نسخه فیزیکی

  • شهر کتاب مرکزی تهران – خیابان دکتر شریعتی – بالاتر از خیابان استاد مطهری – نبش کوچه کلاته – فروشگاه مرکزی شهر کتاب
  • شهر کتاب کاشانک نیاوران، کاشانک، نرسیده به سه راه آجودانیه
  • نشر ثالث خیابان کریم‌خان زند، بین خیابان ایرانشهر و ماهشهر، پلاک ۱۵۰
  • شهر کتاب سعادت آباد انتهای خیابان ایران‌زمین، جنب فرهنگسرای ابن‌سینا، شهر کتاب ابن‌سینا
شماره 45 جهان پرونده - پیوست جهان صفحه 150

کدام انتخاب بیشتر به نفع محیط زیست است

کتاب در برابر کتاب

وقتی صحبت از کتاب در مقابل کتاب الکترونیکی می‌شود، معمولاً می‌شنویم که کتاب‌های الکترونیکی و مطالعه الکترونیکی می‌تواند به محافظت از محیط زیست کمک کند. اما بگذارید خودمان بررسی کنیم و ببینیم مزایای احتمالی کتاب‌های الکترونیکی بر کتاب‌های سنتی چیست.
فناوری نقش بسیار مهمی در زندگی روزمره ما ایفا می‌کند. به هر حال بسیاری از ما برای فعالیت‌های روزمره‌ای مانند فرستادن ایمیل یا پیام متنی و بررسی آب و هوا، به ابزارهایی مانند کامپیوتر، تبلت و گوشی اتکا می‌کنیم. اخیراً حتی فعالیت‌های مطالعه‌ای نیز تا حد بسیار زیادی دیجیتالی شده و کتابخوان‌های الکترونیکی وارد معرکه شده‌اند. هرچند کیندل آمازون مسلماً معروف‌ترین دستگاه است، اما مجموعه‌ای از شرکت‌های دیگر مانند بارنز اند نوبل (Barnes & Noble) نیز چنین دستگاه‌هایی تولید می‌کنند. هرچند در نگاه اول این روش برای کاهش آلودگی CO2 و نجات جنگل بهترین راه به نظر می‌آید، اما عوامل بسیاری برای انتخاب تغییر به فناوری مطالعه الکترونیکی وجود دارد و این کار دشوارتر از آن چیزی است که به نظر می‌رسد: بدون شک تولید، استفاده و دفع این ابزارها نیز بر محیط زیست تاثیر می‌گذارد.

مزایای کتاب الکترونیکی

هرچند بسیار عالی می‌شد اگر می‌توانستیم به چشم فناوری دوستدار محیط زیست به کتابخوان الکترونیکی نگاه کنیم که جایگزین کتاب‌های چاپی شود، اما در واقعیت توانایی آنها در کاهش صدمه به طبیعت بستگی به عادات فردی ما دارد. اثر هر فردی که به صورت الکترونیکی مطالعه می‌کند از نظر تولید کربن تقریباً ۱۶۸ کیلوگرم است و این عدد برای هر کتاب حدود ۵/۷ کیلوگرم است. طول و نوع کتاب هم می‌تواند بر این عدد اثر بگذارد. با استفاده از میانگین ۵/۷ کیلوگرم می‌توان نتیجه گرفت که مطالعه حدود ۲۲ کتاب روی یک کتابخوان الکترونیکی تاثیر آن بر محیط زیست را برابر مطالعه همان کتاب‌ها به صورت چاپی می‌کند.
بر اساس این منطق، مطالعه بیش از ۴۴ کتاب با یک کتابخوان الکترونیکی در واقع تاثیر فرد بر محیط زیست را نصف می‌کند. از این رو می‌توان گفت اگر حداقل ۲۲ کتاب روی یک کتابخوان الکترونیکی، پیش از عوض کردن آن، مطالعه نکنیم، تاثیرمان بر محیط زیست بیشتر از حالتی خواهد بود که آن کتاب‌ها را به صورت چاپی مطالعه می‌کردیم. به همین دلیل است که پیش از تصمیم به خرید یک کتابخوان الکترونیکی باید عادات مطالعه فردی‌مان را نیز بررسی کنیم. باید بدانیم چه تعداد کتاب را احتمالاً پیش از تعویض دستگاه با آن مطالعه خواهیم کرد و بر اساس آن تصمیم بگیریم که آیا خرید کتابخوان الکترونیکی به تولید کمتر CO2 منجر خواهد شد یا خیر. با این وجود، بسیاری از افراد کتابخوان‌های الکترونیکی خود را به مدت چهار سال نگه می‌دارند و سپس یک مدل جدید می‌خرند و هر کتابخوان به طور میانگین مانع فروش حدود ۲۲ تا ۲۳ کتاب در سال می‌شود.
اگر بتوانید این آمار را با هم منطبق کنید، استفاده از کتابخوان الکترونیکی به شما امکان خواهد داد تا حد قابل توجهی اثر خود در تولید کربن را کاهش دهید – حتی اگر میزان تولید اولیه CO2 برای تولید این دستگاه را هم مد نظر قرار دهیم! یک مطالعه گسترده روی همین موضوع به این نتیجه رسید که ۱۶۸ کیلوگرم کربن تولیدشده در کل چرخه حیات یک کیندل، در صورتی می‌تواند به عنوان موفقیت تلقی شود که این دستگاه به مدت چهار سال ماهانه جایگزین سه کتاب شود. برای کسی که بیشتر کتاب می‌خواند، همین تاثیر کتابخوان بسیار بیشتر است! نمی‌توان مزایای کتاب‌های الکترونیکی را در مواجهه با این آمار انکار کرد.

کتاب‌های سنتی در مقایسه با کتاب‌های الکترونیکی: چرا این مساله مهم است؟

برخلاف این واقعیات شاید از خودتان بپرسید اساساً من چرا باید به تاثیر زیست‌محیطی کتاب‌های چاپی در برابر کتاب‌های الکترونیکی اهمیت بدهم؟ آیا واقعاً تفاوت‌شان قابل توجه است؟ هرچند این سوالات مهم است اما امیدواریم برخی اطلاعات پس‌زمینه‌ای بتواند به درک بیشتر اهمیت این موضوع کمک کند. ما معمولاً آن‌قدر در میان انبوهی از کتاب‌ها، مجلات و روزنامه‌های چاپی گرفتاریم که به راحتی درباره تاثیر منفی آنها بر محیط زیست‌مان دچار کرختی یا فراموشی می‌شویم. البته تنها در سال ۲۰۰۸ صنعت چاپ مسئول قطع ۱۲۵ میلیون درخت بود.
مهم‌تر آنکه اکنون تا ۲۶ درصد زباله‌های ما را کاغذ تشکیل می‌دهد و صنعت چاپ تا ۱۱ درصد آب تازه مصرفی در صنعت را مصرف می‌کند. این آمار مسلماً بسیار مهم و نیازمند توجه ماست. اغلب مردم با این مساله موافق‌اند که می‌بایست اتکای خود را به زباله‌دان‌هایمان کمتر و سلامت جنگل را حفظ و برای محدود کردن هرگونه استفاده بیش از حد از آب‌های تازه تلاش کنیم. ما به کتاب‌های چاپی عادت کرده‌ایم اما با ورود فناوری کتابخوان الکترونیکی، این امکان وجود دارد که بتوان به سمت سبک زندگی دوستدار محیط زیست حرکت کرد. به همین دلیل باید بحث کتاب‌های الکترونیکی در مقایسه با کتاب‌های چاپی را به عنوان یک بحث مهم در راستای آگاهی درباره این موضوع در نظر بگیریم.
پیش از آنکه بتوان به استفاده از یک کتابخوان الکترونیکی امیدوار بود، ابتدا باید این دستگاه ساخته شود که یعنی انرژی بسیاری مصرف خواهد شد و CO2 زیادی هم تولید خواهد شد. مهم‌تر اینکه فرد باید اقدامات خاصی انجام دهد؛ مثلاً آن را شارژ کند که این کار هم منجر به آزاد شدن CO2 زیادی خواهد شد. البته بسته به عادات مطالعه، این مساله می‌تواند روشی برای جلوگیری از آزادسازی بیش از حد CO2 شود، مساله‌ای که بیش از هر چیزی اهمیت دارد.

کتاب‌های الکترونیکی در برابر کتاب‌های سنتی: برخی مشکلات

در بحث کتاب‌های سنتی در برابر کتاب‌های الکترونیکی چند عامل دیگر هم وجود دارد که باید مد نظر قرار داد. اول اینکه وقتی فرد تصمیم می‌گیرد کتابخوان الکترونیکی خود را تغییر دهد، مسائل کمی پیچیده‌تر می‌شود. حتی اگر فرد بتواند به قدری کتاب بخواند که تاثیر خود بر محیط زیست را کمتر کند، ضایعات الکترونیکی هم به خودی خود یک مشکل هستند. بسیاری از این موضوع آگاهند که شرکت‌ها به دنبال تولید نسخه‌های تکراری فناوری‌های خود با روندی پایدار هستند و کتابخوان‌های الکترونیکی هم از این قضیه مستثنی نیستند. تاکنون شش نسخه متفاوت از کیندل عرضه شده است! مصرف‌کنندگان عموماً به دنبال کتابخوان کنونی خود با مدل‌های جدیدتر هستند. اگر کتابخوان الکترونیکی به خوبی بازیافت نشود، احتمالاً تبدیل به مواد سمی در جو خواهد شد. این مساله نیز مسلماً یکی از نقاط منفی فراگیر شدن کتابخوان‌های الکترونیکی بوده و نیازمند آن است که شرکت‌ها تلاش بیشتری برای برنامه‌های بازیافتی و آگاه‌سازی مشتریان انجام دهند. خوشبختانه آمازون یک برنامه بازیافت پستی برای کیندل و باتری‌های آن دارد، اما میزان تبلیغات آنها هم قابل تامل است. اما یک بحث دیگر در برابر خرید کتابخوان الکترونیکی نبود استقبال از آن در صنعت چاپ است. این وظیفه افراد داخل همین صنعت است که پیش‌بینی کنند کتاب‌ها باید چطور چاپ و به فروشگاه ارسال شوند. هرچند آمار از کاهش خرید کتاب‌های چاپی و گرایش به کتاب‌های الکترونیکی حکایت دارد، اما این صنعت نتوانسته است خود را با این روند هماهنگ و تقاضای فزاینده را برآورده کند. متاسفانه این منجر به سوخته شدن کتاب‌هایی می‌شود که امکان فروش ندارند و این یعنی تاثیری بسیار منفی بر تولید آلودگی‌های کربنی. در صورتی که صنعت چاپ نتواند فروش پایین را پیش‌بینی و میزان چاپ را مطابق با آن تعیین کند، کاهش میزان آلودگی با استفاده از کتابخوان‌های الکترونیکی تقریباً غیرممکن خواهد بود. این مساله برای هر کسی که به فکر خرید یک دستگاه به منظور کاهش تاثیر خود بر آلودگی است، می‌تواند یک مشکل باشد و البته فرد فرد مصرف‌کنندگان کنترل چندانی بر این موضوع ندارند.
در زمینه ارزش کتاب‌های چاپی هم باید به چند نکته توجه داشت. یکی از این مباحث تمرکز بر درک بهتر مطالعه از طریق نسخه چاپی است. تحقیقات نشان داده است مطالعه نسخه چاپی کتاب می‌تواند به درک طبیعی‌تر اطلاعات در مقایسه با مطالعه از روی صفحه نمایش منجر شود. من شخصاً به این موضوع باور دارم و بر اساس تجربه من در هر دو حوزه در دانشگاه، به این باور رسیده‌ام که وقتی نسخه چاپی را می‌خوانم تمرکز بیشتری دارم. یک مساله دیگر آنکه کتاب در مقایسه با کتابخوان الکترونیکی چرخه عمر طولانی‌تری خواهد داشت، زیرا دستگاه با نسخه‌های جدیدتر جایگزین می‌شود. این مباحث هیچ ارتباطی به تاثیر زیست‌محیطی این مدیوم‌ها ندارد، اما در بحث مقایسه کتاب‌های سنتی با کتاب‌های الکترونیکی مطرح می‌شوند.

آیا گزینه دیگری وجود دارد؟

باید توجه داشت که این بحث تنها محدود به دو گزینه نیست. هرچند بحث از این زاویه چارچوب‌بندی شده است، اما روش‌های دیگری هم برای کاهش تاثیر بر آلودگی محیط زیست، مانند اشتراک گذاری مجموعه کتاب‌ها، وجود دارد. همان‌طور که پیش از این گفته شد، چاپ تنها یک کتاب می‌تواند تا ۵/۷ کیلوگرم CO2 تولید کند. این عدد شاید به ظاهر کوچک باشد، اما وقتی آن را در تعداد بسیار زیاد مصرف‌کنندگان، که هر کدام یک نسخه از کتاب را دارند، ضرب کنیم، عدد قابل توجهی می‌شود، اما در مورد کتابخانه این عدد می‌تواند همچنان کوچک و قابل اغماض باقی بماند: تعداد کمتری کتاب برای تعداد بیشتری انسان. این روش از نظر زیست‌محیطی بسیار مسئولیت‌پذیرانه است که باید در بحث کتاب‌های سنتی در برابر کتاب‌های الکترونیکی مطرح شود. اما یک مساله دیگر وجود برنامه‌های کتابخوان برای دستگاه‌هایی است که هم‌اکنون در اختیار دارید. به جای خرید یک دستگاه کتابخوان خاص، بهتر است کتاب را روی دستگاهی که اکنون در اختیار دارید مطالعه کنید. تاکنون متوجه شده‌ایم که این دستگاه‌ها می‌توانند تاثیر زیست‌محیطی بسیار کمی داشته باشند، اما در عین حال بسیار گران هم هستند. به نفع محیط زیست و البته بودجه خودتان است که از دستگاه‌هایی که هم‌اکنون دارید استفاده کنید. مثلاً یک آی‌پد می‌تواند از نرم‌افزار آی‌بوک اپل استفاده کند. تبدیل آی‌فون به یک کتابخوان الکترونیکی نیز می‌تواند گزینه‌ای مناسب باشد. تولید یک آی‌فون به صورت متوسط منجر به تولید ۵۵ کیلوگرم CO2 می‌شود که بسیار کمتر از تولید یک کتابخوان الکترونیکی است. از آنها می‌تواند به عنوان پلتفرمی برای انواع کارها استفاده کرد و هرچند بسیاری از افراد به فکر چنین استفاده‌ای برای آی‌فون نباشند، اما می‌توان از آن به عنوان یک دستگاه کتابخوان بسیار قابل حمل و دوستدار محیط زیست استفاده کرد.
وقتی مصرف‌کنندگان به عادات مطالعه خود توجه کنند و صنعت چاپ با این روند هماهنگ شود، کتاب‌های الکترونیکی مسلماً پتانسیل کمتر کردن آلودگی CO2 را خواهند داشت. با در نظر گرفتن این گفته، مهم است که به تمامی جوانب بحث کتاب‌های سنتی در برابر کتاب‌های الکترونیکی و گزینه‌های احتمالی برای آنها مانند کتابخانه‌ها و برنامه‌ها، در زمان تصمیم‌گیری درباره موقعیت خاص خودمان، توجه داشته باشیم

نظر بگذارید

اولین نفری باشید که نظر میگذارد

اعلان برای
avatar
wpDiscuz