نسخه فیزیکی

  • شهر کتاب مرکزی تهران – خیابان دکتر شریعتی – بالاتر از خیابان استاد مطهری – نبش کوچه کلاته – فروشگاه مرکزی شهر کتاب
  • شهر کتاب کاشانک نیاوران، کاشانک، نرسیده به سه راه آجودانیه
  • نشر ثالث خیابان کریم‌خان زند، بین خیابان ایرانشهر و ماهشهر، پلاک ۱۵۰
  • شهر کتاب سعادت آباد انتهای خیابان ایران‌زمین، جنب فرهنگسرای ابن‌سینا، شهر کتاب ابن‌سینا
شماره 52 گزارش ماه پرونده - گزارش‌ماه صفحه 38

صادرات نرم‌افزار در ایران با چه چالش‌هایی مواجه است

دو دهه تلاش بی‌ثمر

مارک آندریسن (Marc Andreessen)، سرمایه‌گذار، کارآفرین و مهندس نرم‌افزار آمریکایی، در سال ۲۰۱۱ مقاله‌ای در وال‌استریت ژورنال منتشر و در آن اعلام کرده بود: «نرم‌افزار در حال بلعیدن دنیاست.» آندریسن که طراح موزاییک (Mosaic) و نت‌اسکیپ (Netscape) (از اولین مرورگرهای وب در اوایل دهه ۱۹۹۰ میلادی)، سرمایه‌گذار لینکدین (LinkedIn) و از پیشگامان ایجاد بنگاه‌های سرمایه‌گذاری خطرپذیر است بعداً در سال ۲۰۱۶ طی گفت‌وگویی با نشریه فوربس (Forbes) مدعی شد که «نرم‌افزار در حال برنامه‌ریزی دنیاست.»
این عبارات نشان‌دهنده اهمیت نرم‌افزار در دنیای کنونی است. نرم‌افزار که به باور بسیاری پیچیده‌ترین ابداع بشری است تبدیل به صنعت پردرآمد و پررونقی شده که کشورها متناسب با توانایی‌ها و شرایط خود در آن سرمایه‌گذاری و برای صادرات آن برنامه‌ریزی می‌کنند. اساساً برنامه‌ریزی‌های لازم در سطح ملی لازمه توسعه و صادرات نرم‌افزار است. کشورهایی مانند هند و ایرلند که به نوعی سرآمد این حوزه محسوب می‌شوند با برنامه‌ریزی‌های لازم در دهه ۱۹۸۰ توانسته‌اند نتایج مطلوبی در دهه‌های بعدی به دست‌ آورند و سهم قابل توجهی از این بازار را در دهه‌های ۱۹۹۰ و ۲۰۰۰ کسب کنند.
به عنوان نمونه حجم کل صادرات نرم‌افزار هند (شامل خدمات رایانه‌ای و خدمات مبتنی بر فناوری اطلاعات)، از دو میلیارد و ۴۸۴ میلیون روپیه در سال ۲۰۱۱ به پنج میلیارد و ۷۶۳ میلیون روپیه در سال ۲۰۱۶ رسیده است. مهم‌ترین مشتری برای صادرات نرم‌افزار هند، آمریکاست که طی این سال‌ها سهمی بالغ بر ۶۵ درصد داشته است. بعد از آن انگلستان است که سهم آن از ۳/۵ درصد به ۲/۹ درصد رسیده. مهم‌ترین حوزه‌ها هم عملیات فرایند کسب‌وکار (Business Process Operation یا BPO) با حدود ۸۰ درصد سهم بوده است.
در ایران مورد صادرات نرم‌افزار از دهه ۱۳۷۰ تاکنون به عنوان مقوله‌ای بحث‌برانگیز مطرح بوده است. در اواخر دهه ۱۳۷۰، که موضوع توسعه فناوری اطلاعات و صادرات نرم‌افزار مطرح شد، فعالیت‌های شاخصی همچون ایجاد قوانین مالیاتی به عنوان مشوق صادرکنندگان، برپایی پاویون ایران در نمایشگاه سبیت و تشکیل کنسرسیوم ثنارای انجام پذیرفت، کنسرسیومی که با هدف بررسی بازار فناوری اطلاعات ایران و توسعه بازار صادرات نرم‌افزار تاسیس شد. کمترین دستاورد این فعالیت‌ها شناسایی بازار و رقبا و تشخیص نیاز به برنامه‌ریزی منسجم و همه‌جانبه برای حضور فعال در زمینه صادرات نرم‌افزار بود.
به منظور برنامه‌ریزی برای حضور موثر شرکت‌های نرم‌افزاری در حوزه صادرات نرم‌افزار ثنارای در اوایل دهه ۱۳۸۰ اقدام به بررسی‌های جامع (با الگوبرداری از موارد موفقی مانند هند و ایرلند) و نیز شناسایی و تحلیل مشکلات شرکت‌های داخلی برای قدم گذاشتن در مسیر صادرات نرم‌افزار کرد. نتایج این بررسی‌ها در قالب گزارشی با عنوان «مشکلات شرکت‌ها در خصوص صادرات نرم‌افزار» منتشر شد.
طی سال‌های ۱۳۸۲ و ۱۳۸۳ نیز پروژه‌ای با عنوان «برنامه‌ریزی راهبردی صنعت نرم‌افزار ایران» توسط شرکت یاس ارغوانی در مرکز صنایع نوین انجام شد و در «بیانیه ماموریت صنعت نرم‌افزار ایران» بحث صادرات به شکل برجسته‌ای مورد توجه قرار گرفت. برآیند تمامی برنامه‌ها و اهداف این برنامه‌ریزی تقویت بازار صادرات نرم‌افزار تلقی
شده است.
فعالیت مشابهی تحت عنوان «تدوین سند نظام جامع توسعه صادرات نرم‌افزار کشور» در سال‌های ۱۳۹۰ و ۱۳۹۱ توسط سازمان فناوری اطلاعات ایران انجام و با مطالعه فعالیت‌های چند کشور (فنلاند، هند، پاکستان و ایرلند) از آنها الگوبرداری شد. در نهایت یک «مدل همکاری ملی برای توسعه صادرات نرم‌افزار» در کنار بیاینه‌های چشم‌انداز، ماموریت و تدوین شاخص‌های لازم تبیین شد.
در تمام این فعالیت‌هایی که طی ۲۰ سال گذشته برای توسعه صادرات نرم‌افزار انجام شد مشکلات مشابهی وجود دارد؛ هرچند این مشکلات و راهکارهای آنها روشن هستند، اما هیچ اقدام جدی‌ای برای اجرایی کردن اهداف مشخص‌شده در تمام این پروژه‌ها و رفع موانع اجرایی صادرات نرم‌افزار صورت نگرفته است.

هرچند شرح همه مشکلاتی که در زمینه صادرات نرم‌افزار وجود دارد کار چندان آسانی به نظر نمی‌آید، اما شاید بتوان به طور اجمالی به برخی از سرفصل‌های آنها اشاره کرد:

  • حوزه شرکتی: درگیر بودن شرکت‌ها با مشکلات روزمره کسب‌وکار (مانند بیمه، مالیات و….)
  • حوزه حاکمیتی: روشن نبودن متولی دولتی صنعت نرم‌افزار (و به تبع آن صادرات نرم‌افزار) در کشور (برای اجرای طرح‌ها و برنامه‌های مرتبط)
  • حوزه منابع انسانی: فقدان نیروی انسانی کیفی و ماهر، فرار مغزها طی سالیان گذشته، کاهش کیفیت آموزش دانشگاه‌ها و آشنا نبودن مهندسان نرم‌افزار با فرایندهای مهندسی نرم‌افزار
  • حوزه فنی: نبود استانداردهای رسمی در زمینه‌های مختلف صنعت نرم‌افزار، نبود ساز و کاری برای الزام استفاده از استانداردهای توسعه نرم‌افزار، آشنا نبودن مهندسان نرم‌افزار با مقوله کیفیت نرم‌افزار و نبود نظام‌های کنترل کیفی در توسعه نرم‌افزار در سطح شرکت‌ها
  • حوزه کارفرمایی: نبود زیرساخت‌های مناسب در سمت کارفرما برای تعریف، اجرا و نظارت پروژه‌ها و در نتیجه تقویت زیرساخت‌های لازم در سمت پیمانکار
  • حوزه حقوقی: جاری نبودن قوانین داخلی برای حمایت از حقوق پدیدآورندگان نرم‌افزارهای رایانه‌ای در کشور
  • حوزه بازاریابی و تجاری: نداشتن حضور مستمر در بازارهای بین‌المللی، وجود انواع تحریم‌هایی که مانع تعامل بازار داخلی با بازارهای خارجی شده است

نظر بگذارید

اولین نفری باشید که نظر میگذارد

اعلان برای
avatar
wpDiscuz