نسخه فیزیکی

  • شهر کتاب مرکزی تهران – خیابان دکتر شریعتی – بالاتر از خیابان استاد مطهری – نبش کوچه کلاته – فروشگاه مرکزی شهر کتاب
  • شهر کتاب کاشانک نیاوران، کاشانک، نرسیده به سه راه آجودانیه
  • نشر ثالث خیابان کریم‌خان زند، بین خیابان ایرانشهر و ماهشهر، پلاک ۱۵۰
  • شهر کتاب سعادت آباد انتهای خیابان ایران‌زمین، جنب فرهنگسرای ابن‌سینا، شهر کتاب ابن‌سینا
شماره 44 گزارش ماه پرونده - گزارش‌ماه صفحه 44

محافظت از حاکمیت شرکتی اصلی‌ترین اولویت ماست

وقت گرفتن از مدیرعامل فرابورس ایران کار بسیار دشواری است. در بورس و به تبع فرابورس «لحظه» اهمیت بسیار بالایی دارد و این مساله‌ای است که کار را برای روزنامه‌نگارانی که در پی گفت‌وگو با امیر هامونی، مدیرعامل شرکت فرابورس ایران، هستند بسیار دشوار می‌کند. با وجود این دشواری امکان این گفت‌وگو میسر شد و زیر نور آفتاب کم‌رمق یک روز زمستانی در ساختمان شیشه‌ای شرکت فرابورس ایران، به حضور ایشان رسیدیم. داد و ستد خارج از بورس یا به اصطلاح فرابورس (OTC) به طور مستقیم بین دو طرف بدون هیچ گونه نظارتی از جانب یک بورس انجام می‌گیرد. فرابورس در مقابل داد و ستد بورسی که در بازارهای سازمان‌یافته رخ می‌دهد قرار دارد. یک بورس اوراق بهادار مزایایی همچون تسهیل نقدشوندگی، کاهش ریسک اعتباری در مورد نکول یکی از طرفین معامله، شفافیت و در دسترس بودن قیمت جاری بازار دارد. در معاملات بازار فرابورس قیمت برای عموم لزوماً منتشر نمی‌شود و به دلیل اینکه قراردادها دوجانبه هستند، هر طرف می‌تواند نگران ریسک اعتباری طرف دیگر باشد. همچون معاملات بورسی معاملات فرابورس در مورد کالا، ابزارهای مالی (شامل سهام) و اوراق مشتقه آنها انجام می‌گیرد. بازار اوراق مشتقه فرابورس در دارایی‌هایی مثل نرخ بهره، نرخ ارز، سهام و کالا فعال است. چندی پیش، مدیرعامل شرکت فرابورس با اعلام آمادگی این شرکت برای همکاری با سازمان نظام صنفی رایانه‌ای کشور اعلام کرد:«هدف از این همکاری، تسهیل پذیرش بنگاه‌های کوچک و متوسط فعال در حوزه فناوری اطلاعات در بازار سرمایه کشور به منظور تامین مالی آنهاست.» در این راستا دی‌ماه ۹۵، تفاهم‌نامه‌ای نیز در این‌باره امضا شد. اما فرابورس ایران دقیقاً چه حمایتی از استارت‌آپ‌ها می‌کند؟ جایگاه این شرکت در اقتصاد ایران به خصوص در پسابرجام کجاست و اهمیت این حمایت چگونه ارزیابی می‌شود. این پرسش‌هایی است که گفت‌وگوی مستقیم ما با مدیرعامل شرکت فرابورس ایران راهگشای پاسخگویی به آنها می‌شود.

بی‌تردید شما به عنوان مدیرعامل فرابورس یکی از کسانی هستید که می‌توانید از میزان و صحت و سقم رفع تحریم‌های بین‌المللی پولی و بانکی علیه ایران بگویید. برجام و اجرایی شدن آن چه تاثیری بر موقعیت فرابورس ایران گذاشته و موقعیت کلی بورس در حال حاضر چگونه ارزیابی می‌شود؟
پس از امضا و اجرایی شدن برجام، به صورت موردی، سرمایه‌گذاران خارجی حضور بیشتری پیدا کرده‌اند یا قرارداد عقد کرده‌اند. ما پیش از برجام شاهد حضور ناچیز سرمایه‌گذاران خارجی بودیم و بعد از برجام تعداد قابل توجهی به بازار ایران روی آورده‌اند. گرچه این سرمایه‌گذاری‌ها مواردی هستند که خارج از یک روند سیستماتیک به بازار ایران پول تزریق کرده‌اند. در بحث اوراق بدهی حضور آنها پررنگ‌تر شده است. مواردی که بسیار پیشتر از سوی خارجی‌ها رصد شده و بلافاصله بعد از برجام اقدام کردند، موجب سرمایه‌گذاری و ورود بالغ بر ۵۰۰ میلیارد تومان سرمایه به کشور شده است. حدود ۵۰ درصد از این مبلغ شامل خرید سهام شرکت‌ها شده و ۵۰ درصد نیز اسناد خزانه یا همان اوراق بدهی دولت را خریده‌اند. این اوراق ابزار جذابی برای سرمایه‌گذار خارجی است. در حال حاضر نیز در حال راه‌اندازی پیوندی بین بورس ایران و بورس‌های آسیایی هستیم. پیش‌بینی می‌کنیم از این طریق یک میلیارد دلار وارد بازار سرمایه ایران می‌شود. امضای قراردادهای بسیار دیگری نیز در دست اقدام است. شاید خیلی از شرکت‌ها به مرحله عقد قرارداد نرسیده‌اند، اما این شرکت‌ها و هلدینگ‌ها مذاکرات خوبی با شرکای خارجی خود انجام داده‌اند که به زودی به مرحله عقد قرارداد می‌رسند و برخی نیز قراردادهایی برای نوسازی تجهیزات خود امضا کرده‌اند. از این رو هلدینگ‌های بزرگ بورسی نه تنها عقب نیستند، بلکه از منظر استفاده از شرایط پسابرجام کارهای خوبی انجام شده است. اما تاکید می‌کنم با این موارد، هنوز تا رسیدن به یک جهش سیستماتیک راه زیادی در پیش است و ما با نقطه مطلوب فاصله زیادی داریم.

علاقه‌مندی خارجی‌ها برای سرمایه‌گذاری در چه سمت و سویی بوده است؟
خارجی‌ها در کل بازار ایران را بازار مصرف می‌بینند و برای سرمایه‌گذاری زیرساختی جدی و انتقال دانش و تکنولوژی به ایران نمی‌آیند. بنابراین، این هنر ماست که بتوانیم آنها را در جهت انتقال تکنولوژی و دانش هدایت کنیم. اینکه هر کدام از شرکت‌ها چقدر در این زمینه موفق عمل کنند بستگی به هنر مذاکره آنها دارد. در تمام کشورهای نیازمند جلب سرمایه این تضاد وجود دارد، سرمایه‌گذار به دنبال سود و بازار مصرف و سرمایه‌پذیر به دنبال اخذ تکنولوژی و دانش تولید است.

با توجه به اهمیت نقش بورس و فرابورس در جلب سرمایه خارجی و نیاز به ارتباط با بازارهای جهانی و منطقه‌ای، فرابورس ایران چه اقداماتی در این زمینه انجام داده و چه راهبردی را پی‌ می‌گیرد؟
ما چند اقدام را آغاز کردیم. نخست اینکه روی بحث اطلاعات و آمار و ارقام دقیق تمرکز کردیم. سرمایه‌گذار، چه داخلی و چه خارجی، باید به اطلاعات دقیق دسترسی داشته باشد و برای ارتباط با بازار جهانی باید استاندارد شفافیت اطلاعات ما نیز با آن مطابقت کند. باید به این نکته توجه کنیم که در زمان تحریم، ما «تحریم داده» بودیم. نه به اطلاعات لازم دسترسی داشتیم و نه می‌توانستیم اطلاعات لازم را به بازارهای جهانی ارائه دهیم. ما امکان ارائه اطلاعات رشد شاخص‌های خود را نداشتیم. مثلاً در سال ۲۰۱۶ شاخص «آیفکس» فرابورس رتبه هشتم بورس‌های دنیا را کسب کرده است، اما پیش از برجام به دلیل تحریم داده امکان ارائه این اطلاعات به بازارهای مالی وجود نداشت. اینها مواردی است که سرمایه‌گذار را جذب می‌کند. اکنون مذاکرات خوبی برای ارائه این اطلاعات روی سایت WFE (فدراسیون جهانی بورس‌ها) انجام داده‌ایم و این مساله کمک بسیاری به شکستن شرایط پیش از تحریم داده می‌کند. جدا از این، در بحث رسیدن به استانداردهای گزارش‌های مالی مانند XPRL و دیگر زبان‌های گزارشگری مالی، اقداماتی در سازمان بورس صورت گرفته است. در مباحث مربوط به حاکمیت شرکتی هم اقداماتی در حال انجام است که از راه همکاری با سازمان سرمایه‌گذاری خارجی، زیر نظر وزارت امور اقتصادی و دارایی، پیگیری می‌شود.

یک مانع کلی که در مباحث مربوط به سرما‌گذاری خارجی عنوان می‌شود، فرایند خروج است. معمولاً سرمایه‌گذار خارجی در این‌باره واهمه دارد. در فرابورس چه تمهیدی برای زدودن این تصویر در نظر گرفته شده است؟
این مساله در قانون FIPA (قانون حمایت و تشویق سرمایه‌گذاری خارجی) پیش‌بینی شده و بورس و فرابورس تابع آن هستند. از این رو وقتی سرمایه‌گذار تضمین فیپا را داشته باشد، نگرانی‌ای از این بابت نخواهد داشت. بانک مرکزی در این زمینه حامی سرمایه‌گذار خارجی است که شامل سرمایه‌گذاری‌های انجام‌شده در فرابورس می‌شود. البته اخذ این کد اختیاری است.

در صورتی که سرمایه‌گذار کد را اخذ نکند، در فرابورس مانع جدی نخواهد داشت؟
خیر. به سهولت امر خروج سرمایه از فرابورس انجام ‌می‌شود. شرکت آگهی می‌شود، مزایده برگزار می‌شود و با فروش سهام سرمایه‌گذار به آسانی به پولش ‌می‌رسد.

برای حمایت از شرکت‌های دانش‌بنیان، استارت‌آپ‌ها و شرکت‌هایی که در حوزه فناوری اطلاعات فعالیت ‌می‌کنند چه تمهیداتی در فرابورس لحاظ شده است؟
در این زمینه حمایت فرابورس تفاوت‌هایی با حمایت‌های دیگر سازمان‌ها مانند سازمان مالیات، بانک‌ها یا گمرک‌ها دارد. ما بیشتر روی ریل‌گذاری میان سرمایه‌گذار و شرکت مورد نظر تمرکز کردیم تا به قولی دست اینها را در دست هم بگذاریم. بنابراین، خدمات و حمایت ما از این جنس است. در واقع ما به شرکت‌های دانش‌بنیان وام و تسهیلات مالی نمی‌دهیم، اما برای آنها اعتبار کسب می‌کنیم؛ مثلاً از راه ارائه اسم و نام و اطلاعات شرکت روی تابلوی بورس، برندینگ، مطرح کردن شرکت و نیز تضمین سلامت اطلاعات شرکت برای سرمایه‌گذار و به خصوص سرمایه‌گذار خارجی. من با برخی از روسای این شرکت‌ها گفت‌وگو کرده‌ام و آنها عنوان کرده‌اند که برای سرمایه‌گذاران خارجی حضور ما در بورس یک امتیاز تعیین‌کننده به شمار می‌رود. در بازار سرمایه مفهوم حمایت فرق دارد، مفهوم مشارکت نیز تفاوت دارد. اینجا سرمایه‌گذار در سود و زیان شرکت شریک است. همچنین با هماهنگی کمیسیون اقتصادی مجلس، در حال تدوین یک لایحه جامع برای حمایت فرابورس از دانش‌بنیان‌ها هستیم.

این حمایت‌ها سبب بروز شائبه دولتی شدن شرکت‌ها و کانالیزه ‌شدن ایده‌ها در راستای خواست دولت نمی‌شود؟
بی‌تردید این وظیفه بر عهده ما گذاشته شده که پول دولت در جای درست خرج شود. اما این بدان معناست که در واقع پول در جهت فعالیت اقتصادی خرج شود، نه اینکه به نام فعالیت اقتصادی، خانه و ماشین و غیره بخرند و اثر منفی روی اقتصاد کشور بگذارند. دولت به دانش‌بنیان‌ها وام نمی‌دهد، از طریق صندوق‌های سرمایه‌گذاری مشارکت می‌کند. در سیستم بانکی بررسی دقیقی انجام نشد که وام‌ها در کجا هزینه شده است، اما این روش سرمایه‌گذاری همواره دولت را در مقام ناظر شرکت مورد نظر حفظ می‌کند.

معیار این مشارکت چیست؟
ببینید، جهت‌دهی دولت وقتی است که سرمایه متعلق به دولت باشد. اینجا سرمایه‌ها خصوصی هستند و دولت تنها واسطه است. نقش دیگر دولت هم شراکت محدود است. دولت در این زمینه تصمیم به مدیریت شرکت‌ها ندارد. بدین ترتیب شائبه دولتی بودن اینجا پیش نمی‌آید.
از سوی دیگر، در بحث حاکمیت شرکتی ما بسیاری از مقررات زائد را حذف کرده‌ایم و به چابکی شرکت‌ها یاری می‌رسانیم. خط قرمز ما و بسیاری از بورس‌های مطرح دنیا حاکمیت شرکتی و شفافیت است. حاکمیت شرکتی بدین معناست که رهبری شرکت باید منسجم و دارای ساختار حاکمیتی باشد. این ساختار باید به ذی‌نفعان پاسخ دهد، مدیریت ریسک کند و نیز آینده‌پژوهی را مد نظر قرار دهد. متاسفانه برخی از شرکت‌های ما خانوادگی اداره می‌شوند؛ مثلاً در ظاهر رئیس خانواده بازرس فلان شرکت یا عضو هیات مدیره است. مورد داشته‌ایم که رئیس هیات مدیره در نامه‌نگاری و صورت‌جلسه‌ها، درباره مدیرعامل نوشته «مدیرعامل فرمود…»! خب اینجا مشخص است حاکمیت شرکتی و رعایت سلسله مراتب شرکتی دچار اختلال است. ما به عنوان ناظر و نماینده دولت بر این موارد متمرکزیم، نه هدایت ایده‌ها به سمت و سوی خاصی. اگر قرار باشد دانش‌بنیان‌ها اقتصاد ایران را به تحرک وا دارند، حفاظت از حاکمیت شرکتی باید اولویت اصلی ما باشد.

نقدی که گاهی برخی از شرکت‌ها وارد می‌کنند، زمان طولانی پذیرفته ‌شدن در فرابورس است. چرا فرایند پیوستن به فرابورس طولانی است؟
پیشتر هم گفتم هدف ما حفظ یا چابک‌سازی شرکت‌هاست. ما بوروکراسی را به حداقل رسانده‌ایم. اما شرکت‌ها باید این را در نظر بگیرند که گاه با ساختارهای معیوب حقیقی و حقوقی و طبق برخی روال‌های اشتباه که نظارت درستی بر آن نبوده شکل گرفته‌اند و تازه پس از درخواست پذیرش و تذکر فرابورس به فکر اصلاح آن افتاده‌اند و به صورت طبیعی این فرایند زمان‌بر است. وگرنه ما مواردی داشته‌ایم که شرکت موضوعات لازم را لحاظ کرده و در کمتر از یک ماه در تابلوی فرابورس پذیرفته شده است. ایده‌ها را از مدت‌ها قبل پیش‌بینی کرده‌اند؛ ساختار مالی را درست چیده‌اند و خلاصه همه چیز برای پذیرش‌شان فراهم است. ما هم بوروکراسی را در کمترین حد ممکن لحاظ می‌کنیم.

چندی پیش تفاهم‌نامه‌ای با سازمان نظام صنفی برای حمایت از استارت‌آپ‌ها امضا کردید، نتیجه آن چه شد؟
ما همکاری خوبی با این سازمان در دو حوزه آموزش و تسهیل‌ کردن حضور شرکت‌های دانش‌بنیان در فرابورس داریم. همان‌طور که خودتان نیز اشاره کردید، چندی پیش تفاهم‌نامه‌ای نیز با سازمان نظام صنفی رایانه‌ای در این زمینه امضا کردیم و امیدواریم ذیل آن بتوانیم جایگاه و پایگاه استارت‌آپ‌ها و شرکت‌های دانش‌بنیان را در اقتصاد ایران تضمین و تحکیم کنیم. از سویی ما در واقع به دانش فنی این سازمان در بحث پذیرش نیاز داریم. ما قواعد و ساختارهای مالی و اقتصادی را در نظر می‌گیریم، اما در مورد مسائل فنی، طبیعی است که اشرافی نداشته باشیم و از این رو همکاری با نظام صنفی رایانه‌ای از این منظر اهمیت بالایی برای ما دارد. به قولی راستی‌آزمایی فنی شرکت‌های دانش‌بنیان را به این اتحادیه سپرده‌ایم

نظر بگذارید

اولین نفری باشید که نظر میگذارد

اعلان برای
avatar
wpDiscuz