نسخه فیزیکی

  • شهر کتاب مرکزی تهران – خیابان دکتر شریعتی – بالاتر از خیابان استاد مطهری – نبش کوچه کلاته – فروشگاه مرکزی شهر کتاب
  • شهر کتاب کاشانک نیاوران، کاشانک، نرسیده به سه راه آجودانیه
  • نشر ثالث خیابان کریم‌خان زند، بین خیابان ایرانشهر و ماهشهر، پلاک ۱۵۰
  • شهر کتاب سعادت آباد انتهای خیابان ایران‌زمین، جنب فرهنگسرای ابن‌سینا، شهر کتاب ابن‌سینا
شماره 49 گزارش ماه پرونده - گزارش‌ماه صفحه 36

مشکلات ایجاد دیتاسنترهای بزرگ در ایران

نان، عشق، موتور برق

سال‌ها پیش قرار بود همه اطلاعات وزارتخانه‌ها، ارگان‌ها و نهادهای دولتی ایران در داخل کشور میزبانی شوند. برای این کار پروژه‌ای با عنوان «شارع ۲» تعریف شد که هر چند گویا به نتیجه هم رسید، اما سرنوشت آن مانند بسیاری از پروژه‌های دولتی بود.

اکنون دیگر نه از «شارع ۲» اثری وجود دارد و نه ارگانی به دنبال آن است. دولتی‌ها یا خود دیتاسنتر اختصاصی دارند یا به سراغ خصوصی‌هایی رفته‌اند که این ماندن و پیشرفت را بلد هستند.

با این حال، میزبانی داده‌ها در داخل کشور هنوز بسیار نوپا بوده و در ابتدای راه قرار دارد. گرچه ده‌ها شرکت مدعی هستند که در این بخش فعالیت می‌کنند، اما می‌توان گفت مجموع ظرفیت این شرکت‌ها به دو هزار «رک» نمی‌رسد. هرچند شرکت‌های بخش خصوصی هر بار با راه‌اندازی چند رک ادعاهای بزرگی مانند توانایی میزبانی اطلاعات شرکت‌هایی مانند گوگل و مایکروسافت را مطرح می‌کنند، اما واقعیت این است که این شاخه از صنعت ICT در کشور هنوز با اوج فاصله بسیاری دارد. شرکت‌های مطرح فعال در زمینه دیتاسنتر از سال‌ها قبل فعالیت خود را آغاز کرده‌اند که البته می‌توان گفت تنها در چهار سال اخیر بود که با حل شدن معضل پهنای باند در کشور دیتاسنتر نیز اهمیت پیدا کرد. این شرکت‌ها همواره در جلسات رسمی و مصاحبه‌ها مشکلاتی را مطرح کرده‌اند که البته برخی از آنها در حال حل شدن هستند و برخی دیگر هنوز وجود دارند.

چالش پایان‌ناپذیر

موضوع خنک کردن دیتاسنترها یکی از مسائلی است که نه تنها در ایران که در تمام دنیا مورد توجه است و شاید به همین دلیل برخی از شرکت‌های بزرگ دنیا دیتاسنترهای خود را در شهرها و کشورهای نزدیک قطب شمال مستقر کرده‌اند، اما این‌گونه نیست که هیچ دیتاسنتری در هیچ کشور دیگری وجود نداشته باشد یا کشورهایی با میانگین دمای بالا عطای میزبانی اطلاعات را به لقایش بخشیده باشند. کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس که همگی گرم و خشک هستند، دیتاسنترهای فراوانی دارند.

یک «رک» اگر با چهار سرور کار کند، مانند یک اتاق دربسته است که پنج بخاری درون آن روشن باشد، همچنان که در سال ۲۰۱۰ با ۱۰ دقیقه سرچ در گوگل و استفاده از دیتاسنترهای گوگل می‌شد به مدت نیم ‌ساعت شهر لاس‌وگاس- نورانی‌ترین شهر دنیا- را روشن نگه داشت.

ابوالحسن فیروزآبادی، دبیر شورای عالی فضای مجازی، در همایش ملی مراکز داده گفته است: «ظرفیت‌های بزرگ دیتایی به دلیل مصرف سه چهار برابری انرژی نمی‌توانند در جزایر پراکنده و مراکز داده کوچک باشند و در حال حاضر مصرف مراکز داده کشور آمریکا بیش از برق مصرفی شهر مدرن و صنعتی نیویورک است؛ بنابراین اگر در کشور این مهم رعایت نشود و مراکز داده بزرگ در بخش خصوصی شکل نگیرند، باید در آینده نیروگاه‌های عظیم راه‌اندازی شود تا تامین‌کننده انرژی مراکز داده در کشور باشند.»

موضوع تعرفه برق دیتاسنترهای داخلی که هنوز فاصله زیادی با ابعاد جهانی دارند همچنان حل‌نشده باقی مانده و این موضوع به یکی از عوامل گرانی خدمات میزبانی داده‌ها در ایران تبدیل شده است. فعالان بخش خصوصی در این رابطه اقداماتی انجام داده‌اند و حتی وزیر ارتباطات قول‌هایی برای همکاری داده، اما همچنان اتفاقی در این زمینه رخ نداده است.

از سوی دیگر، تامین برق مراکز داده- جدا از تعرفه آن- اکنون به یکی از معضلات تبدیل شده و برخی از فعالان دیتاسنتر عنوان می‌کنند که به‌رغم آمادگی برای توسعه دیتاسنتر خود، شرکت‌های برق نمی‌توانند نیازهای آنها را تامین کنند. این مشکلات سبب شد چند هفته پیش، خدمات یکی از شرکت‌های سرویس‌دهنده برای چند ساعت قطع شود و گرچه این اتفاق در تمامی دنیا رخ می‌دهد، اما در کشوری مانند ایران، که صنعت دیتاسنتر در آن نوپاست، تبعات بدی دارد.

مجوز یا پروانه

یکی دیگر از مشکلاتی که دیتاسنترها در ایران دارند تعریف نشدن استانداردهاست. اکنون چند ده شرکت در کشور فعال هستند که مدعی‌اند خدمات میزبانی داده‌ها را ارائه می‌کنند، اما به درستی مشخص نیست توانایی هر کدام از آنها چقدر است. معمولاً در ایران شرکت‌های بزرگ و کوچک اطلاعات خود را منتشر نمی‌کنند و بدین ترتیب نمی‌توان داوری مناسبی از توانایی‌های آنها داشت و تنها زمانی می‌توان فهمید سطح و کیفیت خدمات آنها چگونه است که مشتری‌شان شد.

در این زمینه از مدت‌ها پیش شرکت‌های فعال درخواست‌هایی مطرح کرده بودند و به تازگی معاون سازمان تنظیم مقررات و ارتباطات رادیویی از صدور مجوز فعالیت برای مراکز داده (دیتاسنتر) خبر داده است.

صادق عباسی شاهکوه دریافت گواهی رتبه‌بندی و مجوز فعالیت را از جمله الزامات فعالیت مراکز داده (دیتاسنتر) عنوان کرد و گفت: «در راستای نظام‌مندی این بخش و نیز افزایش تولید محتوای بومی در داخل کشور، شرکت‌های فعال در حوزه دیتاسنتر باید پروانه فعالیت دریافت کنند.»

او با بیان اینکه رتبه‌بندی و ارزیابی دیتاسنترها از طریق سازمان فناوری اطلاعات ایران صورت می‌گیرد ادامه داد: «این مراکز ابتدا باید در نظام رتبه‌بندی دیتاسنترها که توسط سازمان فناوری اطلاعات در حال انجام است رتبه‌بندی شوند و گواهی رتبه‌بندی دریافت کنند و پس از آن مطابق با چارچوب پروانه‌ای که از سوی رگولاتوری تعیین می‌شود مجوز فعالیت بگیرند.»

معاون صدور مجوز سازمان تنظیم مقررات و ارتباطات رادیویی با اشاره به تدوین پیش‌نویس پروانه فعالیت دیتاسنترهای داخلی در این سازمان گفت: «به زودی این پیش‌نویس برای تصویب به کمیسیون تنظیم مقررات ارتباطات می‌رود.»

عباسی شاهکوه هدف از لزوم دریافت پروانه فعالیت برای دیتاسنترها را حمایت و تسهیل فعالیت این مراکز در کشور عنوان کرد و افزود: «هم‌اکنون دیتاسنترها برای هزینه‌های برق و موارد اینچنینی با مشکلات بسیاری روبه‌رو هستند که دریافت گواهی رتبه‌بندی و پروانه فعالیت می‌تواند بسیاری از این موضوعات را تسهیل کند.»
معاون رگولاتوری با اشاره به اینکه «هم‌اکنون میزان تقاضا برای ایجاد دیتاسنتر از سوی بخش خصوص افزایش یافته است» گفت: «برخی دیتاسنترها از گذشته مجوز فعالیت از وزارت ارتباطات و مرکز ملی فضای مجازی را داشته‌اند که با تصویب مصوبه جدید فعالیت تمامی مراکز داده در کشور نظام‌مند می‌شود.»

او تاکید کرد: «ما در مصوبه پروانه فعالیت دیتاسنترها مشوق‌های حمایتی برای این مراکز در نظر گرفته‌ایم تا علاوه بر انتقال میزبانی خدمات ارتباطی در داخل کشور، شاهد افزایش تولید محتوای بومی و حفاظت از داده‌ها نیز باشیم.»

اما مشکلی که در زمینه ارائه پروانه وجود دارد، حق‌السهم دولت از آن است. بدین ترتیب شرکت‌های سرویس‌دهنده علاوه بر همه هزینه‌ها باید حق‌السهم دولت را نیز به قیمت تمام‌شده اضافه کنند و این در حالی است که هنوز خدمات ارائه‌شده توسط دیتاسنترهای داخلی کمی گران‌تر از خارجی‌هاست.

ارتباط گران، ارزان

یکی از مشکلات فعالان میزبانی داده‌ها، کمبود و گرانی پهنای باند است. این شرکت‌ها همواره گلایه داشته‌اند که چرا برای ارتباطات داخل کشور نیز از آنها هزینه پهنای باند اینترنت دریافت می‌شود. اما اکنون به نظر می‌رسد با راه‌اندازی IXPهای کشوری این مشکل تا حدودی برطرف شده است.
اواخر خرداد سال ۹۴ دبیر کمیسیون تنظیم مقررات ارتباطات اعلام کرد: «به منظور حمایت از توسعه محتوا و کاربرد داخلی، شکل‌گیری اقتصاد مراکز داده (Data center) در کشور و افزایش سهم چرخش محتوا و کاربرد داخلی، مقررات و تعرفه ارائه خدمات peering در مراکز تبادل داده (IXP) در کمیسیون تنظیم مقررات ارتباطات تصویب شد.»

مدیرعامل شرکت ارتباطات زیرساخت نیز اسفندماه سال گذشته در توضیح این مصوبه گفت: «آنچه مطابق با مصوبه ۲۱۴ کمیسیون تنظیم مقررات ارتباطات و قوانین وضع‌شده برای راه‌اندازی مراکز ملی تبادل اطلاعات (IXP) در نظر گرفته شده این است که تمام مراکز داده (دیتاسنترها) دولتی و غیردولتی که از اطلاعات شبکه ملی اطلاعات نگهداری می‌کنند باید به صورت رایگان به مراکز IXP متصل شوند.»

محمدجواد آذری جهرمی با اشاره به تکالیف این شرکت برای فراهم‌سازی زیرساخت‌های اتصال رایگان دیتاسنترهای داخلی به مرکز ملی تبادل اطلاعات، به عنوان یکی از اقدامات لازم در شبکه ملی اطلاعات، اضافه کرد: «هم‌اکنون به تمامی درخواست‌های دیتاسنترهای داخلی برای اتصال به مراکز ملی تبادل اطلاعات پاسخ داده شده است.»

پول، پول، پول

جدا از مشکل برق به نظر می‌رسد دیگر مشکلات شرکت‌های فعال در زمینه دیتاسنتر در حال برطرف شدن است، اما مهم‌ترین موضوعی که همچنان باقی مانده و فکری برای آن نشده تامین مالی این کار است.

فعالان حوزه دیتاسنتر در ایران معتقدند با توجه به اهمیت این موضوع، حجم سرمایه‌گذاری در زمینه دیتاسنتر کم است.

فریدون قاسم‌زاده، مدیرعامل شرکت افرانت، در این زمینه می‌گوید: «حجم سرمایه‌گذاری در دیتاسنتر در ایران کم است. توسعه این است که شرکت‌های بزرگی مانند همراه اول و ایرانسل که سالانه هزاران میلیارد درآمد دارند، ۱۰ میلیارد تومان صرف ایجاد دیتاسنتر کنند.»

دبیر شورای عالی فضای مجازی نیز با بیان اینکه «در حوزه ایجاد مراکز داده فراملی دارای نواقصی هستیم» گفت: «دیتاسنترهای داخلی عموماً در حوزه امنیت و پایداری سرویس غیراستاندارد هستند.» فیروزآبادی با تاکید بر اینکه «باید به سمت ایجاد دیتاسنترهای بزرگ و خدمات ابری حرکت کنیم» افزود: «با ورود فناوری نسل پنجم ارتباطات سیار تا سال ۲۰۲۰، بر اساس هدف‌گذاری غربی‌ها، شاهد تحولات بزرگی در بازار و شبکه‌های ارتباطی خواهیم بود.»

او حجم بازار اطلاعات (داده) را در حال حاضر حدود ۴۰۰ میلیارد دلار برآورد کرد که حدود ۱۰ درصد آن در حوزه خدمات ابری صورت می‌گیرد و گفت: «تولید داده در جهان طی پنج سال گذشته حدود ۲۶ برابر شده است، اما رشد تولید داده با رشد اقتصادی آن توازن ندارد، چرا که اقتصاد این حوزه تنها دو برابر رشد را نشان می‌دهد.»

دبیر شورای عالی فضای مجازی با تاکید بر اینکه رشد سریع حجمی و کیفی در مراکز داده متناسب با رشد اقتصادی این بخش در کشور نیست افزود: «در صورتی که به این مهم توجه نشود ما در بحث قدرت مراکز داده (دیتاسنتر) در سطح فضای مجازی دچار عقب‌ماندگی خواهیم شد. در واقع یکی از مواردی که باید در داخل کشور به آن توجه شود ایجاد مدل اقتصادی دیتاسنترهاست.»

رئیس مرکز ملی فضای مجازی گفت: «با شکل‌گیری فضای مجازی، روابط قدرت مبتنی بر جغرافیا و روابط دولت و ملت تضعیف شده و نظام سرمایه‌داری نوآور در حوزه داده و اطلاعات در حال شکل‌گیری است.»

او با اشاره به مراکز داده قدرتمند جهانی همچون آمازون، گوگل، ماکروسافت و یاهو اضافه کرد: «در کشورهای شرق آسیا عمده مراکز داده مربوط می‌شوند به اپراتورهای تلکام که این نشان‌دهنده یک نوع ناهماهنگی در نگاه به طراحی بازار در شرق و غرب است.»

فیروزآبادی با بیان اینکه در حوزه دیتاسنترها دچار تأخر در تدوین استراتژی، مقررات‌گذاری و تأخر در پیاده‌سازی مدل‌های مناسب مبتنی بر استراتژی‌های ملی بر فضای مجازی هستیم گفت: «امروز ایران می‌تواند محل مناسب انباره داده‌ها در منطقه باشد. در حال حاضر در دنیا کشورهایی دارای اهمیت ژئوپلیتیکی بیشتری می‌شوند که مراکز داده فراملی دارند. اما متاسفانه ما در این حوزه دارای نواقصی هستیم که باعث شده حتی اطلاعات بخشی از سایت‌های ایرانی با دامنه .IR هم به دلایل فنی و اقتصادی، همچون امنیت و پایداری شبکه و قیمت، در خارج از کشور نگهداری شود.»

او با تاکید بر اینکه در کشور برای راه‌اندازی مراکز داده رقابت بسیار وجود دارد خاطرنشان کرد: «اما مراکز داده‌ای که شکل می‌گیرند معمولاً غیراستاندارد در زمینه حفاظت فیزیکی، الکترونیکی، نرم‌افزاری، امنیتی و پایداری در سرویس هستند.» فیروزآبادی افزود: «باید سازمان‌هایی که در کشور مراکز داده راه‌اندازی می‌کنند دیتاسنتر افزونگی‌شان را به بخش خصوصی واگذار کنند. یکی از مشکلات ‌ما در آدرس‌دهی سایت‌های ایرانی، مسیریابی است که تاخیر بالایی دارد و این به دلیل ضعف ما در ایجاد مراکز داده بزرگ در کشور است. چون در این حوزه بازیگر جدی‌ای در دنیا نیستیم معمولاً مسیریابی با تاخیر زیاد به ما اختصاص می‌یابد.» دبیر شورای عالی فضای مجازی کشور با اشاره به اینکه کشور فاقد مدل و نظام ارزیابی، نظام رتبه‌بندی و نظام نظارت برای مراکز داده است اظهار کرد: «باید در حوزه قانون‌گذاری، نظارت و اشتراک‌گذاری داده‌ها، نظام‌های مربوطه شکل گیرد.»

نظر بگذارید

اولین نفری باشید که نظر میگذارد

اعلان برای
avatar
wpDiscuz