تعطیل کرد تا بررسی‌هایش را انجام دهد. جوئل گاسکوین (Joel Gascoigne)، مدیرعامل و هم‌بنیان‌گذار بافر، در واکنش به این بحران پستی وبلاگی نوشت و مساله را توضیح داد. او ابتدا عذرخواهی و تایید کرد که بافر هک شده است. علاوه بر این اطمینان داد که هیچ اطلاعات پرداختی دزدیده نشده و تنها تهدید مربوط به صفحه‌های رسانه‌های اجتماعی کاربران است. مشتریان از همان پاسخ اول و فوری او متوجه شدند که اقدامات برای مدیریت بحران صورت‌ گرفته و ادامه دارد. بافر با حضور مداوم در فیس‌بوک، خدمات وب آمازون (AWS)

شماره 71 جهان پرونده - پیوست جهان صفحه 120

از تیم روابط عمومی بافر چه درس‌هایی می‌توان آموخت

به نفع همه

هنگامی که یک بحران رخ می‌دهد روش‌هایی برای کاهش اثرات بحران وجود دارد و روش‌هایی برای بدتر کردن اوضاع. بهترین برندها می‌دانند چگونه طی بحران واکنش نشان دهند و در عین توجه به بحران، حواس‌شان به تاثیری که بر مردم می‌گذارد باشد. بحران هک شدن بافر یکی از نمونه‌های فوق‌العاده در زمینه روابط عمومی است. هراس و اضطراب ناشی از هجوم پیغام‌های اسپم در حساب‌های رسانه‌های اجتماعی برای مدیر یک شرکت که مسئولیت شرکت را بر عهده دارد، بسیار بالاست. هرچند این بحران نتیجه هک شدن بود، نه خطای انسانی، اما همچنان مسئولیت ماجرا بر عهده شرکت بود. حمله‌ سایبری‌ای مثل هک بافر، می‌تواند باعث ویران شدن کامل اعتماد کاربران شود، اما بافر با اتکا به مدیریت بحران تیم خود، نه ‌تنها اعتماد کاربران خود را دوباره به دست آورد، بلکه نشان داد تیمش قابلیت‌های فوق‌العاده‌ای دارد. واکنش بافر نسبت به هک، شگفت‌انگیز بود. قبل از بحران، ارتباط برقرار کنید اگر پیش از پیدایش بحرانی خاص با کاربران‌تان در ارتباط باشید، ارتباط طی بحران آسان‌تر خواهد شد و می‌توان ساده‌تر توجه کاربران را جلب کرد. عذرخواهی و پذیرش مسئولیت بافر نمی‌خواست هک شود، اما به عنوان ارائه‌دهنده خدمات مسئولیت اتفاق را عهده‌دار است. اولین خط ایمیل بافر عذرخواهی بود. در

شماره 71 جهان پرونده - پیوست جهان صفحه 121

لئو ویدریچ شفافیت تیم خود را کلید حل بحران می‌داند

می‌خواستیم همه بدانند

لئو ویدریچ (Leo Widrich) هم‌بنیان‌گذار و مدیر ارشد بازاریابی بافر در پاسخ به سوال وب‌سایت خبری searchenginewatch در مورد نحوه مدیریت روابط عمومی در بحران هک شدن بافر، پاسخ داد: «من معتقدم ما صرفاً در این بحران از ارزش‌های بافر پیروی کردیم و هسته اصلی ارزش‌هایمان شفافیت است… ما ساختار چندانی در بافر نداریم، به همین دلیل توانستیم چابک باشیم و به ‌سرعت به مساله بپردازیم بدون اینکه با تحلیل و بررسی بیش از حد فلج شویم.» بایدها و نبایدها بافر در مورد استراتژی مدیریت بحران تیم روابط عمومی بافر می‌گوید: «دیدن اینکه افراد تیم چطور سعی می‌کردند از طریق توییتر، فیس‌بوک یا ایمیل راهی بیابند که به کاربران‌مان کمک کنند واقعاً باورنکردنی بود…» علاوه بر داشتن تیمی عالی، چگونه یک برند می‌تواند بحران را مدیریت کند و تقریباً از آن جان سالم به در ببرد؟ بارها در شرکت‌ها شاهد این بوده‌ایم که بحران‌های روابط عمومی به فاجعه‌ای رسانه‌ای ختم شده‌اند. عموماً دلایلی که منجر به چنین فجایع رسانه‌ای می‌شوند ناشی از برداشتن چند گام اشتباه‌اند: درک نکردن مشتریان خود حتی در سطح پایه‌ دوری از رسانه‌ها و شبکه‌های اجتماعی نداشتن ارتباط صادقانه و گشوده با کاربران (مثل سکوت چهارروزه سونی در مورد هک شدن در آوریل ۲۰۱۱) شکست خوردن

شماره 71 جهان پرونده - پیوست جهان صفحه 122

نگاهی به ماجرای بحران روابط عمومی اسلک

بازی برد – برد

اسلَک (Slack) ابزار همکاری تیمی مبتنی بر ابر است که توسط استوارت باترفیلد تأسیس شده‌است. نام استارت‌آپ اسلک مخفف Searchable Log of All Conversation and Knowledge به معنی لاگ قابل جست‌وجوی مکالمه‌ها و دانش است. شرکت اسلک در سال ۲۰۰۹ راه اندازی شد و مقر اصلی این استارت‌آپ در کالیفرنیای ایالات متحده آمریکاست. در روز بیست و سوم نوامبر سال ۲۰۱۵، کاربران اسلک نسبت به مشکل داشتن سرویس این استارت‌آپ در توییتر دست به اعتراض زدند. آنها در اعتراض خود از هشتگی با عنوان #Slackdown استفاده کردند. چند ساعت بعد، تیم اسلک متوجه اعتراض توییتری کاربران خود شد و سعی کرد مساله را با پیغامی برای هر کاربر توییتر که در توییت‌هایش هشتگ Slackdown بود، توضیح دهد. آنها در مجموع، ۲۳۰۰ پیغام شخصی برای هر مشتری اسلک فرستادند. در نهایت، این بحران که با واکنش‌ها و تاثیرات منفی آغاز شده بود، ختم به خیر شد و همان روز، سه هزار فالوور جدید به دنبال‌کنندگان حساب توییتر اسلک اضافه شد؛ این آمار افزایش کاربر هفت برابر روزهای معمولی اسلک بود. منبع: پرس‌فارم

شماره 71 جهان پرونده - پیوست جهان صفحه 122

رویکرد اسلک در حل بحران‌ها

مرگ بر اسلک!

کاربران اسلک روز بیست و چهارم دسامبر با پایان سناریوی اعتراض خود مواجه شدند و بیست و سوم نوامبر ۲۰۱۵ بی‌شک به تاریخ فولکلور فناوری اضافه خواهد شد. کاربران ناراضی اسلک در توییتر شروع به انتقاد و تمسخر شرایط بحرانی اسلک کردند. با نگاهی به حساب کاربری توییتر اسلک در همان زمان، می‌شد حدس زد که تیم روابط عمومی اسلک با برنامه‌ای مدون در توییتر حضور دارند و می‌خواهند پاسخ تک‌تک کاربران را بدهند. این امر بدان معناست که اسلک مجموعه‌ای از افراد را در اختیار دارد که به‌موقع می‌توانند وارد عمل شوند و با فشار دادن کلیدهای صفحه‌کلید لپ‌تاپ یا رایانه‌شان ماجرا را مدیریت کنند. حساب کاربری رسمی اسلک طی چند ساعت بیش از ۲۳۰۰ بار به کاربران خود پاسخ داد. نتیجه این بود که اکثر کاربران در مواجهه با پیغام‌های شخصی که انسان‌های واقعی تایپ می‌کردند، نه بات‌ها، راضی شدند. این واقعیت که اسلک ۳۳۰۰ فالوور در آن روز جذب کرد، همین موضوع را نشان می‌دهد. این میزان جذب فالوور، هفت برابر روز مشابه در هفته گذشته آن بود. در واقع، تیم روابط عمومی اسلک موفق شد با این حرکت سریع و اندیشمندانه، نه‌تنها ماجرا را ختم به خیر کند، بلکه بازی را به بازی برد-برد بدل کند.

شماره 71 جهان پرونده - پیوست جهان صفحه 123

بنیان‌گذار اسلک از نقش روابط عمومی در پیشرفت شرکت می‌گوید

مابقی اهمیتی ندارد

اسلک یکی از استارت‌آپ‌های فناوری‌ است که رشد بی‌سابقه‌ای را در مدت زمان کوتاهی تجربه کرده است. نرم‌افزار این شرکت در سال ۲۰۱۵ از سوی بیش از سی هزار تیم استفاده شد و ارزش بیش از یک میلیارد دلار را از آن خود کرد، در حالی که تنها دو سال از تاسیسش می‌گذشت. اسلک تیم بازاریابی یا کمپین ویژه‌ای ندارد، آنها نه استراتژی ایمیلی خاصی دارند و نه از بیلبوردهای تبلیغاتی میلیون‌دلاری استفاده می‌کنند. تفاوت اسلک این است که تیم روابط عمومی‌اش واقعی است؛ کافی است نگاهی به توییت‌های حساب کاربری این استارت‌آپ بیندازید. چگونه این شرکت توانست به‌سرعت رشد کند و رضایت مشتریان را افزایش دهد؟ استوارت باترفیلد (Stewart Butterfield) ‌بنیان‌گذار اسلک می‌گوید موفقیت شرکت به دلیل تمرکز شرکت بر بازخورد مشتریان است. مهم‌ترین مساله به نظر او محصول و بازخوردهای مشتری است. قدرت رسانه‌های سنتی کار روی اپلیکیشن اسلک در پایان سال ۲۰۱۲ آغاز شد و تا مارس ۲۰۱۳ افراد تیم از محصول استفاده کردند. بعد از این مرحله آنها اپلیکیشن را در اختیار دوستان‌شان گذاشتند و از آنها خواستند که بازخورد خود را بگویند. در این زمان تیم اسلک متوجه شد که هنگام استفاده از محصول در شرکت‌های بزرگ‌تر، تفاوت‌هایی دیده می‌شود. یکی از این شرکت‌ها Rdio

شماره 71 جهان پرونده - پیوست جهان صفحه 124

گفت‌وگو با جولیا جگورووا درباره ضرورت حضور روابط عمومی

داستانی برای روایت کردن

جولیا جگورووا (Julija Jegorova) بنیان‌گذار موسسه روابط عمومی Black Unicorn PR است. او طی یک دهه اخیر با شرکت‌های مختلفی همکاری کرده و به آنها کمک کرده است کسب و کارهایشان را توسعه بدهند و به عنوان پیشتازان جهانی، خود را در بازار مطرح کنند. در این گفت‌وگو به توصیه‌های او به استارت‌آپ‌ها در زمینه روابط عمومی، نقش روابط‌عمومی برای کسب و کارهای B2B و غیره می‌پردازیم. چرا روابط عمومی برای شرکت‌های B2B مهم است؟ روابط عمومی بر تصویر کلی شرکت تمرکز دارد و نقش اصلی‌اش اطمینان یافتن از این است که شرکت در نظر عموم اعتبار دارد و مورد اعتماد است. روابط عمومی به معنای جست‌وجوی اعتبار و ایجاد ادراک است. روابط عمومی باید بخشی ضروری از استراتژی بازاریابی یکپارچه هر شرکتی باشد، زیرا می‌تواند تجربه مشتری را بهبود بخشد، آگاهی نسبت به برند ایجاد کند و میزان فروش را افزایش دهد. اما قدرت واقعی روابط عمومی ایجاد و حفظ اعتبار و تصویر مثبت است. تفاوت روابط عمومی و بازاریابی چیست؟ فکر می‌کنم اکثر مردم تفاوتی بین روابط عمومی و تبلیغات نمی‌بینند. به رغم اینکه اینها زیر یک چتر قرار دارند، رویکرد کاملاً متفاوتی با یکدیگر دارند و نیازهای مختلفی را برطرف می‌کنند. کار روابط عمومی روایت کردن داستان

شماره 71 جهان راهبرد صفحه 125

برنده‌های دنیای دیجیتالی بر طبل‌ها می‌کوبند

رقابت بر سر ته‌مانده‌ها

اکثر مدیران اجرایی که می‌شناسیم، نوعی حس قدرت و شهود نسبت به ریتم‌های تجاری‌شان دارند. آنها می‌دانند کی و چطور اهرم‌های استراتژیک را فشار دهند، سازمان را به جلو ببرند و برای رسیدن به هدف‌هایشان کاری کنند. یا دست‌کم تاکنون در چنین مسیری تلاش کرده‌اند. دیجیتالی‌ شدن ریتم رقابت بسیاری از صنایع را تغییر داده و جایگزین سیستم‌های اطلاعاتی کند و نامتصل، رویکردهای تنظیم مسیر کم‌سرعت و هنجارهای مدیریتی نادرست قبلی شده است. این رهبران می‌دانند شرکت‌هایشان باید با جهان دیجیتالی امروز سازگار شوند و با سرعت بیشتری پیش روند. دنیای دیجیتالی با افزایش اعطای ارزش به مشتریان فشار بیشتری به مخازن سود شرکت‌ها وارد کرده است. افزون بر این، این مخزن‌های سود با ظهور فناوری‌های نوین از خطوط صنایع سنتی فراتر رفته‌اند و سود برنده‌ها و سهم آنها را مشخص می‌کنند. شرکت‌های کند و ناکارآمد از این ماجرا عقب مانده‌اند و صرفاً بر سر ته‌مانده‌ها رقابت می‌کنند. اما آنچه این مدیران هنوز نسبت به آن آگاهی ندارند، میزان سرعت‌بخشی و چگونگی تغییر ریتم‌های تجاری است. این نکته که «باید با سرعت دیجیتالی تغییر کرد» بیش از آنکه پاسخی به مدیران بدهد باعث اضطراب بیشتر آنها می‌شود. ما به تازگی پژوهشی انجام دادیم که راهنمای دقیقی به ما می‌دهد: ظاهراً

شماره 71 جهان راهبرد صفحه 130

نگاهی به نقش هوش مصنوعی در حوزه فروش

رد پای فناوری

در حالی که به پایان رساندن معامله، همیشه هدف نهایی بوده است، فروشندگان بیشتر زمان خود را صرف کارهایی دیگر مثل ایجاد و تقویت چشم‌اندازها، پیگیری مشتریان و یافتن فرصت‌های جدید فروش می‌کنند. به همین دلیل، تقریبا سه‌چهارم فروش‌های حرفه‌ای این‌روزها وابسته به فناوری‌اند. فناوری باعث می‌شود این کارها سریع‌تر و بهینه‌تر انجام شوند. اینفوگرافی سایت raconteur ارزش فناوری در دنیای فروش را نشان می‌دهد و تبیین می‌کند که چگونه هوش مصنوعی (AI) به حوزه فروش و رشد بیشتر کسب‌وکارها کمک می‌کند. نقش هوش مصنوعی حدود ۴۰ درصد از فروشندگان جهان، در حال پیاده‌سازی فناوری هوش مصنوعی در روند کارهایشان هستند؛ آنها در خودکارسازی و تسهیل فرایندهای فروش از هوش مصنوعی استفاده می‌کنند. فناوری‌های مبتنی بر هوش مصنوعی به هدف گرفتن مشتریان با استفاده از داده‌های گذشته کمک می‌کند؛ هوش مصنوعی همچنین مشارکت مشتری را افزایش می‌دهد و کارهای مربوط به فروش از جمله داده‌های اطلاعات مشتریان را خودکار سازی می‌کند. علاوه بر این، فناوری‌های مبتنی بر هوش مصنوعی، اطلاعات مشتریان را به‌طور همزمان شخصی‌سازی می‌کند. شرکت‌هایی که اطلاعات مشتریان را خودکارسازی کرده‌اند، شاهد ۷۱ درصد افزایش در میزان مشاهده ایمیل‌ها توسط مشتریان و ۱۵۲ درصد افزایش در نرخ کلیک‌ها بوده‌اند. رشد فناوری‌ها و ابزارهای فروش پیش‌بینی می‌شود در چند

شماره 71 جهان راهبرد صفحه 131
شماره 71 جهان ضد خاطرات صفحه 132

قسمت هفتاد و یکم

همه چیز یک قصه است

خوش‌مان‌ بیاید یا نه، شاید یکی از اصلی‌ترین ابزار ارائه برای جلسات کاری در دنیای کسب‌و‌کار امروز پاورپوینت است. سال‌ها پیش که از کار در رشته فنی به شکلی ناگهانی به حوزه بازاریابی تغییر مسیر دادم، با پدیده‌های بسیاری برای یادگیری روبه‌رو شدم. یکی از آنها همین ارائه در جلسات به‌ وسیله پاورپوینت بود. خوب به یاد دارم که هر وقت قرار بود اسلایدهای یک پاورپوینت جدید را آماده کنم رسماً عزا می‌گرفتم. هیچ ایده‌ای نداشتم که از کجا باید شروع کرد و به کجا باید رسید. ارائه‌های دیگران به ویژه مدیرم را که می‌دیدم غبطه می‌خوردم. غرور احمقانه جوانی اجازه نمی‌داد از او رمز موفقیتش را بپرسم. یک بار هم که دل به دریا زدم و پرسیدم، کلی‌گویی‌هایی در حد مطالب آموزشی گوگل کرد که کمکی به من نمی‌کرد. خیلی با موضوع سروکله زدم. شاید چندین سال، و به مرور، این بخش از کار، یعنی تهیه ارائه به وسیله پاورپوینت، از یک کار پردردسر برایم به یک سرگرمی تبدیل شد. تغییری که خیلی آرام شکل گرفت و شاید خودم هم نفهمیدم از چه زمانی پاورپوینت‌های من تاثیرگذار و معمولاً برنده از آب درآمدند. ولی این را خوب می‌دانم که حالا بعد از سال‌ها اگر بخواهم چند نکته مهمی را

حمیدرضا نیکدلدبیر پیوست جهان
شماره 70
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49 50 51 52 53 54 55 56 57 58 59 60 61 62 63 64 65 66 67 68 69 70 71 72
شماره 72