نسخه فیزیکی

  • شهر کتاب مرکزی تهران – خیابان دکتر شریعتی – بالاتر از خیابان استاد مطهری – نبش کوچه کلاته – فروشگاه مرکزی شهر کتاب
  • شهر کتاب کاشانک نیاوران، کاشانک، نرسیده به سه راه آجودانیه
  • نشر ثالث خیابان کریم‌خان زند، بین خیابان ایرانشهر و ماهشهر، پلاک ۱۵۰
  • شهر کتاب سعادت آباد انتهای خیابان ایران‌زمین، جنب فرهنگسرای ابن‌سینا، شهر کتاب ابن‌سینا
شماره 50 گزارش ماه خارج از محدوده صفحه 44

گونه‌شناسي رفتار ستارگان در اينستاگرام

ستارگان، رمززدایی‌شده

تاریخ سینما نشان از این دارد که حضور ستاره از عناصر اصلی ساخت هر فیلم مردم‌پسندی به شمار می‌رود. پژوهشگران همچنین علت استقبال مردم از یک فیلم را در ارتباط با ستارگانی می‌دانند که در آن می‌درخشند. در واقع ستاره با فروش فیلم و استقبال مخاطبان از سینما رابطه تنگاتنگی دارد و همین است که برخی در تعریف ستاره به مساله فروش فیلم اشاره کرده‌اند. ستاره به عنوان یکی از مهم‌ترین ارکان سینما نقش یکی از حلقه‌های واسط میان مثلث مخاطبان، جامعه و فیلم را بازی می‌کند. بنابراین ستاره‌ها هم برای صنعت سینما و هم برای مخاطبان دارای اهمیت هستند. حال سوال اینجاست که ستاره‌ها که هستند و مهم‌تر از آن چگونه ساخته می‌شوند؟

امروزه با وجود پیشرفت روزافزون شبکه‌های اجتماعی، تصویری که از ستاره ساخته می‌شود و به تبع آن مفهوم ستاره بودن نیز تغییرات بسیاری کرده است. ستارگان، بنا بر تعریف، از چارچوب شخصیت‌های تخیلی که نقش‌شان را ایفا می‌کنند فراتر می‌روند. ستاره کسی است که هم در نقشی خاص شناخته می‌شود هم بیرون از آن نقش.

در طول تاریخ ستاره‌سازی سینما همواره مخاطبانی را خواهیم یافت که شیفتگی خود را به اشکال متفاوت نشان داده‌اند. باشگاه‌های هواداری که تا پیش از این وجود داشته‌اند و در دهه ۱۹۹۰ تبدیل به وب‌گاه‌های هواداری شده بودند اکنون با شبکه‌ای شدن ارتباطات مجازی تغییر شکل داده‌اند و بدل به شبکه هواداری شده‌اند. دستور زبان پرستش ستاره‌ها در رسانه‌های جدید متحول می‌شود. این بدان معنی است که هواداران دیگر افراد بی‌دست و پایی که در زیرزمین خانه‌هایشان پوستر بازیگران مورد علاقه‌شان را چسبانده‌اند نیستند، بلکه تبدیل به ارتش جهانی یک‌شبه‌ای شده‌اند که قدرت‌شان به آنها اجازه می‌دهد نه تنها بت منتخب خود را گرامی بدارند که سعی کنند ارگان‌های رسمی خبری را نیز تحت تاثیر قرار دهند. ستارگان با بهره‌گیری از تکنولوژی‌های جدید، با حذف میانجی‌گری رسانه‌ها، خودشان را انعکاس می‌دهند. به نوعی می‌توان گفت مخاطب و ستاره، دور از چشم نظام رسانه‌ای، با یکدیگر پیوند می‌خورند و واسطه را حذف می‌کنند. بازسازی هویت آنلاین برای ستارگان نیز همانند دیگر افراد حاضر در فضای مجازی مستلزم هوشمندی و خلاقیت در شخصیت‌سازی است. اگر جزئی‌تر و انتقادی‌تر به اینترنت و مجراها و صفحات نمایش بی‌شمار نگاه کنیم، می‌توانیم بگوییم آنچه ستاره‌ها برای خوداظهاری‌شان از آن استفاده می‌کنند از جهتی علیه آنهاست، چرا که از چهره آنها رمززدایی می‌کند و کاریزمای ستاره بودن را فرو می‌ریزد و از جهتی در خدمت آنهاست، زیرا واسطه‌های نظام تولید سینما را از میان برمی‌دارد و رابطه‌ای مستقیم با مخاطب پدید می‌آورد.

امکاناتی که اینستاگرام در اختیار کاربران قرار می‌دهد باعث شده ستارگان سینما نیز این بار بدون هیچ واسطه‌ای از قبیل صدا و سیما، روزنامه و نشریات زرد و… خود را در معرض دید مخاطبان و کاربران قرار دهند و از این فرصت در راستای ساخت هویت خود استفاده کنند. اگر ستاره‌سازی در دهه‌های گذشته در اختیار نشریات زرد و ستون‌هایی چون فالگوش و خبرچین و با تیترهای دوپهلو انجام می‌گرفت، در این دوره ستارگان سینما از حساب‌های کاربری خود در شبکه‌های اجتماعی به عنوان تنها مرجع و تریبون رسمی یاد می‌کنند و قصد دارند به واسطه آن ذهنیت مخاطب را شکل دهند. در واقع در این دوره، فاصله با ستاره به کمترین میزان خودش می‌رسد. دیگر زندگی ستاره‌های سینما در هاله‌ای از ابهام و پیچیدگی قرار ندارد و هر آنچه اتفاق می‌افتد مقابل چشم همگان است. حتی بازیگران سینما با اعلام برنامه‌های اکران خصوصی یا مراسم فرش قرمز فیلم‌هایشان خود را کاملاً در معرض دید مخاطبان و هواداران‌شان قرار می‌دهند. همین در دسترس بودن بازیگران سبب می‌شود که دیگر ستارگان همانند گذشته نه تنها نقش الگوسازی را بر عهده نداشته باشند، بلکه بیشتر خود را در معرض نقد و جرح و تعریف و تشویق قرار دهند و بیشتر از گذشته زمینی شوند. در صفحه شخصی اغلب بازیگران ایرانی می‌توان واکنش آنها به حوادث اجتماعی روز را پیگیری کرد؛ عکس‌هایی پیرامون اتفاقاتی نظیر حادثه پلاسکو، معدنچیان یورت، حادثه تروریستی تهران، انتخابات مجلس و ریاست جمهوری. با نگاهی به مجموع صفحات برخی از بازیگران ایرانی می‌توان اشکال حضورشان در این صفحات را این‌گونه طبقه‌بندی کرد:

ستاره‌های فعال مدنی و اجتماعی

تعدادی از ستارگان سینمای ایران بیش از هر چیز فعالیت‌ها و حضور اجتماعی و مدنی خود را در صفحات‌شان به نمایش می‌گذارند؛ مثلاً ترانه علیدوستی در پستی علت رای دادنش به حسن روحانی را شهیندخت مولاوردی عنوان می‌کند. یا در پستی دیگر به دنبال حل مشکلات زنانی است که به خاطر جرائم غیرعمد در زندان به سر می‌برند یا اینکه خواهان حضور زنان در استادیوم‌های ورزشی است. مهناز افشار نیز از سویی دیگر چنین رویکردی دارد. او نیز می‌خواهد خود را هم مادر معرفی‌کند هم بازیگر و هم زنی فعال در حوزه کودکان بدسرپرست. او به طور رسمی سخنگوی پویش حمایت از کودکان بدسرپرست است. زیر همین عنوان رسمی با نمایندگان مجلس گفت‌وگو می‌کند تا کودکان بتوانند از طریق قانونی با والدین خود برخورد کنند. نکته قابل توجه دیگر موضع‌گیری‌های سیاسی و اجتماعی به‌روز مهناز افشار است. نوید محمدزاده نیز از جمله همین بازیگران است. او پس از حضور در فیلم لانتوری و حمایت از قربانیان اسیدپاشی به یکی از معروف‌ترین فعالان مدنی این عرصه تبدیل شد.

ستاره‌های کلاسیک

اما دسته دیگری از ستارگان سینمای ایران نه در پی نمایش فعالیت‌های اجتماعی و مدنی خود که در تلاش‌اند خود و آثارشان را در صفحات شخصی‌شان به نمایش بگذارند. نیکی کریمی یکی از همین‌گونه بازیگران است. او در صفحه اینستاگرامش فقط عکس‌های خودش را منتشر می‌کند، عکس‌هایی که سوژه آنها یا نیکی کریمی است یا برنامه اکران آثارش. او خود را در مقام یک ستاره معرفی می‌کند که می‌خواهد ستاره بماند. گاهی دست به کارگردانی می‌زند و گاهی کتاب ترجمه و در صفحه شخصی‌اش منتشر می‌کند. محتوای پست‌های او نمایش زندگی یک بازیگر زن است. بهرام رادان نیز از همین جمله بازیگران است. رادان همانند کریمی دنبال خودش است و سعی در حفظ وجهه کاریزماتیک و ستاره بودن خود دارد. همچنین او ستاره‌ای است که حالا به عنوان یک چهره تبلیغاتی به مرحله درآمدزایی رسیده است. عمده فعالیت رادان انتشار عکس‌هایی از خودش و فعالیت‌هایی است که انجام می‌دهد.

ستاره‌های مصرف‌گرا

از بین ستارگانی که صفحات‌شان برای این نوشته مورد مطالعه قرار گرفت رفتار الناز شاکردوست در صفحه‌اش می‌تواند با این میان‌تیتر توصیف شود. شاکردوست نیز تا به امروز از جمله بازیگرانی بوده که توانایی جذب مخاطب و پول به گیشه را داشته است و کارنامه فیلم‌های او نیز این ماجرا را ثابت می‌کند. فعالیت شاکردوست در فضای مجازی به گونه‌ای ست که گویی به مخاطب اعلام می‌کند از طبقه مرفه جامعه است. نحوه پوشش از نوع مانتو گرفته تا بستن شال و روسری، عکس با ماشین شخصی که مجهز به سان‌روف است، عکس گرفتن به طوری که بخشی از خانه، نحوه چیدمان و اسباب و اثاثه آن مشخص باشد، همه و همه ما را به این سمت می‌برد که این بازیگر در کنار ستاره سینما بودن بیشتر به دنبال رواج الگوی مصرف خودش است، چرا که او به معنای واقعی کلام زندگی لوکس یک سلبریتی را به نمایش می‌گذارد.

ستاره‌هایی با دغدغه روشنفکری

صابر ابر و مصطفی زمانی از معدود بازیگرانی هستند که با اینستاگرام نه به عنوان تریبون شخصی و معرفی‌کننده به مخاطبان، بلکه به مثابه یک کاربر عادی برخورد می‌کنند. مصطفی زمانی حتی عکس‌هایی را استفاده می‌کند که خودش عکاس آنها نبوده. در واقع از عکس‌های موجود در فضای مجازی استفاده می‌کند. صابر ابر اما عکس‌ها را خودش می‌گیرد و با متن‌هایی مرتبط با عکس‌ها یا حتی غیرمرتبط آنها را منتشر می‌کند.

و اما مخاطبان

به غیر از دسته‌ای که همواره به تحسین ظاهر ستاره‌ها می‌پردازند، بخش عمده‌ای از مخاطبان مشغول اظهار نظرهای شخصی در رد یا تایید پست‌های به اشتراک گذاشته‌شده توسط ستارگان هستند. شاید بتوان این مخاطبان را به دو دسته کلی مخالف و موافق تقسیم‌بندی کرد. برخی از ستارگان همانند ترانه علیدوستی، مهناز افشار، رضا گلزار و شهاب حسینی در مواقع بسیاری مورد حمله کاربران فضای مجازی قرار می‌گیرند و در همان دوره از طرف برخی دیگر از مخاطبان تشویق می‌شوند؛ مثلاً انتشار عکس خالکوبی ترانه علیدوستی که نماد فمینیست‌ها بود موجی از واکنش‌ها را له یا علیه او به وجود آورد. یا دفاع رضا گلزار از مدافعان حرم، ماجراهای همسر مهناز افشار (یاسر رامین)، یا اهدای نخل طلای کن به ساحت امام زمان توسط شهاب حسینی موجب واکنش‌های متفاوت کاربران به آنها می‌شود. همین حمله‌های مکرر و اظهار نظرهای تند کاربران باعث شده بازیگران سینما در برخی مواقع امکان نظردهی (کامنت) را مسدود کنند؛ مثلاً رضا گلزار امکان نظردهی پست‌هایی را که پیرامون اعیاد مذهبی و ایام عزاداری است می‌بندد. مخاطبان هر کدام بر اساس علایق خود این ستاره‌ها را قضاوت می‌کنند. در واقع مخاطبان گویی خود را درگیر جنگی مجازی با یکدیگر می‌دانند و برخی از دنبال‌کنندگان نه بر اساس علاقه خود به بازیگری خاص بلکه برای اظهار نظرهای خود و شنیدن اظهار نظرهای دیگران صفحه‌اش را دنبال می‌کنند. نکته اینجاست که ستاره‌ها از طریق شبکه‌های اجتماعی و رویارویی بی‌واسطه با مردم نه تافته‌های جدابافته که به سطح جامعه آمده‌اند و دیگر افرادی جدا از سایر مردم به شمار نمی‌روند. از این رو برخورد کاربران با ستارگان در فضای مجازی نیز همانند برخوردی است که با سایر کاربران دارند: برخوردی همنشین با قضاوت و خشونت

نظر بگذارید

اولین نفری باشید که نظر میگذارد

اعلان برای
avatar
wpDiscuz