نسخه فیزیکی

  • شهر کتاب مرکزی تهران – خیابان دکتر شریعتی – بالاتر از خیابان استاد مطهری – نبش کوچه کلاته – فروشگاه مرکزی شهر کتاب
  • شهر کتاب کاشانک نیاوران، کاشانک، نرسیده به سه راه آجودانیه
  • نشر ثالث خیابان کریم‌خان زند، بین خیابان ایرانشهر و ماهشهر، پلاک ۱۵۰
  • شهر کتاب سعادت آباد انتهای خیابان ایران‌زمین، جنب فرهنگسرای ابن‌سینا، شهر کتاب ابن‌سینا
شماره 45 جهان پرونده - پیوست جهان صفحه 144

کتاب‌های الکترونیکی اپل، گوگل و آمازون به کدام سمت می‌روند

چالش نشر دیجیتال

یکی از مهم‌ترین چالش‌های صنعت نشر در سال ۲۰۱۶ فروش بیشتر کتاب‌های الکترونیکی بوده است. در این مطلب به سه مانع کلیدی صنعت نشر یعنی بازار، فناوری و نوآوری می‌پردازیم. به عنوان یکی از کهنه‌کارهای حوزه نشر دیجیتالی (شاید کمی برای سن ‌و سال من افسرده‌کننده باشد) یکی از مسائلی که مصرانه و همیشه مرا آزرده، مسیرهای محدود بازار برای ناشران است. پرسش این نیست که «چرا آمازون چنین سهم عظیمی از بازار دارد». جواب این سوال کاملاً واضح است: نوآوری، راهکارهای تهاجمی و تمرکز قابل‌ تحسین. باید به جای این سوال بپرسیم: چرا اپل و گوگل (از بزرگ‌ترین شرکت‌های دنیا) فقط هشت درصد فروش کتاب الکترونیکی داشته‌اند؟
این مساله همیشه برای من عجیب بوده است. هر دو پلتفرم بیش از ۴/۱ میلیارد ابزار فعال و در حال استفاده دارند و هر دو از بازیگران اصلی حوزه رسانه و فناوری هستند. آنها می‌توانند تاثیری قابل توجه و مثبت بر صنعت داشته باشند، اما ندارند. چرا؟

معضلات کتاب الکترونیکی اپل

اپل در سال‌های ۲۰۰۷ و ۲۰۱۰ دستگاه‌های پیشگام آی‌فون و آی‌پد را ارائه داد. این دستگاه‌ها منادی عصر اتصال بودند که پیش‌بینی‌نشده بود و می‌توانستند از نو محاسبات و ارتباطات را تعریف کنند. اپل با تمرکز زیاد بر کیفیت و تجربه مشتری به برند تجاری لوکسی در جهان تبدیل شد. اپل سخت‌افزار فوق‌العاده‌ای تولید می‌کند، اما به غیر از سخت‌افزار، روش و سبک زندگی را به فروش می‌رساند که علاوه بر روند اقتصادی و اجتماعی حاضر، در صف خواسته‌های بی‌سابقه مصرف‌کننده قرار می‌گیرد.
اما نکته کلیدی در اینجا این است که اپل همیشه سخت‌افزار و ابزارهایی را فروخته است که پیشرفت و نوآوری در آن بیشتر از محتوا کاربرد دارند. ماموریت فعلی اپل با این جمله آغاز می‌شود:«ما باور داریم که روی زمین هستیم تا بهترین محصولات را تولید کنیم و این مساله تغییر نخواهد کرد.» محتوا فقط تا جایی برای اپل اهمیت دارد که به فروش و تقویت سخت‌افزار کمک کند (این مساله ممکن است با حرکت شرکت به سمت الگوهای مبتنی بر اشتراک تغییر کند، اما از نظر تاریخی صحیح است). بنابراین فروش کتاب برای اپل چندان ضروری و فوری نیست. آنها به همین راضی‌اند که دیگران کتاب‌های الکترونیکی خود را از طریق اپ‌استور اپل به فروش می‌رسانند و ۳۰ درصد کمیسیون فروش برای همین تلاش اندک می‌گیرند.

چرا گوگل در فروش کتاب‌های الکترونیکی موفق نیست

گوگل یکی از شرکت‌هایی است که در حوزه کتاب از آن انتظار بیشتری می‌رود. شعار رسمی این شرکت این است:«بدی نکن» (Do no Evil)، اما ماموریت گوگل در ‌واقع این‌طور بیان شده است:«سازماندهی اطلاعات جهان و امکان دسترسی و استفاده از این اطلاعات برای تمامی جهان.» فلسفه گوگل جهانی از شفافیت، همکاری، منبع باز و مبارزه جهانی برای بهبود و پیشرفت است.
باید اشاره کرد که بخشی از این ماموریت ختم به این شده که هم‌اکنون بیش از ۴/۱ میلیارد دستگاه فعال اندروید در سطح جهان وجود دارد. با وجود این چرا گوگل با بیش از ۴/۱ میلیارد دستگاه فعال اندروید در تمام اقشار اجتماعی – اقتصادی و به ‌ویژه در بازارهای نوظهور، فقط شش درصد از فروش ناشران را شامل می‌شود؟
گوگل بر خلاف اپل، دلیل قانع‌کننده‌ای ندارد که بگوییم سخت‌افزار را بر محتوا ترجیح می‌دهد. گوگل تا حد زیادی از اندروید سود می‌برد، اما وقتی نوبت به سخت‌افزار می‌رسد دچار مشکل می‌شود؛ مثلاً می‌توان به عملکرد ضعیف خطوط تلفنی نکسوس و تبلت‌ها و شکست گوگل گلس (Google Glass) اشاره کرد.
در ‌واقع دفاع حریصانه گوکل از پروژه
Google Book Library و تمایلش به دسترسی بشر به دانش و آموزش در تضاد با عملکرد ضعیف آنها در زمینه فروش کتاب‌ها قرار دارد. گوگل آشکارا اعلام کرده است می‌خواهد تمام کتاب‌هایی را که تاکنون نوشته شده‌اند دیجیتالی کند.
کسب و کار کل گوگل بر اساس الگویی از گردآوری، بهبود و دسترسی به اطلاعات (جست‌وجوی وب) است، بنابراین باید نیازی درونی وجود داشته باشد، نه اینکه اجباری برای شرکت وجود داشته باشد که در خط مقدم صنعت دیجیتال کتاب‌ بایستد، بلکه باید به شکلی از دانش معنایی و آموزش توجه کند.

فروش بیشتر کتاب الکترونیکی

زمانی که من در این صنعت حضور داشتم، به نتیجه مایوس‌کننده‌ای رسیدم: نه اپل و نه گوگل واقعاً به کتاب اهمیت نمی‌دهند. بخشی از موفقیت و تسلط آمازون را جف بزوس پیش‌بینی کرده بود. او توانست «تسلط کتاب‌فروشی بر دنیا» را ببیند. کتاب‌ها در شرکت‌های اپل و گوگل حوزه کوچک و ناچیزی هستند و این شرکت‌ها ترجیح می‌دهند بیشتر بر سخت‌افزار و تبلیغات تمرکز کنند.
با این حال آمازون توانسته کسب و کار هر دو شرکت را زیرکانه مختل کند. محصولاتی مثل Amazon Echo سرمایه‌گذاری تهدیدآمیز و نزدیک به سیری (Siri) و آی‌تیونز است. تبلت‌های ارزان آمازون سهم زیاد آی‌پدها از بازار را مورد تهدید قرار داده‌اند. همچنین اپ‌استور آمازون در حال رشد است و با قابلیت‌های جست‌وجو و محاسبات ابر به صورت مستقیم و غیرمستقیم اپل و گوگل را به چالش کشیده است. الگوی Amazon Prime توجه کاربران اپل و گوگل را به خود جلب کرده است. در نهایت آنچه آمازون از طریق کیندل و در حوزه تجارت الکترونیکی به دست آورده، ارائه روشی ساده به افراد تحصیل‌کرده در حوزه تجارت الکترونیکی بود که با درآمد متوسط جور درمی‌آمد. آمازون بر سهم بازار و به دست آوردن آن تمرکز داشت. این شرکت در ‌واقع جزییات کارت‌های اعتباری کاربران را به این دلیل می‌خواست که باور داشت ابر می‌تواند تجربه تجاری بهتری رقم بزند و ارزش بیشتری برای مشتریان وفادار خلق کند.
اپل بر هزینه کردن دلارها و سرمایه‌گذاری بر سخت‌افزار تمرکز داشته است. گوگل نیز روش تهاجمی خاصی نداشته است. آمازون در این میان با حرکت بعدی خود می‌تواند به سمت موتور جست‌وجویی برود که حتی ممکن است دستورات صوتی را نیز شامل شود. در حال حاضر بیشترین جست‌وجو‌ها در گوگل و صفحه‌های آمازون انجام می‌شوند. یاهو با کاهش مواجه شده است و اخیراً نصب‌های رایگان ویندوز ۱۰ نیز چندان مورد توجه قرار نگرفته‌اند. از همین رو، آمازون می‌تواند به رقیب شماره یک کسب‌وکار گوگل تبدیل شود.

فرصت‌های آتی

هم‌اکنون که گوگل پروژه Google Books را پیش برده است، حق دارد که از آن سود ببرد. گوگل می‌تواند این پروژه را با قابلیت‌های جست‌وجو ترکیب کند و زیرساختی بی‌سابقه و رشک‌برانگیز بسازد. چرایی اهمیت این مساله برای گوگل، پیچیده است.
من معتقدم که آینده صنعت غیرداستانی و آکادمیک در عین انعطاف بسیار پیچیده است. همچنان محتوا پادشاه ماجراست و فرم نیز به دنبال محتوا اهمیت دارد. ادبیات در فضای آینده از نظر شکل همانند چیزی نیست که امروز به آن عادت داریم. مساله مهم اطلاعات است که باید سریعاً در دسترس باشد و احتمالاً در این میان، روش‌ها پیچیده‌تر می‌شوند. برای مثال پسر ۱۰ ساله من چندان به کتاب‌ها علاقه ندارد، اما ساعت‌ها مشغول خواندن مطالب وبلاگ یا دیدن ویدئوها در مورد بازی‌ها خواهد بود. بنابراین ناشران چگونه می‌توانند این پیچیدگی را مدیریت کنند؟
قابلیت گوگل برای آسان‌سازی چنین پیچیدگی‌ای بی‌نظیر است. گوگل می‌تواند به جای کشمکش با ناشران، مسئولان و نویسندگان، خودش به دنبال راه‌هایی باشد که تولیدکنندگان محتوا را به صورت طولانی‌مدت استخدام و آنها را به این فعالیت ترغیب کند. در نتیجه چشم‌اندازی که می‌تواند ارائه دهد، نسبت به آمازون کمتر متغیر است. گوگل این فرصت را دارد که بهترین دوست ناشران باشد، آن هم در حوزه‌ای که بهترین کانال ناشران بدترین دشمن گوگل است: آمازون.
حرکت صعودی گوگل این است که به مجموعه‌ای از ابزارهای مربوط به داده‌ها و مرجع‌ها دسترسی تقریباً فوری داشته باشد. این مساله موجب می‌شود به محصول اصلی خود – جست‌وجو – یاری برساند و همچنین پلتفرمی برای آینده و رشد ارائه دهد. گوگل همچنین می‌تواند محتوای کوتاه‌مدت تولید کند و روی استراتژی ارزشمند بلندمدت سرمایه‌گذاری کند. گوگل در سطح پایه‌ای محصول جست‌وجوی خود را تقویت می‌کند، محصولی که بخش عمده درآمد خود را از طریق تبلیغات به دست می‌آورد. از نظر منطقی این مساله می‌تواند جلوی پیشرفت محصول آمازون را را بگیرد. با ترکیب جست‌وجوی گوگل، Goole Books و Google docs و ارائه محتوای منعطف هیچ دلیلی وجود ندارد که یک استاد دانشگاه نتواند لیستی موثر، با کمترین هزینه و با سرعت بالا برای کلاس‌های درس خود تهیه کند.
از سویی دیگر دانش‌آموزان و دانشجویان نیز می‌توانند چنین لیستی تهیه کنند و موارد ایده‌آل خود را در این لیست بگنجانند. همچنین والدین می‌توانند داستان‌های محبوب دوران کودکی خود را جمع‌آوری کنند و شرکت‌ها نیز می‌توانند به اطلاعات تحقیقاتی مورد نظر خود دسترسی داشته باشند. بی‌شک پتانسیل خیلی بالایی در این بخش وجود دارد. چاپ و نشر داستان نیز از پتانسیل قابل توجهی برخوردار است. رواج قالب‌های کوتاه‌تر یا قطعه‌ها، تبدیل به ساختاری غالب و منسجم شده است. بنابراین جامعه چاپ و نشر چه کاری قادر است انجام دهد برای اینکه شرکتی مثل گوگل بتواند به صنعت کمک کند، مشارکت داشته باشد و فعالیت کند؟
به نظر من انتشارات ضعفی مهم دارد و این ضعف همکاری نکردن با شرکت‌هایی مثل گوگل است. نکته حائز اهمیت اینکه این مساله بزرگ‌ترین سد راه موفقیت ناشران است.

نظر بگذارید

اولین نفری باشید که نظر میگذارد

اعلان برای
avatar
wpDiscuz