نسخه فیزیکی

  • شهر کتاب مرکزی تهران – خیابان دکتر شریعتی – بالاتر از خیابان استاد مطهری – نبش کوچه کلاته – فروشگاه مرکزی شهر کتاب
  • شهر کتاب کاشانک نیاوران، کاشانک، نرسیده به سه راه آجودانیه
  • نشر ثالث خیابان کریم‌خان زند، بین خیابان ایرانشهر و ماهشهر، پلاک ۱۵۰
  • شهر کتاب سعادت آباد انتهای خیابان ایران‌زمین، جنب فرهنگسرای ابن‌سینا، شهر کتاب ابن‌سینا
شماره 52 گزارش ماه پرونده - گزارش‌ماه صفحه 35

رئیس اتحادیه تولیدکنندگان و صادرکنندگان نرم‌افزار:

درآمد صادرات را کتمان می‌کنیم وگرنه باید ضرر بدهیم

آمار صادرات چندصد میلیون دلاری نرم‌افزار به کشورهای مختلف در دو دهه اخیر همیشه مورد مناقشه بوده است. گروهی از تولیدکنندگان قدیمی و شناخته‌شده نرم‌افزار هیچ‌گاه آمارهای اعلام‌شده در این خصوص را قبول نداشته و اعلام کرده‌اند که با توجه به وضعیت اقتصادی و روابط بین‌المللی ایران صادرات در این بخش بزرگ‌نمایی شده است. اما در مقابل اتحادیه تولیدکنندگان و صادرکنندگان نرم‌افزار، از نهادهای اصلی منتشرکننده آمار در این حوزه، اعلام می‌کند با توجه به نیروی انسانی توانمند و محصولات تولیدشده با ارزش افزوده متفاوت این میزان صادرات کاملاً واقعی است. محمدرضا طلایی، رئیس این اتحادیه، از مدافعان اصلی آمار صادرات نرم‌افزار در کشور است. او می‌گوید با وجود تمامی موانع و مشکلاتی که صنعت صادرات نرم‌افزار در ۱۶ سال گذشته با آنها دست و پنجه نرم‌ کرده، سال گذشته صادرات در این بخش بر اساس آمار غیررسمی ۵۰۰ میلیون دلار بوده است. او نبود آمار رسمی صادرات نرم‌افزار در سال‌های اخیر را هم به افزایش مشکلات صادرکنندگان این بخش با سازمان امور مالیاتی ارتباط می‌دهد. با طلایی، به دلیل مسافرت خارج از کشور، به کمک واتس‌اپ گفت‌و‌گویی کرده‌ایم که می‌خوانید:

شاید بهتر باشد اولین سوال را از وضعیت صادرات نرم‌افزار ایران شروع کنیم، آخرین آمار در این خصوص به سال ۹۳ بازمی‌گردد. در حال حاضر آیا آماری از صادرات در این بخش دارید؟

در مورد آمار بهتر است صحبت نکنیم. در حال حاضر شرکت‌های زیادی صادرات انجام می‌دهند، اما در واقع آمار دقیقی در این‌باره وجود ندارد.

شما از یک‌طرف می‌گویید شرکت‌های زیادی صادرات انجام می‌دهند از سوی دیگر اعلام می‌کنید آمار دقیق نیست. چه مشکلاتی برای ارائه آمار دقیق وجود دارد؟

همان مشکلات و موانع سابق که در حوزه صادرات محصولات آی‌تی وجود دارد. حتی این مشکلات بیشتر هم شده است. در سال‌های قبل با توجه به آیین‌نامه صادرات نرم‌افزار که توسط سازمان توسعه تجارت و اتحادیه تولید‌کنندگان و صادرکنندگان نرم‌افزار تدوین شده بود مدارکی را دال بر اینکه طرف ایرانی صادراتی داشته بررسی می‌کردیم. این مدارک عبارت بود از: اصل قرارداد فی‌مابین طرف ایرانی و خارجی (که باید به تایید سفارت جمهوری اسلامی ایران و اتاق بازرگانی هم می‌رسید)، گواهی حسن انجام کار، گواهی اتمام پروژه و مدارک مثبته مالی دال بر اینکه پول به داخل کشور منتقل شده است. امروزه علاوه بر شیوه قدیمی صادرات که به صورت قرارداد و سفارش مشتری است انوع دیگری صادرات نیز به وجود آمده است. نمونه این صادرات را از طریق اپ‌استورها شاهد هستیم. تولید محتوا و ساخت انیمیشن نیز از دیگر موارد در بخش صادرات نرم‌افزار به شمار می‌روند. در واقع فضای مجازی نحوه انجام صادرات در این بخش را با تغییرات جدی روبه‌رو کرده است. مدارک این نوع صادرات نیز مورد تایید گمرکات کشور و به تبع آن سازمان امور مالیاتی نیست.

با این توضیحات پس آماری از میزان صادرات در کشور وجود دارد.

به صورت غیررسمی امروزکه با شما صحبت می‌کنم نزدیک به ۵۰۰ میلیون دلار صادرات نرم‌افزار داریم.

این آمار مجموع صادرات در بخش فیزیکی و مجازی را شامل می‌شود؟

عملاً دیگر صادراتی در بخش فیزیکی وجود ندارد و ما بالای ۵۰۰ میلیون دلار صادرات آی‌تی در بخش‌های مختلف داریم. این صادرات در حال حاضر با روش‌های مختلف انجام می‌شود.

بر اساس چه ارزش‌گذاری و چه روش‌هایی به آمار ۵۰۰ میلیون دلاری صادرات غیررسمی نرم‌افزار رسیده‌اید؟

ما بر اساس اطلاعات اعضای خود و شرکت‌هایی که در این حوزه فعالیت می‌کنند این آمار را به دست آورده‌ایم.

یعنی به روش خوداظهاری به این آمار رسیده‌اید؟

بله.

چطور می‌توان به این خوداظهاری اطمینان کرد؟

هیچ‌کدام از این آمارها در دفاتر مالی شرکت‌ها ثبت نمی‌شود، به دلیل اینکه معضلاتی در حوزه مالیات و مالیات ارزش بر افزوده برایشان به همراه می‌آورد، چرا که این شرکت‌ها پروانه صادراتی ندارند و نداشتن پروانه صادراتی یعنی صادرات آنها مورد قبول سازمان امور مالیاتی نیست. برای حل موانع ثبت و تسهیل صادرات مصوبه، آیین‌نامه و شیوه‌نامه‌هایی را تدوین و به سازمان توسعه تجارت ارائه کردیم، اما تا به امروز هیچ اتفاقی برای حل معضلات این بخش نیفتاده است. مسلماً اگر شرایط صادرات در حوزه فاوا به درستی فراهم شود، آماری که اعلام می‌شود وجه رسمی پیدا خواهد کرد.

این صادرات ۵۰۰ میلیون دلاری در چه حوزه‌هایی و به چه کشورهایی بوده است؟

نرم‌افزارهای مختلفی که پیشتر اشاره کردم: نرم‌افزار کاربردی سفارش مشتری، نرم‌افزارهای تلفن همراه، انیمیشن‌ها، تولید محتوا، بازی رایانه‌ای و…

و به چه کشورهایی؟

گفتم که آمار رسمی در این خصوص وجود ندارد تا بتوانیم بگوییم دقیقاً این صادرات به چه کشورهایی انجام شده است. از سوی دیگر برخی از صادرات هم از طریق اپ‌استورها انجام می‌شد.

سال‌های قبل هم که بحث اپ‌استورها و مشکلات مربوط به مالیات مطرح نبود آمار مشخصی در مورد اینکه چه شرکت‌هایی به چه کشورهایی صادرات نرم‌افزار انجام داده‌اند به صورت شفاف منتشر نمی‌شد.

خیر. بررسی پرونده صادرکنندگان تا سال ۹۲-۹۳ در سازمان توسعه تجارت صورت می‌گرفت و این به عنوان آمار رسمی اعلام می‌شد.

اما زمانی هم که به صورت رسمی آمار صادرات از سوی اتحادیه و سازمان توسعه تجارت منتشر می‌شد شما اعلام می‌کردید که شرکت‌ها تمایلی به بردن نام‌شان به عنوان صادرکننده و اینکه محصولات خود را به چه شرکت‌هایی صادر کرده‌اند ندارند.

ما الآن چهار پنج سال است که در این زمینه مشکل داریم. یک زمانی جایزه صادراتی به شرکت‌های صادرکننده نرم‌افزار تعلق می‌گرفت؛ یعنی تا سال ۸۷ کمیسیون ماده ۱۹ سازمان توسعه تجارت تشکیل جلسه می‌داد و بر اساس بررسی‌هایش به شرکت‌های نرم‌افزاری صادرکننده جایزه صادراتی اهدا می‌کرد. اما حالا نزدیک به ۱۰ سال است که این جایزه صادراتی به صادرکنندگان این حوزه تعلق نمی‌گیرد.

درست است اما تا قبل از سال ۸۷ که جایزه صادراتی وجود داشت و آمارهای رسمی در مورد صادرات نرم‌افزار اعلام می‌شد باز هم جزئیات این صادرات شامل نام شرکت‌ صادرکننده، مبداء صادرات و محتوای نرم‌افزارهای صادراتی مشخص نمی‌شد. چرا هیچ‌گاه به صورت شفاف و دقیق این اطلاعات منتشر نشده است؟

حالا من از شما سوال می‌کنم: اگر شرکتی بنا بر موانع و مشکلاتی که وجود دارد مایل به منتشر شدن این اطلاعات نباشد، چه باید کرد؟

به نظر شما یک شرکت که کار صادرات، آن هم به صورت قانونی، انجام می‌دهد چرا نباید بخواهد نامش و اطلاعات مربوط به محصولی که صادر می‌کند منتشر شود؟

الآن هیچ مزیت صادراتی‌ برای یک صادرکننده نرم‌افزار وجود ندارد.

اکنون این مزیت وجود ندارد یا از ابتدا این مزیت وجود نداشت؟

۱۰ سال پیش یک جایزه صادراتی وجود داشت که رقم آن هم بسیار ناچیز بود. در حال حاضر نه تنها صادرات نرم‌افزار برای یک فعال در این حوزه مزیتی به همراه ندارد بلکه برایش مشکلاتی هم در پی دارد.

چه مشکلاتی؟

این حوزه تفاوتی با سایر رشته‌ها برای صادرات دارد. یک صادرکننده فرش حتماً باید صادرات خود را از طریق گمرکات کشور انجام دهد و با توجه به صادراتی که انجام می‌دهد درآمدی کسب می‌کند. در حوزه فناوری اطلاعات نیازی به گمرکات نداریم، چرا که هیچ محصولی از طریق گمرک صادر نمی‌شود. زمانی که من صادراتم را انجام دادم و آن را در دفاتر مالی خود ثبت کردم اعلام می‌کنم که برای مثال یک میلیون دلار صادرات نرم‌افزار داشته‌ام. من به خیال خودم صادرکننده هستم، چون صادرات انجام داده‌ام، بنابراین طبق قانون از پرداخت مالیات و مالیات بر ارزش افزوده معاف هستم. اما در پایان سال که دفاتر مالی خود را به دارایی تحویل می‌دهم و ممیز دارایی این دفاتر را بررسی می‌کند ما را به عنوان صادرکننده قبول ندارد. چرا که من در اسناد مالی فاقد پروانه صادراتی هستم و در نهایت مجبور به پرداخت مالیات می‌شوم. این شرایط صادرکننده نرم‌افزار را دچار زیان می‌کند زیرا باید ۲۵ درصد یک میلیون دلار را که می‌شود ۲۵۰ هزار دلار مالیات پرداخت کند. در این شرایط چرا باید صادرات خود را در دفاتر مالی ثبت کنم؟ ثبت نمی‌کنم و نمی‌گویم تا دچار مشکل نشوم. این شرایط باعث می‌شود که اتحادیه نتواند آمار رسمی و دقیقی از شرکت‌های خود دریافت کند.
از سال ۸۷ به بعد هیچ‌کدام از صادرکنندگان غیرنفتی کشور حمایتی از سوی دولت دریافت نکرده‌اند و مشکلات بخش صادرات نرم‌افزار به دلیل قابل مشاهده نبودن محصول صادراتی بیشتر از دیگر صادرکنندگان غیرنفتی کشور بوده است. این مشکلی است که ۱۶ سال با آن مواجه بوده‌ایم. ما برای تولید هزینه و سرمایه‌گذاری می‌کنیم، اما کسانی که صرفه کار صادرات انجام می‌دهند درآمدشان را ثبت نمی‌کنند و تنها هزینه و سرمایه‌گذاری خود در این زمینه را ثبت می‌کنند. در این شرایط نیز عملاً این شرکت‌ها زیان‌ده هستند چرا که شرکت‌شان ارزش مالی ندارد.

این زیان‌ده بودن در ظاهر است؟

بله. در ظاهر زیان‌ده هستند، در صورتی که در باطن به خاطر صادرات و ارزش افزوده‌ای که ایجاد می‌کنند شرکت‌های سوددهی هستند.

معرفی کردن شرکت نرم‌افزار به عنوان یک شرکت زیان‌ده آنها را در بازار با مشکل مواجه نمی‌کند؟

این موضوع باعث شده سرمایه‌گذاران به شرکت‌های فعال در زمینه آی‌تی جذب نشوند و در واقع ورود سرمایه‌گذاران داخلی به این بازار را از دست داده‌ایم.
از سوی دیگر ما برای تامین سرمایه در گردش نیاز به تسهیلات بانکی داریم. بانک‌ها زمانی که دفاتر این شرکت‌ها را برای اعتبارسنجی بررسی می‌کنند متوجه می‌شوند که شرکت زیان‌ده است. هیچ بانکی هم به یک شرکت نرم‌افزاری زیان‌ده تسهیلات نمی‌دهد. موانع و مشکلات صادراتی یا باعث شده شرکتی رغبتی به حضور در این صنعت نداشته باشد یا اگر شرکتی در این صنعت فعالیت می‌کند، آن را کتمان و شرکتش را زیان‌ده معرفی کند.

آمارهای قبلی صادرات نرم‌افزار چرا دیگر در سایت اتحادیه موجود نیست؟

وقتی می‌گوییم غیررسمی دیگر آماری وجود ندارد که به صورت رسمی روی سایت بگذاریم.

درست است، اما آمارهای سال‌های گذشته که به صورت رسمی از سوی اتحادیه اعلام می‌شد هم دیگر روی سایت قرار ندارد.

ما دیگر از سال ۹۰ به بعد آمار صادراتی به صورت رسمی نداشته‌ایم. حالا اگر شما علاقه‌مند به دانستن آمار گذشته هستید می‌‌گوییم بگذارند. خیلی جاها از جمله مرکز‌ پژوهش‌ها از آمار قبلی اتحادیه استفاده کرده‌اند.

همین آمار که در چند سال گذشته به صورت رسمی و غیررسمی از سوی اتحادیه اعلام شده نیز مورد قبول بسیاری از شرکت‌های نرم‌افزاری فعال در بازار کشور نیست.

من دیگر وارد این مسائل نمی‌شوم. اگر برای ادعای خود دلیلی دارند بیایند و اعلام کنند که صادراتی وجود ندارد.

گروهی که این آمار را غیرواقعی می‌دانند بر این باورند که با توجه به شرایط اقتصادی و سیاسی کشور آمار صادرات با این میزان به کشورهای بین‌المللی بزرگ‌نمایی شده است.

این شرکت‌ها شاید خودشان مشکل دارند و نتوانسته‌اند به بخش صادرات نرم‌افزاری ورود پیدا کنند. این همه شرکت دارند در این حوزه فعالیت می‌کنند. تقریباً یک ماه پیش با یک شرکت فرانسوی در اتاق بازرگانی جلسه‌ای داشتم. این شرکت در حال تاسیس شرکتی در ایران است و می‌خواهد با شریک تجاری ایرانی خود کار کند. اگر شرکتی در سال‌های گذشته در بازار داخل موفق عمل کرده، به این معنی نیست که تنها بازار داخل خوب است و نباید به بازار خارج رفت.

بحث این است که چرا هیچ‌کدام از شرکت‌های بزرگ نرم‌افزاری که در بازار داخلی کشور موفق هستند نام‌شان در بین صادرکنندگان این حوزه دیده نمی‌شود.

بروند بررسی و مطالعه کنند. محصول‌شان را طوری تولید کنند که به درد بازار بین‌المللی هم بخورد. اگر قوانین و مقررات کشور در بخش صادرات نرم‌افزار درست شود، مطمئناً ما توان حضور فعال در بازارهای بین‌المللی را داریم. شرکت‌هایی که مدعی هستند با توجه به ظرفیت‌های اقتصادی و سیاسی امکان این میزان صادرات را نداریم سوال کنند که چرا نیروهای انسانی ما بعد از آموزش و پایان تحصیل جذب شرکت‌های خارجی می‌شوند و از ایران می‌روند. چرا؟ چون پتانسیل‌شان بالاست. برخی شرکت‌های بزرگ نرم‌افزاری بنا بر دلایل و ارتباطاتی که با بخش دولتی دارند و عملاً با توجه به پتانسیل خودشان دیگر نیازی به عقد قرارداد بین‌المللی ندارند، تلاشی هم برای ورود به بازار بین‌المللی نمی‌کنند. بعد هم می‌آیند و مدعی می‌شوند که کشور ظرفیت این میزان صادرات را ندارد. اینها ظرفیت خودشان را نگاه می‌کنند نه ظرفیت کل بازار را. مگر اینها همه فعالان این بازار را می‌شناسند که چنین ادعایی را مطرح می‌کنند؟

اعلام می‌کنید که ۱۶ سال است صنعت صادرات نرم‌افزار کشور با مشکلات قانون‌گذاری روبه‌روست. اتحادیه صادر‌کنندگان نرم‌افزار چقدر برای رفع این موانع تلاش کرده است؟

اگر مصاحبه‌ها، مکاتبات و جلسات مرا با مسئولان درگیر این موضوع ببینید متوجه می‌شوید. ما برای حل تمامی معضلات راهکار ارائه کرده‌ایم.

این راهکارها چه بوده است؟

راهکارمان این است که باید یک پروانه ویژه صادرات فناوری ‌اطلاعات توسط وزارت صنعت و معدن برای فعالان صادرکننده این صنعت در نظر گرفته شود.

چرا بعد از ۱۶ سال هنوز به این خواسته شما توجه نشده است؟

دیگر دولت باید پاسخگو باشد. آنها زیر بار این موضوع نرفته‌اند. گمرک اعلام می‌کند من فقط کالایی صادر می‌کنم که قابل مشاهده باشد. کشور اگر می‌خواهد به سمت اقتصاد دانش‌بنیان برود و خودش را با پیشرفت تکنولوژی همگام کند، باید با روش‌های نوین صادراتی آشنا شود و فعالیت در این عرصه نباید در قالب شعار باشد. امروز شرکتی می‌خواهد ترانزیت اینترنت انجام دهد. می‌آید از کشوری پهنای باند خریداری می‌کند، آن را از ایران عبور می‌دهد و به کشور دیگری ارسال می‌کند. این بخشی از صادرات فناوری اطلاعات است اما کشور ما این نوع صادرات را نمی‌شناسد. در این وضعیت ما باید چه کاری انجام دهیم؟ این مشکل دولت است یا بخش خصوصی؟

به نظر شما چرا بعد از ۱۶ سال بخش خصوصی ما نتوانسته دولت را برای حل مشکلات صادرات فناوری اطلاعات مجاب کند؟

من که نباید همه جواب‌ها را بدهم. عده‌ای که اصلاً می‌گویند صادراتی نیست، دولت هم از سوی دیگر تلاشی برای حل مشکلات این حوزه انجام نمی‌دهد. این معضل مدام هم در حال بزرگ‌تر شدن است.

با توجه به جلساتی که با مسئولان مختلف برگزار کرده‌اید، چرا دولت برای حل مشکلات حوزه‌ای که صادرات در آن بر اساس آمار غیررسمی شما برابر ۵۰۰ میلیون دلار بوده اقدامی نمی‌کند؟

این سوال را باید از من بپرسید؟ این سوال را باید از وزیر صنعت و معدن، وزیر ارشاد و وزیر ارتباطات بپرسید

نظر بگذارید

اولین نفری باشید که نظر میگذارد

اعلان برای
avatar
wpDiscuz