نسخه فیزیکی

  • شهر کتاب مرکزی تهران – خیابان دکتر شریعتی – بالاتر از خیابان استاد مطهری – نبش کوچه کلاته – فروشگاه مرکزی شهر کتاب
  • شهر کتاب کاشانک نیاوران، کاشانک، نرسیده به سه راه آجودانیه
  • نشر ثالث خیابان کریم‌خان زند، بین خیابان ایرانشهر و ماهشهر، پلاک ۱۵۰
  • شهر کتاب سعادت آباد انتهای خیابان ایران‌زمین، جنب فرهنگسرای ابن‌سینا، شهر کتاب ابن‌سینا
شماره 39 گزارش ماه پرونده - گزارش‌ماه صفحه 31

نگاهی به شبکه ملی اطلاعات از مفهوم تا رونمایی

این راه بی‌نهایت

یازده  سال طول کشید تا فاز اول شبکه ملی اطلاعات راه‌اندازی شود؛ پروژه‌ای که قرار بود شبکه ارتباطات کشور را از دنیای رنگارنگ اینترنت مستقل و متحد کند. مهم‌ترین ویژگی این شبکه‌ که از آن به عنوان یکی از بزرگ‌ترین پروژه‌های استراتژیک کشور یاد می‌کنند و تنها طی سه سال گذشته بیش از ۲۰ هزار میلیارد تومان برای آن سرمایه‌گذاری شده، افزایش کیفیت، سرعت و امنیت با هزینه کمتر است.

شکی نیست که دولت یازدهم تلاش زیادی برای تحقق این رویای ۱۱ ساله کرده است. حسن روحانی در توصیف اهمیت این پروژه چنین گفته بود:«شبکه ملی اطلاعات می‌تواند جزو مولفه‌های استقلال کشور باشد.» با تعریف الزامات این شبکه در دی‌ماه ۹۲ توسط شورای عالی فضای مجازی راه پیگیری آن جدی‌تر و بالاخره فاز اول آن همان‌گونه که وزیر ارتباطات وعده داده بود، در هفته دولت و در آخرین ماه‌های وزارت او راه‌اندازی شد؛ دستاوردی که هرچند هنوز به طور تمام و کمال محقق نشده اما طبق برنامه‌ریزی‌های انجام‌شده قرار است تا بهمن ۹۵ فاز دوم و تا اردیبهشت ۹۶ و همزمان با روز جهانی ارتباطات فاز سوم آن نیز نهایی شود.

تعاریف سهل و ممتنع

با وجود تعاریف مکرری که از شبکه ملی اطلاعات و الزامات آن در طول این سال‌ها ارائه شده، باز هم در مورد ماهیت و نحوه عملکرد آن سوالات زیادی مطرح بوده است. حتی تا روز راه‌اندازی فاز اول هیچ کس هیچ تصور روشنی نداشت که چه اتفاقی در انتظار ارتباطات کشور است.
تعریف و الزاماتی که شورای عالی فضای مجازی سوم دی‌ماه ۹۲ از شبکه ملی اطلاعات ارائه داد، به این شرح بود:«شبکه‌ای به عنوان زیرساخت ارتباطی فضای مجازی کشور مبتنی بر قرارداد اینترنت به همراه سوئیچ‌ها و مسیریاب‌ها و مراکز داده‌؛ به صورتی‌که درخواست‌های دسترسی داخلی برای گرفتن اطلاعات ذخیره‌شده در مراکز داده داخلی، به هیچ وجه از طریق خارج از کشور مسیریابی نشود و امکان ایجاد شبکه‌های اینترانت و خصوصی و امن داخلی در آن فراهم شود.» در مصوبه دوم این شورا جزییات بیشتری از شبکه در تعریف گنجانده شد مبنی بر اینکه «شبکه‌ای متشکل از زیرساخت‌های ارتباطی با مدیریت مستقل کاملاً داخلی است که نسبت به دیگر شبکه‌ها (از جمله اینترنت) ضمن امکان تعامل مدیریت‌شده با آنها، حفاظت شده باشد؛ همچنین در آن امکان عرضه انواع محتوا و خدمات ارتباطی سراسری برای آحاد مردم با تضمین کیفیت وجود داشته باشد. ارائه خدمات امن اعم از رمزنگاری‌شده و امضای دیجیتالی به کاربران بخش مهم دیگری از این شبکه است. قابلیت برقراری ارتباطات امن و پایدار میان دستگاه‌ها و مراکز حیاتی کشور نیز در آن وجود دارد. به طور کلی شبکه‌ای پرظرفیت، پهن‌باند و با تعرفه رقابتی شامل مراکز داده و میزبانی خواهد بود».
همان‌گونه که فیروزآبادی دبیر شورای عالی فضای مجازی هم در مراسم رونمایی از فاز اول این شبکه گفت:«معمولاً برداشت‌های متفاوتی از شبکه ملی وجود دارد. گاه مسئولان این برداشت را داشتند که این شبکه در حد شبکه اختصاصی در چارچوب مرزهای ملی است، در حالی که چنین نیست. شبکه ملی اطلاعات شبکه‌ای است که در آن اراده ملی ایران محقق می‌شود. باید بتوانیم در آن همه خدمات و آنچه در فضای مجازی قابل تحقق است را در چارچوب اطلاعات، ارتباطات و اتصالات و انواع خدمات در حوزه‌های مختلف مانند اقتصادی، آموزشی، دولت و سلامت الکترونیک ارائه کنیم.»
بهنام ولی‌زاده مدیر کل مدیریت یکپارچه‌سازی شبکه ملی اطلاعات در تعریف آن چنین می‌گوید:«شبکه ملی اطلاعات یک مفهوم است که سیاست‌ها و سرویس‌هایی را روی آن پیاده می‌کنیم و مانند تمام شبکه‌های دیگر یک هسته، دیتاسنتر و لایه اکسس و غیره دارد. برخلاف باور همه که گمان می‌‌کنند منظور از شبکه ملی اطلاعات یعنی اینکه ما شبکه جدیدی را از نو طراحی و پیاده می‌کنیم، باید بگویم ما یک شبکه‌ در کشور داریم که برخی سیاست‌ها و امکانات را روی آن قرار می‌دهیم.»
تنها ولی‌زاده نیست که قائل به «مفهوم» بودن شبکه ملی اطلاعات است. سید محمدحسن مقدم‌فر مدیرعامل شرکت سیمرغ سامانه نیز معتقد است:«هنوز تعریف شبکه ملی اطلاعات آن‌گونه که باید انجام نشده است. شبکه ملی اطلاعات یک موجود مفهومی است نه فیزیکی. این شبکه شامل مجموعه‌ای از روترها، دیتاسنترها، لست مایل (مانند موبایل، ADSL) و از آن مهم‌تر دربرگیرنده مجموعه‌ای از محتواست که از روی آن عبور می‌کند. بسیاری از متولیان شبکه تاکید صرف بر جنبه محتوا دارند و آن را شبکه ملی اطلاعات می‌دانند. برخی نیز بر جنبه سخت‌افزار و تجهیزات آن تاکید می‌کنند. در حالی ‌که هر دو اینها هم می‌تواند باشد هم می‌تواند نباشد. شبکه ملی اطلاعاتی مفهومی است که می‌گوید گذرگاهای اطلاعاتی در داخل کشور باشد.»

آیت‌الله مکارم شیرازی:

ایجاد شبکه ملی اطلاعات در فضای مجازی راهکاری برای رفع مشکل شبکه اجتماعی تلگرام است. پهنه و فضای اختصاص‌یافته به تلگرام را به شبکه ملی اطلاعات اختصاص دهید و فضاهایی را در داخل ایجاد و همان امکاناتی را که تلگرام به مردم می‌دهد، ارائه کنید.

آنچه انجام شد

صرف نظر از ماهیت شبکه ملی اطلاعات آنچه در هفته دولت به عنوان فاز اول این شبکه رونمایی شد، حاصل تلاش سه‌ساله دولت یازدهم بود. طی سه سال گذشته اقدام‌های متعددی از سوی سازمان فناوری اطلاعات، سازمان تنظیم مقررات و ارتباطات رادیویی و شرکت ارتباطات زیرساخت با همکاری شرکت‌های مطرح ICT در راستای بهبود زیرساخت‌های ارتباطی و چیدن قطعات پازل شبکه ملی اطلاعات انجام گرفت تا جایی که پهنای باند کشور چهار برابر شد و تعداد کاربران اینترنت با رشد ۱۰ برابری از ۵/۳ میلیون نفر به ۳۵ میلیون رسید.
آن‌طور که ولی‌زاده می‌گوید:«همه کنجکاو بودند بدانند با آن کلیک آقای جهانگیری معاون ریاست جمهوری در لحظه راه‌اندازی فاز اول چه اتفاقی افتاده است. واقعیت این است که مردم سه چهار ماه است بدون اینکه خودشان مطلع باشند از شبکه ملی اطلاعات استفاده می‌کنند. بنابراین در روز رونمایی از فاز اول کار خاصی انجام نشد بلکه مجموعه‌ای از کارها طبق هدفگذاری تا آن روز انجام شده بود.» در مراسم رونمایی از فاز اول این شبکه نصرالله جهانگرد رئیس سازمان فناوری اطلاعات و معاون وزیر ارتباطات به بخشی از دستاوردهایی که تا امروز برای اجرای این پروژه حاصل شده است، پرداخت. در شبکه‌ ملی اطلاعات اتفاق‌ها به مرور رخ داد. طبق هدفگذاری در فاز اول آنچه به عنوان دستاورد محقق شد عبارت بود از: تحقق بستر استقلال شبکه، امنیت زیرساخت‌ها، خدمات و کاربران، افزایش محتوا و خدمات داخلی و میزبانی داخلی و در نتیجه افزایش سهم ترافیک داخلی در سبد مصرفی کاربران (در گذشته فقط ۱۰ درصد محتوا داخلی بود الان به ۴۰ درصد رسیده است و باید به ۷۰ درصد برسد)، شکل‌گیری اقتصاد ارائه محتوا و خدمات پهن‌باند داخلی (آوردن محتوا به داخل باید صرفه اقتصادی داشته باشد)، برقراری سامانه K-ROOT، برقراری دروازه‌های بین‌المللی در چهار نقطه، اصلاح نظام تعرفه ترجیحی ترافیک داخلی، تسهیل امکانات ذخیره و بازیابی اطلاعات در داخل کشور، بهبود نسبی ترافیک، ارائه خدمات دولت الکترونیکی و ارائه انواع خدمات دیجیتال.

اصلاح معماری هفتاد ساله

آن‌گونه که رئیس سازمان فناوری اطلاعات می‌گوید:«بعد از ۷۰ سال معماری شبکه اصلاح شده است. تمام ترافیک ما مبتنی بر صوت بوده است اما امروز با کمک نیروهای کاملاً داخلی بدون حضور وندور خارجی کار طراحی را انجام داده‌ایم و تمام کابل‌ها به فیبر تبدیل شده است؛ به طوری که در حال حاضر ۶۵ تا ۷۰ هزار کیلومتر شبکه فیبر بین‌استانی و ۱۰۰ هزار کیلومتر داخل استانی داریم. بنابراین تمام شهرهای کشور از سه مسیر به فیبر وصل خواهند شد و اصل ترافیک کشور به این شکل خواهد بود هرچند مایکروویو و ماهواره هم وجود دارد اما سهم آنها کمتر خواهد بود.» اگر بخواهیم بنابر آمار و ارقام دقیق از اقداماتی که برای ارتقای زیرساخت شبکه ملی اطلاعات انجام شده است صحبت کنیم، می‌توانیم از توسعه فیبر نوری، افزایش بخش هسته شبکه، توسعه دسترسی به پهنای باند ثابت و سیار (نسل‌های سوم و چهارم)، مراکز داده و زیرساخت دولت الکترونیکی، راه‌اندازی چهار مرکز تبادل ترافیک داخلی یا IXP در تهران، تبریز، شیراز و مشهد، راه‌اندازی شبکه‌های توزیع محتوا یا CDNها در شهرهای بزرگ و گسترش شبکه‌های انتقال بگوییم.
آنچه در خصوص شبکه فیبر نوری طی سه سال گذشته رخ داده ایجاد ۱۳هزار کیلومتر فیبرنوری جدید و رساندن مجموع شبکه فیبرنوری کشور به ۵۸ هزار کیلومتر بوده است. ظرفیت بخش هسته شبکه نیز از ۶۰۰ گیگابیت بر ثانیه با افزایش پنج برابری به چهار هزار گیگابت بر ثانیه رسیده و ستون فقرات IP کشور نیز تقویت، و معماری و هم‌بندی شبکه اصلاح شده است.

رمضان‌علی سبحانی‌فر، نماینده مردم سبزوار در مجلس:

امروز باید همه دستگاه‌های اجرایی کشور به سمت هم‌افزایی برای استفاده از طرح شبکه ملی اطلاعات و دسترسی به اطلاعات پیش روند تا بتوانیم از داده‌های موجود در داخل کشور برای ارائه خدمات به مردم استفاده کنیم.

۶ IXP در ۴ نقطه

بسیاری بر این باورند که بزرگ‌ترین اتفاقی که برای شبکه ملی اطلاعات افتاد، اقدام شرکت زیرساخت برای راه‌اندازی IXP بود تا اطلاعات در کشورهای دیگر گردش نکند بعد به دست مخاطب برسد. از جمله کسانی که بر اهمیت ایجاد این مراکز تاکید دارند محمد حسن مقدم‌فر مدیرعامل شرکت سیمرغ سامانه‌ است. به گفته او «بخشی از شبکه ملی اطلاعات قبلاً با جدا کردن IPهای بین‌المللی از IPهای اینترانت اتفاق افتاده بود و ترافیک کشور در اینترانت در حال چرخش بود. بزرگ‌ترین معضل جلوگیری از رفتن ترافیک کشور به خارج بود. نه فقط به خاطر دلایل امنیتی بلکه هزینه نیز اهمیت داشت. شبکه ملی اطلاعات از این دید موفق بوده است».
بهنام ولی‌زاده در توصیف این IXPها چنین می‌گوید:« IXPها سوئیچ‌های پرظرفیتی هستند که پورت یک گیگ و ۱۰ گیگ هم دارند. همه اپراتورها به طور مستقیم به آن متصل می‌شوند. پیش از این برای اتصال به سایت یک بانک، باید درخواست از یک اپراتور ADSL به زیرساخت می‌رفت و بعد از آنجا به دیتاسنتر آن بانک مستقر در یک اپراتور ADSL دیگر متصل می‌شد تا بالاخره به آن سایت دسترسی پیدا می‌کرد. حالا همه اپراتورها و دیتاسنترها به هر چهار IXP متصل شده‌ و می‌شوند. اپراتور با تشخیص اینکه آی‌پی مورد نظر کاربر داخلی است یا خارجی درخواست را به IXP می‌فرستد و از آنجا به سمت دیتاسنتر آن سایت مورد نظر که در داخل است، سوئیچ می‌کند. به همین دلیل طی چند ماه گذشته دسترسی به محتوای ویدئویی داخلی خیلی بهتر شده است.»
پیش از این شرکت زیرساخت، درگاه ورودی اینترنت را در دو نقطه از تهران قرار داده بود و از آنجا به سایر نقاط کشور منتقل می‌کرد اما به مرور زمان به دلیل ریسک از بین رفتن دیتا در صورت بروز مشکل در یکی از این درگاه‌ها، حالا در مشهد، شیراز و تبریز هم این درگاه‌ها راه اندازی شده است و در مجموع شش درگاه ورودی در کشور داریم که در عین حال مراکز تبادل اطلاعات (IXP) و CDN هم هستند. مثلاً اینترنتی که از ترکیه و از راه مرز بازرگان وارد کشور می‌شود، در تبریز پیاده و همان‌جا توزیع می‌شود. از مسیرهای مختلفی همچون ترکیه، ارمنستان، آذربایجان، کویت و چابهار و اهواز و از پروایدرهای مختلفی، اینترنت وارد کشور می‌شود و دیگر مانند گذشته محدود به ورودی‌های جاسک و فجیره نیست.

باندی به پهنای ایران

یکی از زیرساخت‌های لازم برای راه‌اندازی شبکه ملی اطلاعات بحث دسترسی پهن‌باند ثابت و سیار بوده و اقدامات قابل توجهی در این زمینه انجام شده است. در حوزه ثابت تعداد پورت‌های پهن‌باند از ۴/۶ میلیون پورت در سال ۹۲ به ۴/۱۱ میلیون پورت در شهریور ۹۵ رسید. در حوزه سیار نیز شبکه‌های دسترسی پهن‌باند تا جایی گسترش پیدا کرد که حالا بیش از ۳۰ میلیون کاربر نسل سوم و چهارم دارد. ضمن اینکه سرعت دسترسی پهن‌باند سیار نیز افزایش پیدا کرد. پروانه‌های FCP و MVNO صادر و فرکانس TD-LTE تخصیص داده و دسترسی به آن در ۲۵ مرکز استان ایجاد شد. با طرح USO ۲۴ هزار روستا از طریق ADSL و LTE متصل شده‌اند. دسترسی پهن‌باند سیار ۴G در بیش از ۲۵۰ شهر و ۳G در حدود هزار شهر ایجاد شده است.

علی مطهری، نماینده مردم تهران در مجلس:

مشکل اصلی ما در فضای مجازی سایت‌های غیراخلاقی است. یکی از راه‌حل‌ها در مواجهه با شبکه‌های اجتماعی، راه‌اندازی شبکه ملی اطلاعات است.

استقلال یا وداع با اینترنت؟

آنچه از روز اول تحت عنوان شبکه ملی اطلاعات مطرح و الزامات آن تعریف شده تاکید پررنگی بر استقلال از شبکه‌های دیگر همچون اینترنت داشته است. به خصوص در دوران وزارت محمود واعظی گام‌های متعددی به این منظور برداشته شد: اصلاح شبکه و مسیریابی آن (مسیریابی ترافیک بین‌الملل صرفاً از شبکه زیرساخت)، انتقال نسخه K-ROOT از DNS به داخل کشور، تامین بستر میزبانی سایت‌های دولتی و پربازدید ایرانی در داخل کشور، تامین ظرفیت لازم برای توسعه خدمات ویدئویی (اشتراک ویدئو و VOD) در بستر شبکه ملی اطلاعات، توسعه خدمات پایه داخلی (جویشگر، پست الکترونیکی و غیره)، تمدید تسهیلات حمایت از پیام‌رسان‌های بومی و شاید از همه مهم‌تر اصلاح مقررات حقوقی و اقتصادی به نفع شکل‌گیری محتوا و خدمات داخلی از جمله کاهش هزینه ترافیک داخلی و تفکیک هزینه ترافیک داخلی و خارجی مطابق با مصوبه ۲۳۷کمیسیون تنظیم مقررات و راه‌اندازی مراکز تبادل ترافیک داخلی بر اساس مصوبه ۲۱۴ کمیسیون تنظیم مقررات.
موضوع استقلال از شبکه‌های دیگر همچون اینترنت از همان روز اول باعث نگرانی بسیاری از کاربران اینترنت شد؛ نگرانی از وداع با دنیای رنگارنگ اینترنت و محصور ماندن در فضای ارتباطی محدود به مرزهای جغرافیایی. اما همیشه لزوم حفظ پایداری شبکه بانکی، دلگرمی هرچند نحیفی برای این جماعت نگران بوده چون به باور آنها جلو قطع شدن اینترنت را می‌گرفت. حالا گویا این دلگرمی چندان پابرجا نخواهد ماند. بهنام ولی‌زاده با اشاره به اینکه استقلال شبکه از اینترنت کاری است که باید ادامه پیدا کند، می‌گوید:«الان استقلال در حدی است که حتی اگر اینترنت قطع باشد شبکه بانکی مختل نمی‌شود و شما می‌توانید برخی سایت‌های بانکی را باز کنید.» با این حال ولی‌زاده این اطمینان را می‌دهد که راه‌اندازی شبکه ملی اطلاعات هیچ ربطی به اینترنت ندارد و دسترسی مردم به اینترنت قطع نخواهد شد.
محمود واعظی وزیر ارتباطات نیز در روز راه‌اندازی فاز اول این شبکه با بیان اینکه شبکه ملی اطلاعات هیچ محدودیتی برای کاربران ایجاد نمی‌کند، گفته بود:«برخی تبلیغاتی می‌کنند مبنی بر اینکه شبکه ملی اطلاعات در دسترسی کاربران محدودیت به وجود می‌آورد، در صورتی که این شبکه فقط برای این است که کاربران داده‌های داخلی را با کیفیت بیشتر و تعرفه ارزان‌تر دریافت کنند.»

نصرالله پژمان‌فر، رئیس کمیسیون فرهنگی مجلس:

باید افتخار کرد که برای امنیت کاربران و مراقبت از حریم شخصی آنها شبکه ملی اطلاعات در حال راه‌اندازی است. راه‌اندازی این شبکه برای چک کردن اطلاعات شخصی مردم نیست. هویت کاربران محافظت می‌شود.

آن‌گونه که اسحاق جهانگیری معاون اول ریاست جمهوری می‌گوید:«علت اصلی استقرار سیستم‌هایی چون شبکه ملی اطلاعات اهمیت نقش امروزی اطلاعات و نحوه چرخش و دسترسی به آن است. طراحی شبکه ملی اطلاعات مهم‌ترین قدم برای دسترسی سریع، آسان، امن و باکیفیت به اطلاعات برای مقامات و مردم به شمار می‌رود. این شبکه برای سد اطلاعات نیامده و تلاش دولت از روز اول دسترسی آزاد مردم به اطلاعات است و آیین‌نامه‌های آن را نیز تصویب و ابلاغ کرده است؛ چون شفافیت اطلاعات لازمه حفظ سلامت نظام است.»
مقدم‌فر نیز درباره نگرانی‌ها از احتمال قطع شدن اینترنت پس از راه‌اندازی شبکه ملی اطلاعات چنین می‌گوید:«هوش نهادینه درون مدیریت کشور به وجود آمده است که چنین کاری را انجام ندهند. اگر بخواهند اینترنت را قطع کنند می‌توانند شبکه بانکی را برقرار نگه دارند و مابقی را قطع کنند. وجود یا عدم وجود شبکه ملی اطلاعات هیچ تاثیری در احتمال قطع شدن اینترنت ندارد.»

امنیت شبکه

یکی از مهم‌ترین دغدغه‌ها در فضای مجازی و به تبع آن در شبکه ملی اطلاعات بحث امنیت شبکه است. آمار روزانه حملات سایبری در دنیا همه کشورها را به استقرار سامانه‌های به‌روز امنیتی وا داشته است. اهمیت این موضوع تا جایی پررنگ شده که حتی دبیر شورای عالی فضای مجازی نیز مهم‌ترین الزامات ابلاغ‌شده درباره شبکه ملی اطلاعات را ارتباطات امن و پایدار میان دستگاه‌ها و مراکز حیاتی کشور عنوان می‌کند. به گفته او «منظور ما امنیت در مقابل خطراتی است که شبکه‌های مجازی از خارج مرزها ما را تهدید می‌کنند، خصوصاً از نوع حملات دیداس. شرکت زیرساخت کار خوبی برای مقابله با آن انجام داد و توانست آخرین حمله را که با سرعت ۳۰ گیگابیت بر ثانیه بود، از شبکه ما مهار کند».
بنا بر آماری که رئیس سازمان فناوری اطلاعات در مراسم راه‌اندازی فاز اول شبکه ملی اطلاعات اعلام کرد، تاکنون اقدامات متعددی برای بالا بردن امنیت شبکه انجام شده است. به عنوان مثال سامانه‌ شناسایی فیشینگ درگاه‌های پرداخت الکترونیکی و مرکز هماهنگی و اقدام امنیت شبکه راه‌اندازی شده و تعداد و تنوع درگاه‌های بین‌الملل و همچنین پهنای باند بین‌المللی برای مقاوم‌سازی افزایش یافته است. ضمن اینکه هم‌بندی شبکه، مقاوم‌سازی و ظرفیت‌های مازاد برای مقاوم‌سازی در برابر خدمات DDOS ایجاد شده ‌است. همچنین نظام پالایش اطلاعات اصلاح و پالایش هوشمند پیاده‌سازی شده است. علاوه ‌بر این در ۳۱ مرکز شبکه آپا راه‌اندازی شده که اینها مستقل از ایجاد سامانه‌های احراز هویت کابران بوده است؛ موضوعی که شاید به نظر کاربران خود احساس ناامنی به وجود می‌آورد اما به گفته بهنام ولی‌زاده مدیر کل مدیریت یکپارچه‌سازی شبکه ملی اطلاعات «در کل دنیا برای تشخیص محتوای مجرمانه باید شناسه کاربران موجود باشد تا بتوان از آنها جلوگیری کرد. در شبکه ملی اطلاعات هم کاربر دیده می‌شود. کاربری که وارد سایت بانکی می‌شود و می‌خواهد خرید اینترنتی انجام دهد باید مورد شناسایی قرار گیرد تا از بحث‌های جعل و کلاهبرداری گرفته شود».
رئیس سازمان فناوری اطلاعات نیز بر لزوم شناسایی کاربران اینترنت تاکید می‌کند. به گفته جهانگرد «همه موبایل‌ها و نقاط ثابت قابل پیگیری هستند. در حال حاضر زمینه شناسایی کاربران در شبکه مهیا شده و هیچ نقطه ناشناخته‌ای وجود ندارد. ضمن اینکه به هویت و آدرس نامعین در شبکه سرویس داده نمی‌شود».

امنیت و حریم خصوصی کاربران

بعد از انتشار اطلاعات کاربران اپراتور دوم در فضای مجازی حفظ اطلاعات و حریم خصوصی بیش از همیشه دغدغه کابران فضای مجازی شده است. وزیر ارتباطات در اظهارات خود بارها تاکید می‌کند که بحث حریم خصوصی هیچ ارتباطی به شبکه ملی اطلاعات ندارد. به گفته واعظی «ما یک نظام مانند همه نظام‌های دنیا داریم و طبق قانون ما، هویت همه مصرف‌کنندگان تلفن و اینترنت مشخص است و ارتباطی به شبکه ملی اطلاعات ندارد. قبل از شبکه ملی اطلاعات نیز هویت‌ها مشخص بود. دولت خودش را موظف می‌داند از حریم خصوصی کسانی که از شبکه (چه در زمینه‌ مخابرات و چه آی‌تی) استفاده می‌کنند، صیانت کند و البته اینکه اطلاعات مردم در ایران تحت نظر دولت باشد بیشتر محافظت می‌شود تا اینکه اطلاعات به خارج برود و هیچ کسی مسئول آن نباشد».

تغییر فضای محتوای دیجیتال کشور

گام‌های موثری در حمایت از تولید محتوا به عنوان یکی از موضوعات کلیدی شبکه ملی اطلاعات برداشته شده است اما هنوز برخی بر این باورند که موانع متعددی بر سر راه توسعه و تجارت آن وجود دارد.

به نظر شما توسعه شبکه ملی اطلاعات چه کمکی به تولیدکنندگان و منتشرکنندگان محتوا می‌کند؟
شبکه ملی اطلاعات بیش از آنکه یک ماهیت یا تعریف مشخص داشته باشد یک مفهوم ترکیبی از محتوا و زیرساخت شبکه‌ای است. همواره دسترسی سریع‌تر، راحت‌تر و ارزان‌تر مردم به اینترنت در هر زمان و مکانی، فرصت‌های توسعه برای صاحبان محتوا و تولیدکنندگان آن بوده است. تغییراتی که طی دو سه سال اخیر در توسعه ارتباطات کشور شاهد بوده‌ایم شاید به تدریج برایمان عادی یا نامحسوس شده باشند اما قطعاً تاثیر جدی بر فضای محتوای دیجیتال کشور گذاشته است.

آیا شبکه ملی اطلاعات علاوه بر مواردی که گفتید راهکار دیگری هم در جهت منافع تولیدکنندگان و منتشرکنندگان محتوا ارائه می‌کند؟
خیر راهکار ویژه‌ای وجود ندارد اما اصولاً تمرکز و تبلیغ هر موضوعی تا حدودی به گسترش سرمایه‌گذاری در آن حوزه کمک می‌کند؛ مثلاً اگر در آمریکا از فردا تمرکز تبلیغاتی و سیاسی به جای بسکتبال روی بازی زو باشد به تدریج این بازی به حرکت درمی‌آید. موضوع اهمیت محتوا در ایران نیز شبیه همین مثال است.

تولید محتوا کار هزینه‌بری است اما کسی در ایران بایت آن پولی نمی‌پردازد. راه کسب درآمد از تولید محتوا چیست؟ آگهی تبلیغاتی یا گرفتن سهم تولیدکننده از مصرف ترافیک اپراتورهای اینترنت؟
تا حدودی حق با شماست ولی روش‌های مختلفی نیز وجود دارد؛ از پرداخت به صاحب محتوا بابت نمایش آن در سرویس‌های کاربر‌محوری همچون آپارات – که از چهار ماه پیش توسط آپارات راه‌اندازی شده – تا فروش تک به تک محتوا در سرویس‌های VOD، یا حتی اسپانسر گرفتن برای محتواهای پربازدید؛ ما هر سه روش را تجربه کرده‌ایم. هر یک از این روش‌ها اگر با شرایط محتوا هماهنگ باشند می‌توانند درآمدزایی کنند؛ البته درآمدزایی متناسب با مقدورات فعلی صنعت محتوا که تا حدود زیادی گرداننده چرخ تیم تولیدکننده محتواست.

عطش تولید محتوا نداریم

برخی می‌گویند بدون تولید محتوا شبکه ملی اطلاعات اساساً شکل نمی‌گیرد. با وجود این تاکیدها، وضعیت کشور در تولید محتوا چه در فضای مجازی چه در دنیای بیرون، چنگی به دل نمی‌زند. با این حال نصر‌الله جهانگرد رئیس سازمان فناوری اطلاعات نسبت به وضعیت کنونی رضایت دارد و می‌گوید:«وقتی ما کار را شروع کردیم حجم داده‌های فارسی در فضای مجازی حدود ۶/۰ درصد بود و الان حدود ۴/۱ است و یکی از دلایلش این است که بیش از ۳۰ میلیون گوشی هوشمند وجود دارد که می‌تواند داده‌ها را بگیرد و بفرستد. همچنین برای اینکه ترافیک داخل در کشور بهینه شود، اقداماتی با کمیسیون تنظیم مقررات ارتباطات انجام شده، هزینه پهن باند را کاهش دادیم و اقداماتی برای اقتصادی کردن کاهش هزینه دسترسی مردم، کاهش هزینه پهنای باند، صورت گرفته است.»
به عنوان یکی از ارکان اصلی تحقق شبکه ملی اطلاعات تاکنون اقدامات صورت‌گرفته در حوزه محتوا و خدمات پایه اعم از تولید بومی محتوا عبارت‌اند از موتورهای جست‌وجو، پست الکترونیکی، مرورگر وب، خدمات الکترونیکی، خدمات VOD، شبکه‌های اجتماعی بومی، تولید نرم‌افزار و تجهیزات امنیتی، تجهیزات پرمصرف شبکه و غیره.
درباره ایجاد وضعیت نامطلوب تولید محتوا در کشور مقدم‌فر می‌گوید:«بخش خصوصی باید تولید محتوا کند و دغدغه دولت این باشد تا فروش این محتوا را تسهیل کند. بدین ترتیب به تولید محتوا ترغیب می‌شوند. پدیده‌ای که کم و بیش در حال رخ دادن است. آنهایی که تاکید دارند شبکه ملی اطلاعات فقط بحث محتواست اول باید مشکل تجارت محتوا را حل کنند، سپس بخش خصوصی واقعی تولید محتوا خواهد کرد. هرچند الان هم با چنگ و دندان این کار را انجام می‌دهد اما آن موقع این کار را ارزان‌تر انجام خواهد داد.»

طعم شیرین تعرفه ارزان برای کاربر

اتفاق دیگری که در شبکه ملی اطلاعات افتاده بازنگری قیمت‌ها بوده است. در برنامه‌ریزی کوتاه‌مدتی که برای اجرای شبکه ملی اطلاعات در نظر گرفته شده بود دو شاخص اهمیت برجسته‌ای داشتند: میزان ترافیک داخلی که از ۱۰ درصد در سال ۹۲ به حدود ۴۰ درصد در شهریور ۹۵ رسید و باید تا سال آینده به ۵۵ درصد افزایش یابد. شاخص مهم دیگر هزینه دسترسی بود که متوسط نسبت هزینه سالیانه پرداختی هر کاربر شبکه برای دسترسی پهنای باند با سرعت پایه بدون محدودیت (دو مگابیت بر ثانیه) به سرانه درآمد کشور است. این شاخص از ۱۲ درصد در شهریور ۹۲ به سه درصد در شهریور امسال کاهش پیدا کرد.
آذری جهرمی مدیرعامل شرکت ارتباطات زیرساخت در این‌باره گفته بود:«موضوع تفکیک ترافیک داخلی و خارجی در شبکه ملی اطلاعات با هدف کاهش قیمت دسترسی به خدمات آنلاین برای کاربران صورت گرفته است، به نحوی که طبق مصوبه ۲۳۷ کمیسیون تنظیم مقررات ارتباطات، شرکت‌های ارائه‌دهنده خدمات اینترنتی شش ماه فرصت خواهند داشت تا نسبت به تفکیک تعرفه‌ها برای کاربران اقدام کنند. به این معنی که چنانچه کاربران از سرویس‌ها و سایت‌های داخلی استفاده می‌کنند، هزینه پهنای باند آنها به مراتب کمتر از زمانی خواهد شد که از سایت‌های خارجی و سرویس‌های خارجی که میزبانی آنها در خارج از کشور است، استفاده می‌کنند.» طبق مصوبه ۲۳۷ کمیسیون تنظیم مقررات، پهنای باند اینترنت بین‌الملل تا سقف ۴۲ درصد و پهنای باند شبکه داخلی تا ۸۴ درصد کاهش قیمت داشته است. این کاهش قیمت برای کاربران نهایی تا سقف ۳۶ درصد ملموس خواهد بود که البته بستگی به میزان مصرف کاربر دارد. در واقع کاربری که کم‌مصرف باشد حدود ۱۰ درصد کاهش قیمت را حس می‌کند اما کاربری که مصرف بیشتری داشته باشد، هزینه‌هایش تا ۳۶ درصد کاهش خواهد یافت. این کاهش قیمت در ارتباط موبایلی نیز حدود ۲۰ درصد خواهد بود.

فردای امروز

شبکه ملی اطلاعات مدام در حال رشد و گسترش تدریجی در زمینه‌های مختلف خواهد بود. هدفگذاری انجام‌شده برای فاز دوم که در بهمن‌ماه رونمایی می‌شود شامل امنیت زیرساخت‌ها، خدمات، کاربران و حفظ حریم خصوصی آنها، افزایش محتوا و خدمات داخلی (به ویژه خدمات پایه داخلی از قبیل پیام‌رسان‌ها و سایر OTTها)، توسعه خدمات دیجیتال، توسعه کسب‌ و ‌کارهای ICT، گسترش شبکه ترافیک دیتا موبایل ۳G و LTE به سراسر شهرها (الان ۳۰۰ شهر تحت پوشش است)، شکل‌گیری اقتصاد مراکز داده و ارائه خدمات دولت الکترونیکی جدید خواهد بود. همچنین تا فاز سوم که روز جهانی ارتباطات در شهریور ۹۶ رونمایی می‌شود باید به این اهداف رسید: استقلال کارکردی و محتوای شبکه، امنیت زیرساخت‌ها، خدمات، کاربران و حفظ حریم خصوصی آنها، شکل‌گیری اقتصاد تولید و عرضه محتوا و خدمات پهن‌باند داخلی برای بخش خصوصی، غالب شدن ترافیک داخلی به خارجی، رشد کسب ‌و کارهای ICT، خدمات الکترونیکی عمومی جدید و تکمیل زیرساخت خدمات دولت الکترونیکی.
از نظر کمی نیز برای برنامه توسعه شبکه ملی اطلاعات در بلندمدت شاخص‌هایی در نظر گرفته شده است. طبق برنامه‌ریزی‌‌های صورت‌گرفته ضریب نفوذ دسترسی پهن‌باند ثابت خانگی که الان ۶۰ درصد است، باید در سال ۱۴۰۱ به ۸۰ برسد. در حوزه سیار هم در حال حاضر این ضریب نفوذ ۳۵ درصد است و باید در سال ۱۴۰۱ به ۶۰ برسد. متوسط سرعت دسترسی به پهن باند الان چهار مگابیت بر ثانیه است و در سال ۱۴۰۱ باید به ۲۵ مگابیت بر ثانیه برسد. در خصوص شاخص سرانه ترافیک نیز باید از ۲۷ کیلوبیت بر ثانیه امروزی به۳۰۰ کیلوبیت بر ثانیه برسیم. نسبت ترافیک داخلی به خارجی نیز از ۵۰ درصد باید به ۸۰ درصد برسد

نظر بگذارید

اولین نفری باشید که نظر میگذارد

اعلان برای
avatar
wpDiscuz