نسخه فیزیکی

  • شهر کتاب مرکزی تهران – خیابان دکتر شریعتی – بالاتر از خیابان استاد مطهری – نبش کوچه کلاته – فروشگاه مرکزی شهر کتاب
  • شهر کتاب کاشانک نیاوران، کاشانک، نرسیده به سه راه آجودانیه
  • نشر ثالث خیابان کریم‌خان زند، بین خیابان ایرانشهر و ماهشهر، پلاک ۱۵۰
  • شهر کتاب سعادت آباد انتهای خیابان ایران‌زمین، جنب فرهنگسرای ابن‌سینا، شهر کتاب ابن‌سینا
شماره 47 گزارش ماه پرونده - گزارش‌ماه صفحه 38

نتایج نظرسنجی از فعالان عرصه فاوا درباره عملکرد وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات در دولت یازدهم

وزارتخانه‌ای در میانه

میثم قاسمیدبیر ویژه‌نامه‌ها
در آستانه پایان عمر دولت یازدهم و در حالی که گمانه‌زنی‌ها برای انتخاب اعضای کابینه دولت دوازدهم آغاز شده است، ماهنامه پیوست تصمیم گرفت درباره عملکرد چهارساله محمود واعظی و زیرمجموعه‌اش در وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات از فعالان عرصه فاوا نظرسنجی کند. این نظرسنجی از ۵۰ فعال این حوزه انجام شد که در بخش دولتی، خصوصی و رسانه فعال هستند. فرم‌های این نظرسنجی به صورت بی‌نام طراحی شدند و در نتیجه می‌توان انتظار داشت نظرات اعلام‌شده تا حد زیادی به واقعیت نزدیک هستند. در گزارش زیر نتایج به‌دست‌آمده از این نظرسنجی بررسی شده است.

یک ضرب‌المثل فرانسوی هست که نسخه قابل چاپ آن در ایران می‌شود:«نظرسنجی‌ها همه چیز را به ما نشان می‌دهند، به جز آن چیزهایی که می‌خواهیم ببینیم.» نمایش دادن آن قسمت‌هایی که می‌خواهیم ببینیم و نظرسنجی‌ها در نگاه اول به ما نشان نمی‌دهند بر عهده تحلیلگران است. اما برای تحلیل عملکرد یک وزارتخانه تنها نتایج یک نظرسنجی کافی نیست، توجه به داده‌های بیرونی و جو موجود نیز بسیار مهم است. در عین حال باید توجه داشت اگر افراد شرکت‌کننده در یک نظرسنجی معتقد باشند عملکرد مجموعه‌ای در موضوع A خوب (یا بد) بوده است بدان معنی نیست که واقعاً آن عملکرد خوب (یا بد) بوده، بلکه نظرسنجی تنها برداشت بیرونی از آن عمل را نشان می‌دهد. بدین ترتیب آن مجموعه ضمن بررسی عملکرد خود در زمینه A باید به نقش روابط عمومی و اطلاع‌رسانی نیز توجه جدی نشان دهد.
نتایج نظرسنجی انجام‌شده توسط ماهنامه پیوست در رابطه با عملکرد وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات نشان می‌دهد نظر فعالان این عرصه با واقعیت‌های موجود در موارد زیادی همگراست و در مواردی نیز ضعف اطلاع‌رسانی به چشم می‌خورد. همچنین در این زمینه باید به سطح انتظارات از دولت یازدهم، آن هم بعد از دو دولت گذشته، توجه داشت.
مجموعه سوال‌های پرسیده‌شده از شرکت‌کنندگان در نظرسنجی شامل چهار بخش (کلاً ۱۹ پرسش) بود که ۱۸ پرسش به جزئیات اختصاص داشت و پرسش آخر ارزیابی کلی از عملکرد وزارتخانه را خواستار بود. پاسخی که هر فرد می‌توانست به سوالات بدهد و امتیاز هر سوال را در جدول زیر می‌بینید: 

در محاسبه نهایی امتیاز هر سوال، کسانی که نظری نداده‌اند، کنار گذاشته شدند، اما این پاسخ در تحلیل‌هایی که در ادامه می‌آید مورد توجه قرار گرفته است. نتایج به‌دست‌آمده از این نظرسنجی را به صورت کلی می‌توانید در جدول صفحه رو‌به‌رو ببینید و در ادامه هر سوال به صورت مجزا بررسی می‌شود:

بخش اول: عملکرد

۱- عملکرد وزارت ارتباطات در بودجه‌بندی و جذب ارقام قانون بودجه: بر اساس قانون، وزارت ارتباطات می‌تواند تا ۱۰۰ درصد درآمدهای این حوزه را از خزانه دریافت کند، اما وضعیت بودجه‌ای کشور به گونه‌ای نیست که این قانون به صورت تمام و کمال اجرا شود. با این حال در لوایح بودجه سالانه معمولاً جدا از ردیف‌های هزینه‌ای که به وزارت ارتباطات اختصاص می‌یابند، برخی از دستگاه‌های زیرمجموعه مانند سازمان تنظیم مقررات، درآمدهای اختصاصی خود را به صورت کامل باز پس می‌گیرند.
سوالی که در این زمینه پرسیده شد از سوی ۱۴ نفر بدون پاسخ ماند که نشان می‌دهد بودجه وزارتخانه و مباحث کلان، چندان مورد علاقه فعالان فاوا نیست. در مجموع عملکرد وزارتخانه با امتیاز ۳/۳ متوسط ارزیابی شده است.
۲- رفع انحصارهای دولتی و شبه‌دولتی و ورود فعالان جدید به بازار فاوا: امتیاز وزارت ارتباطات در این زمینه کمتر از میانگین است و در مجموع ۳۶ نفر امتیاز ضعیف یا متوسط به آن داده‌اند. بدین ترتیب می‌توان این‌طور نتیجه گرفت که فعالان دولتی و خصوصی فاوا از عملکرد وزارتخانه در گسترش بازار و رفع انحصارها رضایت ندارند.
۳- عملکرد وزارتخانه در توسعه دولت الکترونیکی: انجام وظایف در زمینه پیاده‌سازی و توسعه دولت الکترونیکی در ردیف سوم از کم‌امتیازترین فعالیت‌های وزارتخانه است و در مجموع ۲۰ نفر به آن امتیاز زیر متوسط داده‌اند. متوسط امتیاز ۸/۲ نشان می‌دهد دولت الکترونیکی همچنان یکی از پاشنه آشیل‌های دولت در ایران است.
۴- عملکرد وزارتخانه در زمینه شبکه ملی اطلاعات: شبکه ملی اطلاعات که میراث به‌جامانده از دولت‌های پیشین است، همچنان یکی از موارد چالشی وزارت ارتباطات به شمار می‌رود و به‌رغم آنکه دو فاز از این شبکه افتتاح شده، منتقدان بسیاری دارد. با این حال به نظر می‌رسد ارزیابی فعالان ICT از عملکرد وزارتخانه در این زمینه بهتر از دولت الکترونیکی است. 
میانگین امتیاز ۱/۳ و رای بالای متوسط ۲۱ نفر این مدعا را اثبات می‌کند.
۵- عملکرد وزارتخانه در توسعه شبکه‌های مادر و افزایش پهنای باند بین‌الملل: وزارت ارتباطات دولت یازدهم قطعاً در این زمینه نمره قابل قبولی می‌گیرد، به خصوص اگر قرار باشد عملکرد آن با دولت‌های نهم و دهم مقایسه شود. در نظرسنجی انجام‌شده بالاترین امتیاز (۷/۳) متعلق به این شاخص است و ۳۲ نفر عملکرد وزارتخانه را خوب یا خیلی خوب ارزیابی کرده‌اند.
۶- نگارش پروانه‌های جدید و اصلاح پروانه‌های قبلی: قطعاً مدیران شرکت مخابرات ایران عملکرد وزارتخانه در این زمینه را مثبت نمی‌دانند اما به نظر می‌رسد دیگر فعالان چندان با مخابراتی‌ها هم‌نظر نیستند. امتیاز ۲/۳ نشان می‌دهد کمیسیون و سازمان تنظیم مقررات در مجموع عملکرد بدی نداشته‌اند.
ارزیابی (امتیاز کل= ۱/۳): در حوزه عملکردی امتیاز وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات گرچه تنها یک‌دهم درصد از متوسط بالاتر است، اما در ادامه خواهیم دید که همین اندک فاصله تا میانه، بهترین نمره وزارتخانه است.

بخش دوم: تعرفه‌گذاری

۱- تعرفه‌گذاری در اینترنت: در گزارشی که موسسه مک‌کینزی سال گذشته از چشم‌انداز اقتصاد ایران منتشر کرده بود، در بخش ارتباطات و فناوری اطلاعات، یکی از مشکلات پایین بودن تعرفه‌ها بود. اما در مقابل مردم معتقدند اینترنت در ایران گران است. فعالان حوزه اینترنت نیز در این زمینه توپ را به زمین دولت و شرکت ارتباطات زیرساخت می‌اندازند. پاسخ ‌آنها به عملکرد وزارتخانه در این زمینه نیز نشان‌دهنده نارضایتی‌شان است. تنها ۱۲ نفر به این بخش امتیاز بالای متوسط داده‌اند و متوسط امتیاز ۷/۲ یکی از رده‌های پایین است.
۲- تعرفه‌گذاری در تلفن ثابت و همراه: نمره پایین به این سوال نشان می‌دهد فعالان فاوا از تعرفه‌گذاری مخابراتی راضی نیستند. ثابت ماندن تعرفه‌های تلفن ثابت برای بیش از یک دهه و تلفن همراه برای سال‌های متمادی و مشخص نبودن راهکار برون‌رفت از این مشکل می‌تواند یکی از دلایل امتیاز زیر متوسط (۹/۲) باشد.
۳- تعرفه‌گذاری در پست: ۱۸ نفر در نظرسنجی پاسخ «نمی‌دانم» را انتخاب کرده‌اند که نشان می‌دهد موضوعات مربوط به پست حتی برای فعالان فاوا نیز جذاب نیست. اما واقعیت این است که تعرفه‌های پستی در دولت یازدهم افزایش چشمگیری داشته‌اند و به همین دلیل شرکت پست از زیان‌دهی خارج شده است.
ارزیابی (امتیاز کل= ۸/۲): در مجموع امتیاز وزارت ارتباطات در زمینه تعرفه‌گذاری به حد متوسط نمی‌رسد و پایین‌ترین نمره را بین بخش‌ها به خود اختصاص می‌دهد که نشان از نارضایتی شدید فعالان دولتی و خصوصی دارد.

بخش سوم: تعامل با دیگران

۱- ارتباط با فعالان صنفی و بخش خصوصی: در آستانه انتخاب اعضای کابینه، ارتباط و تعامل وزیر و مدیرانش با بخش خصوصی اهمیت بسیاری یافته است. آیا وزارت ICT به سخنان فعالان غیردولتی که از توان لابی کمی برخوردار هستند توجه کرده است؟ سخنان آنها نشان از نارضایتی دارد، اما امتیاز سوال در نظرسنجی ما درست در میانه است. هرچند می‌توان گفت با توجه به حضور دولتی‌ها در این نظرسنجی، نتایج نظر همه اقشار را نشان می‌دهد.

 بیشترین‌ها
خیلی ضعیف: سوال «نحوه تخصیص وام‌ها و اعتبارات» با ۱۰ رای در رده نخست و «عملکرد وزارتخانه در توسعه دولت الکترونیکی» با ۹ رای در رده دوم قرار دارند.
ضعیف: «سرعت عمل در تصمیم‌گیری و اجرا» و «تعرفه‌گذاری در اینترنت» با ۱۷ رای به طور مشترک اول هستند.
متوسط:«تعرفه‌گذاری در تلفن ثابت و همراه» با ۲۴ رای اول است.
خوب: «ارتباط با فعالان جدید» با ۲۲ رای اول است.
خیلی خوب: عملکرد وزارتخانه در «توسعه شبکه‌های مادر و افزایش پهنای باند بین‌الملل» با ۱۱ رای اول است.
نظری ندارم: ۱۸ نفر اعلام کرده‌اند در مورد «تعرفه‌گذاری در پست» نظری ندارند.
  کمترین‌ها
خیلی ضعیف: هیچ‌کس «ارتباط با اپراتورهای همراه» و «تعامل با سایر نهادها» را خیلی ضعیف ندانسته است.
ضعیف: دو نفر عملکرد وزارتخانه در «نگارش پروانه‌های جدید و اصلاح پروانه‌های قبلی» را ضعیف دانسته‌اند.
متوسط: ۹ نفر «نگارش پروانه‌های جدید و اصلاح پروانه‌های قبلی» را متوسط ارزیابی کرده‌اند.
خوب: فقط چهار نفر «نحوه تخصیص وام‌ها و اعتبارات» در این سال‌ها را خوب می‌دانند.
خیلی خوب: هیچ ‌کدام از شرکت‌کنندگان در نظرسنجی «تعرفه‌گذاری در پست»، «ارتباط شرکت مخابرات ایران» و «نحوه تخصیص وام‌ها و اعتبارات» را خیلی خوب نمی‌دانند.

۲- ارتباط شرکت مخابرات ایران: نکته جالب پاسخ‌ها به این پرسش خالی ماندن گزینه «خیلی خوب» است. همچنین می‌توان این‌طور عنوان کرد که ۱۴ نفری که گزینه «خوب» را انتخاب کرده‌اند به یک سال اخیر توجه دارند، چون در سه سال قبل از آن رابطه وزارتخانه با شرکت مخابرات ایران همواره بین بد و بدتر در نوسان بود.
۳- ارتباط با اپراتورهای همراه: هرچه رابطه دولت و مخابرات بد بوده، اپراتورهای تلفن همراه در دولت یازدهم وضعیت خوبی داشته‌اند. افزایش نسبی تعرفه‌ها و دریافت پروانه نسل‌های ۳ و۴ تلفن همراه را می‌توان از جمله نشانه‌های این رابطه مسالمت‌آمیز دانست. موضوعی که البته دولت پاسخ آن را تمام و کمال در انتخابات دریافت کرد.
۴- ارتباط با فعالان جدید (FCP، MVNO، کسب‌وکارهای جدید و…): ورود فعالان جدید به بازار ارتباطات و فناوری اطلاعات کشور تقریباً در همه دولت‌ها وجود داشته، اما هیچ دولتی به اندازه دولت یازدهم راه را برای آنها باز نکرد. ارتقای پروانه شرکت‌های PAP به FCP و انجام تغییر در پروانه شرکت مخابرات ایران به نفع فعالان خصوصی یکی از این موارد بوده است. حمایت از استارت‌آپ‌ها و صدور مجوز اپراتورهای مجازی تلفن همراه را می‌توان از دیگر عواملی دانست که باعث شده‌اند امتیاز تعلق‌گرفته به این پرسش از متوسط بالاتر باشد.
۵- تعامل با سایر نهادها (مجلس، شورای عالی فضای مجازی، صداوسیما، وزارتخانه‌ها و…): رابطه وزارت ارتباطات با دیگر نهادها با وجود یک وزیر دیپلمات نباید چندان بد باشد. با این حال ۱۱ نفر از شرکت‌کنندگان در نظرسنجی اطلاعی از تعاملات وزارت ICT با دیگر نهادها ندارند.
۶- نحوه تخصیص وام‌ها و اعتبارات: کمترین امتیاز نظرسنجی ما به این سوال تعلق گرفته است. ۱۱ نفر اطلاعی از این موضوع ندارند و بقیه نیز رضایت بسیار کمی از خود نشان داده‌اند. ثبت امتیاز ۳/۲ نشان می‌دهد فعالان فاوا انتظار حمایت یا حداقل عدالت بیشتری دارند.
ارزیابی (امتیاز کل= ۳): در کل می‌توان گفت شرکت‌کنندگان در این نظرسنجی سطح تعامل وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات با دیگران را در حد متوسط می‌دانند.

بخش چهارم: مدیریت

۱- عمل به قوانین و اسناد بالادستی: وزارت ارتباطات معمولاً از آن دست نهادهایی است که بی‌قانونی کمتری در آن رخ می‌دهد. به خصوص بعد از جدا شدن شرکت مخابرات ایران از بدنه دولت، عمل به قوانین در سطح بدی نیست. ۳۰ نفر از شرکت‌کنندگان در نظرسنجی نیز این موضوع را متوسط و خوب ارزیابی کرده‌اند.
۲- شایسته‌سالاری و پرهیز از رابطه‌گرایی و گردش نخبگان: وزارت ارتباطات را می‌توان از معدود وزارتخانه‌هایی دانست که زنان و جوانان حضوری در رده‌های بالا و میانی مدیریتی آن ندارند. پاسخ‌‌دهندگان به این پرسش نیز در مجموع امتیازی کمتر از حد متوسط به آن داده‌اند. ثابت ماندن نام مدیران ارشد این وزارتخانه در چندین دولت نیز مؤید همین نظر است.
۳- سرعت عمل در تصمیم‌گیری و اجرا: آیا وزارت ارتباطات در تصمیم‌گیری و اجرا چابک است؟ ۳۹ نفر چنین نظری ندارند و در کل نیز امتیاز خوبی به وزارتخانه در این زمینه داده نشده است.
ارزیابی (امتیاز کل= ۳): در یک نگاه کلی می‌توان گفت امتیازی که شرکت‌کنندگان در نظرسنجی به نحوه مدیریت وزارت ارتباطات داده‌اند باز هم متوسط است.

سوال کلی

نظر شما درباره عملکرد چهارساله وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات: و در پایان نظر کلی شرکت‌کنندگان درباره وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات در دولت یازدهم را جویا شدیم که امتیاز به‌دست‌آمده اندکی از حد متوسط بالاتر است (۳/۳) که هماهنگی نزدیکی با متوسط امتیاز سوال‌ها دارد.

نتیجه‌گیری

متوسط امتیازهای چهار بخش مورد پرسش عدد سه را نشان می‌دهد و میانگین امتیاز سوال نهایی و کلی درباره عملکرد وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات نیز تنها سه‌دهم بالاتر است. بدین ترتیب می‌توان نتیجه گرفت از دید فعالان این بخش گرچه وزارت ICT دولت یازدهم مردود نمی‌شود، اما نمره مناسبی هم به دست نمی‌آورد و انتظارات از آن بسیار بیشتر است. به‌خصوص در بخش‌هایی که امتیاز کمتر از عدد سه است می‌توان گفت کف مطالبات نیز برآورده نشده است.
از سوی دیگر به نظر می‌رسد این وزارتخانه مانند بسیاری از بخش‌های دیگر دولت یازدهم ضعف اطلاع‌رسانی دارد و حتی بسیاری از بازیگران این صنعت نیز با اقدامات و دستاوردهای آن آشنا نیستند و وزیر دولت دوازدهم هر که باشد باید در کنار برآورده ساختن سایر مطالبات به این بخش نیز توجه جدی نشان دهد

نظر بگذارید

اولین نفری باشید که نظر میگذارد

اعلان برای
avatar
wpDiscuz