نسخه فیزیکی

  • شهر کتاب مرکزی تهران – خیابان دکتر شریعتی – بالاتر از خیابان استاد مطهری – نبش کوچه کلاته – فروشگاه مرکزی شهر کتاب
  • شهر کتاب کاشانک نیاوران، کاشانک، نرسیده به سه راه آجودانیه
  • نشر ثالث خیابان کریم‌خان زند، بین خیابان ایرانشهر و ماهشهر، پلاک ۱۵۰
  • شهر کتاب سعادت آباد انتهای خیابان ایران‌زمین، جنب فرهنگسرای ابن‌سینا، شهر کتاب ابن‌سینا
شماره 45 خدمت و تجارت گفت‌وگو صفحه 96

مدیر کل خدمات الکترونیکی قضایی:

اطلاعات هست، سامانه تبادل نیست

سیامک رفعتی، معاون فناوری اطلاعات قوه قضاییه و مدیر کل خدمات الکترونیکی قضایی، با جمله «شبکه ملی اطلاعات آن‌گونه که در ذهن شماست وجود ندارد.» آب پاکی را روی دست‌مان ریخت و ابهاماتی به وجود آورد، اما در ادامه، صحبت از دلایل متصل نبودن به وزارتخانه‌ها از طریق شبکه ملی اطلاعات و نبود زیرساخت برای انتقال داده‌ها کمی از ابهامات را برطرف کرد. این گفت‌وگو را بخوانید:

معاون فناوری اطلاعات قوه قضاییه طی این سال‌ها بر برقراری عدالت الکترونیکی تاکید داشتند و در این سال‌ها نیز سامانه‌های الکترونیکی گوناگونی توسط قوه قضاییه راه‌اندازی شد. به نظر شما با راه‌اندازی این سامانه‌ها تا چه اندازه در برقراری عدالت الکترونیکی موفق بوده‌اید؟

در ساختار قوه قضاییه طرحی به نام طرح عدالت الکترونیکی وجود دارد. این طرح شامل پروژه‌هایی است که هر کدام در حوزه‌ای خاص دسترسی مردم به خدمات قوه قضاییه را تسهیل می‌کند. برای دستیابی به عدالت الکترونیکی ابتدا باید زیرساخت‌های مناسب را فراهم کرد، ما شبکه ملی عدالت را در دستگاه قضایی پیاده کردیم، پس از آن بحث سامانه‌ها مطرح است، هم‌اکنون این سامانه‌ها در این شبکه قرار گرفته تا مردم استفاده کنند. سامانه اولیه ما ارتباط درون دستگاهی است. این سیستم سمپ یا سیستم مدیریت پرونده قضایی نام دارد. درون این سامانه کلیه اطلاعات طرفین دعوا ثبت می‌شود و افرادی که داخل دادگاه هستند مانند مدیر دفتر دادگاه، منشی دادگاه‌ و قاضی از این سیستم برای رسیدگی و طی کردن فرایندها استفاده می‌کنند. تمام مراحل از ثبت ابتدایی دادخواست تا مرحله تحقیقات و رسیدگی، دادنامه و صدور رای در داخل همین سامانه ثبت می‌شود و تمام افرادی که به دستگاه قضا مربوط هستند نیز می‌توانند از اطلاعات این سامانه بهره بگیرند. از این اطلاعات به روش‌های گوناگون استفاده می‌کنند. یکی از آ‌نها جمع‌آوری اطلاعات آماری است. این بخش به سامانه‌ای به نام سجا مربوط می‌شود. سجا اطلاعات جامع آماری در مورد فرایندهای قضایی است. حال اگر گذری به بحث شبکه ملی اطلاعات داشته باشیم، در این بخش افراد دولتی باید اطلاعات خود را به ما بدهند تا در این سامانه بارگذاری کنیم و به این صورت تبادل بین داده‌ها برقرار می‌شود.

تبادل اطلاعات هم‌اینک صورت می‌گیرد؟

داده قضایی زمانی ارزشمند می‌شود که داده اجتماعی و اقتصادی و فرهنگی را در کنار خود داشته باشد. در حال حاضر چنین بستری وجود ندارد. سامانه بعدی تناد یا تحلیل و نقد آرای دادگستری است؛ یعنی رای‌هایی که داخل سامانه ثبت می‌شوند. برای اینکه بفهمیم این رای چقدر متقن است و تا چه میزان مورد استفاده افرادی مانند وکلا، قضات، کارآموزها و پژوهشگرها واقع می‌شود، با حفظ حریم خصوصی در این سامانه قرار می‌گیرد و افراد متخصص می‌توانند رای را نقد کنند. سامانه بعدی سنا یا سامانه نظارت الکترونیکی است. این سامانه الکترونیکی به دستگاه‌های نظارتی کمک می‌کند تا فرایند رسیدگی را کنترل کنند. سنا مورد استفاده دادستان‌ها و افراد قضایی و مرتبط قرار می‌گیرد. سامانه دیگر ثنا، سامانه ثبت‌نام الکترونیکی است. این سامانه در ماه‌های اخیر راه‌اندازی شده است. همان‌طور که در بانک شما را با کد ملی شناسایی می‌کنند، در قوه قضاییه نیز افراد کد شناسه قضایی مخصوص به خود را دارند. همه باید این کد را داشته باشند تا وارد سیستم قضایی شوند. این سامانه از مهرماه به صورت پایلوت آغاز به کار کردو در کل کشور نیز اجرایی شده است. فردی که به دستگاه قضایی مراجعه می‌کند، باید ثبت‌نام کند و کد خود را دریافت کند. پس از ثبت‌نام ما فرد را با شناسه قضایی او می‌شناسیم. وقتی این شناسه فقط برای یک فرد باشد، می‌توانیم در هر کجای کشور او را رصد کنیم؛ در هر شهری که پرونده داشته باشد قادر خواهیم بود اطلاعاتش را جمع‌آوری کنیم تا در اختیار قاضی جدید قرار گیرد. پیش از این قاضی برای دستیابی به اطلاعات یک فرد باید از چند سازمان استعلام می‌گرفت، اما هم‌اکنون با شناسه قضایی افراد می‌توانیم به راحتی او را رصد کنیم و به اطلاعات قضایی آن فرد دسترسی داشته باشیم. سامانه بعدی ابلاغ الکترونیکی است. در گذشته اگر فردی قصد داشت ابلاغیه‌ای برای کسی صادر کند، در ابتدا قاضی باید ابلاغ را صادر می‌کرد، بعد به اداره ابلاغ فرستاده و پس از چند روز به خانه فرد ارسال می‌شد و اگر فرد در خانه حضور نداشت، برگشت می‌خورد. ۱۰ تا ۱۵ روز دریافت ابلاغیه به طول می‌انجامید، ۱۰ تا ۱۵ روز نیز برای برگشت زمان هدر می‌رفت، اما ‌اکنون بلافاصله ابلاغیه در صفحه الکترونیکی‌ای که فرد برای خود تعریف کرده، بارگذاری می‌شود. پیامکی برای او ارسال می‌کنیم، سپس می‌تواند از سامانه ابلاغیه خود را دریافت کند.

هم‌اکنون تمام این سامانه‌هایی که نام بردید راه‌اندازی شده و مردم از آنها استفاده می‌کنند؟

بله. البته در کنار این سامانه‌ها، سامانه سخا یا سامانه خدمات الکترونیکی نیز راه‌اندازی شده است. در گام نخست مردم در قوه قضاییه با امور اولیه مانند ثبت دادخواست، شکواییه، اظهارنامه و ارائه لایحه روبه‌رو هستند. هم‌‌اکنون این امور از دستگاه قضایی خارج شده است و در محیطی تحت کنترل دستگاه قضایی به نام دفاتر خدمات الکترونیکی قوه قضاییه ارائه می‌شود. سامانه‌هایی مانند ثنا و ابلاغیه الکترونیکی در این دفاتر شروع به کار کردند. دستگاه قضایی از ظرفیت‌های دفاتر بیرونی استفاده کرد و سطح سرویس‌دهی خود را افزایش داد. به عنوان مثال در شهر تهران تقریباً چهار تا پنج برابر سطح دسترسی به خدمات الکترونیکی را برای مردم افزایش دادیم. پیش از این مردم اگر قصد داشتند دادخواستی ارائه دهند، باید به مجتمع خاص در شهر خود مراجعه می‌کردند. اکنون در تمام شهرهای کشور این دسترسی را به وجود آورده‌ایم. در گذشته در تهران یک مجتمع وجود داشت. الآن مردم می‌توانند به ۵۸ نقطه مراجعه کنند. فرد در محل کار یا منزل خود می‌تواند به نزدیک‌ترین دفتر خدماتی مراجعه کند، سپس در سیستم اگر حین طی شدن فرایند قصد تغییر یا افزودن اطلاعات دارد یا می‌خواهد اسناد خود را ارسال کند، می‌تواند از طریق این دفاتر انجام دهد. حتی هزینه‌های دادرسی هم در این دفاتر برآورد می‌شود. این فرایندها تکمیلی است.
پیش از این فرد برای بررسی دادخواست خود باید مدام به دادگاه مراجعه می‌کرد، اینک از طریق اینترنت یا مراجعه به دفاتر می‌تواند مراحل فرایند را بررسی کند. فرایندهایی که نام بردم داخل سیستم ایجاد شده است. مرحله بعد اطلاع‌رسانی است. باید به مردم اطلاع‌رسانی کنیم تا از خدمات آگاه شوند و به راحتی به آن دسترسی پیدا کنند. برای این مرحله، در حال طراحی سامانه‌های جدید مانند سامانه سها یا سامانه هدایت الکترونیکی هستیم. فردی که می‌خواهد به دستگاه قضایی مراجعه کند و آدرس قوه قضاییه یا شماره تلفن را نمی‌داند، وارد این سامانه می‌شود.

با وجود تمام این سامانه‌ها، چرا هنوز دادگاه‌ها شلوغ هستند، آیا مردم از این سامانه‌ها استفاده می‌کنند؟

دادگاه‌ها همیشه شلوغ هستند. ما طرحی را اجرایی کردیم که بر اساس آن، ۶۵ درصد از افراد برای انجام امور اولیه و پیگیری به دادگاه مراجعه می‌کردند. در حال حاضر این درصد از افراد از طریق اینترنت فعالیت‌های قضایی خود را انجام می‌دهند.

یعنی الآن تراکم دادگاه‌ها ۶۵ درصد کاهش یافته است؟

در مورد دادگاه‌های حقوقی بله. این طرح در دادگاه‌های حقوقی شکل گرفته است. در گذشته فرد برای ثبت اولیه به دادگاه مراجعه می‌کرد. هم‌اکنون این مراجعه حذف شده است. اگر پرونده‌های یک سال موجود در دادگاه‌ها را دوبرابر کنیم به این معناست که افراد در گذشته دو تا سه بار به دادگاه مراجعه می‌کرده‌اند. در حال حاضر این مراجعات کاهش یافته است. اگر مردم به دادگاه مراجعه می‌کنند فقط برای کارهای تخصصی یا زمان رسیدگی به پرونده‌شان است.

نظارتی بر دفاتر خدمات الکترونیکی قضایی صورت می‌گیرد؟ به چه ترتیب است؟

هر نهادی که تشکیل می‌شود، قطعاً یک سازمان نظارتی هم دارد. ما در دسته‌‌بندی دفاتر خدمات الکترونیکی قضایی بخشی به نام شورای راهبردی داریم که مباحث مربوط به سیاست‌گذاری اجرای امور دفاتر در آن انجام می‌شود. این دفاتر یکسری امور اجرایی و برنامه‌ای نیز دارند که توسط اداره کل صورت می‌گیرد. اداره کل یک معاونت است و ما معاونت خدمات الکترونیکی قضایی هستیم. در این معاونت اداره‌ای به نام اداره توسعه تشکیل شده و وظیفه مطالعات و امکان‌سنجی طرح‌ها و تطبیق خدمات بر اساس تکنولوژی‌های روز دنیا را بر عهده دارد. در بحث اجرایی نیز اداره کلی وجود دارد که مسائل اجرایی را سامان می‌دهد. همراه این اداره کل، اداره کل دیگری نیز وجود دارد و امور بازرسی و نظارت را عهده‌دار است. کانونی هم هست که امور صنفی دفاتر و مسئولیت تامین برخی نیازمندی‌های دفاتر، امور اطلاع‌رسانی، آموزش و بازرسی اولیه را بر عهده دارد. ما لیستی از استانداردها برای دفاتر تعیین کردیم و دفاتر باید آنها را رعایت کنند؛ یعنی خودشان خودشان را ممیزی کنند. کانون هم ممیزی دیگری روی آنها اعمال می‌کند و این دفاتر را بررسی می‌کند تا ایرادهایشان برطرف شود. نظارت کلان دیگر را نیز اداره کل بر عهده دارد. در نظارت کل، دفتر متخلف شناسایی می‌شود. تخلفات به هیات‌های بدوی و تجدید نظر ارسال و به آنها رسیدگی می‌شود. نظارت‌هایی که نام بردم، نظارت فیزیکی از دفاتر است. ما دو نوع نظارت دیگر داریم: نظارت الکترونیکی که توسط مانیتورها انجام می‌شود و نظارت سیستمی. بر اساس روندها و اتفاقاتی که در هر دفتر رخ می‌دهد، نظارت صورت می‌گیرد.

شما اشاره کردید در سامانه سجا وزارتخانه‌ها اطلاعات را در اختیارتان قرار نمی‌دهند. آیا با دولت مکاتبه کرده‌اید تا تبادل اطلاعات انجام شود؟

مرکز آمار به عنوان نقطه مرکزی موظف است اطلاعات را در اختیار نهادها قرار دهد و این کار باید مکانیزه انجام پذیرد. اما هم‌اکنون تبادل اطلاعات صورت نمی‌گیرد. ما برای دریافت داده‌های خود باید چند بار نامه‌نگاری کنیم، در صورتی که اگر این اطلاعات به شکل مکانیزه در بانک اطلاعاتی قرار داشت، ما می‌توانستیم اطلاعات مورد نیاز خود را دریافت کنیم.

به چه دلایلی این اطلاعات را در اختیار شما قرار نمی‌دهند؟

دلیلی ندارند. البته موضوع این نیست که نمی‌خواهند اطلاعات را در اختیار ما قرار دهند، بلکه زیرساخت‌هایشان تکمیل نیست. شبکه ملی اطلاعات وجود دارد، اما این‌طور نیست که با فشردن یک دکمه اطلاعات جابه‌جا شوند. هر کدام از سامانه‌هایی که ایجاد می‌شوند، سطح دسترسی دارند و محرمانه هستند. دوستان در اطلاعاتی که جابه‌جا می‌شود، باید جانب احتیاط را رعایت کنند، اما به مرور زمان این حساسیت کاهش می‌یابد.

اگر هم‌اکنون قصد داشته باشید از پلیس اطلاعات بگیرید، آیا سامانه جامعی در پلیس وجود دارد که به قاضی‌ها اطلاعات را بدهد؟

اطلاعات وجود دارد اما سامانه تبادل وجود ندارد. به عنوان مثال اگر در بانک‌ها ما بخواهیم حساب کسی را چک کنیم، آیا سامانه‌ای موجود است؟ الآن گواهی عدم پرداخت یکی از مشکلات موجود در دفاتر خدمات الکترونیکی قضایی است. بانک‌ها این گواهی‌ها را طوری پرینت می‌گیرند که نوشته‌ها واضح نیستند. وقتی اسکن می‌کنیم تا برای دادگاه ارسال کنیم، نوشته‌ها خیلی کمرنگ هستند. درخواست کردیم سامانه‌هایشان را در اختیار ما قرار بدهند تا اطلاعات را دریافت کنیم. اصلاً چنین چیزی وجود ندارد. فرد شکایت کرده است و اصل گواهی را در اختیار دارد و من می‌خواهم به صورت الکترونیکی نامه را دریافت کنم. چرا بانک‌ها باید با کاغذهای بیخود پر شوند؟ بانک وظیفه دارد داده را در اختیار ما قرار دهد تا برای قاضی بفرستیم، اما چنین چیزی وجود ندارد.

یعنی رابطه شما با وزارتخانه و نهادها به صورت کاغذی است؟

تقریباً با بسیاری از سازمان‌ها به صورت کاغذی انجام می‌شود.

ارتباط درون سازمانی چطور است؟

ما شبکه ملی عدالت داریم و اطلاعات در بستر آن جابه‌جا می‌شود. اما بانک اطلاعاتی به شکلی که شما تصور می‌کنید، وجود ندارد. تمام سازمان‌ها بانک اطلاعاتی خود را دارند. اما موضوع فقط داده نیست، مساله دریافت و ارسال آن نیز مطرح است. البته این بستر در ابتدای راه است و امیدوارم در آینده تکمیل شود.

نظر بگذارید

اولین نفری باشید که نظر میگذارد

اعلان برای
avatar
wpDiscuz