نسخه فیزیکی

  • شهر کتاب مرکزی تهران – خیابان دکتر شریعتی – بالاتر از خیابان استاد مطهری – نبش کوچه کلاته – فروشگاه مرکزی شهر کتاب
  • شهر کتاب کاشانک نیاوران، کاشانک، نرسیده به سه راه آجودانیه
  • نشر ثالث خیابان کریم‌خان زند، بین خیابان ایرانشهر و ماهشهر، پلاک ۱۵۰
  • شهر کتاب سعادت آباد انتهای خیابان ایران‌زمین، جنب فرهنگسرای ابن‌سینا، شهر کتاب ابن‌سینا

آرشیو نوشته‌‌های نسیم سلطان‌بیگی

شماره 54 خدمت و تجارت میزگرد صفحه 80

مدیران ارتباط فردا اعلام کردند

فینوتک، مدعی نوآوری

شرکت تجارت الکترونیکی ارتباط فردا نزدیک به یک سال است پروژه‌ای را آغاز کرده که حلقه واسطی میان بانک‌ها، بیمه‌ها و بورس از یک سو و کسب‌وکارها از سوی دیگر است. پلتفرم فینوتک این امکان را می‌دهد که سرویس‌های بانکی استانداردسازی شوند و در اختیار کسب‌وکارها قرار گیرند و با این کار نظام بانکی به سمت بانکداری باز حرکت کند. این پلتفرم در ابتدا کارش را با حوزه بانکداری آغاز کرد، اما در ادامه مسیر به نوآوری باز رسید و بیمه و بورس را هم پوشش داد. سوالات بسیاری در این میان مطرح بود، مانند اینکه فینوتک چقدر توانست نظام بانکی را به سمت بانکداری باز ببرد و آیا کسب‌‌وکارها از این بستر جدید استقبال کردند و به آن متصل شدند و چالش‌های پیش‌ روی آنها در این مدت چه مواردی بوده است؟ ما برای گرفتن پاسخ این سوالات و دیگر ابهاماتی که در این زمینه وجود داشت به ارتباط فردا رفتیم تا با حامد قنادپور مدیرعامل ارتباط فردا، مهسا خمیسی مدیر فینوتک و حسن مختاریان مدیر توسعه محصول شرکت ارتباط فردا گپ‌وگفتی انجام دهیم. یک روز بارانی دی‌ماه بود که عازم ارتباط فردا شدیم. بارانی که در جاده پردیس تبدیل به برف و مه شد و نتیجه آن تصادفی

شماره 53 خدمت و تجارت دولت الکترونیکی صفحه 70

با گذشت بیش از پنج ماه از افتتاح سرویس دولت همراه

واماندگی «دولت همراه»

۲۲ بــار بــه عنوان رئیس ســازمان فنــاوری اطلاعات حاضر شــد. تنها پس از گذشــت ســه روز از این همایش ســرائیان جایگزیــن جهانگرد و نصراللــه جهانگــرد بــه عنــوان معــاون فناوری های نویــن وزارت ارتباطات معرفی شــد. در این جلســه او بــرای آخرین بــار اقدامات انجام شــده از ســوی این وزارتخانه را برای توســعه دولت الکترونیکی و معماری ســازمانی شــبکه ملی اطلاعات تشــریح کرد. اما در لحظه نگارش این گزارش جهانگرد همچنان رئیس سازمان فناوری اطلاعات بود. دولت همراهی که بیش از پنج ماه از افتتاح آن گذشته اما همچنان در دسترس عموم نیست و بر اساس آنچه جهانگرد گفته، قرار است پیش از دهه فجر امسال در دسترس عموم قرار گیرد. رضا باقری اصل، معاون دولت الکترونیکی سازمان فناوری اطلاعات، می‌گوید این سرویس زمانی در اختیار عموم قرار می‌گیرد که ارزش افزوده‌ای برای مردم داشته باشد و به نظر می‌رسد هنوز این ارزش افزوده به دولت همراه اضافه نشده است. همکاری نکردن دستگاه‌های دولتی برای ارائه سرویس‌هایشان به دولت همراه علت اصلی نبود این ارزش افزوده است. چابک نبودن مدیران و کارمندان و گریز آنها از شفافیت، دلایل اصلی این عدم همکاری است. دولت همراه پلتفرمی یکپارچه است که با شعار «شفافیت در ارائه خدمات دولتی و عمومی به مخاطبان» طراحی

شماره 53 ورودی ورودی صفحه 17

حراجمعه ما و بلک‌فرایدی آنها

حراجمعه امسال هم مثل دو سال پیش با افت و خیزهای فراوانی گذشت. اختلال ۱۴ساعته سایت بامیلو که امسال برای سومین سال متوالی حراجمعه یا همان بلک‌فرایدی را برگزار می‌کرد داغ‌ترین خبر آن روزها شد. اما به نظر می‌رسد بلک‌فرایدی آنها چنان که باید بر تقویم ما نمی‌نشیند. زمانی که پایان سال میلادی و «عید مردماس» و هنوز سه ماهی تا پایان سال ما مانده است. شاید این بزرگ‌ترین دلیلی باشد که باعث می‌شود این حراجمعه آن بلک‌فرایدی نباشد. حراجمعه امسال که به پایان رسید گلایه‌ها آغاز شد. گلایه از تخفیف‌های پوشالی و قیمت‌هایی که واقعی نبود. گلایه از آماده نبودن سرورها و از دسترس خارج شدن‌شان و گلایه از همه آنچه از ایران ما نه جهانی اول که جهانی در رده سوم ساخته است. شاید همین حراجمعه هم تکاپوی جامعه استارت‌آپی کشور برای نزدیک کردن ایران به سکوی جهان اول است. تلاشی که به نظر می‌رسد در ریل درستی قرار نگرفته است. شاید اگر این حراجمعه به جای همزمانی با پایان سال میلادی در ماه‌های پایانی سال شمسی و روزهای نزدیک به عید نوروز برگزار می‌شد، بعد از سه سال جایی میان مردمان خودمان باز کرده بود. اما حتی دیجی‌کالا هم که همان سه سال پیش در رقابت با

شماره 52 خدمت و تجارت پرونده - خدمت و تجارت صفحه 76

نزدیک به یک ماه از در دسترس نبودن سامانه ای‌نماد گذشت

نماد اعتماد کمرنگ

دیجی‌کالا و البسکو به عنوان اولین کسب و کارهای الکترونیکی زمانی نماد اعتماد گرفتند که هنوز هیچ سازوکار مشخصی برای پیشبرد آن پیش‌بینی نشده بود و قرار بود نماد اعتماد الکترونیکی پل اعتماد مردم به این کسب و کارها باشد. زمانی ‌که مردم با ترس و لرز خرید الکترونیکی انجام می‌دادند و از تحویل کالایشان مطمئن نبودند نماد اعتماد بستر اعتمادساز شد و پس از آن کسب و کارها خود برای دریافت آن پیش‌قدم می‌شدند، اما مصوبه بانک مرکزی که بر پایه مصوبه‌ای از شورای عالی امنیت ملی صادر شده بود و شرکت‌های ارائه‌دهنده خدمات پرداخت را ملزم کرده بود فقط به فروشگاه‌هایی درگاه اینترنتی بدهند که نماد گرفته باشند ورق را کمی برگرداند. اگر تا پیش از آن فروشگاه‌ها برای معرفی بهتر کسب و کارشان اقدام به دریافت نماد اعتماد می‌کردند، اما پس از آن اجباری شد و این اجبار برخی از کسب و کارها را معطل کرد؛ از جمله این کسب و کارهای معطل‌مانده در این بین فین‌تک‌ها بودند. هر چند هم‌اکنون با شکل‌گیری پرداخت‌یارها دیگر نیازی به دریافت نماد اعتماد ندارند، اما مخالفت با اجبار دریافت نماد اعتماد الکترونیکی تقریباً از همان زمان شکل گرفت. به عقیده بسیاری از فعالان بازار با توجه به اینکه این مصوبه

شماره 51 ورودی ورودی صفحه 17

در انتظار همدلی از دست ‌رفته

مرکز توسعه تجارت الکترونیکی در نتیجه مطالعه امکان‌سنجی تجارت الکترونیکی (پروژه متا)، که در سال ۸۱ اجرا شد و جزو پروژه‌های پیش‌بینی‌شده در طرح تکفا بود، شکل گرفت. مرکزی که می‌توانست تاثیر بسیاری بر اقتصاد کشور داشته باشد و مسیر توسعه در کشور را دستخوش تحولات جدی کند. اما این مسیر آن‌گونه که پیش‌بینی شده بود طی نشد. روسای پیشین مرکز توسعه بر این باورند که وزرا آنچنان که باید با مرکز همدل نبودند و به همین دلیل نیز این مرکز تقویت نشد. اما ریشه همدل نبودن وزرا را می‌توان در شرایط متلاطم اقتصادی جست‌وجو کرد که چند سالی کشور را درگیر خود کرده بود و امواج این دریای توفانی در آن سال‌ها هر روز خروشان‌تر از روز گذشته به ساحل اقتصاد کشور می‌کوبید و در نهایت پس از این توفان سهمگین هم آرامشی در پی نبود. ویرانه‌ای به جا مانده بود و وزرای بازرگانی و پس از آن صنعت، معدن و تجارت باید به ساختن این ویرانه می‌پرداختند و تجارت الکترونیکی در این میان غریبه‌ای بود که آنها نگاه نه‌چندان مطمئن خود را به او دوخته بودند و باور نمی‌کردند که شاید راه نجات از این ویرانه همان غریبه‌ای باشد که گوشه‌ای ایستاده و چشم در چشم اقتصاد تخریب‌شده

شماره 51 خدمت و تجارت پرونده - خدمت و تجارت صفحه 80

اولین رئیس مرکز توسعه تجارت الکترونیکی:

روند مرکز جای خوش‌بینی باقی نمی‌گذارد

جعفر محمودی که اولین رئیس مرکز توسعه تجارت الکترونیکی بود درخلال گفت‌وگو می‌گویدکه به آینده مرکز خوش‌بین نیست. او دلیل این مساله را نبود درک درست از جایگاه استراتژیک مرکز توسعه تجارت الکترونیکی می‌داند. محمودی پروژه‌های مرکز را فرابخشی می‌داند و معتقد است در ساختار دولت ما پروژه‌های فرابخشی جایی ندارند و به همین دلیل هم پروژه‌های مرکز توسعه هیچ‌کدام به سرانجام نرسیدند. این مصاحبه توانست گره‌های بسیاری را که درباره مرکز و چرایی نبود جایگاه شایسته آن و در نتیجه پیشرفت نکردن پروژه‌هایش در ذهن ما وجود داشت باز کند. امیدواریم خواندن این مصاحبه ذهن شما را هم نسبت به آنچه که در این مرکز اتفاق افتاده است روشن کند: به نظر می‌رسد باید کمی به عقب برگردیم و از سال ۸۸ شروع کنیم که اساسنامه مرکز توسعه تجارت الکترونیکی تصویب شد. این اساسنامه با چه رویکردی تصویب شد؟ زمان آقای دژپسند (معاون برنامه‌ریزی اقتصادی وزارت بازرگانی) بنیاد خوبی گذاشته شده بود. به این معنا که یک مرکز ولو غیررسمی تحت عنوان مرکز توسعه تجارت الکترونیکی درست شده بود. پیش از حضور من این مرکز وجود داشت. اما در حد هشت ۹ نفر پرسنل داشت و کارش برگزاری همایش بود که سالی یک بار تشکیل می‌شد. اما ایده پشت

شماره 53 گزارش ماه خارج از محدوده صفحه 50

بررسی آنچه در بلک فرایدی ایرانی اتفاق افتاد

جمعه خاکستری

خاستگاه بلک فرایدی آمریکاست و بزرگ‌ترین حراجی سال روز پس از شکرگزاری در آمریکا آغاز می‌شود. در حوزه‌ خلیج فارس هم امارات و سایت سوق، به‌ عنوان اولین کشوری که همگام با بلک فرایدی آمریکا دست به حراج‌های شگفت‌انگیز زد، با جمعه سفید وارد کوران داغ تخفیف‌ها شد. در بلک فرایدی زمان و سرعت عمل حرف اول را می‌زند. در روزهای حراج بلک فرایدی تعداد کالاها محدود است و با توجه به تخفیفی که دارند خیلی زود تمام می‌شوند. بنابراین در این روزها شما وقت ندارید در سایت‌ها بگردید و ببینید کدام کالا بهتر است و کدام مدل مناسب‌تر است، باید از قبل آماده این روز مهم باشید. حالا ایران هم وارد این میدان شده، اما اگر از زمان برگزاری آن بگذریم، مشکلات همیشگی رویدادهای اینچنینی مانند از دسترس خارج‌شدن سایت‌های حراجی و قیمت‌هایی که تخفیف‌های شگفت‌انگیز ندارند و … این‌بار هم رخ‌داد. بسیاری از منتقدان داخلی تنها برنده این حراج را فروشگاه‌های اینترنتی‌ای می‌دانند که با اسم حراج فوق‌العاده از دست بسیاری از کالاهای در انبار مانده و کم‌مشتری خود خلاص شدند. جمعه سیاه امسال مصادف با ۲۴ نوامبر بود اما فروشگاه‌های بزرگ در سراسر دنیا به پیشواز این روز رفتند و حراج فوق‌العاده پایان سال خود را دو

شماره 50 ورودی ورودی صفحه 18

شمشیر گداخته آنها و دستان رهاشده ما

حذف اپلیکیشن‌های ایرانی از اپ‌استور یکی از داغ‌ترین و پرحاشیه‌ترین خبرهای ماه گذشته بود. خبری که در ابتدای انتشار آن برای دوستداران اپل نگاهی همراه با بهت و حیرت به همراه داشت. دوباره تحریمی دیگر. کاربران اپل سال‌هاست هنگام آپدیت اپلیکیشن‌هایشان با پیام «خطای ۱۰۰۹» مواجه می‌شوند. پیامی که می‌گوید شما تحریم هستید! باید وی‌پی‌ان را روشن کنید و موقعیت مکانی خود را تغییر دهید تا بتوانید برنامه‌ها را آپدیت کنید. ما اپل‌دوستان که همیشه خطاپوش دوستدار خود بوده‌ایم، در این سال‌های سخت و سرد تحریم، این بی‌مهری‌ها را از گوشه چشم گذراندیم و دم نزدیم و به آنچه بهترین می‌پنداشتیم وفادار ماندیم. اما این بار دوستدار ما شمشیر گداخته‌اش را بر دور سر گردانید و گردانید و رسید به پرکاربردترین اپلیکیشن‌های بازار آی‌تی ایران و تیغ برانش چنان بر دل‌شان نشست که سفره کاسبی آنها پر خون شد. چشم ما نیز هم. طومارنویسی آغاز شد، صدای اعتراض به بلومبرگ و نیویورک تایمز رسید و درخواست‌ها از ظریف برای یافتن مرهم زخمی که هنوز تازه است به گوش می‌رسید. اما گویی همه درها بسته بود و صدای ما تنها در خانه خودمان می‌پیچید و به سوی خودمان بازمی‌گشت. ما در حصار این خانه محصور شده بودیم و همان اندک آب

شماره 50 خدمت و تجارت پرونده - خدمت و تجارت صفحه 75

دستورالعمل جدید بانک مرکزی برای فعالیت فین‌تک‌ها در راه است

درهای بسته بانک مرکزی و چشمان امیدوار فین‌تک‌ها

فین‌تک‌ها همچنان در میان نهادهای دولتی دست به دست می‌شوند و هنوز قانونی مشخص برای نحوه فعالیت آنها تدوین نشده است. از یک سو بانک مرکزی به آنها اعلام کرده دریافت مجوز برای فعالیت‌شان تنها از سوی این نهاد خواهد بود و از سوی دیگر مرکز توسعه تجارت الکترونیکی می‌گوید فین‌تک‌ها باید نام پذیرندگان خود را به مرکز اعلام کنند و در غیر این صورت فعالیت آنها وجه قانونی نخواهد داشت. در این میان فین‌تک‌ها، که حالا به نظر می‌رسد چشم امید از مرکز توسعه تجارت الکترونیکی برداشته و به درهای بسته بانک مرکزی چشم دوخته‌اند، منتظرند تا ببینند نتیجه جلسات متعدد این نهاد پولی و بانکی کشور برای آنها چه خواهد بود. به نظر می‌رسد این ‌بار بانک مرکزی می‌خواهد خودش سکاندار قانون‌گذاری در این عرصه شود و در این وادی رهبری تا جایی پیش‌ رفته که مرکز توسعه تجارت الکترونیکی از طریق رسانه‌ها در جریان مصوبات آنها درباره فین‌تک‌ها قرار می‌گیرد. آنچه همچنان در هاله‌ای از ابهام باقی‌ مانده جایگاهی است که در این میان از آنِ نماد اعتماد خواهد شد، نمادی که هیچ الزام قانونی‌ای برای دریافت آن وجود ندارد. مساله فین‌تک‌ها نه برای مرکز توسعه تجارت الکترونیکی و نه برای بانک مرکزی مساله جدیدی نیست. بیش

شماره 49 ورودی ورودی صفحه 18

جوان‌گرایی‌ که گم شد

گرمای هوای این روزها تنور وزارت ارتباطات را هم داغ کرده است. وزارتخانه‌ای که در این سال‌ها کمتر رنگ‌ و بوی سیاسی به خود گرفته بود، حالا با انتخاب جوان‌ترین وزیر کابینه دولت دوازدهم تبدیل به یکی از پرحاشیه‌ترین وزارتخانه‌ها برای کسب رای اعتماد شده است. نام محمدجواد آذری جهرمی ۳۶ ساله را کمتر کسی جز فعالان عرصه آی‌تی شنیده بود، اما حالا نامش به عنوان وزیر پیشنهادی ریاست جمهوری دهان به دهان می‌چرخد و حاشیه‌های فراوانی را با خود یدک می‌کشد. بخشی از دوران کاری او که در وزارت اطلاعات بوده حلقه مفقوده‌ای است که هیچ خبر موثقی از آن در دست نیست. کارنامه کاری وزیر پیشنهادی جوان کابینه پیشرفتی را نشان می‌دهد که کمتر کسی در سن و سال او توانسته به آن دست یابد. جهرمی از سال ۸۹ تا ۹۵ سوار بر آسانسوری شد که با سرعتی باورنکردنی در نهایت او را به میان معاونان وزیر ارتباطات رساند و حالا پس از گذشت یک سال از مدیرعاملی او بر شرکت ارتباطات زیرساخت، کاندیدای پست وزارت شده است. کمتر از یک سال پیش با او گفت‌وگویی داشتیم. جوانی خنده‌رو و خوش‌برخورد که به گفته خودش مفصل‌ترین گفت‌وگوی مطبوعاتی‌اش را تا آن زمان با نشریه ما داشت. اطلاعات کاملی

شماره 49 خدمت و تجارت دولت الکترونیکی صفحه 70

گزارشی از عملکرد دولت یازدهم برای توسعه دولت الکترونیکی

حرکت لاک‌پشتی از تئوری به عمل

طرح توسعه دولت الکترونیکی از سال ۱۳۸۹ در دستور کار دولت وقت قرار گرفت، طرحی که قرار بود زیرساختی باشد برای توانمندسازی دستگاه‌های اجرایی و تربیت مدیران و کارشناسان کارآمد. از آن زمان تاکنون به گفته مسئولان این طرح پیشرفتی ۳۵ درصدی داشته و هنوز راه درازی تا خط پایان پیش رو دارد. حالا در روزهای پایانی دولت یازدهم، سازمان فناوری اطلاعات که متولی این طرح است گزارشی درباره آنچه اجرا شده و آنچه قرار است به اجرا درآید منتشر کرده که چکیده‌ای از آن را در گزارش زیر می‌خوانید: بر اساس گزارش مفصلی که از سوی سازمان فناوری اطلاعات در این‌باره منتشر شده، دولت در فاز نخست ایجاد و استقرار دولت الکترونیکی و پنجره‌های واحد خدمات را مورد توجه قرار داد و در فاز بعدی به تکمیل قابلیت‌های آن با به‌کارگیری کاربری‌های جدید فناوری از جمله دولت الکترونیکی سیار و نسل دوم دولت الکترونیکی و گذار به دولت الکترونیکی خدمت‌محور خواهد پرداخت. همچنین نقشه جامع دولت الکترونیکی ایران پس از ابلاغ قانون مدیریت خدمات کشوری، قانون برنامه پنجم توسعه و ابلاغ سیاست‌های کلی نظام، در سال ۱۳۹۰ تدوین شد. در بخشی از این گزارش آمده است: گزارش رقابت‌پذیری جهانی تاکید دارد که ایران برای رشد و توسعه بیشتر باید

شماره 48 خدمت و تجارت بانکداری الکترونیکی صفحه 74

آیا موج جدید فیلترینگ فین‌تک‌ها در راه است؟

فیلتر و رفع‌ فیلتر حاشیه‌ ساز

خبر کوتاه بود اما پرحاشیه. موج جدید فیلترینگ فین‌تک‌ها از راه رسید. بار دیگر چهار استارت‌آپ فین‌تکی فیلتر شد و باز هم در ابتدای کار به دلایلی نامعلوم. دلایلی که هر چه گذشت بیشتر روشن شد. دلیل فیلتر شدن آنها صورت‌جلسه‌ای بود که میان بانک مرکزی و دادستانی تنظیم شده بود و بر اساس آن بانک مرکزی باید برای صدور مجوز فعالیت آنها اقدام‌های لازم را به عمل می‌آورد. اما بانک مرکزی اقدامی نکرد و کارگروه تعیین مصادیق محتوای مجرمانه اینترنتی اقدام به فیلتر کردن آنها کرده بود. فیلترینگی که حتی وزیر ارتباطات هم از آن بی‌خبر بود. در نهایت پس از شش روز برخی از این استارت‌آپ‌ها رفع فیلتر شدند، رفع فیلتری که معلوم نیست دائمی باشد یا موقتی. عصر جمعه بود که این خبر پیچید و موج جدید حاشیه‌ها را با خود به همراه آورد. انجمن کسب‌وکارهای فین‌تک اطلاعیه‌ای منتشر و در آن اعلام کرد:«کسب‌وکارهای فین‌تک امروز (۱۶ تیرماه) با موج جدیدی از فیلترینگ یک‌طرفه از سمت کارگروه تعیین مصادیق محتوای مجرمانه اینترنتی مواجه شدند. این اتفاق در حالی در صبح جمعه رخ می‌دهد که انجمن فین‌تک‌ها حداقل در سه نامه مجزا به دبیرخانه کارگروه درخواست جلسه حضوری جهت رفع دغدغه‌ها و نگرانی‌ها را داشته و در چندین

شماره 47 خدمت و تجارت دولت الکترونیکی صفحه 68

با وجود توان صددرصدی وزارت کشور برای اجرا

دستگاه‌های نظارتی، چالش الکترونیکی شدن انتخابات

بحث الکترونیکی شدن انتخابات در ایران به دوران سازندگی برمی‌گردد. این بحث برای اولین بار در آن سال‌ها مطرح شد و هنوز هم در پیچ و خم دستگاه‌های نظارتی مانده و با وجود اینکه وزارت کشور اعلام می‌کند توانایی برگزاری الکترونیکی انتخابات را در دو دوره اخیر داشته، اما همچنان دستگاه‌های نظارتی مانند شورای نگهبان با اجرایی شدن این طرح مخالفت می‌کنند. در انتخابات اخیر شوراها، در ۱۳۹ شهر از صندوق‌های الکترونیکی اخذ رای استفاده شد و وزارت کشور این تجربه را تجربه‌ای موفق می‌داند. این در حالی است که دستگاه نظارتی این انتخابات نه شورای نگهبان بلکه مجلس بوده است. با این حال نام هیچ یک از کلانشهرها در میان این ۱۳۹ شهر نیست. الکترونیکی شدن انتخابات در کشور می‌تواند تاثیرات زیادی در بالا بردن میزان سلامت انتخابات و روند شمارش آرا و اعلام نتایج داشته باشد. چالشی که با وجود توان اجرایی آن در کشور هنوز مجوز اجرا دریافت نکرده است. در انتخابات اخیر طی دو ساعت نتایج شمارش آرای ۱۰۴ شهر مشخص شد و در همان زمان می‌توانست اعلام شود، اما به این دلیل که شمارش آرای ریاست جمهوری مقدم بر شوراها بود این نتایج با تاخیر اعلام شد. به نظر می‌رسد الکترونیکی شدن انتخابات راه‌حلی قطعی

شماره 46 ورودی ورودی صفحه 17

چشم‌های نگران دولت الکترونیکی

پروژه دولت الکترونیکی از زمان دولت اصلاحات در دستور کار قرار گرفته و از آن زمان تاکنون هر دولتی بر سر کار آمده و رفته دست نوازشی هم بر سر این پروژه کشیده است. اما در چند سال اخیر با افشا شدن پرونده‌های فساد متعدد از سوی دستگاه‌های دولتی، لزوم اجرایی شدن این پروژه بیش از پیش در میان دولتمردان احساس می‌شود. این مساله به درجه‌ای از اهمیت رسید که در مناظره‌های دوازدهمین دوره انتخابات ریاست جمهوری از سوی یکی از کاندیداها برای نقد عملکرد دولت یازدهم مورد استفاده قرار گرفت. در آن مناظره ابراهیم رئیسی اعلام کرد سطح بلوغ دولت الکترونیکی در دولت یازدهم تنها ۱۵ درصد بوده و این در حالی است که معاون دولت الکترونیکی سازمان فناوری اطلاعات می‌گوید این عدد مربوط به گزارش‌های سال ۹۳ است و در حال حاضر سطح بلوغ دولت الکترونیکی به ۳۵ درصد رسیده است. دولت‌های نهم و دهم در طول هشت سال توانستند سطح بلوغ این پروژه را به ۱۱ درصد برسانند و در دولت یازدهم در طول چهار سال سطح بلوغ دولت الکترونیکی ۲۴ درصد رشد داشته است. اما هنوز هم تا پایان این مسیر دشوار که به شفافیت و دسترسی آزاد اطلاعات می‌رسد راهی طولانی مانده است. معاون دولت

شماره 45 ورودی ورودی صفحه 17

نیست امید صلاحی ز فساد*

سازمان بین‌المللی شفافیت در جدیدترین رده‌بندی کشورهای جهان بر اساس شاخص ادراک فساد اعلام کرد رتبه ایران در جهان با یک پله نزول به رتبه ۱۳۱ رسیده است. شاخص ادراک فساد میزان فساد اداری و اقتصادی در کشورها را نشان می‌دهد و برای هر کشور نمره‌ای از صفر تا ۱۰۰ بر اساس این شاخص تعیین می‌شود. هرچه این نمره بیشتر باشد به این معنی است که فساد کمتر است. ایران در گزارش امسال سازمان بین‌المللی شفافیت نمره ۲۹ را به دست آورده است. نمره ایران در گزارش سال گذشته این سازمان ۲۷ اعلام شده بود و در سال ۲۰۱۳ نمره ۲۵ را به دست آورده بود. ایران از نظر شاخص‌های فساد مالی در هشت سال قبل از سال دولت یازدهم، ۵۶ رتبه سقوط داشته و از بین ۱۷۷ کشور، رتبه ۱۴۴ را به خود اختصاص داده بود و این رتبه فقط در سال ۹۱ به ۹۲، یازده پله سقوط کرده است. همین آمارها به اندازه کافی گویای وضعیت فساد در ایران است و شرایط بحرانی کشورمان را در این زمینه به درستی نشان می‌دهد. در سال‌های اخیر، به ویژه از زمان روی کار آمدن دولت یازدهم، بحث مفاسد اقتصادی بیش از گذشته مطرح شده و برخی از پرونده‌های دولت پیشین

شماره 50 گزارش ماه گزارش ماه صفحه 26

حذف اپلیکیشن‌های ایرانی در اپ‌استور و گوگل‌پلی

هیزمی جدید برای شعله‌ور شدن آتش تحریم

حذف اپلیکیشن‌های ایرانی از اپ‌استور و گوگل‌پلی موجی از نگرانی را برای کاربران اپل و توسعه‌دهندگان کسب‌وکارهای ایرانی به راه انداخت، خبری که منجر به ایجاد کمپین‌های مجازی و ساخت و انتشار هشتگ Stopremovingiranianapps# در توییتر شد. در نهایت پای مسئولان دولتی هم به این موضوع باز شد و وزیر ارتباطات اعلام کرد برای رفع این مشکل اقدامات لازم را انجام می‌دهد و از وزیر امور خارجه درخواست کرد در مذاکرات خود با مقامات آمریکایی به این مساله ورود کند. هنوز هیچ اقدامی برای رفع این مشکل از سوی شرکت‌های اپل و گوگل انجام نشده و به نظر می‌رسد رفع این محدودیت‌ها به زمانی طولانی‌تر نیاز دارد. همین مساله هم باعث شد برخی استارت‌آپ‌های ایرانی مانند باهمتا و اسنپ با به‌روزرسانی نسخه موبایلی خود امکان استفاده از خدمات‌شان را برای کاربران iOS فراهم کنند. بحث تحریم‌ها با روی کار آمدن دونالد ترامپ بیش از گذشته پررنگ شده و دامنه وسیع‌تری را در بر گرفته و حالا به استارت‌آپ‌های ایرانی نیز رسیده است. به نظر می‌رسد سیاست‌های دولت در برجام و پسابرجام آنچنان که باید موفق نبوده است. حالا باید منتظر ماند و دید سرانجام داستان تحریم‌ها که این بار عرصه فناوری را درنوردیده به کجا خواهد رسید. روزهای ابتدایی شهریورماه

شماره 46 خدمت و تجارت پرونده - خدمت و تجارت صفحه 77

با وجود گذشت پنج سال از راه‌اندازی سامانه تدارکات الکترونیکی دولت

«ستاد» در انتظار رشد مانده است

معاون تسهیل تجاری و توسعه کاربردهای مرکز توسعه تجارت الکترونیکی اعلام کرد یکی از کارهایی که امسال سازمان امور استخدامی انجام داده رتبه‌بندی دستگاه‌ها و یکی از شاخص‌های رتبه‌بندی میزان استفاده دستگاه‌ها از سامانه ستاد است. آمارهای مرکز توسعه نشان می‌دهد این سامانه سال گذشته رشدی پنج برابری را در میزان معاملات خود تجربه کرده و در مجموع پنج هزار میلیارد تومان معامله از طریق آن انجام شده است. اما هنوز این سامانه پس از گذشت پنج سال از زمان راه‌اندازی آن راه درازی پیش رو دارد تا به جایی برسد که تمام معاملات دولتی از طریق آن انجام شود، راهی که حالا قوانین هم به کمک آمدند تا این مسیر زودتر به نتیجه برسد. پایان سال ۹۶ اگر دولت تغییر نکند و برنامه‌ریزی‌ها بار دیگر به هم نریزد، می‌تواند روزهای مهمی برای این سامانه باشد، روزهایی که قرار است سه ماژول جدید به آن اضافه شود و معاملات خارجی و نفتی هم در آن گنجانده شود. سامانه تدارکات الکترونیکی دولت بیش از پنج سال است که راه‌اندازی شده، اما همچنان بخش زیادی از معاملات دستگاه‌های دولتی در این سامانه انجام نمی‌شود. حالا قانون‌گذاران دو قانون جدید نیز به تصویب رسانده‌اند تا استفاده از این سامانه در دستور کار دستگاه‌های دولتی

شماره 45 خدمت و تجارت پرونده - خدمت و تجارت صفحه 87

رئیس گروه کشورهای مبارزه دربرابر فساد در کنسول اروپا:

وضعیت ایران در مبارزه با فساد مالی ناامید‌ کننده است

پیشرفت فناوری و استفاده از ابزارهای ICT همیشه به عنوان یکی از راه‌حل‌های مبارزه با فساد مطرح بوده و آمارها نشان می‌دهد کشورهایی که کمترین میزان فساد مالی را در شاخص‌های بین‌المللی دارند در استفاده از فناوری اطلاعات بسیار پیشروتر از سایر کشورها عمل کرده‌اند. فناوری اطلاعات دسترسی آزاد به اطلاعات را تسهیل می‌کند و در نتیجه شفاف‌سازی و دسترسی مردم به همه اطلاعات دولت، باعث حذف رانت‌ها می‌شود. از سوی دیگر، امتیازات ویژه و هرگونه ارتباطات غیررسمی می‌تواند بستر فساد باشد و در صورت شفاف‌سازی، این موضوع از میان می‌رود. ایران از نگاه شاخص‌های بین‌المللی مبارزه با فساد وضعیت خوبی ندارد و هر چند در سال‌های اخیر توانسته جایگاه خود را اندکی بهبود بخشد، اما هنوز هم با میانگین‌های جهانی مبارزه با فساد مالی فاصله بسیاری دارد. د‌راگو کاس کسی است که سال‌ها برای مبارزه با فساد‌ تلاش کرد‌ه و د‌ر تهیه کنوانسیون مبارزه با فساد‌ مالی که از سوی سازمان ملل تهیه ‌شد‌ه نقش د‌اشته است. او از سال ۲۰۰۴ تا ۲۰۱۰ به عنوان رئیس کمیسیون جلوگیری از فساد مالی‌ اسلوونی مشغول کار شد‌ و حالا مشاور خصوصی است. کاس د‌ر سال‌های ۲۰۰۳ تا ۲۰۱۱ رئیس گروه کشورهای مبارزه د‌ر برابر فساد‌ د‌ر کنسول اروپا به نام GRECO

شماره 44 ورودی ورودی صفحه 20

سال بد، سال اشک، سال شک

سال ۹۵ برای من به سال‌های خشکسالی و دروغ شبیه بود و شاید برای شما هم همین‌طور. امسال هم خبرها هر روز با همان هیجان همیشگی‌شان از راه رسیدند، اما خبرهای خوب در راه نبودند. حمله به فین‌تک‌ها و بستن درگاه‌های آنها از اسفندماه ۹۴ شروع شد و بالاخره دی‌ماه امسال سندی به تصویب رسید که نه جامعه فین‌تک‌ها از آن راضی بودند و نه مسئولان دولتی آن را کارآمد می‌دانستند. تیرماه هم خبر حمله هکرها به سایت‌های دولتی و نقش بستن تصویری از صدام در صفحه اول این سایت‌ها به گوش رسید که بیشتر شبیه ماراتن هکرها بود. ابتدا سایت مرکز آمار هک شد و پس از آن سایت سازمان ثبت اسناد و املاک و بعد هم دو سایت وابسته به قوه قضاییه و در نهایت سایت روزنامه «الوفاق» وابسته به خبرگزاری ایرنا. تابستان داغ نیز با تراژدی تعرفه‌های مخابراتی از راه رسید. بحث تعرفه‌ها دیگر بین مسئولان دهان به دهان نمی‌گشت. حالا مردم کوچه و بازار هم از تعرفه‌ها حرف می‌زدند، تعرفه‌هایی که در نهایت باز هم گران شد. اما پاییز فصل رنگ‌ها بود، لیکن رنگ نزد این کهنه‌قبای ژنده را. پاییز فصل دلسردی دوباره فین‌تک‌ها بود. بحث بر سر آنها باز هم بالا گرفته بود و این

شماره 45 خدمت و تجارت پرونده - خدمت و تجارت صفحه 87

رئیس گروه کشورهای مبارزه دربرابر فساد در کنسول اروپا:

وضعیت ایران در مبارزه با فساد مالی ناامید‌کننده است

پیشرفت فناوری و استفاده از ابزارهای ICT همیشه به عنوان یکی از راه‌حل‌های مبارزه با فساد مطرح بوده و آمارها نشان می‌دهد کشورهایی که کمترین میزان فساد مالی را در شاخص‌های بین‌المللی دارند در استفاده از فناوری اطلاعات بسیار پیشروتر از سایر کشورها عمل کرده‌اند. فناوری اطلاعات دسترسی آزاد به اطلاعات را تسهیل می‌کند و در نتیجه شفاف‌سازی و دسترسی مردم به همه اطلاعات دولت، باعث حذف رانت‌ها می‌شود. از سوی دیگر، امتیازات ویژه و هرگونه ارتباطات غیررسمی می‌تواند بستر فساد باشد و در صورت شفاف‌سازی، این موضوع از میان می‌رود. ایران از نگاه شاخص‌های بین‌المللی مبارزه با فساد وضعیت خوبی ندارد و هر چند در سال‌های اخیر توانسته جایگاه خود را اندکی بهبود بخشد، اما هنوز هم با میانگین‌های جهانی مبارزه با فساد مالی فاصله بسیاری دارد. د‌راگو کاس کسی است که سال‌ها برای مبارزه با فساد‌ تلاش کرد‌ه و د‌ر تهیه کنوانسیون مبارزه با فساد‌ مالی که از سوی سازمان ملل تهیه ‌شد‌ه نقش د‌اشته است. او از سال ۲۰۰۴ تا ۲۰۱۰ به عنوان رئیس کمیسیون جلوگیری از فساد مالی‌ اسلوونی مشغول کار شد‌ و حالا مشاور خصوصی است. کاس د‌ر سال‌های ۲۰۰۳ تا ۲۰۱۱ رئیس گروه کشورهای مبارزه د‌ر برابر فساد‌ د‌ر کنسول اروپا به نام GRECO

شماره 43 ورودی ورودی صفحه 17

فین‌تک، توفانی که در ایران نسیم شد

تکنولوژی مانند هوایی است که در آن نفس می‌کشیم. بخشی جدانشدنی از زندگی روزمره ما که در تمام حوزه‌ها با دستانی پرتوان می‌رسند به داد انسان ناتوان. صف‌های طولانی بانک‌ها هم به دنبال راه‌ چاره‌ای در دنیای تکنولوژی بود و همین امر سبب شکل‌گیری صنعت جدیدی به نام فین‌تک‌ها در حوزه تکنولوژی شد. بیش از یک دهه از شروع فعالیت فین‌تک‌ها در سطح جهان می‌گذرد و بر اساس آمارهای جهانی از سال ۲۰۱۰ تاکنون، بیش از ۵۰ میلیارد دلار در ۲۵۰۰ شرکت سرمایه‌گذاری شده و در پنج سال گذشته، سرمایه‌گذاری در صنعت فین‌تک، بیشتر بر ارائه خدمات پرداخت در حوزه خرده‌فروشی آنلاین، متمرکز بوده است. در دو حوزه اروپا و آسیا-اقیانوسیه، میزان سرمایه‌گذاری در حوزه فین‌تک، در سال ۲۰۱۵ با رشد ۷۵ درصدی مواجه شده و به ۳/۲۲ میلیارد دلار رسیده است. ۷۸ درصد از این سرمایه‌ها به سمت صنعت بانکداری، ۹ درصد به سمت شرکت‌های مدیریت دارایی و یک درصد به صنعت بیمه سرازیر شده است. در حال حاضر حوزه آسیا-اقیانوسیه با اختصاص حدود ۱۹ درصد از فعالیت‌های تامین مالی جهانی به خود، پس از حوزه آمریکای شمالی، بزرگ‌ترین منطقه سرمایه‌گذاری در حوزه فین‌تک به شمار می‌رود. چین با اختصاص ۴۵ درصد سرمایه‌گذاری‌ها به خود، حرف اول را در

شماره 49 گزارش ماه گزارش ماه صفحه 28

چالش‌های پیش روی نهال استارت‌آپی کشور

فیلترینگ، پیچ اول یک جاده پرپیچ و خم

نبود مرجع قانونی واحد تصمیم‌گیر، فیلترینگ‌های ناگهانی و شریک نبودن فعالان حوزه استارت‌آپی در روند تصمیم‌گیری‌ها چالش‌های همیشه فعالان این حوزه بوده و هست. چالش‌هایی که آن‌قدر به پیچیدگی رسیده که همه مسئولان را وادار به موضع‌گیری کرده است. برخی حامی شدند و برخی هم بر طبل مخالفت کوبیدند. اما شرایط استارت‌آپ‌ها تغییر فاحشی را شاهد نبوده، زیرا هنوز هم قانونی یکپارچه و جامع برای فعالیت آنها تدوین نشده است. حالا در آستانه تغییر دولت، چشم‌های جامعه استارت‌آپی به وزیر جوان پیشنهادی دوخته شده که ببینند در سفره او چه ضیافتی را شاهد خواهند بود. محمدجواد آذری جهرمی در دیدار اخیرش با فعالان استارت‌آپی کشور چهره‌ای حمایت‌گر از خود نشان داده و حرف‌هایی زده که به نظر می‌رسد حرف دل فعالان حوزه است. اما اینکه حرف‌های امروز تا چه حد در زمان رسیدن به پست وزارت جامه عمل بپوشد با گذشت زمان مشخص خواهد شد. مساله فیلترینگ کسب‌وکارهای نوپا در ایران مساله جدیدی نیست. تجربه‌ای که بیشتر استارت‌آپ‌ها به اشکال مختلف با آن روبه‌رو بوده و هستند و همواره دغدغه قانون‌گذاری در این عرصه مساله جدی فعالان بوده است. استارت‌آپ‌ها در زمان فیلتر شدن عموماً نمی‌دانند که توسط کدام نهاد و به چه دلیل فیلتر شده‌اند و پس از دوندگی‌های

شماره 43 خدمت و تجارت تجارت الکترونیکی صفحه 84

سند چارچوب فعالیت و نظارت بر وب‏سایت‌های متمرکزکننده پرداخت کسب و کارهای اینترنتی

سندی که بر لبه تیغ تیز منتقدان نشست

خبر کوتاه بود اما پرحاشیه. سیزدهم دی‌ماه اعلام کردند سند «چارچوب فعالیت و نظارت بر وب‏سایت‌های متمرکزکننده پرداخت کسب و کارهای اینترنتی» در کمیته نظارت بر کسب و کارهای اینترنتی به تصویب رسید. به محض انتشار این خبر، جامعه تجمیع‌کنندگان انتقادهایی را به بند بند این سند وارد کردند. این سند انتظار متمرکزکنندگان را برای ادامه مسیر و توسعه کسب و کارشان فراهم نکرده بود و بسیاری از سوالات آنان بی‌پاسخ مانده بود. زمانی که برای بار اول این کسب و کارها فیلتر شدند، به آنها اعلام شد که به دلیل عدم دریافت نماد اعتماد فیلتر می‌شوند؛ وقتی برای دریافت نماد مراجعه کردند، مرکز توسعه تجارت الکترونیکی اعلام کرد باید از بانک مرکزی مجوز بگیرید و بانک مرکزی نیز به آنان می‌گفت نیاز به مجوز ندارید. این کسب و کارها انتظار داشتند در این چارچوب فعالیت مشخص شود که چه کسی مسئول صدور مجوز فعالیت برای آنان است، اما این سوال در این چارچوب یا سند بی‌پاسخ مانده است. در ماده یک این سند آماده است:«… مجوز فعالیت متمرکزکننده پرداخت کسب و کارهای اینترنتی، که در این سند به اختصار متمرکزکننده نامیده می‌شود، توسط بانک مرکزی صادر و به مرکز توسعه تجارت الکترونیکی اعلام می‌شود. این مجوز قابل واگذاری به

شماره 41 خدمت و تجارت پرونده - خدمت و تجارت صفحه 80

قائم‌مقام مرکز اصناف در گفت‌وگو با پیوست:

رقابت، حرف اول نوسازی اصناف

بحث نوسازی اصناف و دریافت پروانه کسب برای فروشگاه‌های اینترنتی و کسب و کارهای مجازی مدتی است که بر سر زبان‌ها افتاده. علی امانت قائم‌مقام مرکز اصناف و بازرگانان و رئیس کمیته نظارت بر فعالیت فروشگاه‌های مجازی و شرکت‌های بازاریابی شبکه‌ای می‌گوید مرکز اصناف با همکاری مرکز توسعه تجارت الکترونیکی برای این کسب و کارها پروانه کسب صادر می‌کند. او وجود این کسب و کارهای جدید را ظرفیتی تازه در بازارهای جهانی می‌داند اما این مساله می‌تواند کسب و کارهای سنتی را تحت تاثیر قرار دهد و به همین جهت نیز مخالفانی دارد. پیوست توانست پس از پیگیری سه‌ماهه با امانت به گفت‌وگو بنشیند و از او درباره تمام سوال‌هایی که در این زمینه مطرح شده، پاسخ بخواهد. اگر شما هم در جست‌وجوی جواب‌های مسئولان در این زمینه‌اید، در ادامه، گفت‌و‌گوی ما را با قائم‌‌مقام مرکز اصناف بخوانید: با ورود کسب و کارهای جدید به بازار ممکن است برای کسب و کارهای سنتی اتفاقاتی بیفتد. با توجه به این دیدگاه و تغییر و تحولاتی که در سطح جامعه در حال رخ دادن است، آیا مرکز اصناف برنامه‌ریزی خاصی برای نوسازی اصناف دارد؟ شیوه برخورد مرکز اصناف با مدل‌های جدید کسب و کار به چه شکل خواهد بود؟قسمتی از بخش خصوصی

شماره 40 خدمت و تجارت دولت الکترونیکی صفحه 74

طرح دولت الکترونیکی در پیچ تند اجرا نشدن

تعلیقی ۱۴ساله برای اجرای یک طرح دولتی

طرح دولت الکترونیکی حدود ۱۴ سال است که تصویب شده اما با گذشت این زمان طولانی همچنان این طرح نتوانسته به طور کامل در کل دستگاه‌های دولتی اجرایی شود. سرپرست دفتر آموزش سازمان حفاظت محیط زیست می‌گوید در حال حاضر تنها ۲۰ درصد خدمات دستگاه‌های دولتی الکترونیکی شده است. او معتقد است الکترونیکی شدن خدمات دولت راه‌حلی قطعی برای حفظ محیط زیست است که می‌تواند از گسترش فساد اداری هم جلوگیری کند. تصویب آیین‌نامه اجرایی تحقق دولت الکترونیکی در ایران به ۱۵ تیرماه سال ۸۱ بازمی‌گردد که بر اساس آن دولت مکلف به ارائه خدمات غیرحضوری به مردم در راستای بهبود کیفیت، کاهش هزینه‌ها و گردش سریع اطلاعات بین دستگاه‌های اجرایی شد. اما با گذشت نزدیک به ۱۴ سال از تدوین این آیین نامه، ایران وضعیت قابل قبولی در بخش دولت الکترونیکی ندارد. این طرح سال ۸۴ متوقف شد و به تبع آن در اجرای دولت الکترونیکی در کشور وقفه ایجاد شد. پس از گذشت یک سال تبصره «۱۳» قانون بودجه سال ۸۵، دستگاه‌های اجرایی را به ایجاد سامانه‌های الکترونیکی ارائه کلیه خدمات دولتی مکلف کرد و پس از آن در سال ۸۶ شورای عالی فناوری اطلاعات، سند نظام جامع فناوری اطلاعات کشور را به تصویب رساند تا بار دیگر

شماره 37 ورودی ورودی صفحه 18

افشای اطلاعات و ارتباطات

افشای اطلاعات ۴۰ میلیون از مشترکان ایرانسل خبری بود که کمتر از یک ماه پیش بر سر زبان‌ها افتاد اما مساله مهم در این میان، نوع برخوردی بود که مسئولان ایرانسل در زمان وقوع این اتفاق داشتند. آغاز فروش اطلاعات مشترکان ایرانسل به دو سال پیش برمی‌گردد. در آن زمان فرد یا افرادی توانستند به پایگاه داده‌ شرکت ایرانسل نفوذ کنند و اطلاعات ثبت‌نامی تمام مشترکان این اپراتور را به دست آورند. پس از آن اپلیکیشنی برای اندروید نوشته شد که امکان دسترسی به این اطلاعات را می‌داد. پیامک‌های گروهی‌ای هم ارسال شد که «فایل اطلاعات ۴۰ میلیون مشترک ایرانسل، همراه با نام شخص، نام خانوادگی، کد پستی، نشانی منزل، تلفن همراه، تلفن منزل و کد ملی به قیمت دو میلیون تومان به فروش می‌رسد. آیا خریدار این اطلاعات ارزشمند هستید؟» و به این ترتیب حتی کسانی که با اینترنت سر و کار نداشتند نیز از این موضوع باخبر شدند.با این حال نوشدارو پس از مرگ سهراب رسید و پلیس فتا جلو انتشار گسترده‌تر اپلیکیشن را گرفت و گویا کسانی را که در ارسال پیامک‌ها نقش داشتند، دستگیر کرد. تنها دو سال از این ماجرا گذشته بود که یک روبات تحت عنوان پیام‌رسان تلگرام با نام mtnprobot درست شد که

شماره 46 گزارش ماه گزارش ماه صفحه 24

فاز اول پروژه فیبر نوری منازل اجرایی شد و ام‌تی‌ان به کمک اپراتور چهارم آمد

به نام ایرانیان‌ نت، به کام مخابرات

زمان آغاز پروژه فیبررسانی به منازل مردم ایران تقریباً از یادها رفته است. سال‌ها پیش -آن زمان که درآمدهای سرشار نفتی دولتمردان را به این تصور وا داشته بود که می‌توان همه چیز را یک‌شبه ساخت و اگر دیگران نکرده‌اند، یا ناتوان بوده‌اند یا خائن- شرکتی با نام «ایرانیان نت» تاسیس شد. شرکتی با حضور همه مدعیان تا کسی نگران از دست رفتن سود سرشار خود این پروژه نباشد و سنگ‌اندازی نکند. اما به قول مولوی «خواب بود و آن فنا شد چونک از سر رفت خوابت». قیمت نفت پایین آمد و «کاغذپاره‌ها» راه ورود همان اندک پول باقیمانده به کشور را مسدود کردند. ایرانیان نت و پروژه‌اش به فراموشی سپرده شد و همه رفتند به دنبال طرح‌های دیگر. فراموشی پروژه‌ای مانند FTTx اما چیزی نبود که بتواند برای مدتی طولانی ادامه یابد. شرکت‌های مختلف تا حد توان خود در این سال‌ها تلاش کردند بخشی از نیازها را برطرف کنند، اما همچنان سایه سنگین دوره انحصار ایرانیان نت بر سر خصوصی‌ها بود، دوره‌ای که مدام تمدید می‌شود. در این میان شرکت مخابرات ایران که از ابتدا توانسته بود خود را از این انحصار مستثنی کند، همزمان با کاهش شدید درآمدهای خود از محل تلفن ثابت، به فکر ورود به عرصه

شماره 39 خدمت و تجارت تجارت الکترونیکی صفحه 70

پس از بستن درگاه پرداخت اینترنتی فین‌تک‌ها

فین‌تک‌ها بر لبه تیغ تیز قانون و نظارت

نداشتن نماد اعتماد دلیلی بود که از سوی شاپرک برای بستن درگاه‌های پرداخت فین‌تک‌ها اعلام شد. اما مرکز توسعه تجارت الکترونیکی این دلیل را رد کرد و اعلام کرد این مرکز مسئول اعطای نماد به شرکت‌های فین‌تک نیست. اما خبرهای غیررسمی می‌گفتند مقام‌های بالادستی برای بستن درگاه‌های پرداخت این شرکت‌ها به شاپرک نامه زده‌اند. حالا پس از آنکه هیچ کس مسئولیت بستن درگاه‌ها را بر عهده نگرفت، بانک مرکزی اعلام کرده تا پایان شهریور این درگاه‌ها باز می‌شوند. اتفاقاتی که در مدت دو هفته ابتدایی شهریورماه رخ داد باز هم جای خالی قانون مشخص و نهاد نظارتی مستقل را در حوزه استارت‌آپ‌های مالی بانکی به رخ کشید؛ قانونی که هنوز در دستور کار نیست و قرار است از جلسات بانک مرکزی و مرکز توسعه تجارت الکترونیکی به گوش مردم برسد.روزهای ابتدایی شهریورماه بود که خبر بسته شدن درگاه‌های پرداخت فین‌تک‌ها توسط شاپرک شنیده شد. در ابتدا گفته شد این کسب و کارها به دلیل نداشتن نماد اعتماد بسته شده‌اند و شاپرک برای بستن درگاه‌های پرداخت این استارت‌آپ‌های حوزه مالی بانکی به نامه‌‌ای استناد کرد که بر اساس آن، مرکز توسعه تجارت الکترونیکی از شاپرک خواسته مانع فعالیت درگاه‌های بدون نماد اعتماد شوند. این در حالی است که بر اساس بیانیه‌ای

شماره 35 خدمت و تجارت پرونده - خدمت و تجارت صفحه 79

جدال دستگاه‌ها بر سر شفافیت مالی بانک‌ها

بانک‌ها لبه تیغ شفافیت ایستاده‌اند

بحث بر سر میزان شفافیت مالی بانک‌های کشور مدتی است در میان دستگاه‌های مختلف مطرح شده است. مرکز پژوهش‌های مجلس گزارشی منتشر کرده که بر اساس آن بیش از ۵۰ درصد بانک‌های کشور شفافیت مالی لازم را ندارند و به همین دلیل نتیجه گرفته که سطح شفافیت مالی در میان بانک‌های کشور بسیار پایین است. اما مسئولان بانک مرکزی این گزارش را تایید نمی‌کنند و می‌گویند معیار و ملاکی که برای ارزیابی بانک‌ها در این گزارش به کار گرفته شده مشخص نیست و به همین دلیل نیز قابل استناد نیست.شفافیت مالی، هزینه‌های معاملاتی را کاهش می‌دهد و موجب بهبود روابط اقتصادی می‌شود. یکی از حوزه‌های مهم در شفافیت، شفافیت در حوزه بانکی است. امروزه بانک‌ها یکی از اصلی‌ترین ارکان اقتصادی هر کشوری محسوب می‌شوند. حفظ سلامت و ثبات بانک‌ها و نقش مهم آنها در هدایت اقتصاد کشور نیازمند شفافیت مناسب در بانک‌هاست. به همین دلیل نیز مقام‌های قانونگذار و ناظر در بسیاری کشورها، از مدت‌ها پیش با تصویب مقررات مختلف در صدد تحقق هر چه بیشتر این امر بودند. یکی از بخشنامه‌هایی که در این زمینه در ایران تصویب شده، بخشنامه سال ۱۳۹۳ شورای پول و اعتبار بانک مرکزی است که در آن از بانک‌های خصوصی و چهار موسسه مالی

شماره 34 خدمت و تجارت تجارت الکترونیکی صفحه 90

یک ماه از فیلتر شدن 22 درگاه واسط پرداخت گذشت

«پولشویی» اتهام جدید

درگاه‌های واسط پرداخت که از یک ماه پیش فیلتر شده‌اند حالا با اتهام جدیدی روبه‌رو شده‌اند: پولشویی.این درگاه‌ها متهم به «پولشویی» شدند و درخواست اولیه آنها برای رفع فیلترینگ از سوی مسئولان رد شده است. اتهام جدید با اتهام‌هایی که پیش از این مطرح شده بود متفاوت است. پیش از این موارد متعددی از سوی مسئولان به عنوان دلیل فیلتر شدن این سایت‌ها عنوان شده که همگی از سوی مسئولان این درگاه‌ها پاسخ داده شده بود اما پولشویی جزو هیچ کدام از این اتهام‌ها نبود. طبق اعلامی که به این بانک‌ها شده‌، اتهام مربوط به پولشویی از سوی بانک‌ مرکزی در حال پیگیری است. اتهام جدید نیز اتهامی نیست که به‌ سادگی بتوانند در مورد آن نظر بدهند یا کسی بتواند آن را نفی یا تایید کند. اثبات یا عدم اثبات چنین اتهامی معمولاً دوره زمانی طولانی طلب می‌کند و در این صورت فعالیت این سایت‌ها همچنان معلق می‌ماند.بحث تدوین قوانین مربوط به درگاه‌های واسط پرداخت از مهرماه سال گذشته مطرح شده و هنوز هم ضوابط مدونی برای نحوه فعالیت این سایت‌ها تدوین نشده است. فیلترینگ، با برنامه‌ریزی قبلی در اتفاقی بی‌سابقه، عصر روز سه‌شنبه ۲۵ اسفندماه ۹۴ پی‌لاین و تعدادی از درگاه‌های واسط پرداخت به دلایل نامعلوم و مبهم

شماره 44 گزارش ماه خارج از محدوده صفحه 52

کمبودهای فناورانه در مدیریت بحران حادثه پلاسکو

داغ پلاسکو بر دل تهران

نماد ۵۳ ساله تهران فرو ریخت و از ویرانه‌های آن، ۲۱ کشته و ۲۰۴ مصدوم به جا ماند. اتفاقی که تبدیل به یک بحران در عرصه مدیریت شهری شد و شهردار تهران را با چالش‌های جدی روبه‌رو کرد. حادثه‌ای که در اذهان عمومی مدام با حادثه ۱۱ سپتامبر مقایسه می‌شد و کاستی‌های فناورانه مدیریت شهری تهران را بیشتر به رخ می‌کشید. فناوری‌ای که اگر وجود داشت شاید آمار کشته‌ها را کاهش می‌داد و سوختن یک ساختمان قدیمی را به بحرانی یک‌هفته‌ای در شهر تبدیل نمی‌کرد. حالا مجلس و شورای شهر تهران به دنبال پاسخ‌های قانع‌کننده شهردار می‌گردند و در حالی که شهردار از ارائه اطلس آسیب‌پذیری شهر تهران به شورای شهر خبر می‌دهد، شورا می‌گوید چنین اطلسی به آن ارائه نشده و «حرف‌هایی که شهردار با هیجان آنها را می‌گفت، صحت نداشتند». آخرین روز دی‌ماه بود که پلاسکوی ۵۳ ساله تهران فرو ریخت. خبری که تهران را در بهت و غم فرو برد و تا یک هفته بعد که کار آواربرداری به پایان برسد و تعداد دقیق مصدومان و کشته‌شدگان حادثه مشخص شود، شوکی عمیق در جامعه جاری بود. این ساختمان صبح پنجشنبه ۳۰ دی‌ماه، دچار آتش‌سوزی شده بود و در ابتدا آتش‌سوزی طبقات نهم به بالای ساختمان را فرا

شماره 43 گزارش ماه گفت‌وگو صفحه 28

مدیرعامل شرکت زیرساخت:

هزینه فیلترینگ، پنج درصد هزینه تمامشده اینترنت است

محمدجواد آذری جهرمی پنجمین مدیرعامل شرکت زیرساخت است که اردیبهشت‌ماه امسال بر مسند ریاست نشست. او در شرایطی مدیریت شرکت زیرساخت را در دست گرفت که این شرکت با بحران‌های متعددی روبه‌رو بود. در سال‌های اخیر، شرکت زیرساخت به خاطر خرید ارزان‌قیمت پهنای باند اینترنت از خارج و فروش گران آن به شرکت‌های اینترنتی و ایجاد انحصار در این بخش، متهم شده و بخش عمده کیفیت بد اینترنت در داخل کشور و رقابتی نشدن آن را به این موضوع نسبت می‌دهند. جهرمی جوان‌ترین مدیر ارشد حوزه ارتباطات و فناوری اطلاعات است و در مراسم معارفه خود خطاب به وزیر ارتباطات گفت:«دکتر واعظی در انتخاب یک فرد جوان برای مدیریت شرکت ارتباطات زیرساخت ریسک بزرگی کردند و امیدوارم با اقدام مناسب و عملی و کمک همکاران پاسخ این اعتماد را بدهیم و جوانان را سربلند کنیم.» او از زمانی که مدیریت زیرساخت را بر عهده گرفته، در مسائل مهمی مانند فیلترینگ ورود کرده و طرح فیلترینگ هوشمند را به مرحله اجرا رسانده است. ما با او به گفت‌وگو نشستیم و حرف‌هایی شنیدیم که تاکنون در رسانه‌ها منعکس نشده‌اند. در پایان جهرمی گفت‌وگو با پیوست را «مفصل‌ترین» گفت‌وگوی خود در رسانه‌ها دانست. گفت‌وگوی مفصل ما را با او در زیر بخوانید: در

شماره 42 گزارش ماه پرونده - گزارش‌ماه صفحه 38

رئیس پارک فناوری پردیس:

ارتباط خاصی با وزارت‌خانه نداریم

پارک‌های علم و فناوری در اوایل دهه ۸۰ با هدف به حرکت درآوردن جریان دانش و فناوری میان دانشگاه‌ها، موسسات تحقیق و توسعه، شرکت‌های خصوصی و بازار، زیر نظر نهاد ریاست جمهوری شکل گرفتند. در آن زمان مفهومی به نام استارت‌آپ به شکل کنونی وجود نداشت و باور عمومی بر این بود که این پارک‌ها می‌توانند به مکانی برای رشد کسب و کارهای نوپا تبدیل شوند. اما این هدف هنوز هم پس از گذشت بیش از یک دهه از زمان شکل‌گیری این پارک‌ها به آنچه که باید، نرسیده است. مسئولان پارک پردیس می‌گویند بخش خصوصی تاکنون نزدیک به ۹۰۰ میلیارد تومان در پارک سرمایه‌گذاری کرده و این سهمی که سازمان مدیریت به آنها داده، کمتر از یک‌دهم این مبلغ است. فروش شرکت‌های عضو پارک سال گذشته، بیش از چهار هزار میلیارد تومان بوده است. شرکت‌های پارک فناوری پردیس در سال گذشته بیش از ۱۲۲ میلیارد تومان هزینه تحقیق و توسعه کردند و نزدیک به ۱۰ میلیون دلار صادرات پارک در سال ۹۴ بوده است. ثبت ۱۵ اختراع و عرضه بیش از ۱۰۰ محصول یا خدمت، از دیگر دستاوردهای سال گذشته این پارک است. اما این آمار نمی‌تواند آینه تمام‌نمای پارک فناوری پردیس باشد. این پارک هنوز هم با مشکلات زیرساختی

شماره 41 گزارش ماه گزارش ماه صفحه 26

نرم‌افزاری برای آموزش یا استفاده از رانت

آموزش و پروش در کتاب‌ درسی خود برای پایه دهم تا دوازدهم از نرم‌افزار حسابداری سپیدار که متعلق به شرکت همکاران سیستم است استفاده کرده و همین موضوع سبب موضع‌گیری‌های متفاوتی در این زمینه از سوی صاحبان کسب ‌و کارهایی مانند همکاران سیستم و کارشناسان امر شده است. نکته اصلی‌ای که در این میان وجود دارد شفاف نبودن آموزش و پرورش در زمینه اطلاع‌رسانی در این‌باره است که گمانه‌های بسیاری را بی‌پاسخ گذاشته است. این مساله که آموزش و پرورش به همکاران سیستم برای استفاده از نرم‌افزارش در کتاب‌های درسی وجهی پرداخت کرده یا بالعکس همکاران سیستم برای تبلیغ محصولش به آموزش و پرورش وجهی داده، به پاسخی مشخص نرسیده و هیچ یک از دو طرف این ماجرا در این خصوص اطلاع‌رسانی نکرده‌اند. بر اساس آنچه در این کتاب درسی منتشر شده، تمام دانش‌آموزان باید برای دریافت کد فعال‌سازی با همکاران سیستم تماس بگیرند و در نتیجه این کار بانک اطلاعاتی تخصصی و قدرتمندی از افرادی که نیروی کار آینده جامعه خواهند بود در اختیار این شرکت قرار خواهد گرفت. شرکت‌های نرم‌افزاری این کار را ضربه‌ای به بنیه نرم‌افزاری کشور می‌دانند و بر همین اساس هم می‌خواهند برای احقاق حقوق خود از آموزش و پرورش برای تبلیغ مستقیم یک شرکت

شماره 40 گزارش ماه گزارش ماه صفحه 26

مسافر گران‌قیمت اولین و بزرگ‌ترین سرویس تاکسی‌ آنلاین ایران کیست

۲۰ میلیون یورو دربست

هفته دوم مهرماه بود که خبر سرمایه‌گذاری ۲۰ میلیون یورویی MTN اپراتور بزرگ آفریقای جنوبی و شریک کلیدی ایرانسل در رسانه‌ها پیچید؛ خبری که هر چه از انتشار آن بیشتر گذشت واکنش‌های بیشتری را جذب کرد که برخی هم ضد و نقیض بودند. MTN در ابتدا گفت این افزایش سرمایه برای اسنپ است ولی مدیرعامل اسنپ این مبلغ را متعلق به کل گروه اینترنتی ایران دانست. بسیاری از گروه‌های رقیب و شرکت‌های سرمایه‌گذاری صحت خبر اولیه را زیر سوال بردند ولی بسیاری از رسانه‌ها آن را به عنوان نمادی از بلوغ استارت‌آپ‌های ایرانی ستودند. تحلیل‌ها نشان می‌داد عدد از برخی از واقعیت‌های بازار ایران بزرگ‌تر است ولی انگیزه اپراتور غول‌آسای آفریقایی از خرج پول‌هایی که در ایران مانده‌اند هم آشکار است. شاید در نهایت این تناقضات بود که طعم شیرین دومین سرمایه‌گذاری بزرگ در فضای استارت‌آپی کشور را کمی تلخ و شیرین کرد. آغاز ماجرا ابتدا سایت تک‌کرانچ در خبری اعلام کرد که شرکت MTN آفریقای جنوبی روی استارت‌آپ اسنپ سرمایه‌گذاری ۲۰ میلیون یورویی کرده است. شهرام شاهکار مدیرعامل اسنپ در گفت‌وگو با تک‌کرانچ به موضوعی اشاره کرده که هیچ‌گاه به طور رسمی در فضای خبری ایران اعلام نشده و آن اینکه شرکت آلمانی راکت اینترنت صاحب اسنپ است. مجموعه