نسخه فیزیکی

  • شهر کتاب مرکزی تهران – خیابان دکتر شریعتی – بالاتر از خیابان استاد مطهری – نبش کوچه کلاته – فروشگاه مرکزی شهر کتاب
  • شهر کتاب کاشانک نیاوران، کاشانک، نرسیده به سه راه آجودانیه
  • نشر ثالث خیابان کریم‌خان زند، بین خیابان ایرانشهر و ماهشهر، پلاک ۱۵۰
  • شهر کتاب سعادت آباد انتهای خیابان ایران‌زمین، جنب فرهنگسرای ابن‌سینا، شهر کتاب ابن‌سینا
شماره 45 جهان پرونده - پیوست جهان صفحه 128

آیا کتاب‌های الکترونیکی همچنان رشد خواهند کرد

داستان ما و کتاب‌ها

کتاب‌های الکترونیکی جهان را تسخیر نمی‌کنند، این همان نکته‌ای است که تحقیق موسسه پیو (Pew) در سال ۲۰۱۶ نشان داد و این مساله را مطرح کرد که میزان آمریکایی‌هایی که کتاب‌های دیجیتالی می‌خوانند، از سال ۲۰۱۴ افزایش نیافته است.

ما و کتاب‌ها

بزرگسالان آمریکایی در ۱۲ ماه سال ۲۰۱۶ چه سهمی در کتاب خواندن داشته‌اند؟ تحقیق پیو دلیلی واقعی برای تجدید حیات چاپ ارائه نمی‌دهد. در کل، میزان آمریکایی‌هایی که کتاب را در هر قالبی خوانده‌اند رو به کاهش است. در این میان کتاب‌های الکترونیکی تقریباً آماری ثابت داشته‌اند و با همین ثبات، می‌توان گفت به ‌نوعی سهم بیشتری در بازار کسب کرده‌اند.
مساله دقیقاً داستان «بازگشت به چاپ» نیست که ناشران کتاب اخیراً بیان کرده‌اند. انجمن ناشران آمریکایی در ماه ژوئن گزارش داده‌اند که فروش کتاب‌های چاپی در سال ۲۰۱۵ افزایش یافته است. درصد افرادی که کتاب می‌خوانند کمی پایین آمده، اما اکثر افرادی که کتاب می‌خوانند خریدار کتاب هستند.
انجمن ناشران آمریکایی یا AAP همچنین گزارش داده است که درآمد کل کتاب الکترونیکی حدود ۳/۱۱ درصد در سال ۲۰۱۵ کاهش یافته و میزان فروش نیز با افت ۷/۹ درصدی مواجه بوده است. این همان جایی است که مسائل کمی گمراه‌کننده می‌نماید. در ‌واقع شرکت‌های انتشاراتی تاسیس‌شده که متعلق به AAP هستند کتاب‌های الکترونیکی کمتری می‌فروشند، اما این بدین معنا نیست که کتاب‌های الکترونیکی کمتری به فروش رفته است. به طور متوسط از هر ۱۰ کتاب موجود در لیست پرفروش‌های الکترونیکی کیندل آمازون فقط دو کتاب از جانب ناشران اصلی چاپ شده‌اند. بقیه رمان‌ها از طرف خود نویسنده یا توسط آمازون منتشر شده‌اند. قیمت این کتاب‌ها بین ۹۹ سنت تا ۹۹/۴ دلار است.
وب‌سایت Author Earnings به طور سیستماتیک این مساله را دنبال می‌کند. بر اساس گزارش این وب‌سایت، سهم پنج ناشر بزرگ از فروش کیندل در ابتدای سال ۲۰۱۴، ۴۰ درصد بوده است و در ماه مه همان سال به ۲۳ درصد کاهش یافته است. ناشران بزرگ می‌خواهند کتاب‌هایشان را با قیمت‌هایی بالاتر از ۹۹/۴ دلار به فروش برسانند، سهم کل آنها از درآمد ۴۰ درصد بوده و بعد به سرعت سقوط کرده است. از سوی دیگر نویسندگان در حال حاضر از فروش کتاب‌های الکترونیکی بیشتر سود می‌کنند و درآمد بیشتری نسبت به نویسندگانی دارند که با ناشران سنتی کار می‌کنند.
ناشران کتاب همان‌هایی هستند که استادان رشته تجارت، پلتفرم‌های دوسویه یا بازارهای دوطرفه می‌خوانند. آنها کتاب‌ها را به خوانندگان می‌فروشند، اما در عین حال خدمات نشر و چاپ را به نویسندگان نیز می‌فروشند. ناشران سعی می‌کنند همین مساله را در مورد کتاب‌های الکترونیکی نیز پیاده کنند، به همین علت پیشنهاد جالب توجهی برای نویسنده یا خریدار ندارند. ناشران خودشان قیمت را مشخص می‌کنند و اکثر قیمت‌ها در محدوده ۹۹/۱۲ دلار تا ۹۹/۱۴ دلار است. این قیمت‌ها چندان هم کمتر از قیمت کتاب‌های نسخه چاپی با جلد گالینگور نیست و این مساله در شرایطی است که ناشران زمان خیلی کمتری را برای تولید و توزیع کتاب‌های الکترونیکی نسبت به کتاب‌های کاغذی صرف می‌کنند. در‌ واقع نکته اصلی این است که ناشران سهم چندانی از درآمد را به نویسندگان نمی‌دهند.
از سویی دیگر انتخاب ناشران اولویت کتاب‌های چاپی است و نمی‌توان برای این انتخاب آنها را سرزنش کرد. اکثر خریداران کتاب هنوز هم خواندن روی کاغذ را ترجیح می‌دهند و به همین دلیل زنده نگه داشتن کتابفروشی‌ها، نسبت به تکیه بر آمازون برای توزیع کتاب‌ها، مساله‌ای مهم‌تر و سودمندتر برای ناشران است. تلاش‌های آمازون در حوزه نشر فیزیکی کتاب چندان موفقیت‌آمیز نبوده است. بخشی از این مساله به علت مقاومت کتابفروشی‌هاست، بنابراین شاید آنچه امروز با آن مواجهیم، کم‌کم به سوی نوعی آشتی تدریجی برود. ناشران ادبیات عامه‌پسند و ارزان را به آمازون و نویسندگان ناشر واگذار کرده‌‌اند و بقیه کسب‌وکار را برای خودشان نگه داشته‌اند. در این سناریو چند مشکل وجود دارد. آشکارترین مساله این است که آمازون واقعاً تنش‌زدایی نمی‌کند. در حال حاضر کتابفروشی‌های فیزیکی خود را راه‌اندازی کرده و قطعاً طرح‌های دیگری هم در پس ذهن دارد. مساله دیگر این است که ادبیات عامه‌پسند، کسب‌وکاری پرسود است و مسلماً ناشران واقعاً نمی‌خواهند این سود را رها کنند. نکته آخر اینکه افزایش کتاب‌های الکترونیکی متناسب با الگویی است که کلایتون کریستنسن، استاد تجارت دانشگاه هاروارد، آن را «نوآوری تحول‌آفرین» (disruptive innovation) می‌خواند. به نظر می‌آید فرض اینکه بازی تمام شده، غیرمنطقی است. کریستنسن در مقدمه کتاب خود به نام The Innovator’s Dilemma می‌گوید:
«به طور کلی فناوری‌های تحول‌آفرین محصولات خود را در بازارهای تثبیت‌شده ارائه می‌دهند. اما مسائل دیگری هم وجود دارد که ارزش‌گذاری مشتریان جدید و در حاشیه بر اساس این امکانات است. محصولاتی که بر پایه فناوری‌های تحول‌آفرین شکل گرفته‌اند عموماً ارزان‌تر، ساده‌تر، کوچک‌تر و اغلب کاربردی‌تر هستند.»
شرکت‌های تاسیس‌شده طبعاً بر ارائه خدمات بر مشتریان فعلی خود تمرکز می‌کنند: مشتریانی که علاقه‌ای به محصولات جدید ندارد. این مشتریان عموماً نگاهی به محصول جدید و ارزان‌تر می‌اندازند و فکر می‌کنند «نه، ممنونم». این مساله فضا را برای تازه‌‌واردان ممکن می‌کند، تازه‌واردانی که محصولات خود را بهبود می‌بخشند و مشتریان جدید به دست می‌آورند. این رویکرد تا موقعی که تازه‌واردان بر بازار تسلط یابند ادامه پیدا می‌کند. در این شرایط، رهبران صنایع به حاشیه‌رفته از اینکه چه اتفاقی افتاده است و کجای راه را اشتباه رفته‌اند تعجب می‌کنند. این داستانی است که کریستنسن تعریف می‌کند. این قانون تغییرناپذیر نیست و کاربردی بودن آن را این واقعیت اثبات می‌کند که مدیران اجرایی شرکت‌های تاسیس‌شده با این مساله مواجه بوده‌اند و آن را می‌شناسند. همگان در چاپ و نشر کتاب می‌دانستند که کتاب الکترونیکی پتانسیل این را دارد که تبدیل به فناوری تحول‌آفرین شود و هیچ ‌کدام از ناشران بزرگ این مساله را انکار نکرده‌اند. اما ناشران جدا از برخی آزمایش‌ها که کتاب‌ها را فقط در قالب دیجیتالی و با قیمت‌های پایین منتشر کردند، اغلب در مقابل این جریان، که توسط آمازون هدایت می‌شد، مقاومت کردند. به نظر آنها قالب دیجیتالی نیز قالب دیگری از کتاب‌هاست و اتفاق خاصی نیفتاده است.
به نظر می‌رسد این رویکرد در حفظ کسب‌وکار ناشران موفقیت‌آمیز بوده است. همچنین می‌توان این رویکرد را یکی از دلایل رشد تدریجی و کند بازار کتاب‌های الکترونیکی دانست. از سوی دیگر این مساله بدین معناست که ناشران کتاب سهم چندانی در بازار کتاب الکترونیکی ندارند، بازاری که بیشترین پتانسیل رشد و نوآوری را در خود دارد.

امروز بازار کتاب، قلمرو مسلم نویسندگان علمی تخیلی، داستان‌های عاشقانه، معمایی و رمان‌های فانتزی است و چنین آثاری به مصرف انبوه می‌رسند. البته احتمالاً میل و کشش به این سبک‌ها در زمان‌های مختلف تغییر می‌کند. در این میان هر چه بیشتر می‌گذرد، انتشار دیجیتالی آثار توسط خود نویسندگان آسان و آسان‌تر می‌شود و حتی به چاپ و کتابفروشی فیزیکی نیازی نیست. به نظر می‌آید گسترش مطالعه کتاب الکترونیکی در دستگاه‌هایی مثل تبلت و گوشی هوشمند به مثابه فرصت‌هایی جدید است. بر اساس تحقیق پیو (Pew) حدود ۲۲ درصد از آمریکایی‌های رده سنی ۱۸ تا ۲۹ سال کتاب‌ها را روی گوشی‌ خود می‌خوانند.
داستان کتاب الکترونیکی هنوز تمام نشده و واضح است که ناشران بزرگ در این میان نقش خاصی بر عهده نگرفته‌اند

نظر بگذارید

اولین نفری باشید که نظر میگذارد

اعلان برای
avatar
wpDiscuz