نسخه فیزیکی

  • شهر کتاب مرکزی تهران – خیابان دکتر شریعتی – بالاتر از خیابان استاد مطهری – نبش کوچه کلاته – فروشگاه مرکزی شهر کتاب
  • شهر کتاب کاشانک نیاوران، کاشانک، نرسیده به سه راه آجودانیه
  • نشر ثالث خیابان کریم‌خان زند، بین خیابان ایرانشهر و ماهشهر، پلاک ۱۵۰
  • شهر کتاب سعادت آباد انتهای خیابان ایران‌زمین، جنب فرهنگسرای ابن‌سینا، شهر کتاب ابن‌سینا
شماره 45 خدمت و تجارت پرونده - خدمت و تجارت صفحه 87

رئیس گروه کشورهای مبارزه دربرابر فساد در کنسول اروپا:

وضعیت ایران در مبارزه با فساد مالی ناامید‌ کننده است

پیشرفت فناوری و استفاده از ابزارهای ICT همیشه به عنوان یکی از راه‌حل‌های مبارزه با فساد مطرح بوده و آمارها نشان می‌دهد کشورهایی که کمترین میزان فساد مالی را در شاخص‌های بین‌المللی دارند در استفاده از فناوری اطلاعات بسیار پیشروتر از سایر کشورها عمل کرده‌اند. فناوری اطلاعات دسترسی آزاد به اطلاعات را تسهیل می‌کند و در نتیجه شفاف‌سازی و دسترسی مردم به همه اطلاعات دولت، باعث حذف رانت‌ها می‌شود. از سوی دیگر، امتیازات ویژه و هرگونه ارتباطات غیررسمی می‌تواند بستر فساد باشد و در صورت شفاف‌سازی، این موضوع از میان می‌رود. ایران از نگاه شاخص‌های بین‌المللی مبارزه با فساد وضعیت خوبی ندارد و هر چند در سال‌های اخیر توانسته جایگاه خود را اندکی بهبود بخشد، اما هنوز هم با میانگین‌های جهانی مبارزه با فساد مالی فاصله بسیاری دارد. د‌راگو کاس کسی است که سال‌ها برای مبارزه با فساد‌ تلاش کرد‌ه و د‌ر تهیه کنوانسیون مبارزه با فساد‌ مالی که از سوی سازمان ملل تهیه ‌شد‌ه نقش د‌اشته است. او از سال ۲۰۰۴ تا ۲۰۱۰ به عنوان رئیس کمیسیون جلوگیری از فساد مالی‌ اسلوونی مشغول کار شد‌ و حالا مشاور خصوصی است. کاس د‌ر سال‌های ۲۰۰۳ تا ۲۰۱۱ رئیس گروه کشورهای مبارزه د‌ر برابر فساد‌ د‌ر کنسول اروپا به نام GRECO بود‌ و بیش از چهار سال، از سال ۲۰۱۱ تا ۲۰۱۵ از مد‌یران کمیته ارزیابی و نظارت مشترک بین‌المللی (MEC) د‌ر افغانستان بود‌. از سال ۲۰۱۴ تا به امروز مد‌یر گروه کاری OECD روی رشوه‌خواری‌ است. همزمان‌ هم با د‌فتر مواد‌ مخد‌ر و جرائم سازمان ملل (UNODC) و کمیته بین‌المللی المپیک (IOC) برای مبارزه با فساد‌ د‌ر حوزه ورزش همکاری می‌کند‌. کاس بر این باور است که ایران پتانسیل‌هایی دارد که با استفاده از آنها می‌تواند در رده‌بندی جهانی اوضاع بهتری پیدا کند. به گفته او تحریم‌ها آتش فساد در هر کشوری را شعله‌ور می‌کند. اگر می‌خواهید راهکارهای کاس را برای مبارزه با فساد مالی در ایران بدانید، گفت‌وگوی ما را با او از دست ندهید:

مطابق آماری که سازمان شفافیت بین‌الملل اعلام کرده ایران رتبه ۱۳۱ فساد مالی در میان کشورها را داراست، اما مقامات ایرانی معتقدند این آمار بر اساس اطلاعات موثق تهیه نشده است و به همین دلیل از نظر آنها پذیرفته نیست. اطلاعات مربوط به فهرست فساد کشورها چگونه تهیه می‌شود و مبنای این رتبه‌بندی چیست؟

شاخص سازمان شفافیت بین‌الملل، که به عنوان CPI (Corruption Perception Index) شناخته شده و به معنای شاخص احساس وجود فساد مالی است، یک آمار اصیل نیست، بلکه بر اساس شاخص‌های بسیاری که از چندین تحقیق در مورد یک کشور به دست آمده اعلام می‌شود. این شاخص بر اساس یک شیوه ارزیابی ‌که سازمان شفافیت بین‌الملل آن را طراحی کرده انجام می‌شود و اطلاعات جدید را نشان می‌دهد. باید اشاره کنم که این سازمان مشاهدات مربوط به سازمان‌ها و افراد را در رابطه با موضوع فساد مالی نشان می‌دهد نه موارد خاص فساد را. با وجود این محدودیت، سازمان CPI مقایسه کیفی را بین کشورهای مختلف ارائه می‌دهد و در واقع اینکه این آمار از جانب کشورها و افراد پذیرفته یا رد شود اثری روی اعتبار آن ندارد.

موقعیت ایران در میان کشورهایی که مبارزه با فساد را در پیش گرفته‌اند چگونه است و از نظر این شاخص ایران در میان کشورهای منطقه چه موقعیتی دارد؟

بر اساس آنچه CPI در سال ۲۰۱۶ اعلام کرده، ایران بهترین رتبه را از نظر کاهش احساس وجود فساد مالی از سوی شهروندان در پنج سال اخیر به دست آورده است. هرچند «شاخص ۲۹» که ایران را همراه با قزاقستان، نپال، روسیه و اوکراین در رتبه ۱۳۱ ارزیابی کرده، بسیار ناامیدکننده می‌نماید، چرا که امتیاز متوسط جهانی ۴۳ است. کشورهای همسایه هم این نتایج را کسب کرده‌اند: عراق با شاخص ۱۷ و رتبه ۱۶۶، افغانستان با شاخص ۱۵ و رتبه ۱۶۹، ترکمنستان با شاخص ۲۲ و رتبه ۱۵۴ و ترکیه با شاخص ۴۱ و رتبه ۷۵.

بر مبنای آمارهای بین‌المللی بر کدام بخش ایران فساد بیشتری حاکم است و کدام بخش به توجه بیشتری در مبارزه با فساد احتیاج دارد؟

بر اساس اعلام بانک جهانی شاخص حاکمیت ایران در سال‌های ۲۰۰۵ تا ۲۰۱۵ همواره در حال بدتر شدن از نظر حق اظهار نظر و پاسخگویی و حاکمیت قانون بوده است، اما از نظر اثربخشی دولت بهبودهایی مشاهده شده و پس از تحولات سال ۲۰۱۰، در سال ۲۰۱۵ از نظر شاخص ثبات حکومت، کنترل فساد مالی، نبود خشونت و تروریسم و کیفیت مقررات شرایط کمی بهتر شده‌ است.

به نظر شما استراتژی کشورهای پیشرو در مبارزه با فساد چیست؟ این استراتژی‌ها تا چه حد برای استفاده در ایران کارآمد و عملی هستند؟

کشورهایی که در مبارزه با فساد جدی هستند، یک تعادل درست بین پیشگیری از فساد و سرکوب برقرار می‌کنند. این کشورها نیروی زیادی (منابع، نیروی انسانی و قانون‌گذاری) صرف هر دو مورد می‌کنند. آنها همچنین مهم‌ترین قانون در مبارزه با فساد را به طور جدی رعایت می‌کنند:«همگان در برابر قانون برابرند.» این بدان معناست که اهمیتی ندارد نام، جایگاه و گرایش سیاسی کسی که قانون‌شکنی می‌کند چیست. اگر قرار است قانون اجرا شود باید برای همه به صورت یکسان اجرا شود.

مسئولان ایرانی معتقدند مبارزه با فساد در سال‌های اخیر جدی‌تر گرفته می‌شود. آمارهای جهانی تا چه حد این مساله را تایید می‌کنند؟

همان‌طور که گفته شد، آمارها این گفته را تایید می‌کنند اما باید در نظر بگیریم که ایران هنوز هم در دنیا یکی از کشورهای دارای فساد مالی بالا به حساب می‌آید. این یعنی هیچ تغییر عمده‌ای در روند مبارزه با فساد مالی و در نتیجه کاهش قابل توجه آن ثبت نشده است.

پیشنهاد شما، به عنوان کسی که سال‌ها در عرصه بین‌المللی برای مبارزه با فساد تلاش کرده، به ایران چیست و فکر می‌کنید برای کاهش فساد در ایران باید از چه ابزارها و راهکارهایی استفاده شود؟

پیش از هر چیز مردم ایران باید به دولت خود و اینکه این دولت اراده سیاسی قوی‌ای در مبارزه با فساد دارد، اعتماد و کسانی را که در فساد دخیل بوده‌اند تحریم کنند. وقتی که حاکمیت قانون وجود داشته باشد مردم به تدریج به این باور می‌رسند و در نتیجه معیارهای اندازه‌گیری فساد معنادارتر می‌شوند. از آنجا که تغییر دادن بخش بزرگی از جامعه به یکباره دشوار است، ایران باید آنچه را که گروه‌های محافظ سلامت مالی (islands of integrity *) خوانده می‌شود توسعه دهد که شامل بازرسان پلیس، دادستان‌ها و قضات غیروابسته و متعهد است. چرا که این نیروها خط مقدم مبارزه با فساد را تشکیل می‌دهند و می‌توان با کمک این افراد ثابت کرد که با قاطعیت کافی امکان مبارزه و غلبه بر فساد وجود دارد.

ایران به کنوانسیون سازمان ملل متحد برای مبارزه با فساد پیوسته است. شما فکر می‌کنید پیوستن به کنوانسیون‌های بین‌المللی تا چه حد می‌تواند در جلوگیری از بروز فساد در یک کشور راهگشا باشد؟ اساساً تاثیر این کنوانسیون‌ها برای مبارزه با فساد چیست و ایران تا چه حد به این کنوانسیون‌ها پایبند بوده است؟

پذیرفتن هیچ معاهده‌ای به خودی خود تغییرات ایجاد نمی‌کند بلکه لازم است کشورها بندهای معاهده را هم اجرا کنند. اگر بندهای کنوانسیون سازمان ملل در رابطه با مبارزه با فساد مالی به طور کامل اجرا شود، به تغییرات عمده، واقعی و نتایج قابل اتکا در همه کشورها از جمله ایران منجر می‌شود. ایران در مذاکرات مربوط به تدوین متن معاهده بسیار فعال و موثر بود و امیدوارم به همان اندازه در اجرای این کنوانسیون جدی و فعال باشد.

فساد بر توسعه کشور تاثیر می‌گذارد و مقابله با فساد راه را برای توسعه‌یافتگی هموار می‌کند. این مساله بارها از سوی سازمان ملل و دیگر نهادهای مقابله‌کننده با فساد مطرح شده است. خاورمیانه به عنوان منطقه‌ای که اغلب کشورهای در حال توسعه در آن قرار دارند با مساله فساد مالی به شدت درگیر است. نقش ایران برای مقابله با فساد در منطقه چه می‌تواند باشد؟

ایران موقعیت ایده‌آلی در اثرگذاری روی سایر کشورهای منطقه از جنبه‌های مختلف دارد که تنها به مبارزه با فساد محدود نمی‌شود. همان‌طور که گفته شد بسیاری از همسایه‌های ایران در شرایط بدتری از نظر فساد به سر می‌برند؛ یعنی ایران نه تنها مسئولیت ویژه‌ای در مورد مبارزه با فساد مالی در ساختار خود دارد، بلکه باید خود را به عنوان یک الگوی موفق در منطقه مطرح کند.

به نظر شما تحریم‌های بین‌المللی علیه ایران تا چه حد باعث بروز فساد مالی در ساختار اقتصادی این کشور شد و اساساً تحریم یک کشور تا چه حد سبب افزایش میزان فساد مالی در آن کشور می‌شود؟

هر اقدام خارجی یا داخلی که توسعه اقتصادی و سیاسی یک کشور را کُند و زندگی را برای مردم، شرکت‌ها و تمام بخش‌های یک کشور دشوار کند می‌تواند آتش فساد را نه تنها در زمینه اقتصادی بلکه در همه زمینه‌ها شعله‌ور کند. به بیان دیگر هر گونه شرایط نامساعد اقتصادی یا اجتماعی مانند تحریم یا منزوی کردن یک کشور می‌تواند محیط مناسبی برای ریشه دواندن و افزایش فساد مالی در تمام ساختار یک کشور باشد.

آیا کشوری در دنیا وجود دارد که در رتبه‌بندی شاخص فساد مالی هم‌ردیف یا پایین‌تر از ایران بوده باشد و با به کار بستن راهکارهایی در این زمینه توانسته باشد رتبه خود را ارتقا دهد و در لیست ۵۰ کشور اول در این زمینه قرار بگیرد؟ اگر پاسخ مثبت است چه کشوری بوده و از چه راهکارهایی استفاده کرده است؟

کشورهایی مانند پاراگوئه، لائوس و آذربایجان هستند که وضعیت مشابه یا بدتری در سال ۲۰۱۲ داشته‌اند ولی اکنون وضعیت آنها نسبت به کشوری مثل ایران بهتر شده است. اما این تغییرات چندان چشمگیر نبوده و هیچ کدام از این کشورها به رتبه زیر ۵۰ نزدیک هم نشده‌اند. البته کشورهایی هم مثل نیکاراگوئه، لبنان، گامبیا و گواتمالا هستند که در سال ۲۰۱۲ وضعیت بهتری داشتند اما اکنون شرایط آنها بدتر است. موضوع بسیار ساده است و باید از آن درس گرفت: هیچ راه‌حل فوری‌ای برای حل مشکل فساد مالی در کشورها وجود ندارد و حرکت CPI هم سریع نیست. هرچند اگر کشورها اراده سیاسی جدی‌ای در مبارزه با فساد داشته‌ باشند و از سازمان‌های ضد فساد مالی حمایت کنند و منابع مورد نیاز را در اختیار آنها بگذارند، بهبود اوضاع ممکن و مشهود خواهد بود. ایران با پتانسیل‌هایی که دارد به سادگی می‌تواند در رده‌بندی CPI اوضاع بهتری پیدا کند.

* Islands of integrity: این یک عبارت شناخته‌شده در حوزه مبارزه با فساد مالی است که به معنای یک سیستم خودکنترلی توسط مجموعه‌ای از مکانیسم‌های مستقل قضایی و انتظامی است.

نظر بگذارید

اولین نفری باشید که نظر میگذارد

اعلان برای
avatar
wpDiscuz