نسخه فیزیکی

  • شهر کتاب مرکزی تهران – خیابان دکتر شریعتی – بالاتر از خیابان استاد مطهری – نبش کوچه کلاته – فروشگاه مرکزی شهر کتاب
  • شهر کتاب کاشانک نیاوران، کاشانک، نرسیده به سه راه آجودانیه
  • نشر ثالث خیابان کریم‌خان زند، بین خیابان ایرانشهر و ماهشهر، پلاک ۱۵۰
  • شهر کتاب سعادت آباد انتهای خیابان ایران‌زمین، جنب فرهنگسرای ابن‌سینا، شهر کتاب ابن‌سینا
شماره 41 خدمت و تجارت گفت‌وگو صفحه 88

معاون فناوری اطلاعات مرکز برنامه‌ریزی، منابع انسانی و فناوری اطلاعات وزارت آموزش و پرورش:

یک درصد خطا هم قابل چشم‌پوشی نیست

با اینکه چند ماه پیش شبکه ملی اطلاعات به صورت رسمی رونمایی شد اما برای بسیاری از دستگاه‌ها و وزارتخانه‌ها اتصال به این شبکه تازگی ندارد و حتی بسیاری از سرویس‌های خود را بر این شبکه ارائه می‌دهند. یکی از این وزارتخانه‌ها، آموزش و پرورش است. کاربران این وزارتخانه، گستره وسیعی از جمعیت کشور را شامل می‌شوند به همین دلیل الکترونیکی شدن برخی فرایندها می‌تواند در تسریع کارها کمک کند؛ در خصوص این سرویس‌ها و نحوه فعالیت آموزش و پرورش درحوزه فناوری اطلاعات گفت‌وگویی با محمود حبیبی معاون فناوری اطلاعات مرکز برنامه‌ریزی، منابع انسانی و فناوری اطلاعات انجام دادیم که در ادامه می‌خوانید:

چند ماه پیش شبکه ملی اطلاعات به صورت رسمی رونمایی شد اما به نظر می‌رسد وزارت آموزش و پرورش از گذشته به این شبکه متصل بوده و سرویس‌هایی هم ارائه داده است. از چه سالی این اتصال صورت گرفته و چه سرویس‌هایی عرضه می‌کنید؟
از سه چهار سال پیش که این مسئولیت به من سپرده شد، تمام تلاش‌مان این بود تا سرویس‌‌هایی که ارائه می‌دهیم بر بستر شبکه ملی اطلاعات باشد. بر اساس توافق‌نامه‌ای که با مخابرات امضا کرده‌ایم، همه مدارس به اینترانت ملی متصل هستند.
سرویس‌های متعددی نیز روی شبکه قرار دادیم. اخیراً خدمات الکترونیکی خود را در قالب یک سایت مستقل فعال ‌کرده‌ایم و تا چند روز آینده رونمایی می‌شود. زیرا این خدمات به صورت پراکنده در حوزه‌های مختلف ارائه می‌شد و حال تصمیم گرفتیم آنها را به صورت یکپارچه و متمرکز عرضه کنیم. سرویس‌هایمان را می‌توان به سه دسته تقسیم کرد: سرویس‌هایی که در اختیار دانش‌آموزان است، سیستم‌هایی که توسط معلمان استفاده می‌شود و خدماتی که کارکنان و مدیران آموزشی از آن بهره می‌گیرند. سرویس‌هایی که به صورت الکترونیکی مورد استفاده دانش‌آموزان قرار می‌گیرد شامل ثبت‌‌نام‌ها در حوزه مختلف المپیاد، جشنواره خوارزمی و استعداد درخشان، و مسابقه خط و نقاشی است. ثبت محتوای الکترونیکی در اختیار دانش‌آموزان و معلمان قرار دارد. در این بخش دانش‌آموزان می‌توانند تولید محتوا کنند و در کلاس خود به اشتراک ‌بگذارند. البته این فعالیت سلسله مراتب دارد یعنی دانش‌آموز برای کلاس، کلاس برای مدرسه، مدرسه برای منطقه و منطقه برای کشور تولید محتوا می‌کند. این سیستم سطوح و رگولاتوری مخصوص به خود را دارد.

مرجع تاییدکننده این متون چه کسانی هستند؟
معلم و دانش‌آموز تولید محتوا می‌کنند و آن متن با یک رگولاتوری خاصی تایید می‌شود. سپس در صفحه مورد نظر به اشتراک گذاشته می‌شود. هر سطح نیز مرجع تاییدکننده متفاوتی دارد. در مدرسه، مدیر تایید می‌کند. در منطقه، گروه‌های آموزشی مورد بررسی قرار می‌دهند. در کشور، سازمان پژوهش برنامه‌ریزی کنترل‌کننده است. در سطح دانش‌آموزان خدمات دیگری هم وجود دارد؛ مانند کنترل تکالیف درسی، تحویل کارنامه‌ها، ثبت تجربیات شرکت در همایش، فعالیت‌های فوق برنامه و ثبت‌نام در پژوهش‌‌سراها به صورت الکترونیکی انجام می‌شود. از سال ۹۱ سامانه مشاوره اینترنتی و بهداشتی، درمانی را راه‌اندازی کردیم. در حوزه معلمان ثبت نمرات، موارد انضباطی و تشویقی دانش‌آموزان، برنامه هفتگی، ابلاغ معلم، بانک سوالات امتحانی و ثبت اختراعات به صورت الکترونیکی صورت می‌گیرد. در وزارتخانه نقش کارکنان و معلمان را متفاوت در نظر می‌گیریم. زیرا بعضی از کارکنان معلم نیستند و کارکنان اداری هستند. برخی سرویس‌های معلمان و کارکنان مشترک است مانند حکم پرسنلی، فیش حقوقی و سرویس آیین‌نامه‌ها و بخشنامه‌ها.

هم‌اکنون مدارس و معلمان از سرویس‌هایی که نام بردید بهره می‌برند؟
درصد استفاده از سرویس‌ها در مدارس گوناگون متفاوت است. من نمی‌توانم به طور قطع بگویم این سرویس‌ها برای تمام مدارس کاربرد داشته باشد. سیستمی مانند فیش حقوقی الکترونیکی را تمام پرسنل استفاده می‌کنند اما سرویسی مانند ثبت‌نام جشنواره خوارزمی مورد علاقه برخی از دانش‌آموزان به این حوزه است. بستگی به نوع مخاطب دارد.

آماری وجود دارد که نشان دهد میزان استقبال در کدام یک از سرویس‌ها بیشتر است؟
نمی‌توان به صورت درصد آمار داد. زیرا برای مثال در ثبت‌نام المپیاد از میان ۱۳میلیون دانش‌آموز فقط ۱۰۰ هزار نفر تمایل به شرکت داشته‌اند، پس اگر بخواهیم به نسبت ۱۳ میلیون در نظر بگیریم، درصد پایینی به دست می‌آید. اما این نشان‌دهنده آن نیست که مشارکت پایین است بلکه جامعه مخاطب این فعالیت خاص ۱۰۰ هزار نفر بیشتر نیستند.

تنها راه ثبت‌نام دانش‌آموزان برای هر فعالیتی فقط از طریق اینترنت است؟
خیر. به دلیل مشکلاتی که در بحث اتصال و مسائل فرهنگی در بعضی مناطق وجود دارد، مردم ترجیح می‌دهند برای ثبت‌نام، حضوری مراجعه کنند. معمولاً در مدارس سیستم‌ها را در اختیار معلمان و مدیران هم قرار می‌دهیم. اگر دانش‌آموزی به مدرسه مراجعه کند، مدیر مربوطه قادر به ثبت‌نام و دریافت اطلاعات است یا به صورت گروهی دانش‌‌آموزان مدرسه را ثبت‌نام می‌کند. این سرویس در اختیار دانش‌آموز نیز هست.

میزان استقبال والدین از این سیستم‌ها به خصوص سرویس ثبت‌نام به چه صورت بود؟
والدین به طور مستقیم با سیستم سناد کار نمی‌کنند. این سیستم در اختیار مدیران مدارس قرار دارد. مدارک را از والدین دریافت و در سیستم ثبت می‌کنند. البته در ابتدا سیستم را برای ثبت‌نام مستقیم والدین طراحی کرده بودیم اما به دلایل مختلف استقبال نشد. یکی از دلایل این بود که فرد باید شناسایی می‌شد و از طریق الکترونیکی شناسایی او امکان‌پذیر نبود.

هم‌اکنون والدین مدارک شناسایی فرزندان خود را تحویل مدرسه می‌دهند.
اطلاعات او در مدرسه ثبت می‌شود و آن دانش‌آموز دیگر نمی‌تواند در مدرسه دیگری ثبت‌نام کند. مگر اینکه ثبت‌نام قبلی خود را باطل کرده باشد.

راه‌حلی برای شناسایی الکترونیکی ندارید تا فرایند مراجعه والدین حذف شود؟
از نظر نرم‌افزاری این امکان وجود دارد ولی قوانین کمی ما را محدود کرده است. اما از نظر آی‌تی مشکلی برای اینکه دانش‌آموز خودشان، خود را شناسایی کنند، نداریم.
البته مراجعه والدین به مدارس فقط مختص افرادی است که می‌خواهند برای اولین بار ثبت‌نام کنند. هر دانش‌آموزی که سال اول ثبت‌نام کرد هر سال تا پایه ششم به طور اتوماتیک ثبت‌نامش انجام می‌شود. مگر اینکه دانش‌آموز قصد داشته باشد مدرسه را تعویض کند یا به مقطع بالاتر برود.

چند درصد از مدارس به شبکه ملی اطلاعات دسترسی دارند؟
بیش از ۱۵۰ هزار مدرسه در کل کشور داریم. حدود ۶۰ هزار مدرسه دسترسی پرسرعت به شبکه ملی اطلاعات دارند. اما بقیه مدارس به خاطر اینکه به سرویس‌های ما نیاز دارند، به انحای مختلف به این شبکه دسترسی پیدا کردند. بدترین حالت آن دسترسی از طریق شبکه‌های موبایلی است.

وزارت آموزش و پرورش سال‌هاست به شبکه ملی اطلاعات متصل است؛ چه مشکلی وجود دارد که تمام مدارس نمی‌توانند به دسترسی پرسرعت مجهز شوند؟
ما در سال ۹۱ تفاهم‌نامه‌های سه‌جانبه با وزارت ارتباطات و شرکت مخابرات منعقد کردیم تا خطوط اینترنت پرسرعت را در اختیار مدارس قرار دهند. در آن زمان پهنای باند دو مگابیت بر ثانیه بود. اما این تفاهم‌نامه به سرانجام نرسید. طبق تفاهم‌نامه تا پایان سال ۹۴ یعنی پارسال همه مدارس باید به دسترسی پرسرعت شبکه ملی اطلاعات مجهز می‌شدند اما در اجرا مشکلاتی پیش آمد که باعث شد نتوانیم به هدف برسیم. یکی از آنها مسائل مالی بود. به هر حال بسیاری از مدارس ما در مناطق روستایی هستند و قابلیت پرداخت هزینه را ندارند. دلیل دیگر این بود که ما از وزارتخانه فناوری اطلاعات سرویس‌های خوبی را در حوزه‌های مختلف دریافت نکردیم. این دلایل باعث شد به این جمع‌بندی برسیم که اتصال شهرستان‌ها به شبکه ملی را به خود شهرستان واگذار کنیم و متمرکز پیش نرویم. خود استان‌ها نیز در این خصوص اظهار تمایل کردند و با PAPها در ارتباط بودند و سرویس‌های بهتری هم نسبت به سرویس‌هایی که ما بر سر آنها به تفاهم رسیده بودیم، ارائه می‌کنند.

پس هم‌اکنون به خود استان‌ها واگذار شده است؟
بیشتر سیاست‌گذاری را به خود استان‌ها واگذار کرده‌ایم. خودشان هم نحوه اتصال را پیگیری می‌کنند و البته بحث مالی نیز وجود دارد که بسیار آزاردهنده است.

آموزش و پرورش نمی‌تواند بخشی از بودجه خود را به این حوزه اختصاص دهد؟
ردیف بودجه خاصی به طور خاص به این حوزه اختصاص ندارد.

برای گسترش فناوری اطلاعات که ردیف بودجه وجود دارد.
بله اما مبلغ آن خیلی اندک است و کفاف این هزینه‌ها را نمی‌دهد.

این مقدار چقدر است؟
مبلغی که امسال در نظر گرفته بودند، دو میلیارد و ۳۰۰ میلیون تومان است. اگر به کل استان‌ها تقسیم کنید، عدد قابل توجهی به دست نمی‌آید.

در اینجا موضوع دانش‌آموزان مطرح است، آیا با مدیران رده‌بالا در خصوص بودجه صحبت کرده‌اید؟
ما همیشه در این خصوص مذاکره می‌کنیم و درخواست بودجه کرده‌ایم اما آنها هم محدودیت‌هایی دارند. البته هم‌اکنون در شرایطی قرار داریم که باید محدودیت‌ها را بپذیریم.

به جز وزارت فناوری اطلاعات در حال حاضر با چه نهادهایی در ارتباط هستید؟
با بعضی از نهادها مانند ثبت احوال از طریق شبکه ملی اطلاعات سرویس مشترک ارائه می‌دهیم. با وزارت بهداشت در خصوص تایید سلامت جسمی دانش‌آموزان ابتدایی صحبت‌هایی کرده‌ایم. برای دانش‌آموزان مشمول با پلیس ناجا در حال مذاکره هستیم. سرویس تاییدیه تحصیلی توسط پیشخوان دولت ارائه می‌شود.

سیستم درون‌سازمانی‌ای به نام بکفا وجود دارد. این سیستم چگونه عمل می‌کند؟
به طور دقیق بحث مدیریت منابع انسانی وزارت آموزش و پرورش است. ما باید برای معلم‌ها برخی مسائل را مشخص کنیم؛ مانند اینکه چه درس‌هایی را تدریس کنند و چند ساعت در مدرسه حضور داشته باشند. این سیستم به معلمان و دانش‌آموزان اختصاص دارد و بر اساس دانش‌آموزان، برنامه معلمان را تنظیم می‌کند.

پس آماری از تعداد دانش‌آموزان و معلمان در این سیستم وجود دارد؟
ما یک سیستم ثبت‌نام الکترونیکی داریم. این سیستم به ثبت احوال متصل است. در این ثبت‌‌نام، دانش‌آموزان کل کشور موظف‌اند وارد این سیستم شوند و اطلاعات خود را ثبت کنند تا کلاس‌بندی‌ها انجام گیرد. سپس اطلاعات ثبت‌شده توسط ثبت احوال کنترل می‌شود تا هویت افراد مورد تایید قرار گیرد. این اطلاعات از سامانه سناد به بکفا منتقل می‌شود و بکفا بر اساس اطلاعات ثبت‌نام دانش‌آموزان، نیرو به مدارس اختصاص می‌دهد.

طرح هوشمندسازی مدارس در چه مرحله‌ای قرار دارد؟
در ابتدا تعریفی از هوشمندسازی مدارس ارائه می‌دهم زیرا با مدارس هوشمند اشتباه گرفته می‌شوند. هوشمندسازی فرایندی است تا مدارسی را که از نظر امکانات آی‌تی ضعیف هستند، مجهز کنیم و با مدرسه هوشمند تفاوت دارد. در خصوص هوشمندسازی مدارس، توجه به یک نکته در ارائه آمار خیلی اهمیت دارد و آن اینکه برای مثال در استانی هزار مدرسه هوشمند داریم. به این معناست که این مدارس وارد فرایند شدند اما امکان دارد یکی از مدارس در پله اول این فرایند قرار داشته باشد بقیه در پله‌های بالاتر. تا سال‌های ۹۱ و ۹۲ ما حدود ۱۰۱ هزار کلاس هوشمند داشتیم یعنی کلاسی که حداقل تجهیزات رایانه‌ای مانند ویدئو پرژکتور و لپ‌تاپ دارد و از آنها استفاده می‌کند. در سال‌های ۹۲ و ۹۳ این آمار به ۱۲۱ هزار کلاس رسید. در سال‌های ۹۳ و ۹۴ صد و سی هزار کلاس مجهز شدند. در سال‌های ۹۴ و ۹۵ تا این لحظه به عدد ۱۴۶ هزار و ۳۲۴ کلاس هوشمند رسیده‌ایم.

در کل کشور چند کلاس دارید که این تعداد کلاس مجهز به آی‌تی هستند؟
در کل کشور ۵۵۰ هزار کلاس داریم. آمار، این مفهوم را می‌رساند که ۲۰ درصد از کل کلاس‌های ما وارد این فرایند هوشمندسازی شده‌اند. رویکرد مدارس ما در این خصوص متفاوت است. مدارسی که از نظر مالی تامین هستند، کلاس‌های تمام‌هوشمند هم داشته‌اند، البته تعدادشان محدود است.

هوشمندی کامل به چه معناست؟
ما هوشمندی کامل را در چند بعد تعریف می‌کنیم. بعد اول سخت‌افزاری است که یک مدرسه از نظر زیرساختی و امکانات سخت‌‌افزاری مانند کامپیوتر و ویدئو پروژکتور مجهز باشد. بعد بعدی توانمندسازی نیروی انسانی است. چون اگر نیروی انسانی آموزش ندیده باشند، استفاده از امکانات سخت‌افزاری دشوار است. باید آموزش‌های لازم برای منابع انسانی مدارس در نظر گرفته شود تا هم قادر باشند از تجهیزات سخت‌افزاری استفاد کننده و هم روش آموزشی خود را مبتنی بر فناوری اطلاعات و ارتباطات طراحی کنند. بعد سوم تولید محتوا و ارائه محتوا توسط معلم و دانش‌آموز است. بحث دیگر مربوط به مکانیزه شدن سیستم نرم‌‌افزاری مدارس است. موضوع آخر ارتباط با اولیاست. مدارسی که تمام این مراحل را طی کرده باشند، محدودند زیرا تامین چنین امکاناتی هزینه‌بر است.

موانع اصلی شما برای پیشبرد اهداف‌تان چیست؟
یکی از موانعی که در حوزه فناوری اطلاعات داریم، بحث فرهنگی است. اگر قصد داشته باشیم تغییراتی در سرویس‌های خود ایجاد کنیم، نیاز به فرهنگ‌سازی داریم. یکی از سختی‌های کار ما این است که در آموزش و پرورش با توجه به گستردگی مخاطبان خود، کوچک‌ترین تغییری که به وجود آید، کاربران بسیاری را تحت تاثیر قرار می‌دهد. در برخی موارد با مقاومت هم روبه‌رو می‌شویم. یک روز با یکی از مدیران دستگاه‌های اجرایی صحبت‌ می‌کردیم. او گفت دستگاه متبوعش در کل کشور پنج هزار پرسنل دارد. بنا بر نیاز آنها کارت خدماتی چاپ می‌کنند اما در اواسط کار متوجه می‌شوند کارت‌ها دارای مشکل هستند و بلافاصله کل کارت‌ها را از سطح کشور جمع‌آوری می‌کنند. من به او گفتم اگر چنین خطای کوچکی در یکی از سرویس‌های ما ایجاد شود، فقط یک درصد از منابع انسانی یعنی ۱۰ هزار نفر را تحت تاثیر قرار می‌دهد و اگر از این ۱۰ هزار نفر فقط ۲۰ درصد آنها یعنی دو هزار نفر تصمیم بگیرند جلوی وزارت‌خانه تجمع کنند، شهر فلج می‌شود. حرکت در مجموعه بزرگ شرایط خاص خود را طلب می‌کند. ما باید در هر تغییری حساب‌شده پیش برویم تا کمترین تبعات را داشته باشد. در حوزه‌های دیگر اگر چهار تا پنج درصد خطا قابل چشم‌پوشی باشد، در حوزه ما یک درصد خطا قابل جبران نیست.

مهم‌ترین فعالیت فناوری اطلاعات که از زمان تصدی‌گری شما در وزارت‌خانه انجام شده، چیست؟
یکی از مهم‌ترین اقداماتی که در راس تمام فعالیت‌هایمان قرار دارد، یکپارچه‌سازی سرویس‌ها و بانک‌های اطلاعاتی وزارت‌خانه است. در سه سال گذشته برای راه‌اندازی این سیستم کوشش بسیاری صورت گرفته است زیرا در گذشته سیستم‌های آموزش و پرورش جزیره‌ای و بدون اتصال به یکدیگر بود؛ دیتای مورد نظر مدیریت برای سیاست‌گذاری‌های کلان به سختی در اختیارش قرار می‌گرفت. اخیراً ما به سمت یکپارچه‌سازی سیستم‌ها رفته‌ایم تا سامانه‌ها در قالب یک واحد یکپارچه خدمات خود را ارائه دهند. آموزش و پرورش از منظر حجم اطلاعات، خود به تنهایی یک دولت است. به طور تقریبی ۲۶ میلیون نفر به صورت مستقیم یا غیرمستقیم با ما به نوعی مراوده اطلاعاتی دارند. کار در این حوزه پیچیدگی‌های خود را دارد. اقدامات زیادی انجام شده اما هنوز فعالیت‌های بسیاری مانده
تا صورت گیرد

نظر بگذارید

اولین نفری باشید که نظر میگذارد

اعلان برای
avatar
wpDiscuz