نسخه فیزیکی

  • شهر کتاب مرکزی تهران – خیابان دکتر شریعتی – بالاتر از خیابان استاد مطهری – نبش کوچه کلاته – فروشگاه مرکزی شهر کتاب
  • شهر کتاب کاشانک نیاوران، کاشانک، نرسیده به سه راه آجودانیه
  • نشر ثالث خیابان کریم‌خان زند، بین خیابان ایرانشهر و ماهشهر، پلاک ۱۵۰
  • شهر کتاب سعادت آباد انتهای خیابان ایران‌زمین، جنب فرهنگسرای ابن‌سینا، شهر کتاب ابن‌سینا
شماره 52 خدمت و تجارت گفت‌وگو صفحه 83

رئيس مركز نوسازي، تحول اداري و فناوري اطلاعات وزارت كشور:

باید بدویم و فکر کنیم

در انتخابات ۹۶ وزارت کشور انتخابات شورای شهر و روستا را به صورت الکترونیکی برگزار کرد. این موضوع از اهمیت بالایی برخوردار بود زیرا در این سال‌ها چندین بار این وزارتخانه قصد داشت انتخابات را به صورت الکترونیکی برگزار کند، اما به دلیل مخالفت‌های شورای نگهبان این مهم میسر نمی‌شد. انتخابات الکترونیکی یکی از مهم‌ترین سرویس‌های الکترونیکی وزارت کشور در این سال‌هاست. این وزارتخانه سرویس‌های دیگری نیز ارائه کرده است. این سرویس‌ها در حوزه G2C نیست اما به طور غیرمستقیم با مردم سر و کار دارد. در مورد این خدمات الکترونیکی با امیر شجاعان، رئیس مرکز نوسازی، تحول اداری و فناوری اطلاعات وزارت کشور، گفت‌وگویی کرده‌ایم که در ادامه می‌خوانید:

بررسی مجموعه فعالیت‌های وزارت کشور نشان می‌دهد این وزارتخانه تاکنون در بخش سرویس‌های الکترونیکی قدمی برنداشته و طی چند سال گذشته روی انتخابات الکترونیکی متمرکز شده است. این وزارتخانه وظیفه‌ای در زمینه دولت الکترونیکی بر عهده ندارد؟

سرویس‌های ما G2C محور نیست بلکه بیشتر G2G است. اگر احزاب و نهادها را به عنوان کسب و کار در نظر بگیریم، ملزم به ارائه سرویس‌های G2B نیز هستیم. بیشتر سرویس‌های ما برای شهروندان در حوزه اتباع بیگانه قرار می‌گیرد و آن نیز برای دریافت مجوزهاست. هم‌اکنون سرویس‌های خوبی در پورتال ارائه کرده‌ایم تا این افراد از طریق اینترنت بتوانند بسیاری از خدمات را دریافت کنند. این سرویس‌ها هم‌اکنون در حال توسعه هستند. ما با برخی از دستگاه‌ها به صورت الکترونیکی تعامل می‌کنیم و در حال رایزنی و توسعه این فرایند هستیم. امیدوارم تا پایان سال ۹۷ فرایند غیرالکترونیکی نداشته باشیم.

یکی از موضوعاتی که مطرح می‌شود این است که وزارت کشور می‌تواند برای توسعه دولت الکترونیکی در استانداری‌ها حرکتی ایجاد کند، چون بخشی از توسعه دولت الکترونیکی بر عهده استانداری‌هاست. در این زمینه چه سیاستی در پیش گرفته‌اید؟

وزارت کشور در حوزه دولت الکترونیکی نقش محوری دارد. در بسیاری از کشورها نیز همین روند پیگیری می‌شود؛ یعنی وزارت کشور متولی توسعه دولت الکترونیکی است. ما هم اعتقاد داریم وزارت کشور می‌تواند محور قرار گیرد و در توسعه دولت الکترونیکی تاثیرگذار باشد. اما چرا چنین استدلالی می‌کنیم؟ من به بحث ماموریت‌ها و اتفاق‌هایی که در وزارت کشور رخ می‌دهد می‌پردازم تا متوجه چرایی آن بشوید. اگر بخواهم موضوع دولت الکترونیکی را در لایه بالاتر بررسی کنم، موضوع حاکمیت الکترونیکی یا e-Governance مطرح می‌شود. البته برخی به آن e-Government می‌گویند. وقتی صحبت از e-Gvernment به میان می‌آید ابعاد آن G2G، G2C و G2B است. اما وقتی آن را در لایه حاکمیت قرار می‌دهید نهادهای حاکمیتی نیز مطرح و سایر بازیگران هم در این حوزه دیده می‌شوند. برخی حاکمیت الکترونیکی را مجموعه e-DEMOCRACY و E-government می‌دانند؛ یعنی ترکیب این دو موضوع را منجر به شکل‌گیری e-governance می‌دانند. با نگاهی به مفاهیم دموکراسی متوجه می‌شویم وزارت کشور در این زمینه مسئولیت مستقیم بر عهده دارد، برای مثال نظرسنجی‌های برخط؛ در بسیاری از کشورها از مردم یا جامعه خاصی نظرسنجی می‌شود.

البته معمولاً این نظرسنجی‌ها توسط دولت انجام نمی‌شود بلکه به سفارش دولت و توسط نهادهای بخش خصوصی و دانشگاهی صورت می‌گیرد.

بله. نهادهای حرفه‌ای افکارسنجی را انجام می‌دهند. یکی از ویژگی‌های حکمرانی خوب (GOOD GOVERNMENT) این است که با شیوه‌های مختلف به طور مرتب نظر مردم و احزاب را جمع‌آوری کند. برقراری ارتباط هم وظیفه وزارت کشور است و هم وظیفه مجموعه سیاسی ما که مباحث احزاب و نهادها را دنبال می‌کند. در لایه استانی نماینده عالی حاکمیت استاندار است. استاندار باید به طور مرتب در تعامل با مردم و احزاب باشد، این فضا را وزارت کشور باید مدیریت کند و یکی از وظایف این وزارتخانه است.

الآن این وظیفه را انجام می‌دهید؟

در حال برنامه‌ریزی هستیم تا این فعالیت‌ها را انجام دهیم. در مورد دموکراسی الکترونیکی، برخی انتخابات الکترونیکی را جزو وظایف این حوزه قلمداد می‌کنند. این بخش کاملاً در حیطه وظایف وزارت کشور است.

اما وزارت کشور تاکنون اقدامی در این زمینه انجام نداده ‌است.

امروزه شما نمی‌توانید بدون تسلط بر فضای مجازی و اتفاق‌هایی که در این حوزه می‌افتد حوزه اجتماعی را مدیریت کنید. در این حوزه نقش وزارت کشور پررنگ می‌شود، زیرا باید به طور دائم این شبکه‌ها را رصد کند. از طرف دیگر آمار و اطلاعات در مورد آسیب‌های اجتماعی از طریق دریافت ریزداده‌ها باید جمع‌آوری شود. همان‌طور که اطلاع دارید، هم‌اکنون آمارهای ثبتی بیشتر ملاک قرار می‌گیرد، زیرا سرعت تصمیم‌گیری را افزایش می‌‌دهد. ما باید بتوانیم به طور مرتب ریزداده‌ها را دریافت کنیم.

جمع‌آوری ریزداده‌ها نیز در نهایت منجر به بزرگ‌داده خواهد شد. آیا وزارت کشور برنامه‌ای برای استفاده از این داده‌ها دارد؟

بله. به عنوان مثال اطلاعات مکان‌محور یا GIS نقش زیادی در مدیریت کشور برای ما دارد. باید بتوانیم از کشور دید خوبی کسب کنیم و موضوعات اجتماعی‌ای که در هر استان مطرح است بررسی شود؛ مثلاً موضوعات اجتماعی در خراسان با شهرهای دیگر متفاوت است، حتی این موضوعات در سطح شهر خراسان و محله به محله نیز تفاوت دارد. پس داشتن اطلاعات به‌روز و مکان‌محور در تصمیمات وزارت کشور بسیار موثر است. بحث دیگر بحث بزرگ‌داده است که هم‌اکنون در دنیا بسیار به آن پرداخته می‌شود و ما در این حوزه کمتر فعالیت کرده‌ایم. مرتب در کشور اپلیکیشن‌های مختلف توسط بخش‌های دولتی و خصوصی ارائه می‌شود. این برنامه‌ها بزرگ‌داده تولید می‌کنند، اما ما از این داده‌ها بهره‌مند نمی‌شویم.

تاکنون چه اقداماتی در این‌باره صورت داده‌اید؟

در برخی از سرویس‌ها گام‌های اولیه برداشته شده است. برای ایجاد بعضی از سرویس‌ها هم ظرفیت لازم به لحاظ سازمانی و ساختاری نداشته‌ایم. امیدواریم این ظرفیت‌ها افزایش یابد تا بتوانیم این فضا را گسترده‌تر کنیم. در حوزه امنیت هم باید از اطلاعات به درستی بهره ببریم تا پیش از بروز موضوعات امنیتی تمهیدات خاص خود را انجام دهیم. در حوزه عمرانی، مدیریت پروژه‌های عمرانی و مباحث کنترل و پایش این پروژه‌ها به زیرساخت فناوری و اطلاعات و توسعه دولت الکترونیکی نیاز دارد. پرداخت به پیمانکاران و صورت وضعیت‌ها باید الکترونیکی باشد.

پس باید تمام ارتباطات سازمانی دوباره تعریف شود؟

بله. هم این ارتباطات باید بازنگری شود و هم بحث دولت الکترونیکی باید توسعه یابد. از پایگاه داده‌ها نیز باید بهره ببریم؛ به عنوان مثال در مورد مباحث حمل و نقل و ترافیک و آلودگی هوا همیشه دغدغه داشته‌ایم. یک سال است که وزارت کشور به این موضوع می‌پردازد و پروژه سیمفا (سامانه یکپارچه معاینه فنی ایران) را راه‌اندازی کرده‌ایم. ما متوجه شدیم معاینه فنی‌ای که رانندگان در اختیار دارند از کیفیت لازم برخوردار نیست. چرا؟ چند اتفاق عجیب در این‌باره افتاده است. اول در برخی از خطوط معاینه فنی آن چیزی که اندازه‌گیری می‌شود به عنوان نتایج ثبت نمی‌شود و سیستم به هم پیوسته نیست. دیتابیس متمرکزی هم وجود ندارد. ما حدود یک سال و نیم است که این موضوع را مورد بررسی قرار داده‌ایم و تمام مراکز معاینه فنی کشور را به پایگاه داده وزارت کشور متصل کرده‌ایم. وقتی خودرو وارد خطوط معاینه فنی شد اندازه‌گیری تمام پارامترها به صورت برخط وارد پایگاه داده ما می‌شود. در وزارت کشور پردازش صورت می‌گیرد و اجازه صدور برگه معاینه فنی را به آن مرکز می‌دهد. یکی دیگر از مشکلات این بود که گاه خودرویی وارد خطوط می‌شد، اما اطلاعات خودرو دیگر ثبت می‌شد. هم‌اکنون دوربین پلاک‌خوان پلاک خودرو را می‌خواند و اطلاعات وارد پایگاه وزارت کشور می‌شود. خودرو پذیرش و سپس وارد خطوط می‌شود. تمام اندازه‌گیری‌ها صورت می‌گیرد و در آخر برگه معاینه فنی صادر می‌شود. به خاطر اینکه این برگه صادر شده مطمئن هستیم که روند معاینه فنی تا حدودی درست طی شده است. ما با همکاری ناجا و شهرداری تهران بررسی میدانی انجام دادیم و از نمونه کوچک آمار گرفتیم. بر اساس این آمارگیری حدود ۲۵ درصد از برگه‌های معاینه فنی‌ که صادر می‌شد تقلبی و جعلی بود.

آمار زیادی است.

بله. برخی مراجعه نکرده‌اند یا معاینه فنی را خریده‌اند. البته این عدد آمار دقیقی نیست. اگر بخواهیم آمار دقیقی بگیریم، باید از هر محله نمونه‌گیری کنیم. ما فقط در یک منطقه پرترافیک از رانندگان آمار گرفتیم.

البته این عدد بیشتر است.

آمار از این عدد وحشتناک‌تر است. پروژه سیمفا این امکان را فراهم آورد تا در شهرها و جاده‌ها برای خودروهایی که فاقد معاینه فنی یا دارای معاینه فنی جعلی هستند قانون اعمال شود. در گذشته نمی‌توانستیم این کار را انجام دهیم، زیرا وزارت کشور هنوز به این موضوع نپرداخته بود. وقتی این موضوع را مورد بررسی قرار دادیم یک تحول بزرگ در حوزه معاینه فنی، ترافیک و آلودگی هوا بود. فعالیت بعدی ما در حوزه عمرانی است. حوزه عمرانی، شهرداری‌ها و دهیاری‌ها در یک مجموعه مدیریت می‌شوند. سازمان شهرداری و دهیاری نقش کلیدی در حوزه حاکمیت الکترونیکی دارند. بحث شهر هوشمند که مدیریت شهری را متحول می‌کند. موضوع اینترنت اشیا که برآوردها این است تا سال ۲۰۲۰ پنجاه میلیارد ابزار به شبکه متصل خواهند شد. اگر توسعه این موضوعات در کشور به درستی انجام نشود، اتفاقات بدی رخ می‌دهد؛ برای مثال اگر پلتفرم آی‌تی خوبی نداشته باشیم، مسائل امنیتی پیش می‌آید. یا پروتکل‌های مختلف و متفاوت ایجاد کنیم؛ به عنوان مثال کارت بلیت مشهد در تهران کار نمی‌کند و برعکس. مشکل اینجاست که پروتکل یکسان برای توسعه خدمات شهری در حوزه الکترونیکی پیش‌بینی نکرده‌ایم. این وظیفه بر عهده سازمان شهرداری‌ها و دهیاری است. سازمان شهرداری نیز در بدنه وزارت کشور است.
چندین سازمان در زیرمجموعه وزارت کشور قرار دارد، شما به برخی فعالیت‌هایی که در شهرداری‌ها و دهیاری‌ها صورت گرفته اشاره کردید. در سایر سازمان‌ها چه اقداماتی انجام داده‌اید؟
هویت مردم دست سازمان ثبت احوال است. جز ثبت فوت، تولد و طلاق که وظیفه اصلی این سازمان به شمار می‌رود پایگاه داده ثبت احوال بسیار کارآمد است. هم‌اکنون نزدیک ۲۰۰ هزار نقطه از سرویس‌های برخط ثبت احوال بهره می‌برند و احزار هویت الکترونیکی صورت می‌گیرد و به شدت در حال گسترش است. در کنار سرویس‌هایی که پایگاه ثبت احوال ارائه می‌کند ما در حال توسعه کارت ملی هوشمند هستیم. شما می‌توانید این کارت را به عنوان ابزار شناسایی فرد در فضای مجازی در نظر بگیرید و کلید ورود به دولت الکترونیکی است.
یکی دیگر از سرویس‌های ما Gnaf است که آن را با همکاری شرکت پست توسعه می‌دهیم. به دنبال این هستیم که به ازای هر شماره ملی یک کدپستی مورد تایید داشته باشیم. هم‌اکنون چنین شماره‌هایی داریم ولی خیلی از آنها به‌روز نیستند. با راه‌اندازی این سرویس هر دستگاه خصوصی و دولتی‌ای که به مردم خدماتی عرضه می‌کند به جای دریافت آدرس از مردم، از ثبت احوال کدپستی را می‌گیرد. به این صورت خدمت‌رسانی بسیار تسهیل می‌شود.

استانداردسازی کدپستی بر عهده شماست یا شرکت پست؟

در این پروژه دو موضوع دنبال می‌شود: اول استاندارد کردن آدرس‌ها و بعد به‌روزرسانی کدپستی‌ها. قصد داریم کدپستی و کدملی را به هم متصل کنیم؛ برای مثال قبض موبایل درِ منزل شما فرستاده می‌شود. اگر شما منزل خود را تغییر دهید، باید نامه‌نگاری کنید تا قبض را به خانه جدید ارسال کنند. دستگاه‌های حاکمیتی زیادی با افراد سر و کار دارند. وقتی آدرس مردم مدام به‌روز‌رسانی شود دیگر اشتباهی رخ نمی‌دهد.

چگونه سازمان ثبت احوال می‌خواهد آدرس مردم را به‌روز نگه دارد؟

ما باید الزاماتی را تعیین کنیم تا هر فردی که جابه‌جا می‌شود تغییر مکان را در سازمان ثبت احوال اعلام کند.

متاسفانه الآن که افراد جابه‌جا می‌شوند هیچ جا اطلاعات‌شان ثبت نمی‌شود.

ما هم‌اکنون قابلیت انجام این فعالیت را داریم؛ یعنی شما هم‌اکنون می‌توانید به سازمان ثبت احوال مراجعه کنید و محل زندگی خود را به‌روز کنید. در بسیاری از کشورها مردم اعلام می‌کنند که تغییر مکان داده‌اند. اما در ایران این اتفاق نمی‌افتد. باید دستگاه‌های سرویس‌دهنده را مجاب کنیم تا آدرس مردم را از پایگاه‌های ما دریافت کنند.

الزام قانونی نیاز دارد؟

ما پشتوانه قانونی لازم را داریم و ثبت احوال هم وظیفه دارد این فعالیت را انجام دهد، اما برای به‌روز‌رسانی انگیزه‌ای وجود ندارد؛ یعنی نه الزام وجود دارد نه انگیزه.

کشور ما یکی از کشورهایی است که به دلایل شرایط اقلیمی‌اش در معرض بحران‌های مختلف زیست‌محیطی و غیر آن قرار دارد. در این زمینه برای اطلاع‌رسانی به‌موقع و جمع‌آوری داده‌ها چه اقداماتی انجام داده‌اید؟

مدیریت بحران در دنیا بدون استفاده از فناوری اطلاعات امکان‌پذیر نیست. به محض اینکه نقطه‌ای دچار حادثه شود اطلاعات مربوط به جمعیت آن مکان و پیش‌بینی حوادث طبیعی و اطلاعات از طریق فناوری اطلاعات به دست می‌آید. بحران را می‌توان به سه بخش تقسیم کرد: پیش از وقوع بحران، هنگام بروز بحران و بعد از بروز بحران. برای پیش از بحران هم‌اکنون سیستم مانیتورینگ در دنیا مرسوم شده است. ما نیز چنین مراکزی ایجاد کرده‌ایم تا پارامترهای مختلف بحران‌های طبیعی و اتفاق‌های جوی را رصد ‌کنند. هنگام بروز بحران اگر در شهری زلزله‌ای رخ داد، به وسیله فناوری اطلاعات می‌توان اطلاعات تعداد جمعیت را به دست آورد. علاوه بر این در زمان طلایی به ارتباطات، تیم‌سازی، مدیریت و هماهنگی تیم‌های امدادرسان نیاز داریم. همه اینها نیاز به فناوری اطلاعات دارد. ما مرکزی به نام مدیریت رخدادها و بحران کشور در وزارت کشور تشکیل دادیم که در زمان بحران می‌تواند یاری‌کننده باشد و در استان‌ها نیز راه‌اندازی شده است.

اما تاکنون که مدیریت بحران‌ها در زمان وقوع حادثه‌ زیاد موفق نبوده‌اند.

ما تا نقطه مطلوب فاصله زیادی داریم. ابتدای کار هستیم. این مراکز و پایگاه‌ها ایجاد شده‌اند. من در حال حاضر ماموریت وزارت کشور را در توسعه دولت الکترونیکی و تاثیر فناوری اطلاعات را در این ماموریت‌ها بیان می‌کنم، اما اینکه تا چه میزان موفق بوده‌ایم باید منابع مالی تامین و شرایط فراهم شود تا بتوانیم از امکانات استفاده کنیم. بعد از بروز یک بحران شما به احتمال زیاد شنیده‌اید که در یک منطقه تعدادی از افراد آسیب ‌دیده بوده‌اند و دو برابر تعداد افراد خدمات ارائه شده است. این ناهماهنگی‌ها به این دلیل رخ می‌دهد که ما اطلاعاتی از جمعیت مناطق نداشته‌ایم. در این مورد فناوری اطلاعات بسیار می‌تواند یاری‌دهنده باشد. اگر ما بتوانیم اطلاعات لازم را در اختیار تیم امدادرسان قرار دهیم، فرایند کمک‌رسانی بهتر پیش می‌رود. این ماموریت‌هایی که توضیح دادم در حوزه مسئولیت ستاد وزارت کشور است. در استان‌ها علاوه بر اینکه وزارت کشور به عنوان دستگاه بالادستی این ماموریت‌ها را تکلیف می‌کند، استاندار به عنوان نماینده عالی حاکمیت وظیفه هماهنگی دستگاه‌ها را دارد.

صحبت از استان‌هاست؛ توسعه دولت الکترونیکی در استان‌ها به چه صورت است؟

فناوری اطلاعات می‌تواند پیشگام توسعه دولت الکترونیکی در استان‌ها باشد. هم‌اکنون بحث شکل‌گیری استارت‌آپ‌ها و شرکت‌های دانش‌بنیان که در حوزه فناوری اطلاعات کسب و کارهای جدید با درآمدهای خوب ایجاد می‌کنند مطرح است. این موارد باید دغدغه استاندارها باشد. البته در این حوزه اتفاقی نمی‌افتد مگر اینکه ما به آنها تکلیف کنیم. متاسفانه حدود ۸۰ درصد ارزش اقتصادی فناوری اطلاعات در تهران است، ۲۰ درصد در سایر استان‌هاست. این اصلاً خوب نیست. شاهد این هستیم که شرکت‌های استانی به تهران منتقل می‌شوند. این روند باید معکوس شود. شرکت‌های فناوری اطلاعات خوبی در استان‌ها داریم. بسیاری از آنها با هزینه اندک قادر به انجام پروژه‌های ملی هستند. یکی از پیشنهادهایی که ما داریم و در جلسه دولت الکترونیکی نیز مطرح کردم، این است که پروژه‌های ملی در حوزه دولت الکترونیکی را به صورت پایلوت در استان‌ها انجام دهیم؛ یعنی استان‌ها موضوعات دولت الکترونیکی را بر حسب علایق خود در دستور کار قرار دهند و اجرایی کنند.

یعنی استانداری‌ها یک پروژه را تعریف و اجرا کنند؟

بله. استانداری‌ها شرکت‌های فناوری را در این پروژه دخیل کنند، وقتی پروژه به ثمر رسید و پایلوت نتیجه مثبت داشت خود استان آن پروژه را در سطح کشور عملیاتی کند. خیلی سریع این مسیر توسعه دولت الکترونیکی طی می‌شود و شرکت‌های فناوری اطلاعات استانی را فعال می‌کنیم.

افق نگاه شما به توسعه دولت الکترونیکی در وزارت کشور به چه صورت است؟ چون وزارت کشور نسبت به نهادهای دیگر مانند بانک مرکزی دیرتر به بحث دولت الکترونیکی پرداخته است.

بله. با اینکه ما دیرتر به این بحث پرداختیم، اما فناوری اطلاعات را در ماموریت اصلی خود به کار بردیم. بحث انتخابات بسیار مهم است. ما در دنیا جزو پیشگامان انتخابات الکترونیکی هستیم و می‌توانیم این موضوع را اثبات کنیم. ما کل فرایندها را الکترونیکی کردیم. در حوزه‌های دیگر گام‌های خوبی برداشتیم. در برخی موارد به نتیجه رسیدیم. بعضی را عرضه کردیم. با فضای ایده‌آل فاصله زیادی داریم. شرکت‌های خوبی در حوزه فناوری اطلاعات داریم ولی در رتبه‌بندی بین‌المللی رتبه ما ۸۰ است.

بسیار پایین است.

بله. ترندمان هم منفی است و در حال نزول هستیم. به خاطر اینکه کشورهای دیگر به سرعت در حال توسعه دولت الکترونیکی هستند. ما باید بدویم و فکر کنیم. فرصتی برای اینکه بنشینیم و به آرامی برنامه‌ریزی کنیم نداریم. اگر بتوانیم هوشمندانه به موضوع نگاه کنیم و از ظرفیت‌هایمان به خوبی بهره ببریم، شاهد تحول در توسعه دولت الکترونیکی هستیم.

نظر بگذارید

اولین نفری باشید که نظر میگذارد

اعلان برای
avatar
wpDiscuz