نسخه فیزیکی

  • شهر کتاب مرکزی تهران – خیابان دکتر شریعتی – بالاتر از خیابان استاد مطهری – نبش کوچه کلاته – فروشگاه مرکزی شهر کتاب
  • شهر کتاب کاشانک نیاوران، کاشانک، نرسیده به سه راه آجودانیه
  • نشر ثالث خیابان کریم‌خان زند، بین خیابان ایرانشهر و ماهشهر، پلاک ۱۵۰
  • شهر کتاب سعادت آباد انتهای خیابان ایران‌زمین، جنب فرهنگسرای ابن‌سینا، شهر کتاب ابن‌سینا
شماره 50 خدمت و تجارت گفت‌وگو صفحه 87

رئیس مرکز فناوری اطلاعات و ارتباطات مرکز ملی آمار:

سال ۱۴۰۵ سرشماری نخواهیم داشت

سال گذشته سرشماری نفوس و مسکن به صورت اینترنتی انجام شد. طبق آمار منتشرشده درصد مشارکت مردم از حد انتظار مسئولان مرکز آمار فراتر بوده است و ایران با ثبت اطلاعات ۴۸ و چهاردهم درصد رکورددار جهان شد. علاوه بر مشارکت، استفاده از روش تبلت نیز مورد توجه مرکز آمار سازمان ملل قرار گرفت. البته این پروژه اولین طرح ملی مرکز آمار نیست. این مرکز در بحث هدفمندی یارانه‌ها نیز بسترها را آماده کرده بود. در مورد این طرح‌ها و پروژه‌‌های دیگر این مرکز با جمال مقدم، رئیس مرکز فناوری اطلاعات و ارتباطات مرکز ملی آمار، گفت‌گو کرده‌ایم که در ادامه می‌خوانید:

سال گذشته برای نخستین بار سرشماری به صورت الکترونیکی انجام شد. از چه تجهیزاتی در این آمارگیری بهره گرفتید و چطور با تبلت اطلاعات را جمع‌آوری کردید؟

آمارگیری را باید در دو بخش بررسی کرد. قسمت اول عمل سرشماری و بخش دیگر جمع‌آوری داده‌ها و اطلاعات ثبتی است. بخش دوم در حال تکمیل است و به تدریج داده‌ها گسترش می‌یابند. در مورد سرشماری، تمام سرشماری‌های مرکز آمار فعالیت ملی به حساب می‌آیند و موضوعات گوناگونی را در بر می‌گیرند: سرشماری کشاورزی، سرشماری نفوس و مسکن، سرشماری کارگاهی و هر ۱۰ سال یک بار سرشماری عشایری. از نظر ابعاد، سرشماری نفوس و مسکن بزرگ‌ترین سرشماری است. طبق قانون آمار هر ۱۰ سال یک بار سرشماری نفوس و مسکن صورت می‌گیرد. احتمالاً سرشماری مد نظر شما نفوس و مسکن است.

بله. سال گذشته به صورت الکترونیکی برگزار شد.

اولین سرشماری‌ها ۱۰ سال یک بار بود، اما از سال ۸۵ به بعد به پنج سال یک بار تبدیل شد. در تمام این سال‌ها، یعنی سال‌های ۹۰، ۸۵، ۷۵ و ۶۵، مرکز آمار برای سرشماری از تکنولوژی روز دنیا بهره گرفت. سرشماری سال ۶۵ به این صورت بود که ماموران به در خانه‌ها مراجعه می‌کردند، پرسشنامه‌ها توسط مردم تکمیل می‌شد و سپس اطلاعات را به کامپیوتر وارد می‌کردیم. یعنی در این سال ما از آی‌تی استفاده کردیم. البته سال ۵۵ هم سرشماری به همین شکل انجام شد. در سال ۷۵ هم باید به در خانه‌ها می‌رفتیم، زیرا مانند امروز بحث اینترنت مطرح نبود و زیرساخت‌ها جوابگوی سرشماری به صورت اینترنتی نبودند، به همین دلیل مراجعه‌ها هنوز به صورت دستی انجام می‌شد. اما برای انتقال داده به کامپیوتر تکنولوژی تغییر کرد. تکنولوژی روز آن سال علامت زدن (MARK) اطلاعات در فرم‌ها بود و ما از دستگاه‌های علامت‌خوان (MARK READER) استفاده می‌کردیم. این تکنولوژی تحولی در انتقال اطلاعات به کامپیوتر بود و خطا را بسیار کاهش داد.

نمی‌توانستیم به طور قطع اعلام کنیم این دستگاه آخرین تکنولوژی روز دنیاست، زیرا دنیا منتظر ما نماند و تکنولوژی دیگری جایگزین دستگاه علامت‌خوان شد. از سال ۷۵ تا ۸۵، همپای کشورهای دیگر، مراجعه به صورت حضوری بود. پس ما مجبور بودیم روی کاغذ اطلاعات را ثبت کنیم. اما روش قرائت و انتقال اطلاعات به کامپیوتر تغییر کرد. برای انتقال داده‌ها از ICR یا سیستم هوشمندنویسه‌ها استفاده کردیم. دیگر نیازی به علامت‌گذاری اطلاعات نبود. ماموران ما با تکنولوژی‌های خاصی پرسشنامه‌ها را قرائت می‌کردند. به این صورت که پرسشنامه‌ها را اسکن می‌کردیم، سپس با نرم‌افزارهایی که در ایران تولید شده و مختص این کار بود قرائت انجام می‌شد. با این روش خطای علامت‌گذاری کاهش یافت و اطلاعات را با بیش از ۹۹ درصد اطمینان به دیتای دیجیتالی تبدیل کردیم.

سال ۹۰ نیز همچون سال ۸۵ گذشت. تکنولوژی آن زمان در دنیا تغییر کرده بود و برخی کشورها به اینترنت روی آورده بودند. اما برخی کشورها در این راه شکست خوردند؛ مانند کره جنوبی که در همان سال‌ها از بستر اینترنت برای آمارگیری استفاده کرد، اما با درصد بسیار پایین مشارکت مردم روبه‌رو شد.

از سال ۹۰ تا ۹۵ مرکز آمار روش‌های دیگر سرشماری را بررسی کرد. در این مورد از مطالعات تطبیقی هم استفاده کردیم. البته ما نمی‌توانیم ایران را با برخی کشورها مقایسه کنیم. حتی کشورهای پیشرفته هم نمی‌توانند چنین قیاسی انجام دهند. بعضی کشورها مانند کشورهای اسکاندیناوی آمارگیری ندارند. اطلاعات خانواده‌ها به صورت ثبت‌شده در دستگا‌ه‌ها وجود دارد. در این کشورها هر تغییری که برای خانواده‌ها رخ دهد اطلاعات آنها ثبت می‌شود و نیازی به سرشماری ندارند. در حدود سه سال روش‌ها را طراحی و تست و پیاده‌سازی کردیم. از سال ۹۰ طرح‌های آماری را که در ابعاد کوچک‌تر اجرا می‌شوند به سمت آمارگیری بدون کاغذ ( paperless) بردیم. برای برخی از آمارگیری‌ها نیاز به مراجعه حضوری به کارگاه یا خانواده‌ها بود و ما قصد داشتیم در این مراجعات از کاغذ بهره نگیریم و از یک ابزار (device) استفاده کنیم. ما فهمیدیم ابزار مناسب تبلت است. قصد داشتیم در ابتدا آمارگیری در محدوده کوچک را به عنوان نمونه از طریق تبلت انجام دهیم. به این ترتیب چند طرح مشخص را انتخاب و نرم‌افزار را طراحی کردیم. در حدود سه سال آمارگیری‌های ما از طریق نرم‌افزار و تبلت انجام شد.

در سه سال و نیم اخیر همه آمارگیری شما از طریق تبلت بود؟

نه تمام آمارگیری‌ها. فقط در طرح‌هایی از تبلت استفاده کردیم که اطلاعات آنها در همان لحظه قابل دریافت بود. تورم هر ماه اعلام می‌شود، تمام اطلاعات تورم با تبلت جمع‌آوری شد. به این صورت که به تمام مکان‌های کارگاهی مراجعه و نرخ‌های هر ماه را دریافت کردیم. این نرخ‌ها با ماه و سال گذشته قیاس شد. تمام این فرایند با تبلت صورت گرفت. در سرشماری ۹۵ نیز تصور کردیم برای کنار گذاشتن کاغذ و بهره‌گیری از روش‌های الکترونیکی، استفاده از تبلت راهکار خوبی است.

استفاده از تبلت چه مزیتی داشت؟

وقتی اطلاعات را از پاسخگو دریافت می‌کنیم، همیشه تمام داده‌ها صحیح نیست. یعنی امکان دارد مامور آمارگیری به صورت سهوی در برخی قسمت‌ها دقت نکند. اگر پاسخ اشتباهی ثبت شود، نرم‌افزار می‌تواند این خطا را تشخیص دهد. افزایش کیفیت کاهش هزینه را به دنبال دارد. پس ما می‌توانیم به این طریق کیفیت را افزایش دهیم.

برای استفاده از کاغذ باید نیروی انسانی هم استخدام کنیم. مکانی برای وارد کردن اطلاعات نیاز داریم. پس از ورود اطلاعات خطاگیری باید انجام شود. تمام این مراحل در زمان پاسخگویی با تبلت صورت می‌گیرد. پس در این مرحله نیز با کاهش هزینه مواجهیم.

دریافت اطلاعات یک بعد قضیه است، درصد مشارکت بخش دیگر موضوع سرشماری الکترونیکی است. این درصد مشارکت را در دیگر کشورها مانند کره و کانادا بررسی و قیاس کردیم. در بررسی‌های خود متوجه شدیم کره در سرشماری اینترنتی با درصد مشارکت پایین روبه‌رو شده است و باقی اطلاعات را از راه‌های دیگر به دست می‌آورد. اما در اجرای بعدی درصد مشارکت افزایش یافت و به ۴۰ درصد رسید. در کانادا و ژاپن هم درصد مشارکت به این صورت بود. ما در این زمینه محتاطانه حرکت کردیم. در ابتدا باید چند جنبه را در نظر می‌گرفتیم. اول زیرساخت اینترنتی ما نسبت به کشورهایی که این کار را انجام دادند، دوم فرهنگ عمومی مردم برای همکاری و آخر الزامات قانونی و میزان دسترسی مردم به اینترنت. در کره بیش از ۹۰ درصد مردم به اینترنت دسترسی دارند. ولی در ایران نرخ نفوذ اینترنت در جامعه زیر ۴۰ درصد بود. با ترس وارد این مسائل شدیم، چون نمی‌دانستیم اگر بخواهیم برای نخستین بار سرشماری اینترنتی برگزار کنیم، چند درصد مردم مشارکت می‌کنند. در ابتدای کار برآورد اولیه را ۱۰ درصد تعیین کردیم اما هدف را ۳۰ الی ۳۵ درصد در نظر گرفتیم.

بر چه اساس این هدف‌گذاری را انجام دادید؟

در ابتدا فکر کردیم بالاخره مردم عرق ملی دارند. سپس از امکاناتی مانند تبلیغات استفاده کردیم. تبلیغات بسیار موثر بود. صدا و سیما در این سرشماری بسیار خوب همکاری کرد و نه فقط در تهران بلکه در تمام شهرستان‌ها شبکه‌های استانی به خوبی عمل کردند. گروه تبلیغی مرکز آمار در تهران و استان‌ها تعامل خوبی با رسانه‌ها داشت. پس در ابتدا ما زیرساخت خود را تقویت کردیم. علاوه بر زیرساخت، نرم‌افزار، خطوط ارتباطی و پهنای باند و تمام امکانات مهیا شد. ۱۰ درصد احتمال مشارکت مشخص کرده بودیم و هدف‌گذاری هم ۳۵ درصد بود. زمانی‌ که وارد عمل شدیم از حضور مردم کمی جا خوردیم. واقعاً دسترسی به اینترنت همان درصدی بود که اشاره کردم، اما مردم برای سرشماری به کافی‌نت‌ها مراجعه کردند. حتی در برخی از استان‌ها مردم به ثبت‌نام اینترنتی معترض شدند، زیرا قصد داشتند ثبت‌نام کنند اما جایگاه‌های کافی‌نت اندک بود. به همین خاطر در بعضی از استان‌ها در استانداری‌ها جایگاهی قرار دادند تا مردم به رایگان ثبت‌نام کنند.

آمار مشارکت مردم چه میزان بود؟

۴۸ و شش دهم درصد؛ یعنی ایران کشوری است که برای نخستین بار اینترنتی سرشماری کرد و بیشترین میزان مشارکت را در کل دنیا داشت. سرشماری ما هم به لحاظ هزینه از بقیه کشورها کمتر بود و هم درصد مشارکت اینترنتی برای مرکز آمار سازمان ملل قابل توجه بود. ما پیش از اینکه ماموران به در خانه‌ها مراجعه کنند، سرشماری به صورت اینترنتی را آغاز کردیم تا مردم با مراجعه به سایت ثبت‌نام کنند. پس از اتمام زمان سرشماری به صورت اینترنتی در حدود ۵۱ درصد مردم به اینترنت مراجعه نکردند. البته قابل پیش‌بینی هم بود. سپس ماموران آمار سراغ ۵۱ درصد مردم رفتند و اطلاعات را توسط تبلت دریافت کردند. این عمل در کل دنیا رویکرد جدیدی بود.

چگونه ماموران شما متوجه می‌شدند خانواده‌ای از قبل ثبت‌نام کرده یا خیر؟

مردم در پایان ثبت‌نام اینترنتی یک کد دریافت می‌کردند. این کد مفهوم داشت. مامور کد را از شما دریافت و در تبلت وارد می‌کند. سپس مشخص می‌شود که کد درست است یا خیر. این عدد مربوط به خانواده هست یا خیر.

این کد چگونه مشخص می‌کرد که خانواده ثبت‌نام کرده است؟ مامور به اینترنت متصل بود؟

خیر. ما تمام روال‌ها و الگوریتم‌های مربوط به کد را در نرم‌افزار گنجانده بودیم؛ یعنی نرم‌افزار کنترل می‌کرد که آیا این کد معنادار و درست است یا خیر؛ مربوط به محدوده‌ای است که مامور آمار فعالیت می‌کند یا خیر. بعضی از افراد خانه در زمان مراجعه ماموران ما حضور نداشتند. ما به این دسته از خانوارها خانواده‌های غایب می‌گوییم. در همه سرشماری‌ها با تبلت برای این خانواده‌ها یک کد در نظر گرفته می‌شود. کد آماری نشان می‌دهد این خانواده در محدوده کدام مامور است.

مامور کد را در یک کاغذ یادداشت می‌کند و برای اطلاع در محل قرار می‌دهد. به این ترتیب کار خانواده غایب آسان‌تر شد، زیرا آنها فقط باید به سایت مراجعه و کد را وارد کنند تا اطلاعات‌شان ثبت شود یا با اپراتورهای تلفنی تماس بگیرند، زیرا ما امکان ثبت‌نام تلفنی را نیز فراهم کرده بودیم. خانوارها تماس می‌گرفتند، کد خود را اعلام می‌کردند و اپراتور اطلاعات آنها را ثبت می‌کرد. پس از اتمام اجرای سرشماری کدهای غایب دیگری هم وجود داشتند که نه تلفن زدند نه مامور ما به آنها دوباره مراجعه کرد. آنها در لیستی مشخص شدند و در روزهای پایانی مامورهای خاصی دوباره به آنها مراجعه کردند.

برای سرشماری بعدی اطلاعات به صورت آنلاین ثبت می‌شود؟ زیرساخت این موضوع فراهم است؟

اگر زیرساخت‌های ما در کل مناطق جوابگو بود، در سال ۹۵ هم از این روش استفاده می‌کردیم زیرا ساده‌ترین راه است. زیرساخت‌ها در برخی از نقاط کشور جوابگوی کار ما نیستند، به همین خاطر مجبور شدیم چنین زحمتی را متقبل شویم. کره‌ای‌ها خیلی آسان‌تر این فعالیت را انجام دادند.

۱۰ سال باقی مانده است، قصد ندارید زیرساخت‌ها را تقویت کنید؟

در سال ۹۵ سعی کردیم از سوالات پرسش‌نامه بکاهیم و برخی اطلاعات ثبتی را از دستگاه‌های دیگر دریافت کنیم. به عنوان مثال در کشورهای اسکاندیناوی کاملاً بر اساس اطلاعات ثبتی آمارهای خود را انجام می‌دهند، زیرا اطلاعات دستگاه‌های آنها تکمیل است و به هم متصل‌اند. ما در سرشماری ۹۵ نیز در مورد اقلامی که در دستگاه‌های دیگر موجود بود سوال نکردیم. هر سوالی که از خانواده‌ها نپرسیدیم، کاهش هزینه بود. برای مثال در وزارت علوم اطلاعات نام تمام افرادی که تحصیلات تکمیلی دارند ثبت شده است. پس ما پرسشی در مورد رشته تحصیلی افراد نداریم. وقتی شماره ملی افراد را داریم پس از اتمام اجرای سرشماری می‌توانیم به دیتابیس وزارت علوم متصل شویم و اطلاعات را دریافت کنیم. پس به شرطی می‌توانیم سوالات را حذف کنیم که در دستگاهی دیگر به طور کامل اطلاعات را داشته باشیم.

اما آیا در ۱۴۰۵ می‌توانیم مانند کره زیرساخت‌های خوبی داشته باشیم؟ رویکرد مرکز آمار به این صورت نیست. ما می‌خواهیم به سمتی حرکت کنیم که تمام اطلاعات را به صورت ثبتی داشته باشیم تا پنج سال آینده به جای سرشماری کلیه اقلام را از دستگاه‌ها دریافت کنیم.

یعنی به مردم مراجعه نمی‌کنید؟ تمام اطلاعاتی که نیاز دارید در دستگاه‌ها موجود است؟

خیر، اما به این سمت حرکت می‌کنیم. برخی از کشورها توانسته‌اند از اطلاعات ثبتی آمار بگیرند. البته ما چند موضوع را باید مد نظر قرار دهیم. اول اینکه آن‌ کشورها جمعیتی کمتر از ایران دارند. نروژ پنج میلیون جمعیت دارد. دوم اینکه رویکرد آنها از چند دهه پیش ثبت اطلاعات بود و ثبت اطلاعات را بر اساس الزامات قانونی پیاده کردند. به عنوان مثال در کشورهای اسکاندیناوی هیچ کس حق ندارد مالیات ندهد. اگر فردی محل مسکونی خود را تغییر داده باید اعلام کند. اگر اعلام نکرد در اولین فرصتی که دولت متوجه شد او را از کلیه خدمات اجتماعی محروم می‌کند. اتفاقاً ما نیز این قوانین را داریم.

قوانین را داریم، اما ضمانت اجرایی وجود ندارد.

ما هم این قوانین را داریم، اما ضمانت اجرایی از اهمیت بالایی برخوردار است. بخشی از نظام آماری، نظام آمارهای ثبتی است. در چند سال اخیر این نظام فعالیت‌های خوبی داشته است. ما همچنین شورای عالی آمار داریم. سطوح بالای مدیریتی دستگاه‌ها در این شورا حضور دارند. اکنون الزامات دولت الکترونیکی داریم. این الزامات به صورت قانون درآمده است و مشخص می‌کند چه پایگاه اطلاعاتی در چه دستگاهی و به چه صورت باید مستقر و اطلاعات به چه صورت ثبت شوند. رویکرد این الزامات ارتباط اطلاعاتی است تا این داده‌ها منتقل شوند. مرکز آمار نیز با توجه به پیشینه خود در این چند سال فعالیت‌های خوبی انجام داد. به عنوان مثال وزارت آموزش و پرورش تمام اطلاعات دانش‌آموزان از نمره تا ثبت‌نام را بدون استثنا ثبت می‌کند. ما در سرشماری آینده می‌توانیم در مورد سواد سوال نپرسیم. البته وزارت علوم هم باید اطلاعات خود را تکمیل کند. نهضت سوادآموزی هم هست که البته از وزارت آموزش و پرورش پیشی گرفته و هم‌اکنون با این سازمان همکاری می‌کنیم و تبادل اطلاعات داریم. طی دو تا سه سال اخیر ما در سطحی قرار گرفته‌ایم که در مورد سواد مردم می‌توانیم اطلاعات را از دستگاه‌ها دریافت کنیم. به طور حتم تا ۱۰ سال آینده می‌توانیم فعالیت‌های بهتر و بیشتری داشته باشیم.

در این رابطه مرکز آمار تفاهم‌نامه‌هایی با دستگاه‌های دیگر منعقد کرده است. برخی از همکاری‌ها در راستای تبادل اطلاعات است. به این صورت که نهضت سوادآموزی اطلاعات خود را به ما می‌دهد و ما نیز اطلاعات خود را برای این سازمان ارسال می‌کنیم. هم‌اکنون این فعالیت به راحتی انجام می‌شود. اگر آموزش و پرورش اطلاعات خود را در اختیار ما قرار می‌دهد، در راستای تکمیل پایگاه اطلاعات داده‌های آماری کشور است. زیرا مرکز آمار مرجعیت آماری دارد و این ماموریت به این مرکز ابلاغ شده است. این مرکز با وزارت دارایی و بانک مرکزی تبادل اطلاعات می‌کند. فعالیت‌ها در این راستا مثبت بود. سازمان فناوری و اطلاعات نیز به عنوان متولی دولت الکترونیکی و خدمات الکترونیکی فعالیت می‌کند. این سازمان مسئول پیگیری ارتباط اطلاعاتی دستگاه‌هاست و اتفاق‌های خوبی در این دستگاه‌ها رخ می‌دهد. امید ما این است که در سال ۱۴۰۵ سرشماری نداشته باشیم.

شما به نظام آمارهای ثبتی اشاره کردید. آیا همه آمارگیری‌ها به صورت ثبتی است؟

خیر. نه تنها در ایران بلکه کشورهای دیگر هم به این صورت است. کشورهای اسکاندیناوی نرخ اشتغال و بیکاری را آمارگیری می‌کنند. در برخی موارد مجبور هستند. طرح هزینه و درآمد خانوار یکی از قدیمی‌ترین طرح‌های مرکز آمار است. ضریب جینی و خط فقر از این طرح به دست می‌آید. اکثر اقتصاددان‌ها، استادان دانشگاه و حتی بانک مرکزی از اطلاعات این طرح بهره می‌گیرند.

اطلاعات این طرح در هیچ کجای دنیا از اطلاعات ثبتی به دست نمی‌آید. چرا؟ زیرا به عنوان مثال باید از خانوار سوال شود برای ‌گوشت چقدر هزینه کرده‌اید. این اطلاعات هیچ کجا ثبت نمی‌شود، باید این موضوعات را سوال کرد. هر اطلاعاتی قابلیت ثبت کردن ندارد.

هم‌اکنون چند درصد آمارگیری مرکز آمار به شکل الکترونیکی است؟

در پاسخ به این سوال باید الکترونیکی را تعریف کرد. اگر منظور این است که از ابزار و زیرساخت الکترونیکی بهره می‌گیریم، صد درصد آمارگیری‌های ما الکترونیکی است. چرا؟ زمانی اطلاعات به صورت کاغذی جمع‌آوری می‌شد، اما برای طی کردن مراحل دیگر مانند پردازش از تکنولوژی‌های دیجیتالی و سیستم نرم‌افزاری استفاده می‌کردیم.

البته این آمار را نمی‌توان تمام‌الکترونیکی به شمار آورد.

بله. از نظر زیرساختی صد درصد الکترونیکی است. اما اگر منظور شما آمارگیری اینترنتی و استفاده از تبلت است، سرشماری‌های کنونی بر بستر اینترنت انجام می‌شود و در آینده نیز به این صورت خواهد بود. سرشماری کشاورزی در سال ۹۳ با تبلت انجام گرفت.
طرح‌هایی که بلافاصله و در همان لحظه می‌توانیم اطلاعات را دریافت کنیم، بر بستر اینترنت است؛ مانند طرح نیروی کار. اما در طرح‌هایی که پاسخگو هنگام مراجعه نیازمند زمان بیشتر است، مجبوریم از پرسش‌نامه‌های کاغذی استفاده کنیم؛ مانند مراجعه به آژانس مسافرتی. آنها برای تکمیل فرم باید به سیستم حسابداری رجوع کنند. پس مامور ما قادر نیست در همان لحظه اطلاعات را دریافت و ثبت کند.

بر اساس برنامه پنجم توسعه مرکز آمار باید شبکه ملی آمار کشور را تکمیل کند. در این مورد مرکز آمار چه فعالیت‌هایی انجام داده است؟

بنا بر برنامه توسعه پنجم مرکز آمار باید با دستگاه‌ها اطلاعات رد و بدل کند. دولت الکترونیکی ما را موظف کرده است تا این انتقال داده‌ها بر بستر IX باشد. در این زمینه نیازمند همکاری و هماهنگی دستگاه‌ها هستیم. در این مورد سازمان فناوری و اطلاعات نیز به کمک ما می‌آید تا به دستگاه‌ها متصل شویم. هم‌اکنون مرکز آمار در این بستر قرار گرفته است و در حال تکمیل آن هستیم.

آیا دستگاه‌ها در این زمینه همکاری می‌کنند؟ زیرا در بندی دیگر از برنامه پنجم توسعه، دستگاه‌های دیگر ملزم به راه‌اندازی پایگاه داده اطلاعاتی هستند. آیا این پایگاه در دستگاه‌های دیگر راه‌اندازی شده است؟

در نظام آماری ما مشخص شده است چه دستگاه‌هایی متولی تولید چه اقلام آماری هستند. این موضوع در شورای عالی آمار نیز تصویب شده است. در این مصوبه تعیین کرده‌اند که در نظام آماری برای آمار کلان کشور چه اقلامی باید تولید کنیم و مسئولیت تولید داده‌ها بر عهده کدام دستگاه‌ است. ایجاد برخی اقلام بر عهده مرکز آمار و پاره‌ای نیز بر عهده دستگاه‌های دیگر است. برخی از اطلاعات باید به صورت آمارگیری تولید شود و برخی دیگر به صورت ثبتی در دستگاه‌های دولتی موجود است. اطلاعات ثبتی مانند ثبت احوال که لحظه فوت، ازدواج و تولد را باید ثبت کند.

چه دستگاهی بر تولید و تبادل این اطلاعات نظارت دارد؟

مرکز آمار به عنوان مرجع رسمی آمارهای کشور متولی نظارت بر تولید و ارائه آمارها و داده‌هاست. در این مرکز با توجه به موضوعات، کمیته‌های آماربخشی داریم؛ یعنی با توجه به موضوع و اقلامی که باید تولید شود مرکز آمار یک تیم دارد. این تیم با تیم دستگاه‌های مربوطه تلفیق می‌شود. این گروه در دوره‌های مشخص جلسات کارشناسی، مدیریتی و نظارتی خود را برگزار می‌کند. پس از آنکه مشخص شد کدام اقلام به صورت ثبتی در دستگاه‌های مربوطه وجود داشته باشد، مرکز آمار بر سیستم اطلاعات عملیاتی آن دستگاه‌ها که برای تولید داده‌ها راه‌اندازی شده‌اند نظارت می‌کند.

برخی از داده‌ها باید توسط آمارگیری جمع‌آوری شوند؛ یعنی دستگاه‌های اجرایی مانند مرکز آمار باید آمارگیری انجام دهند. این فعالیت هم زیر نظر مرکز آمار است. به این صورت که مرکز آمار استانداردهایی برای اجرای طرح‌های آماری دارد: اینکه آمارگیری باید به چه صورت انجام شود، چطور کنترل کنند و خروجی آنها باید چگونه باشد. هنگام اجرای طرح آماری توسط دستگاه‌های اجرایی این استانداردها به آن دستگاه ابلاغ می‌شود و مرکز نیز بر نحوه اجرا نظارت می‌کند.

در میان آمار رسمی کشور، آمارهای محرمانه هم وجود دارد، آنها را چگونه تبادل می‌کنید؟

ما به خاطر آمارهای ثبتی و الزامات دولت الکترونیکی باید با دستگاه‌های دیگر تبادل اطلاعات کنیم. البته این الزامات به دلیل امنیت اطلاعات، سرعت کار و محرمانه بودن داده‌ها از اهمیت خاصی برخوردارند. زیرا ما اطلاعات را از دستگاه‌‌ها دریافت می‌کنیم یا به دستگاه‌های دیگر داده می‌فرستیم. این اطلاعات محرمانه در اختیار هر فردی که قرار بگیرد باید از آن محافظت و نگهداری کند و انتقال باید با امنیت صورت گیرد. ما نیز هنگام ارائه آمار اطلاعات محرمانه را حذف می‌کنیم و آمار را به صورتی ارائه می‌دهیم که دسترسی به اطلاعات محرمانه امکان‌پذیر نباشد.

با چند درصد از دستگاه‌ها در ارتباط هستید و تبادل اطلاعات می‌کنید؟

ما به طور تقریبی می‌دانیم با چه دستگاه‌هایی باید همکاری کنیم و با آنها ارتباط داریم. با دستگاه‌هایی که داده‌هایشان مورد استفاده ماست تبادل اطلاعات می‌کنیم. اما داده برخی دستگاه‌ها بر اساس استانداردهای مرکز آمار تولید نشده است. با آنها در حال تعامل هستیم تا داده‌هایشان استاندارد شود.
همکاری به این صورت است که بر فرایند تولید اقلام نظارت می‌کنیم و سپس اطلاعات بین دو دستگاه رد و بدل می‌شود. البته تبادل اطلاعات در سطح دولت نیست، اطلاعات کل دستگاه‌های اجرایی یعنی سه قوه را باید دریافت کنیم.

این تبادل بر بستر شبکه ملی اطلاعات است؟

بله. البته پیش از اینکه این تبادلات بر بستر شبکه ملی اطلاعات صورت گیرد، اطلاعات را به صورت محرمانه روی ابزارهای مختلف مانند DVD جابه‌جا می‌کردیم. از زمانی که این الزامات ابلاغ شد سعی کردیم این اطلاعات را در این بستر قرار دهیم. ما اطلاعات را به صورت روزانه و در دوره‌های کوتاه‌مدت دریافت نمی‌کنیم. تولید آمار به صورت دوره‌ای است. دوره‌ها امکان دارد سالانه باشد.

با کدام دستگاه‌ها در حال برقراری ارتباط هستید؟

در حال برقراری ارتباط با سازمان دامپزشکی هستیم. با شرکت پست ارتباط را برقرار کرده‌ایم. ما دستگاه‌ها را لیست کرده‌ایم و با توجه به اینکه آمار‌های دوره‌ای کدام دستگاه نزدیک‌ است به ترتیب به سراغ آنها می‌رویم

نظر بگذارید

اولین نفری باشید که نظر میگذارد

اعلان برای
avatar
wpDiscuz