نسخه فیزیکی

  • شهر کتاب مرکزی تهران – خیابان دکتر شریعتی – بالاتر از خیابان استاد مطهری – نبش کوچه کلاته – فروشگاه مرکزی شهر کتاب
  • شهر کتاب کاشانک نیاوران، کاشانک، نرسیده به سه راه آجودانیه
  • نشر ثالث خیابان کریم‌خان زند، بین خیابان ایرانشهر و ماهشهر، پلاک ۱۵۰
  • شهر کتاب سعادت آباد انتهای خیابان ایران‌زمین، جنب فرهنگسرای ابن‌سینا، شهر کتاب ابن‌سینا
شماره 48 گزارش ماه گزارش ماه صفحه 26

تحلیلی بر رشد بخش ارتباطات

براساس اهداف کلان اقتصادی برنامه ششم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی کشور برای ارزش افزوده بخش ارتباطات به طور متوسط رشد سالانه ۴/۱۹ درصدی برای سال‌های ۱۳۹۶ تا ۱۴۰۰ در نظر گرفته شده است. چنانچه ارزش افزوده این بخش با سایر بخش‌های اقتصادی بتوانند به رشد مد نظر قانون‌گذار دست یابند در مجموع رشد هشت درصدی اقتصادی محقق خواهد شد. اما ارزش افزوده چیست و چه نسبتی با رشد اقتصادی دارد؟ ارزش افزوده عبارت است از تفاضل بین ارزش مصرف واسطه‌ای و ارزش ستانده. در واقع همان ارزشی که در فرایند تولید به ارزش کالاهای اولیه یا واسطه‌ای افزوده می‌شود. در صورتی که ارزش افزوده ایجادشده برای تمامی کالاها و خدمات موجود در اقتصاد در طول یک سال محاسبه و جمع شود، ارزش افزوده کل اقتصاد و با تعدیلاتی تولید ناخالص داخلی حاصل می‌شود. هرچه ارزش افزوده هر بخش اقتصادی بیشتر باشد به تبع با توجه به اندازه و سهم آن بخش در رشد اقتصادی موثر است. بنابراین ارزش افزوده را می‌توان معیار سنجش مشارکت تولیدکنندگان هر بخش در تولید ناخالص داخلی محسوب کرد.

ارزش افزوده بخش ارتباطات

آمار و اطلاعات مرکز آمار ایران نشان می‌دهد رشد ارزش افزوده بخش ارتباطات به قیمت‌های ثابت طی سال‌های ۱۳۷۱ تا ۱۳۹۳ افت و خیز فراوانی را تجربه کرده است. بر اساس آمار و اطلاعات مذکور رشد ارزش افزوده این بخش در سال ۱۳۷۶ معادل ۵/۴۶ درصد بوده است که برای سال ۱۳۸۳ رشد ۱/۱- درصدی رقم خورده است. رشد ارزش افزوده این بخش برای سال‌های ۱۳۹۰ تا ۱۳۹۳ به ترتیب برابر با ۷/۱۶، ۵/۱۲، ۷/۱۹ و ۵/۱۳ درصد محاسبه شده است. در مجموع میانگین رشد بخش ارتباطات طی سال‌های ۱۳۷۱ تا ۱۳۹۳ معادل ۱/۱۶ درصد بوده است. نمودار شماره یک رشد ارزش افزوده بخش ارتباطات را به قیمت‌های ثابت طی سال‌های ۱۳۷۱ تا ۱۳۹۳ نشان می‌دهد.

سهم بخش ارتباطات از تولید ناخالص داخلی بر اساس قیمت‌های جاری

نمودار شماره ۲ سهم بخش ارتباطات را از تولید ناخالص داخلی بر حسب قیمت‌های جاری از سال ۱۳۷۰ تا ۱۳۹۳ نشان می‌دهد. سال ۱۳۷۰، بدان دلیل است که مرکز آمار ایران از سال ۱۳۷۰ در حساب‌های ملی بخش ارتباطات را از بخش حمل و نقل تفکیک و به صورت جداگانه آورده است. در سال ۱۳۷۰ سهم بخش ارتباطات از تولید ناخالص داخلی معادل ۴۸/۰ درصد بوده که در سال ۱۳۹۳ به یک و نیم درصد رسیده است. به عبارتی طی این مدت سهم ارزش افزوده از تولید ناخالص داخلی ۱/۳ برابر شده است. همچنین نمودار زیر نشان می‌دهد کمترین رقم مربوط به سال ۱۳۷۸ با رقمی معادل ۴۴/۰ درصد است. بیشترین رقم این شاخص با رقمی معادل ۷۴/۱ درصد متعلق به سال ۱۳۸۸ است. سهم بخش ارتباطات از تولید ناخالص داخلی نیز برای سال‌های ۱۳۹۰ تا ۱۳۹۳ به ترتیب برابر با ۴۴/۱، ۴۴/۱، ۲۹/۱ و ۵۰/۱ درصد است. بررسی‌های آماری نشان می‌دهد میانگین سهم بخش ارتباطات از تولید ناخالص داخلی طی سال‌های مورد مطالعه (۱۳۷۰-۹۳) کمتر از یک درصد و معادل ۹۶/. درصد است. ضمن اینکه با استناد به نمودار زیر می‌توان پی برد که سهم بخش ارتباطات از اقتصاد ایران بر اساس قیمت‌های جاری همواره با نوسان مواجه بوده است.

سهم بخش ارتباطات از تولید ناخالص داخلی بر اساس قیمت‌های ثابت

اگر سهم ارتباطات از تولید ناخالص بر حسب ارقام حقیقی (یعنی قیمت‌های ثابت سال ۱۳۷۶) محاسبه شود، شاهد خواهیم بود که این بخش همواره سهمی فزاینده در تولید ناخالص داشته است. در سال ۱۳۷۰ سهم بخش ارتباطات از تولید ناخالص داخلی به قیمت‌های ثابت معادل ۳۲/. درصد بوده که در سال ۱۳۹۳ به ۵/۳ درصد رسیده است، به عبارتی طی مدت ۲۴ سال سهم ارزش افزوده بخش ارتباطات از تولید ناخالص داخلی حدود ۱۱ برابر شده است. در واقع هر دو سال یک بار ارزش افزوده این بخش به حدود دو برابر رسیده است.
تفاوت نمودارهای شماره ۲ و شماره ۳ را، که دو روند کاملاً متفاوت را نشان می‌دهند، می‌توان در تغییر در قیمت‌های نسبی دانست. به این معنا که در محاسبه سهم بخش ارتباطات با استفاده از ارقام به قیمت‌های جاری، عملاً قیمت بخش ارتباطات به قیمت‌های کل اقتصاد ایران تقسیم می‌شود و بنابراین کاهش قیمت نسبی بخش ارتباطات نسبت به کل اقتصاد ایران نیز می‌تواند این سهم را کاهش دهد. در حقیقت مقایسه این دو نمودار حاکی از آن است که به دلیل اینکه سهم بخش ارتباطات از تولید ناخالص داخلی بر اساس قیمت‌های ثابت بیشتر است بخش ارتباطات بر حسب مقادیر حقیقی سهم بیشتری از کالاها و خدمات را در اقتصاد ایران تولید کرده است و روند نزولی سهم بخش ارتباطات بر اساس قیمت‌های جاری بدان دلیل است که قیمت خدمات بخش ارتباطات در مقایسه با سایر قیمت‌ها در اقتصاد ایران افزایش کمتری یافته است. کاهش قیمت بخش ارتباطات در مقایسه با قیمت سایر بخش‌ها می‌تواند به دلایل مختلفی باشد. مهم‌ترین دلیل آن کنترل‌های قیمتی است که به نظر می‌رسد در این بخش نسبت به سایر بخش‌های اقتصادی مشهودتر است. نتیجه آن چیزی جز بی‌تعادلی و کاهش قیمت‌های نسبی در بخش ارتباطات نسبت به سایر بخش‌های اقتصادی نبوده است و همین امر سبب شده است سهم ارتباطات از تولید ناخالص داخلی بر اساس قیمت‌های جاری در مقایسه با سهم ارتباطات از تولید ناخالص داخلی بر اساس قیمت‌های ثابت کاهش یابد.

مقایسه رشد بالقوه و عملکرد ارزش افزوده

به منظور محاسبه نرخ رشد ارزش افزوده بالقوه بخش ارتباطات از فیلتر هودریک پروسکات استفاده شده است. فیلتر هودریک پرسکات با حداقل کردن مجموع مجذور انحراف متغیر (ارزش افزوده) از روند آن به دست می‌آید.
رشد بالقوه نشان می‌دهد بخش ارتباطات در هر سال توان تحقق چه میزان رشد را داشته است. آنچه مشخص است از سال ۱۳۷۱ تا سال ۱۳۸۴ رشد بالقوه دارای روند صعودی با شیب ملایم بوده و از سال ۱۳۸۴ به بعد شیب نمودار ثابت مانده است. افزایش نیافتن رشد بالقوه و کاهش توان رشد بالقوه این بخش لزوماً کاهش رشد بخش در همان سال نیست، بلکه نشان می‌دهد در سال‌های پیش رو عملکرد واقعی بخش کاهش خواهد یافت.
در سال ۱۳۹۳ نمودار مذکور نشان می‌دهد ارزش افزوده بالقوه این بخش می‌توانست به ۱۵ درصد برسد، این در حالی است که عملکرد این بخش در سال مذکور ۵/۱۳ درصد است؛ یعنی بخش ارتباطات نتوانسته از توان و ظرفیت خود به نحو مناسبی بهره گیرد.

جمع‌بندی و نتیجه‌گیری

هدف برنامه ششم در بعد کلان اقتصادی رسیدن به رشد هشت درصدی در سال است و این امر میسر نخواهد شد مگر اینکه در سایر بخش‌های اقتصادی از جمله بخش ارتباطات میزان رشد ارزش افزوده مد نظر قانون‌گذار یعنی رشد ۴/۱۹ درصدی تحقق یابد. بر این اساس برای اینکه بتوان ارزش افزوده بخش ارتباطات دارای رشد معقول و منطقی و مطابق با برنامه باشد ضرورت دارد که ظرفیت و توان بالقوه این بخش افزایش یابد. افزایش ظرفیت نیز با تقویت سرمایه‌گذاری‌های داخلی و خارجی امکان‌پذیر خواهد بود. اما جذب سرمایه‌گذاری از عوامل متعددی نشأت می‌گیرد که می‌توان از زوایای مختلف آنها را عنوان کرد، اما آنچه بدیهی است مهم‌ترین هدف هر سرمایه‌گذار و بنگاه اقتصادی رسیدن به سود منطقی است. در واقع حاشیه سود مناسبی برای هر فعالیت اقتصادی لازم است تا سرمایه به سمت آن بخش سوق یابد. قیمت‌گذاری مناسب یکی از عواملی است که در سودآوری هر فعالیت اقتصادی نقش مهمی ایفا می‌کند. اما آنچه می‌توان از قیاس با سهم ارزش افزوده بخش ارتباطات از تولید ناخالص داخلی به قیمت‌های ثابت و جاری استنباط کرد این است که قیمت‌های نسبی بخش ارتباطات نسبت به سایر بخش‌های اقتصادی کمتر افزایش یافته و یک نابرابری در قیمت‌های نسبی صورت پذیرفته است. نتیجه آن کاهش سهم ارزش افزوده بخش ارتباطات به قیمت‌های جاری در مقایسه با قیمت‌های ثابت بوده است. بر اساس آمار و اطلاعات مرکز آمار ایران سهم بخش ارتباطات از تولید ناخالص داخلی به قیمت‌های ثابت در سال ۱۳۹۳ برابر سه و نیم درصد است، این در حالی است که سهم این بخش از تولید ناخالص داخلی به قیمت‌های جاری در همین سال یک و نیم درصد است. از این رو ضروری است برای اینکه بخش ارتباطات از سودآوری منطقی و مناسبی برخوردار باشد باید قیمت‌گذاری دستوری در این بخش کمرنگ باشد و مکانیسم بازار نقش اساسی در تعیین قیمت‌ها ایفا کند. اتخاذ چنین رویکردی سبب می‌شود ضمن اینکه بخش ارتباطات از جذابیت بیشتری برای سرمایه‌گذاری برخوردار شود سهم بخش ارتباطات از تولید ناخالص داخلی نیز افزایش ‌یابد و حجم بازار این بخش گسترده‌تر شود

منبع نمودارها: مرکز آمار ایران

نظر بگذارید

اولین نفری باشید که نظر میگذارد

اعلان برای
avatar
wpDiscuz