نسخه فیزیکی

  • شهر کتاب مرکزی تهران – خیابان دکتر شریعتی – بالاتر از خیابان استاد مطهری – نبش کوچه کلاته – فروشگاه مرکزی شهر کتاب
  • شهر کتاب کاشانک نیاوران، کاشانک، نرسیده به سه راه آجودانیه
  • نشر ثالث خیابان کریم‌خان زند، بین خیابان ایرانشهر و ماهشهر، پلاک ۱۵۰
  • شهر کتاب سعادت آباد انتهای خیابان ایران‌زمین، جنب فرهنگسرای ابن‌سینا، شهر کتاب ابن‌سینا
شماره 24 حقوق فناوری آن‌سو صفحه 80

مقررات حاکم بر استفاده از پهپادها برای مقاصد رسانه‌ای چیست؟

مثل طناب به پای بادبادک

نوامبر ۲۰۱۱، شهر ورشو در لهستان شاهد تظاهرات مردم معترض در برابر صفی از نیروهای پلیس بود. در بجبوجه‌ درگیری‌ها، یکی از فعالان مدنی، پهپاد کوچک خود را به پرواز درآورد و به سمت نیروهای پلیس هدایت کرد. قصد او از این کار، جاسوسی از نیروهای پلیس و ثبت دقیق حرکت‌‌های آنان در راستای فراهم کردن فرصت فرار برای نیروهای خودی بود. پس از مدتی تصاویر ضبط‌شده‌ پهپاد در فضای مجازی منتشر شد که کیفیت و دقت آن، برای هر خبرنگار و موسسه‌ خبری جذابیت داشت. در موقعیتی که دسترسی خبری به صف نیروهای امنیتی وجود نداشت، یک پرنده‌ مکانیکی کوچک این وظیفه را به خوبی انجام داد.

دو ماه بعد عکس‌های گرفته‌شده از رودخانه‌ خونین ترینیتی در دالاس، موجب شروع تحقیقات گسترده‌ جنایی و زیست‌محیطی در این شهر ایالات متحده شد. در این ماه یکی از افراد علاقه‌مند به استفاده از پهپاد که گویا نسبت به محیط زیست هم حساس بوده است، هواپیمای خود را که مجهز به دوربین عکاسی بوده به سمت این رودخانه هدایت می‌کند و عکس‌هایی می‌گیرد که پس از مشاهده‌ آنها، رنگ خونین رودخانه توجه او را جلب می‌کند. پس از مدتی مشخص می‌شود کارخانه‌ بسته‌بندی گوشت کلمبیا، خون خوک‌ها را به سمت رودخانه روان می‌کند. همین عکس کار را برای این کارخانه تمام کرد.
اینها تنها نمونه‌هایی از کاربرد پهپادها در انتشار اخبار در فضای مجازی هستند. گرچه این موارد توسط خبرنگاران حرفه‌ای انجام نشده و به وسیله‌ افراد آماتور صورت گرفته‌اند اما اندیشه استفاده از هواپیماهای بدون سرنشین را به همراه داشته‌اند.

روزنامه‌نگاری هواپیمای بدون سرنشین چیست؟

روزنامه‌نگاری هواپیماهای بدون سرنشین عبارت است از استفاده از پهپادها در راستای اهداف خبررسانی. طبق تعریف اداره‌ هوانوردی فدرال وزارت حمل و نقل آمریکا (Federal Aviation Administration):«پهپاد دستگاهی است که بدون خلبان در حریم هوایی پرواز می‌کند.» در حالی که استفاده از این نوع تکنولوژی طی سال‌های اخیر -به ویژه در عرصه‌ نظامی و جاسوسی- بسیار گسترده بوده، کاربرد پهپادها تنها به این دو حوزه محدود نشده و بخش‌های دیگر از جمله کشاورزی، صنعتی و فرهنگی نیز خواستار بهره‌گیری از این ابزار بوده‌اند.
خبرنگاری به علت نیاز به دو عنصر مهم سرعت و دقت، نیازمند مناسب‌ترین وسایل اطلاع‌رسانی است. در زمان حاضر، موسسات خبری در اندیشه‌ دستیابی به مجوز استفاده از پهپادها در عرصه‌ خبررسانی هستند تا از این طریق محدوده‌ وسیع‌تری را پوشش دهند.
در حال حاضر دو پروژه‌ روزنامه‌نگاری در دو دانشگاه آمریکا، تمرکز خود را بر آزمایش هواپیماهای بدون سرنشین گذاشته‌اند. مت وِیت استاد روزنامه‌نگاری و ارتباطات جمعی دانشگاه نبراسکا-لینکلن در سال ۲۰۱۱، آزمایشگاه روزنامه‌نگاری پهپادها را راه انداخت. طرح دیگر، پروژه‌ روزنامه‌نگاری پهپادها در دانشگاه میسوری است. به طور مشخص، هدف آزمایشگاه تحقیقاتی نبراسکا-لینکلن، فراهم کردن محیطی برای مطالعه‌ ابعاد قانونی و اخلاقی کاربرد پهپادها در روزنامه‌نگاری است.

چرا باید از پهبادها برای خبر استفاده کرد

پروفسور مت ویت طی گفت‌وگویی بیان کرد:«امروزه سازمان‌های خبری از هلیکوپتر برای پوشش خبر در سطح هوایی استفاده می‌کنند که تملک یا اجاره کردن این وسایل بسیار هزینه‌بر است. در مقابل هواپیماهای بدون سرنشین در مقایسه با هلیکوپترها ارزان‌تر هستند. موسسات خبری با استفاده از این ابزار می‌توانند تصاویر و فیلم‌های هوایی بیشتری را با قیمت مناسب‌تری تهیه کنند. نکته‌ مهم و غیرقابل انکاری که وجود دارد آن است که امروزه عطش دستیابی به عکس و فیلم‌های منحصر به فرد، در میان اکثر موسسات خبری وجود دارد. لذا برای دستیابی به این نوع تصاویر، ابزارهای جدید مورد توجه قرار می‌گیرد.»
با وجود تمام امتیازاتی که برای پهپادها شمرده می‌شود، کاربرد خبری این وسیله در آمریکا با مشکلاتی همراه است. قانون فعلی، چهار شرط اصلی برای استفاده از پهپادها بیان کرده است:«پرواز نباید از ۴۰۰ فوت فراتر برود، خارج از دید نباشد، نزدیک مردم نباشد و برای اهداف تجاری نباشد.»
به نظر مت ویت اگر تنها سه شرط اول وجود داشت، هنوز شانسی برای تهیه‌ خبر با پهپاد بود اما شرط «غیرتجاری بودن» راه را بر خبرنگاران بسته است.

اولین مقررات برای استفاده تجاری از پهپادها

اوایل سال ۲۰۱۲، FAA (اداره‌ هوانوردی فدرال) تلاش خود را در راستای آماده کردن فضای حریم هوایی کشور برای پذیرش هواپیماهای بدون سرنشین تجاری آغاز کرد. البته این سازمان در سال ۱۹۹۰ استفاده از پهپاد را قانونی اعلام کرده بود اما به خاطر پیشرفت‌های سال‌های اخیر در این حوزه و همچنین افزایش علاقه‌ سازمان‌های مختلف به این نوع ابزار،FAA به دنبال بازنگری و تغییر قوانین افتاد.
یکی از نگرانی‌های قابل توجه در این حوزه، حفظ حریم خصوصی افراد است چرا که این ابزار پتانسیل نقص حریم افراد را دارند. البته در این قسمت سوالی مطرح می‌شود و آن اینکه آیا زمانی که تصاویر و فیلم افراد از فاصله‌ای به اندازه‌ صدها مایل بالاتر از سطح زمین گرفته می‌شود، باز هم باید برای آنان حریم خصوصی قائل شد؟
با وجود نگرانی‌ها، هیچ‌ کدام نتوانسته‌اند مانع استفاده‌ این وسیله شوند. ماه مارس ۲۰۱۴ انفجاری مهیب در منطقه هارلم نیویورک رخ داد که ترس و وحشت زیادی در میان مردم ایجاد کرد. در حالی که آتش‌نشانان، نیروهای پلیس و خبرنگاران هر کدام در حال انجام وظیفه‌ خود بودند و از سوی دیگر مردم مضطرب از مهلکه فرار می‌کردند، خبرنگار روزنامه‌ اینترنتی دیلی دات پرنده‌ مکانیکی کوچک خود را به کار انداخت تا عکس‌هایی از ساختمان‌های ویران‌‌شده بگیرد که هیچ موسسه‌ خبری دیگری قادر به ثبت آنها نبود. این شیوه‌ تهیه‌ خبر او، نه اختلالی در کار نیروهای امدادی به وجود آورد و نه آسیبی به خود او زد.

سی‌ان‌ان وارد می‌شود

چنان که گفته شد روند استفاده‌ آماتور از پهپادها در عرصه‌ خبری رو به افزایش است اما موسسات حرفه‌ای با مانعی به نام قانون روبه‌رو هستند. در ماه می ۲۰۱۴ بیش از ۱۰ شرکت خبری علیه طرح‌های FAA شکایتی مطرح و عدم صدور مجوز برای استفاده از پهپادها توسط این سازمان را نقض متمم اول قانون اساسی آمریکا اعلام کردند. در راستای این شکایات، FAA دست به تغییراتی در قوانین خود زد که یکی از نتایج آن دستیابی سی‌ان‌ان به مجوز مورد نظر بوده است. در ماه ژانویه ۲۰۱۵ اداره‌ هوانوردی فدرال آمریکا اجازه‌ به پرواز درآوردن پهپاد را برای سی‌ان‌ان صادر کرد. این شبکه‌ خبری طی موافقت‌نامه‌ای با FAA مجاز به استفاده از هواپیمای بدون سرنشین برای تهیه‌ گزارش‌های خود است. سی‌ان‌ان که دفتر مرکزی‌اش در آتلانتا قرار دارد، طی ۱۲ الی ۲۴ ماه آینده در حوزه‌ آزمایش پهپادها، مطالعه‌ آنها و به اشتراک‌گذاری یافته‌های خود با موسسه‌ تحقیقات فنی جورجیا همکاری خواهد کرد.
کسب مجوز سی‌ان‌ان نیز به این صورت بود که در اوایل سال ۲۰۱۵، FAA، ۲۱۴ درخواست معافیت از ممنوعیت استفاده از پهپاد را دریافت کرد که در این میان به ۱۱ شرکت که حوزه‌ فعالیت‌شان از معماری تا فیلمسازی بود، اجازه‌ استفاده را داد. به عنوان مثال شرکت‌های سازنده‌ فیلم بایستی سه روز قبل از آغاز تصویربرداری از طریق پهپاد، به FAA اطلاع بدهند. سی‌ان‌ان معتقد بود این روش در مورد خبررسانی قابل اعمال نیست چرا که در مورد خبرهای فوری که سرعت عمل کافی نیاز است، نمی‌توان از چند روز قبل سازمان را در جریان گذاشت. لذا این موسسه‌ خبری طی پیشنهادی از FAA درخواست کرد سیاست و قوانین خود را در مورد استفاده از هواپیماهای بدون سرنشین تغییر دهد و به قوانین مربوط به شرایط کاربرد هلیکوپتر برای پوشش این دست خبرهای فوری نزدیک کند.

چارچوب حقوقی استفاده از پهپادها برای استفاده معمولی

در نهایت اداره‌ هوانوردی فدرال (FAA) در ۱۵ فوریه ۲۰۱۵ چارچوبی حقوقی در راستای استفاده‌‌ معمولی از برخی از سیستم‌های هواپیماهای بدون سرنشین- پهپاد- آماده کرد که از انعطاف‌پذیری ویژه‌ای در رابطه با نوآوری‌های آینده در این حوزه برخوردار است. نکته‌ای که در مورد چارچوب حقوقی منتشره توسط FAA وجود دارد آن است که این موارد در حد پیشنهاد هستند و قانون نهایی محسوب نمی‌شوند. به عبارت دیگر قوانین استفاده‌ تجاری از پهپادها همچنان محدودکننده و سختگیرانه هستند.
نکات مهم در متن FAA شامل موارد زیر است:
وزن پهپاد باید ۵۵ پوند یا کمتر از آن -حدود ۲۵ کیلوگرم- باشد.
عملیات‌ باید تنها هنگام روز، یعنی از طلوع تا غروب آفتاب به وقت محلی باشد.
پرواز پهپاد در حالت خودمختار و مستقل به شرطی امکان‌پذیر است که این اطمینان خاطر وجود داشته باشد که در صورت بروز مشکل، فرد مسئول توانایی کنترل فوری وسیله را خواهد داشت.
ارتفاع پرواز باید کمتر از ۵۰۰ فوت باشد (حدود ۱۵۰ متر).
پرواز بایستی در خط دید بصری صورت گیرد. همچنین در صورت مشاهده‌ هواپیمای سرنشین‌دار، اپراتور باید به سرعت از مسیر هواپیما خارج شود چرا که کنترل هواپیمای سرنشین‌دار با مشکل مواجه می‌شود.
برای به پرواز درآوردن یک پهپاد، نیازی به داشتن گواهینامه‌ خلبانی نیست اما شرکت در آزمون علمی FAA، به منظور کسب مدرک اپراتوری هواپیمای بدون سرنشین الزامی است. در این آزمون تنها مسائل مربوط به چگونگی هدایت پهپادها اهمیت دارد.
در این چارچوب قانونی موارد دیگری در مورد شرایط و نوع هواپیمای بدون سرنشین، شرایط آب و هوایی و پرواز، معیارهای فرد کنترل‌کننده و محدودیت‌های عملیاتی پیش‌بینی شده است. این متن پس از تهیه در دید عموم قرار گرفت تا نظرات کارشناسان جمع‌آوری شود.

سه انتقاد به مقرره سازمان هوانوردی فدرال

به نظر مت ویت:«از آنجا که امکان قانون و لازم‌الاجرا شدن این مواد در آینده‌ نزدیک برای گروه‌های مختلف از جمله روزنامه‌نگاران وجود دارد، توجه‌ ویژه‌ این قشر از جامعه به متن آماده‌شده، لازم به نظر می‌رسد تا از برخی از موارد محافظت شود. به عنوان مثال در قضیه‌ فرگوسن (سیاهپوستی که توسط پلیس کشته شد)، FAA از آن جهت که می‌خواست هلیکوپترهای خبری از ماجرا دور باشند، دسترسی به آسمان را ممنوع کرد. بدون شک امنیت هوایی مهم است اما ممنوعیت دسترسی خبرنگاران به این فضا به این خاطر که داستان مورد پیگیری آنها به مذاق مسئولان خوش نمی‌آید، امنیت نیست. ما نیازمند تجدید نظر در حوزه‌ باز کردن فضای هوایی در زمان حوادث و درگیری‌ها هستیم.»
نکته‌ بعدی از نظر مت ویت آن است که در این قوانین نباید هیچ‌گونه استثنایی نسبت به رسانه‌ها وجود داشته باشد. به نظر او زمانی که دولت تصمیم بگیرد چه کسی و ارگانی، شامل عنوان رسانه می‌شود و کدام یک نمی‌شود، دیگر مطبوعات آزاد معنایی نخواهد داشت. آسمان برای همه است و قانون هم باید برای همه باشد؛ در این میان رسانه و غیررسانه یکسان هستند.
به نظر این استاد دانشگاه، از آنجا که خبرنگاری غالباً در مورد مردم است لذا بایستی در مواردی که پهپادها بر فراز جمعیتی خارج از منطقه‌ عملیاتی قرار دارند، قوانین خاصی حاکم باشد. زمانی ‌که منبع خبر در نزدیکی مکان اعتراضات مردم، محل برگزاری دو ماراتن یا رویدادهای پرجمعیت دیگر قرار گرفته است، خبرنگاران نیازمند وضوح بیشتری نسبت به شیوه‌ اعمال پهپادها هستند. «ما همگی معتقدیم نباید به مردم آسیب رساند لذا نیازمند قوانینی هستیم که مشخص کند هنگام نزدیکی به آنان چه باید کرد و چه نباید کرد.»

نظر بگذارید

اولین نفری باشید که نظر میگذارد

اعلان برای
avatar
wpDiscuz