نسخه فیزیکی

  • شهر کتاب مرکزی تهران – خیابان دکتر شریعتی – بالاتر از خیابان استاد مطهری – نبش کوچه کلاته – فروشگاه مرکزی شهر کتاب
  • شهر کتاب کاشانک نیاوران، کاشانک، نرسیده به سه راه آجودانیه
  • نشر ثالث خیابان کریم‌خان زند، بین خیابان ایرانشهر و ماهشهر، پلاک ۱۵۰
  • شهر کتاب سعادت آباد انتهای خیابان ایران‌زمین، جنب فرهنگسرای ابن‌سینا، شهر کتاب ابن‌سینا
شماره 52 خدمت و تجارت تجارت الکترونیکی صفحه 70

گزارش جهانی آنکتاد در زمینه اقتصاد اطلاعاتی سال 2017 بر چه مسائلی تاکید دارد

نوبت انقلاب اقتصادی فناوری‌های دیجیتالی رسیده است

جهان در عصر دیجیتالی جدیدی قرار گرفته است. هزینه‌های جمع‌آوری، ذخیره‌سازی و پردازش داده‌ها به طور چشمگیری کاهش یافته و محاسبات پیشرفته قدرت یافته‌اند. دیجیتالی‌سازی فعالیت‌های اقتصادی جهان را متحول کرده‌ است و انتظار می‌رود بر زنجیره ارزش، مهارت‌های مورد نیاز، تولید و تجارت تاثیر بگذارد. گزارش جهانی آنکتاد در سال ۲۰۱۷ با عنوان The Information Economy Report 2017 نشان می‌دهد اقتصاد دیجیتالی فرصت‌های جدیدی برای کسب و کار و توسعه فراهم می‌آورد. اقتصاد دیجیتالی به کسب و کارهای کوچک‌تر و شرکت‌های واقع در کشورهای در حال توسعه کمک می‌کند تا به‌ آسانی به بازارهای جهانی متصل شوند و راه‌های جدید درآمد ایجاد کنند. فناوری‌های اطلاعاتی و ارتباطاتی، تجارت الکترونیکی و دیگر برنامه‌های دیجیتالی وضعیت شغلی را ارتقا می‌بخشند و از فعالیت‌های تولیدی و نوآورانه پشتیبانی می‌کنند. علاوه بر این، راه‌حل‌های تلفن همراه و راه‌حل‌های دیجیتالی باعث تسهیل انجام کارها می‌شود.
موسسه‌ها و شرکت‌های کوچک در کشورهای در حال توسعه که اتصال کافی و پایدار در آنها وجود دارد می‌توانند به خدمات مختلف ابر دسترسی داشته باشند. با این حال این کشورها از اتوماسیون فاصله دارند و از سویی دیگر چالش‌هایی در زمینه تکامل دیجیتالی‌سازی وجود دارد. بسیاری از کشورهای در حال توسعه، به ‌ویژه کشورهایی که توسعه‌نیافته هستند، آمادگی کافی برای استفاده از فرصت‌های دیجیتالی‌سازی ندارند. همچنین این ریسک وجود دارد که نابرابری‌ها افزایش یابد و پیشرفت فقط محدود به قشر مرفه و با مهارت بالا باشد. ایران با ۱۸ میلیون کاربر آنلاین جدید طی سه سال نزدیک به ۱۰ درصد رشد کاربران جدید را تجربه کرده است. بر اساس گزارش آنکتاد، ۷۰ درصد از کاربران اینترنت ایرانی در شبکه‌های اجتماعی فعالیت دارند، در حالی که تنها حدود ۱۲ درصد از آنها خرید آنلاین انجام می-دهند. از سویی دیگر استفاده از روبات‌ها در ایران بر اساس گزارش آنکتاد صفر است. این امر در حالی است که کشورهایی مثل کلمبیا، ونزوئلا، اوکراین، عمان، مصر، بوسنی، بلاروس و امارات در این زمینه از ایران جلوتر هستند.

دسترسی و استفاده شرکت‌ها و افراد در زمینه ICT

یکی از شاخص‌های اساسی اقتصاد دیجیتالی در حال رشد میزان دسترسی مقرون‌به‌صرفه افراد و شرکت‌ها به آنچه در ارتباط با ICT، راه‌حل‌های دیجیتالی و استفاده کارآمد از این امکانات است. شبکه‌های همراه برای اکثر مردم در کشورهای در حال توسعه کانال دسترسی اینترنت هستند و تلفن‌های همراه نیز ابزارهای کلیدی برای کارآفرینی، توانمندسازی و خدمات مالی محسوب می‌شوند (گزارش آنکتاد سال ۲۰۱۱). استفاده از اینترنت در کشورهای توسعه‌نیافته عمدتاً با استفاده از دستگاه‌های تلفن همراه انجام می‌شود که بر ماهیت تجارت الکترونیکی نیز تاثیرگذار است. در زمینه تجارت بین‌المللی و توسعه پهن‌باند اینترنت از طریق ۳G و ۴G تلفن همراه صورت می‌گیرد و امکان دسترسی به محتوای باارزش و پیچیده را برای بخش کسب و کار فراهم می‌آورد. با وجود پیشرفت‌های بسیار طی پنج تا ۱۰ سال اخیر کشورهای در حال توسعه و کشورهای توسعه‌نیافته از نظر نفوذ پهن‌باند ثابت و دسترسی خانوارها به خدمات ICT ضعیف محسوب می‌شوند. در بسیاری از کشورهای در حال توسعه تقریباً بیش از نیمی از کاربران اینترنت در سه سال گذشته برای اولین بار آنلاین شدند؛ کشورهایی مثل ایران، پاکستان، بنگلادش و هند. در کشورهای در حال توسعه در حالی که نرخ نفوذ تلفن‌های همراه سلولی به بیش از ۹۰ درصد می‌رسد، کسانی که از پهن‌باند همراه استفاده می‌کنند کمی بیشتر از ۴۰ درصد هستند و تعداد کاربران پهن‌باند ثابت نیز کمتر از ۱۰ درصد است. به طور متوسط تنها ۴۰ درصد مردم این کشورها از اینترنت استفاده می‌کنند، در حالی که آمار کشورهای توسعه‌یافته در زمینه استفاده از اینترنت ۸۰ درصد است.
از سویی دیگر کاربران اینترنت کشورهای توسعه‌نیافته نیز در این سال‌ها شاهد رشد ۶/۰ درصد در سال ۲۰۰۵ به ۷/۳ درصد در سال ۲۰۱۵ بوده‌اند. البته پیشرفت در اتصال در بین کشورهای توسعه‌نیافته ناهموار بوده است. در سال ۲۰۱۵ اقتصادهای در حال توسعه ۷۰ درصد از کاربران جهانی اینترنت را شامل شدند که بیشترین تعداد آنها به ترتیب در کشورهای چین و هند بوده است. تنها چهار اقتصاد توسعه‌یافته در بین ۱۰ کشور اول از نظر کاربران اینترنت هستند. نرخ رشد سالانه مصرف اینترنت در کشورهای برزیل، هند، مکزیک و نیجریه چهار تا شش درصد از سال ۲۰۱۲ تا ۲۰۱۵ بوده است، در حالی که نرخ رشد کشورهای توسعه‌یافته به غیر از ژاپن در حال کاهش تدریجی است و بازارها اشباع شده‌اند. در واقع حدود ۹۰ درصد از ۷۵۰ میلیون نفری که برای اولین بار در سال‌های ۲۰۱۲ تا ۲۰۱۵ آنلاین شدند از اقتصادهای در حال توسعه هستند؛ مثلاً ایران با ۱۸ میلیون کاربر آنلاین جدید نزدیک به ۱۰ درصد رشد کاربران جدید را تجربه کرده است که در این سال‌ها آنلاین شده‌اند.

بی‌اعتمادی: دشمن استفاده از ICT در بخش تجارت الکترونیکی

بررسی خانوارها، افراد و مصرف‌کنندگان اطلاعاتی در زمینه استفاده از اینترنت و تجارت الکترونیکی فراهم می‌آورد. داده‌های Eurostat نشان می‌دهد دوسوم کاربران اینترنت در اروپا طی سال ۲۰۱۶ به صورت آنلاین خریدهای خود را انجام داده‌اند و این میزان در بین جوانان به‌ سرعت در حال افزایش است. در کل فروش جهانی تجارت الکترونیکی در سال ۲۰۱۵ به ۳/۲۵ هزار میلیارد رسیده است که ۹۰ درصد آن شامل تجارت الکترونیکی B2B بوده است. بیش از ۸۰ درصد کاربران اینترنت در دانمارک، آلمان و بریتانیا آنلاین خرید می‌کنند. داده‌های مشابه از اقتصادهای در حال توسعه نشان می‌دهد نسبت کاربران اینترنتی که آنلاین خرید می‌کنند در بسیاری از اقتصادهای توسعه‌نیافته پایین‌تر از سه درصد در سال ۲۰۱۵ بوده است.
کاربران کشورهای در حال توسعه ترجیح می‌دهند در شبکه‌های اجتماعی مشارکت داشته باشند، اما تمایل چندانی به خرید آنلاین ندارند. این امر می‌تواند نشان‌دهنده بی‌اعتمادی کاربران به محیط آنلاین، آگاهی محدود آنها از تجارت الکترونیکی و همچنین مسائل فرهنگی باشد. بر اساس گزارش آنکتاد، ۷۰ درصد کاربران اینترنت ایرانی در شبکه‌های اجتماعی فعالیت دارند، در حالی که تنها حدود ۱۲ درصد از آنها خرید آنلاین انجام می‌دهند.

رشد M2M (ماشین به ماشین)

اقتصاد دیجیتالی به ‌سرعت در حال رشد و تکامل است و این امر نتیجه فناوری‌ها و نوآوری‌هایی است که طی چند دهه توسعه یافته‌اند و فراگیر شده‌اند. دسترسی به پهن‌باند پرسرعت و محاسبات قدرتمند هزینه‌های تجهیزات و مدیریت ICT را کاهش داده است. از بین فناوری‌های کلیدی اقتصادی دیجیتالی که در حال پیشرفت‌اند می‌توان به روباتیک، هوش مصنوعی، اینترنت اشیا، محاسبات ابر، بزرگ‌داده و چاپ سه‌بعدی اشاره کرد. به عبارت دیگر اقتصاد دیجیتالی بیشتر و بیشتر تکامل می‌یابد و ابعاد جدید آن نیز باید مورد توجه قرار گیرد، ویژگی‌هایی مثل اقتصاد مشارکتی، اقتصاد گیگ، اتوماسیون و اقتصاد الگوریتمی.
خدمات دیجیتالی مثل P2P، اپلیکیشن‌ها و ابزارها هم نوآوری ایجاد می‌کنند و هم در بسیاری از صنایع به شکافی منجر می‌شوند. این خدمات می‌توانند بر صنعت حمل و نقل (مثل اوبر)، رزرو هتل (مثل Airbnb)، امور مالی (مثل خدمات پرداخت M-Pesa) و صنایع دیگر تاثیر بگذارند. با وجود اینکه تراکنش‌های ایجادشده توسط این اپلیکیشن‌ها می‌تواند جزو داده تجارت الکترونیکی به حساب بیاید، باید با آمار دیگری از جمله وسعت استفاده از آنها و تاثیر آنها نیز بررسی شود. یافتن آمار رسمی در این زمینه دشوار است، اما اکثر برآوردها به رشد سریع این حوزه اشاره کرده‌اند.
بر اساس فدراسیون بین‌المللی روباتیک (International Federation of Robotics)، فروش ۲۵۰ هزار روبات بیشترین آمار در سال ۲۰۱۵ بوده است. آمار ۴۰ کشور نشان می‌دهد تفاوت‌های زیادی بین کشورهایی که در تولید خود از روبات استفاده می‌کنند و کشورهایی که از روبات‌ها استفاده نمی‌کنند وجود دارد. این امر یکی دیگر از شکاف‌های اقتصاد دیجیتالی را نشان می‌دهد. بسیاری از کشورهای در حال توسعه که شامل اقتصادهای آسیا نیز می‌شود روبات‌های بسیار کمتری را در تولید خود دارند، اما اقتصادهای نوظهور مثل مکزیک دارای نرخ گسترش اتوماسیون بالاتری هستند. بر اساس گزارش آنکتاد، استفاده از روبات‌ها در ایران صفر است. این امر در حالی است که کشورهایی مثل کلمبیا، ونزوئلا، اوکراین، عمان، مصر، بوسنی، بلاروس و امارات در این زمینه از ایران جلوتر هستند.

اقتصاد دیجیتالی متحول‌کننده کسب و کارها، مشاغل و مهارت‌هاست

فناوری‌های دیجیتالی بر چشم‌انداز مشاغل تاثیر می‌گذارد، به ‌ویژه اینکه می‌توانند باعث شوند کشورهای در حال توسعه در تجارت جهانی شرکت داشته باشند. فناوری‌های دیجیتالی امکان کاهش هزینه‌ها، ساده‌سازی زنجیره‌های عرضه و ارائه آسان خدمات در بازار را فراهم می‌آورند.
با رشد پلتفرم‌های آنلاین شاهد رقابت بیشتر و حضور بیشتر فروشندگان و خریداران هستیم. این پلتفرم‌ها به بازاریاب‌ها، مترجم‌ها، حسابداران و افرادی که چنین مهارت‌هایی دارند امکان کار با خارج از کشور را فراهم می‌کنند، فقط کافی است افراد متصل به اینترنت باشند و مهارت کافی در حوزه‌های مرتبط داشته باشند. سالانه حدود ۴۰ میلیون کاربر به این پلتفرم‌های شغلی دسترسی دارند. اقتصاد گیگ در حال رشد است؛ اقتصاد گیگ (Gig Economy) محیطی است که موقعیت و جایگاه افراد در آن به طور معمول موقتی است و شرکت‌ها و سازمان‌ها عمدتاً قراردادهای کوتاه‌مدت با فریلنسرها یا همان آزادکاران منعقد می‌کنند. اگر به‌ صورت آزاد و مستقل کار می‌کنید و همواره از یک پروژه کوتاه‌مدت به پروژه بعدی می‌روید، در واقع بخشی از اقتصاد گیگ هستید. افزایش دیجیتالی‌سازی و اتوماسیون انواع جدیدی از اشتغال را فراهم آورده است که در عین تغییر شرایط و محیط کار، بر عملکرد بازارهای کار حتی در سطح بین‌المللی تاثیر مستقیم گذاشته است. باید توجه داشت که حدود ۱۰۰ میلیون نفر تنها در بخش خدمات ICT مشغول کارند.

چالش‌های سیاست‌گذاری

به خاطر سرعت بسیار بالای تغییرات تکنولوژیکی سیاست‌گذاران با ابهامی پیچیده در مورد آینده مواجه هستند. چالش سیاست‌گذاری امری مهم است که در کشورهای مختلف در سطوح متفاوت جدی گرفته می‌شود. به این ترتیب برنامه کشورهای توسعه‌نیافته یا کمتر توسعه‌یافته با کشورهای توسعه‌یافته از نظر پیاده‌سازی خط‌مشی‌های مرتبط با اقتصاد دیجیتالی متفاوت با یکدیگر است.
مساله سیاست‌گذاری چندوجهی است. اول اینکه طیف گسترده‌ای از حوزه‌های سیاست‌گذاری را شامل می‌شود؛ مثل آموزش، زیرساخت، توسعه مهارت‌ها، بازار کار، رقابت، همکاری، نوآوری، امور مالی و… این مساله نیاز به همکاری دولت و سازمان‌های خصوصی را مطرح می‌کند که باید جدی گرفته شود.
دوم اینکه برای تدوین سیاست‌های مبتنی بر استراتژی‌ها باید ظرفیت جمع‌آوری داده را افزایش و توسعه داد. نکته سوم اینکه ایجاد خط‌مشی‌ها برای اقتصاد دیجیتالی برای کشورهایی بسیار ضروری و حیاتی است که در حال حاضر سطح پایینی از آمادگی و تجربه در دیجیتالی‌سازی را دارند. اقتصاد دیجیتالی وابستگی زیادی به ذخیره‌سازی و فرایند انتقال داده دارد و همه اینها باید فراتر از سطح ملی انجام شوند.
اگرچه سرعت تحول دیجیتالی بین کشورهای مختلف متفاوت است، همه آنها باید سیاست‌های خود را در چندین حوزه با یکدیگر تطبیق کنند. در این میان یکی از مسائل مهم دیگر امنیت است. نگرانی‌هایی در این زمینه وجود دارد که این حجم عظیم داده چگونه قرار است کنترل و مهار شود: به این ترتیب امنیت بیش از هر زمان دیگری اهمیت دارد

درباره آنکتاد

آنکتاد یکی از ارکان فرعی مجمع عمومی سازمان ملل متحد است و بر مبنای قطعنامه مجمع عمومی سازمان ملل متحد بنا شده است. آنکتاد در تصمیم‌های خود در عرصه تجارت بین‌الملل و توسعه اقتصادی مفهوم حاکمیت اقتصادی را علاوه بر حاکمیت سیاسی لحاظ می‌کند و بر اصل برابری، همکاری بین‌المللی مبتنی بر انصاف و وابستگی متقابل به نفع کشورهای در حال توسعه تاکید دارد.
در واقع آنکتاد محور مرکزی سازمان ملل متحد برای برخورد یکپارچه با تجارت و توسعه و مباحث مرتبط با حوزه‌های مالی، تکنولوژی و سرمایه‌گذاری و توسعه در کشورهای در حال ‌توسعه و توسعه‌نیافته ‌است.

نظر بگذارید

اولین نفری باشید که نظر میگذارد

اعلان برای
avatar
wpDiscuz