نسخه فیزیکی

  • شهر کتاب مرکزی تهران – خیابان دکتر شریعتی – بالاتر از خیابان استاد مطهری – نبش کوچه کلاته – فروشگاه مرکزی شهر کتاب
  • شهر کتاب کاشانک نیاوران، کاشانک، نرسیده به سه راه آجودانیه
  • نشر ثالث خیابان کریم‌خان زند، بین خیابان ایرانشهر و ماهشهر، پلاک ۱۵۰
  • شهر کتاب سعادت آباد انتهای خیابان ایران‌زمین، جنب فرهنگسرای ابن‌سینا، شهر کتاب ابن‌سینا
شماره 50 گزارش ماه گزارش ماه صفحه 28

تاملی بر سرمایه‌گذاری در بخش ارتباطات

قانون برنامه ششم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی کشور متوسط سالانه رشد هشت درصدی را برای اقتصاد تعیین کرده است. در صورتی که این رشد بخواهد تحقق یابد باید تمامی بخش‌های مختلف اقتصادی به میزان رشد ارزش ‌افزوده‌ای در بخش‌های مختلف برسند که در قانون پیش‌بینی شده است. بدون تردید سرمایه‌گذاری و تشکیل سرمایه ثابت ناخالص یکی از عواملی است که در رشد اقتصادی و تحقق آن موثر است. بر اساس برنامه ششم متوسط رشد سالانه سرمایه‌گذاری در بخش ارتباطات ۸/۵۱ درصد پیش‌بینی شده است. اگر رشد سرمایه‌گذاری سالانه مذکور محقق شود میزان مورد انتظار ارزش‌ افزوده این بخش و به تبع آن رشد اقتصادی کشور محقق می‌شود. با توجه به اهمیت بحث سرمایه‌گذاری در بخش ارتباطات این گزارش تلاش می‌کند تصویری از سرمایه‌گذاری در بخش ارتباطات ارائه کند و عملکرد آن را طی سال‌های ۱۳۸۳ تا ۱۳۹۴ مورد بررسی قرار دهد.

روند سرمایه‌گذاری در بخش ارتباطات

نمودار شماره یک میزان روند سرمایه‌گذاری را در بخش ارتباطات از سال ۱۳۸۳ تا ۱۳۹۴ به قیمت‌های ثابت سال ۱۳۹۰ نشان می‌دهد. طبق این نمودار از سال ۱۳۸۳ تا سال ۱۳۸۵ سرمایه‌گذاری در بخش ارتباطات دارای روند صعودی بوده است اما از سال ۱۳۸۵ به بعد کاهش سرمایه‌گذاری در این بخش ملموس بوده، به گونه‌ای که در سال ۱۳۹۴ به کمترین میزان در این دوره مورد بررسی رسیده است. آمار و ارقام نمودار یک نشان می‌دهد میزان سرمایه‌گذاری انجام‌شده در بخش یا تشکیل سرمایه ثابت ناخالص در سال ۱۳۸۳ معادل ۵/۲۶ هزار میلیارد ریال بوده است که در سال ۱۳۸۵ به ۱/۳۵ هزار میلیارد ریال رسیده است. اما از سال ۱۳۸۵ سرمایه‌گذاری در این بخش کاهش یافته و در سال ۱۳۹۴ به ۸/۶ هزار میلیارد رسیده است. به عبارت دیگر سرمایه‌گذاری انجام‌شده در سال ۱۳۹۴ معادل ۲۰ درصد سرمایه‌گذاری صورت‌گرفته در سال ۱۳۸۵ بوده است.

سهم سرمایه‌گذاری بخش ارتباطات از کل سرمایه‌گذاری

بررسی‌ها نشان می‌دهد سهم سرمایه‌گذاری بخش ارتباطات تا سال ۱۳۸۵ دارای روند صعودی بوده، به گونه‌ای که سهم بخش مذکور به قیمت‌های ثابت سال ۱۳۹۰ از ۲/۲ به حدود ۹/۲ درصد افزایش یافته است، اما از سال ۱۳۸۵ به بعد سهم سرمایه‌گذاری این بخش از کل سرمایه‌گذاری‌های صورت‌گرفته کاهش یافته و در سال ۱۳۸۹ به ۶۵/۰ درصد رسیده است. در سال ۱۳۹۰ نیز با تغییرات جزئی به ۸۳/۰ درصد و دوباره در سال ۱۳۹۱ به ۶۵/۰ درصد کاهش یافته است، هرچند طی سال‌های ۱۳۹۲ و ۱۳۹۳ سهم سرمایه‌گذاری افزایش پیدا کرده و در سال ۱۳۹۳ به یک درصد رسیده است، لیکن در سال ۱۳۹۴ سهم سرمایه‌گذاری در این بخش به ۵۷/۰ درصد تقلیل یافته است. میانگین ۱۲ساله دوره مورد بررسی نشان می‌دهد سهم سرمایه‌گذاری در این بخش به قیمت‌های ثابت ۳/۱ درصد است.

در صورتی که سهم سرمایه‌گذاری بخش ارتباطات به قیمت‌های جاری مورد بحث و بررسی قرار گیرد می‌توان روند افزایشی آن را از سال ۱۳۸۳ تا ۱۳۸۵ بیان کرد، به گونه‌ای که از ۳۸/۲ درصد در سال ۱۳۸۳ به ۸۳/۲ درصد در سال ۱۳۸۵ رسیده است. در سال ۱۳۸۶ سهم مذکور به ۴۳/۱ درصد کاهش یافت. این روند تا سال ۱۳۸۹ ادامه و در سال مذکور سهم سرمایه‌گذاری بخش ارتباطات به ۶۲/۰ درصد کاهش یافت. سال مذکور سالی است که در دوره مورد بررسی کمترین میزان سهم سرمایه‌گذاری در بخش ارتباطات از کل سرمایه‌گذاری به قیمت‌های جاری ثبت شده است. از سال ۱۳۸۹ به بعد سهم سرمایه‌گذاری این حوزه افزایش یافت و تا سال ۱۳۹۳ این روند ادامه پیدا کرد. در سال ۱۳۹۳ رقم مذکور به ۶۵/۱ درصد رسید، اما در سال ۱۳۹۴ سهم سرمایه‌گذاری بخش ارتباطات به ۰۵/۱ درصد تقلیل یافت.

کاهش سهم سرمایه‌گذاری از سال ۱۳۸۵ به بعد این موضوع را به ذهن متبادر می‌کند که به طور کلی سرمایه‌گذاری از بخش ارتباطات خارج شده و به سایر بخش‌های مختلف اقتصادی سوق یافته است. در صورتی‌ که همین روند ادامه داشته باشد نتیجه آن چیزی جز تضعیف این بخش و کاهش توان ارائه تولید خدمات نخواهد بود.

مقایسه رشد سرمایه‌گذاری در بخش ارتباطات و کل اقتصاد به قیمت‌های جاری

بر اساس قانون برنامه ششم توسعه اقتصادی برای اینکه رشد مورد انتظار ارزش‌افزوده بخش تحقق یابد باید به طور میانگین سالانه سرمایه‌گذاری از رشد ۸/۵۱ درصدی برخوردار باشد. عملکرد سرمایه‌گذاری در این بخش نشان می‌دهد به طور متوسط سرمایه‌گذاری در این بخش از سال ۱۳۸۳ تا ۱۳۹۴ از رشدی معادل ۱۵ درصد برخوردار بوده است. این در حالی است که میانگین رشد سرمایه‌گذاری در کل اقتصاد برابر ۱۷ درصد بوده است. نمودار شماره ۲ روند تغییرات سرمایه‌گذاری را در بخش ارتباطات و کل اقتصاد نشان می‌دهد. آنچه مشخص است تغییرات سرمایه‌گذاری در بخش ارتباطات در مقایسه با کل اقتصاد دارای نوسانات بیشتری است و به نظر می‌رسد هر نوع سیاست‌گذاری در این بخش باید با احتیاط بیشتری انجام پذیرد.

مقایسه سرمایه‌گذاری بخش ارتباطات با سایر بخش‌های اقتصادی

برای اینکه بتوان قضاوت مناسب‌تری درباره میزان سرمایه‌گذاری در بخش ارتباطات و سایر بخش‌های مختلف اقتصادی کرد از شاخص نسبت سرمایه‌گذاری به ارزش افزوده استفاده شده است. نمودار زیر روند سهم سرمایه‌گذاری بخش ارتباطات از ارزش افزوده بخش مذکور را نشان می‌دهد. همان‌گونه که در نمودار شماره ۲ مشاهده می‌شود، ۸۶ درصد ارزش افزوده ایجادشده در سال ۱۳۸۳ سرمایه‌گذاری شده است. در سال ۱۳۸۴ شاخص مذکور به ۸۷ درصد رسیده است. پس از سال ۱۳۸۷ روند کاهشی آغاز شده و به ۱۱ درصد در سال ۱۳۸۹ رسیده است. در سال ۱۳۹۰ نسبت مذکور به ۱۶ درصد و در نهایت در سال ۱۳۹۴ به ۲۹ درصد رسیده است. کاهش مداوم نسبت مذکور از سال‌های ۱۳۸۳ تا ۱۳۸۹ به این معناست که طی زمان به نسبت ارزش ‌افزوده این بخش سرمایه‌گذاری کافی صورت نگرفته و در بلندمدت کاهش سهم ارزش افزوده این بخش را از کل اقتصاد در پی داشته است.

آنچه می‌توان با مقایسه نسبت مذکور در بخش ارتباطات با کل اقتصاد دریافت کرد این است که در مجموع سهم سرمایه‌گذاری از ارزش‌ افزوده در کل اقتصاد از نوسانات شدیدی برخوردار نبوده و نسبت مذکور در محدوده ۲۵ تا ۳۴ درصد در نوسان بوده است، اما شاخص نسبت سرمایه‌گذاری به ارزش افزوده در بخش ارتباطات در محدوده ۱۱ تا ۸۷ درصد در حال تغییر بوده است.

همچنین نمودار شماره ۲ نشان می‌دهد از سال ۱۳۸۶ به بعد نسبت سرمایه‌گذاری بخش ارتباطات به ارزش‌ افزوده این بخش در مقایسه با شاخص مذکور در کل اقتصاد تا سال ۱۳۹۳ پایین بوده است؛ یعنی به‌رغم اینکه سهم ارزش افزوده این بخش از ۴۳/۱ درصد در سال ۱۳۸۶ به ۵۶/۱ درصد در سال ۱۳۸۹ افزایش یافته است، سهم سرمایه‌گذاری از ارزش افزوده این بخش در سال ۱۳۸۹ به ۱۱ درصد تقلیل یافته و در مجموع سهم ارزش افزوده این بخش از کل ارزش افزوده اقتصاد از ۹۱/۰ درصد در سال ۱۳۸۳ به ۵۱/۱ درصد در سال ۱۳۹۳ رسیده است. این در حالی است که نسبت سرمایه‌گذاری از ارزش افزوده بخش ارتباطات از ۸۶ درصد در سال ۱۳۸۳ به ۲۹ درصد در سال ۱۳۹۳ رسیده است.

بالا بودن سهم سرمایه‌گذاری از ارزش افزوده بخش ارتباطات در ابتدای دوره مورد بررسی را می‌توان به بالا بودن پتانسیل بخش مذکور نسبت داد. بخش مذکور توان جذب سرمایه‌گذاری در مقیاس وسیع را دارد، اما موضوعی که می‌تواند در اینجا مورد تاکید قرار گیرد کاهش تمایل به سرمایه‌گذاری در سال‌های اخیر است. از این رو به نظر می‌رسد برای ایجاد تحرک و سرمایه‌گذاری در این بخش باید سیاست‌های مناسبی اتخاذ کرد تا سرمایه‌گذاری در این حوزه از جذابیت لازم برخوردار باشد.

جمع‌بندی و نتیجه‌گیری

  • بررسی‌های آماری نشان می‌دهد سرمایه‌گذاری فقط تابعی از ارزش‌ افزوده یا سود حاصله نبوده است. هرچند افزایش سود و ارزش ‌افزوده در این بخش به عنوان تامین منابع مالی برای سرمایه‌گذاری از جمله شرط‌های لازم محسوب می‌شود، اما وجود منابع مالی لزوماً به سرمایه‌گذاری در بخش منجر نمی‌شود بلکه سرمایه‌گذاری در هر بخشی از جمله بخش ارتباطات بستگی به ریسک‌های احتمالی و میزان سودآوری مورد انتظار در دوره‌های آینده دارد. این سودآوری ضمن اینکه هزینه‌های ماشین‌آلات و تجهیزات را لحاظ می‌کند، به تعرفه‌های بخش ارتباطات و میزان مصرفی که مشترکان می‌توانند در سبد مصرفی خود قرار دهند نیز بستگی دارد. بنابراین برای اینکه اپراتورها انگیزه کافی برای سرمایه‌گذاری داشته باشند ضروری است هم در بخش تامین کالاهای سرمایه‌ای هزینه‌های معقولی داشته باشند و هم در بخش ارائه خدمات بازار مناسب و مطمئنی را پیش‌بینی کنند.
  • به طور کلی سرمایه‌گذاری از آن دسته متغیرها در اقتصاد است که ذاتاً دارای نوسان و نسبتاً بی‌ثبات است. اما مقایسه سرمایه‌گذاری در بخش ارتباطات و در کل اقتصاد نشان می‌دهد سرمایه‌گذاری در حوزه ارتباطات بسیار پرتلاطم بوده و از نوسانات بیشتری برخوردار است. به عبارت دیگر این حوزه از ریسک بالاتری در مقایسه با کل اقتصاد برخوردار است، از این رو برای اینکه بتوان در این حوزه سرمایه‌گذاری را افزایش داد اتخاذ سیاست‌هایی که به پوشش ریسک کمک می‌کند بیش از پیش مورد نیاز است.

توضیحات

  1. ۱- هرچند آمار و اطلاعات ارزش افزوده از مرکز آمار ایران و میزان سرمایه‌گذاری از بانک مرکزی اخذ شده و به عبارتی منبع دو آمار مذکور یکی نیست و احتمال می‌رود در محاسبه سهم مذکور خطا یا تورش وجود داشته باشد، اما به دلیل اینکه روند مذکور مورد قضاوت قرار می‌گیرد با کمی ملاحظه می‌توان آمار و اطلاعات مذکور را مورد توجه قرار داد. ضمن اینکه هر دو شاخص یعنی ارزش افزوده کل اقتصاد و بخش ارتباطات از مرکز آمار ایران اخذ شده است.
  2. ۲- ارقام سال‌های ۱۳۹۳ و ۱۳۹۴ نهایی نیست و ممکن است از سوی بانک مرکزی مورد بازنگری واقع شود

نظر بگذارید

اولین نفری باشید که نظر میگذارد

اعلان برای
avatar
wpDiscuz