نسخه فیزیکی

  • شهر کتاب مرکزی تهران – خیابان دکتر شریعتی – بالاتر از خیابان استاد مطهری – نبش کوچه کلاته – فروشگاه مرکزی شهر کتاب
  • شهر کتاب کاشانک نیاوران، کاشانک، نرسیده به سه راه آجودانیه
  • نشر ثالث خیابان کریم‌خان زند، بین خیابان ایرانشهر و ماهشهر، پلاک ۱۵۰
  • شهر کتاب سعادت آباد انتهای خیابان ایران‌زمین، جنب فرهنگسرای ابن‌سینا، شهر کتاب ابن‌سینا

آرشیو نوشته‌‌های مینا نوبهار

شماره 40 ورودی ورودی صفحه 18

خورشید نیمه‌شب

مدتی است که اسم ۵G زیاد به گوش‌مان می‌خورد؛ همان تکنولوژی‌ای که قرار است تا سال ۲۰۲۰ دنیای جدیدی برایمان بسازد و ماهیت اپراتورها را از «سرویس‌دهنده به افراد» تبدیل به «سرویس‌دهنده به کسب و کارها» کند. غالب مخاطبان آن نیز اشیا خواهند بود نه صرفاً افراد، به همین دلیل بازار بزرگی نیز خواهد داشت و سودهای آنچنانی نصیب اپراتورها خواهد کرد.شاید همین ویژگی‌هاست که باعث شده برخلاف نسل‌های قبلی ارتباطی که ایران همیشه در رسیدن به آنها چند سالی از دنیا عقب بود، این بار زودتر دست‌به‌کار شود و آستین‌ها را بالا بزند تا خود را هرچه سریع‌تر با آمادگی بیشتری به کاروان جهانی مهاجرت به ۵G برساند. هرچند اپراتورهای سیار آن هم پروانه لازم برای چنین پیشگامی‌هایی را در اختیار دارند، با این حال یک چالش همیشگی برای این قبیل نوآوری‌های تحول‌ساز وجود دارد؛ چالشی که تاکنون گریبان حوزه‌های کسب ‌و ‌کاری جدید و متعددی از جمله حوزه تجارت الکترونیکی کشور را نیز گرفته است: گرفتار ماندن در چهار میخ رگولاتوری. البته نباید این موضوع را منحصراً مربوط به سازمان تنظیم مقررات دانست و انگشت عتاب به سمت او گرفت بلکه نهادهای متعددی وجود دارند که خارج از حیطه وظایف خود دست به رگولاتوری می‌زنند و در سطح

شماره 39 خدمت و تجارت بانکداری الکترونیکی صفحه 87

کارت‌های بین‌المللی دوباره جنجال کردند

هیاهو برای هیچ

در شرایطی که بعد از رفع تحریم‌ها همه در انتظار فراهم شدن امکان اتصال ویزا و مستر به شتاب بودند، وزارت ارتباطات به عنوان نهادی کاملاً غیرمالی خبر از آمدن مسترکارت به ایران تا هفته دولت داد، آن هم با همکاری شرکت ملی پست به عنوان توزیع‌کننده و نیز شرکت ویژن‌کارت ایرانیان که بنا بر ادعاها با مسترکارت قرارداد صادرکنندگی کارت‌ها را دارد و قرار است به عنوان واسطه عمل کند. در این میان نام یک صرافی نیز به میان آمد که گویا قرار است از مردم ریال دریافت کند و بحث ارزی ماجرا را انجام دهد.محمود واعظی در مراسم رونمایی از پروژه‌های زیرساختی شرکت پست با اعلام این خبر چنین گفته بود:«همزمان با برداشته شدن تحریم‌ها و در پی توسعه تجارت بین‌المللی ایران، فضا برای سازمان‌هایی از جمله پست، مخابرات، فناوری اطلاعات و شرکت زیرساخت به منظور همکاری‌های بین‌المللی فراهم شده است و هم‌اکنون موفق شده‌ایم نیازمندی‌های مردم را با عملیاتی کردن کارت اعتباری بین‌المللی برطرف کنیم. ویژن‌کارت ایرانیان به ‌عنوان نماینده شرکت مسترکارت در ایران با شرکت پست قرارداد منعقد کرده است تا نیازمندی‌های مردم برای سفرهای خارجی، خرید مقالات خارجی و حضور در همایش‌های بین‌المللی از طریق کارت‌های اعتباری ممکن شود.»در واکنش به این ماجرا آدام کیل

شماره 41 گزارش ماه پرونده - گزارش‌ماه صفحه 36

فناوری اطلاعات ایران چشم به راه سرمایه‌گذاری خارجی باقی مانده است

چمدان‌های معطل

شرایط اقتصادی کشور در طول دوره تحریم‌ها علیه ایران با مشکلات بسیاری مواجه شد؛ مشکلاتی که رفع یا دست‌کم کاهش آنها سالها به طول خواهد انجامید. با این حال از زمان امضای برجام اوضاع چندان هم بد نبوده و هیات‌های تجاری از کشورهای مختلفی برای ارزیابی پتانسیل‌ها سری به کشور زده و سرمایه‌گذاری‌هایی نیز کرده‌اند.شاید این دستاوردهای نه‌چندان بزرگ را بتوان حاصل تلاش برخی از مسئولان دانست که در داخل کشور و در سفرهای خارجی خود از جذابیت‌ها و قابلیت‌های ایران برای سرمایه‌گذاری خارجی سخن می‌رانند. مثلاً اظهارات احمد جمالی مدیرکل سرمایه‌گذاری خارجی سازمان سرمایه‌گذاری کشور که می‌گوید:«شرایطی که امروز در کشور داریم و میزان رجوع سرمایه‌گذاران برای ورود به کشور و آغاز فعالیت در مقیاس با سال‌های گذشته بسیار متفاوت است. ورود و خروج سرمایه برای سرمایه‌گذاران خارجی هیچ مشکلی ندارد تا جایی که مدت‌هاست بانک‌ها برای ورود سرمایه مقادیر زیادی ارز به کشور وارد، و بسیاری از بخش‌ها آغاز به فعالیت کرده‌اند.» یا سخنان ولی‌الله سیف رئیس‌کل بانک مرکزی ایران که در اجلاس سنگاپور اعلام کرد:«ایران ظرفیت‌های سرمایه‌گذاری بالقوه بزرگی در فناوری اطلاعات و ارتباطات و صنایع هوایی دارد و از هر گونه سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی صادرات‌محور در این زمینه استقبال می‌کند.» هفته گذشته بود که کای موکانین

شماره 39 ورودی ورودی صفحه 18

وداع با کوسه

فاز اول شبکه ملی اطلاعات رونمایی شد. تا لحظه‌ای که اسحاق جهانگیری معاون اول رئیس‌جمهور دکمه کلیک رونمایی را نزده بود، دغدغه‌های عجیب و حتی هولناکی در مورد این شبکه از جمله احتمال نقض حریم خصوصی و رصد اطلاعات کاربران وجود داشت اما در میان آنها یک دغدغه مشترک بود؛ اینکه آیا پدیده‌ای که تمام هم و غم متولیان آن ایجاد شبکه‌ای با دسترسی آسان و سریع، استقلال شبکه ارتباطات کشور و حفظ امنیت اطلاعات مردم عنوان شده است، می‌تواند زمینه‌سازی برای پایان دادن به رویای شیرین اینترنت باشد؟شکی نیست که اولویت اصلی در نظام جمهوری اسلامی ایران به عنوان کشوری امن در قلب خاورمیانه بی‌تاب، ملاحظات امنیتی در تمام زمینه‌هاست. همه ما در این سال‌ها چندین بار با پدیده قطع شدن اینترنت به دلیل چنین ملاحظاتی مواجه بوده‌ایم. بنابراین اگر بخواهیم احتمال قطع شدن اینترنت از سوی مقامات حکومتی را صرفاً به راه‌اندازی شبکه‌ای همچون شبکه ملی اطلاعات نسبت دهیم، برداشتی سطحی و ساده‌انگارانه کرده‌ایم. آنچه می‌تواند تاثیر مستقیمی بر وقوع چنین پدیده‌ای داشته باشد نه یک گذار فنی و زیرساختی در شبکه ارتباطی کشور بلکه نوع نگاه سیاسی به این مقوله است.نگاهی به کارنامه سه‌ساله دولت حسن روحانی در تلاش برای گسترش شبکه ارتباطات کشور، افزایش تعداد کاربران

شماره 40 گزارش ماه گزارش ماه صفحه 28

رئیس مرکز فناوری اطلاعات و رسانه‌های دیجیتال:

در فضای مجازی محرمانگی معنا ندارد

با وجود تاکیدات همیشگی مقامات کشور بر لزوم بومی‌سازی محتوای دیجیتال، آن‌گونه که آمارهای اعلامی خود وزیر ارتباطات هم نشان می‌دهند هنوز بیش از ۵۸ درصد محتوای مورد استفاده کاربران ایرانی، محتوای خارجی است. با این حال وزیر وعده داده تا پایان دولت یازدهم سهم محتوای تولید داخل ۵۰ درصد می‌شود. هرچند سرمایه‌گذاری‌های خوبی هم در این زمینه صورت گرفته و از سهم دو درصدی اعتبارات فناوری اطلاعات در کل بودجه عمومی کشور در سال گذشته ۲۳ درصد صرف بخش خدمات و تولید محتوا شده است، با این وجود به نظر می‌رسد هنوز موانع بسیاری بر سر راه توسعه و ساماندهی این بخش و جذب مخاطب برای آن وجود دارد؛ موانعی از جمله عدم جذابیت محتوای بومی و بی‌اعتمادی کاربران به استفاده از پلتفرم‌های داخلی. برای درک این موانع و راهکارهای مقابله با آنها به سراغ مرتضی موسویان رئیس مرکز فناوری اطلاعات و رسانه‌های دیجیتال رفتیم؛ مرکزی که به گفته خود موسویان مسئولیت تنظیم مقررات و اعطای مجوز فعالیت برای کسب ‌و ‌کارهای دیجیتال و تولید محتوا در همه زمینه‌ها از جمله تولید نرم‌افزار و اپلیکیشن را بر عهده دارد و برنامه‌های متعددی را برای ساماندهی فضای مجازی و محتوای آن از طریق ارتقای سواد رسانه‌ای مردم در نظر گرفته

شماره 40 گزارش ماه پرونده - گزارش‌ماه صفحه 31

ایران چگونه به گردنه پنجم ارتباطی خواهد پیوست

اندک اندک جمع نسلان می‌رسد

«برنامه‌ریزی برای ورود نسل پنجم موبایل به ایران تا شش ماه آینده انجام شده است.» این اظهارات محمد خوانساری رئیس پژوهشگاه ارتباطات و فناوری اطلاعات در دی‌ماه ۹۳ بود که باعث شد همه به اشتباه گمان کنند تا شش ماه دیگر یعنی خرداد ۹۴ فناوری ۵G به ایران می‌آید. چشم‌ها به انتظار تماشای معجزه‌ای نشست که قرار بود ارتباطات موبایلی کشور را دگرگون سازد. شش ماه بعد از چنین وعده‌ای، خوانساری این بار با برآورد نسبتاً واقع‌بینانه‌تری، برنامه‌ریزی برای عملیاتی‌سازی پروژه نسل پنجم موبایل را پنج‌ساله عنوان کرد و گفت:«تا ۱۰ سال آینده این فناوری در ایران ۱۰۰ درصد استفاده می‌شود.» با گذشت نزدیک به دو سال از وعده‌ای که رئیس پژوهشگاه ارتباطات و فناوری اطلاعات داده بود بالاخره اوایل مهر امسال بود که هر چند به صورت آزمایشی اما کمی ملموس‌تر و از نزدیک، ۵G رویت شد. اپراتور دوم موبایل با جنجال زیادی در حضور وزیر ارتباطات از پروژه آزمایشی ۵G خود رونمایی کرد. پیش از آن اغلب اقداماتی که برای توسعه نسل ۵ در کشور انجام شده، در حوزه امکان‌سنجی، تحقیق و پژوهش، برگزاری کارگاه آموزشی و همایش بوده است؛ اقداماتی که خروجی آنها به گفته محمود واعظی وزیر ارتباطات قرار نیست (مانند آنچه شرکت‌های بزرگ دنیا می‌کنند)

شماره 38 گزارش ماه پرونده - گزارش‌ماه صفحه 31

چه شد که سیب آماج تیر شد

خانواده قاچاق‌شدنی‌ها

کرکره‌های فروشگاه تا نیمه باز و چراغ‌هایش روشن است. چند تکه لوازم جانبی موبایل این سو و آن سو رها شده. این منظره یکی از فروشگاه‌های شرکتی است که از سال ۹۳ ادعا کرده بود نمایندگی قانونی اپل است و از وزارت صنعت، معدن و تجارت نیز مجوز دارد؛ ادعایی که آن روزها سر و صدای زیادی هم به پا کرد اما با برخورد خاصی مواجه نشد. حالا بعد از آمدن ماموران پلیس، بیشتر از آنکه پلمب‌ شده به نظر رسد گویی در شبیخونی تاراج‌شده و در میان ویترین‌های پرزرق و برق و هیاهوی همیشگی بازار چارسو، سوت‌ و ‌کور بودن آن از دور خودنمایی می‌کند. از سر کنجکاوی سری به داخل آن خم می‌کنم تا شاید کسی را پیدا کنم. چهار نفر کمی دورتر از ورودی فروشگاه با چهره‌هایی پکر گرم صحبت هستند. مصرانه از یکی از آنها می‌خواهم سوالی بپرسم که سریع می‌گوید تعطیلیم و شنبه باز می‌کنیم، اگر گوشی می‌خواهید به واحدهای طبقه بالا سر بزنید. به طبقه دوم که می‌رسم یکی دیگر از فروشگاه‌های پلمب‌شده درست سمت راستم ظاهر می‌شود. وضعیت آن هم چندان چنگی به دل نمی‌زند. قفسه‌هایش خالی است و درهایش بسته. از واحدهای کناری‌اش به هوای قیمت کردن گوشی از اوضاع و احوال

میثم قاسمیدبیر ویژه‌نامه‌ها
شماره 33 ورودی ورودی صفحه 18

کار عشق آسان شود

پانزده سال بیشتر نداشتم که فهمیدم آدم بلندپروازی هستم. برخلاف خیلی از دوستانم که هیچ ایده‌ای برای آینده خود نداشتند، از همان روزی که پا به دبیرستان گذاشتم تحصیل در رشته علوم سیاسی تنها هدفم شده‌ بود؛ رشته‌ای که حتی اسمش برای خیلی‌ها سخت و حتی خطرناک به‌ نظر می‌آمد! یا به قول عده‌ای که فقط پول و پرستیژ برایشان مهم بود، آینده‌ای نداشت. اما عشق به تغییر آینده، گوش‌های مرا تبدیل به دروازه‌ای در مقابل تمام نصایح دلسوزانه کرده ‌بود.نوبت به انتخاب شغلم که رسید باز هم ساز مخالف همه به صدا درآمد؛ با همان حرف‌هایی که ۱۳ سال پیش در گوشم خوانده بودند. این بار حتی مصمم‌تر از آن زمان بودم. هیچ‌ کس و هیچ‌ چیز جلودارم نشد. گرچه طی سال‌های دانشگاه، نور امید به تغییر آینده در دلم کم‌سوتر شده بود اما قدرت قلم را خوب می‌دانستم و برای چشیدن لذت آن دست از پا نمی‌شناختم. حالا شش ماه از ورودم به تیم پیوست می‌گذرد؛ شغلی دارم که بی‌اندازه دوستش دارم. اگرچه مثل خیلی از شغل‌های دیگر سختی‌های خودش را هم دارد. چندی پیش جمله‌ای روی تخته سیاه در فروشگاه سر کوچه‌مان خواندم؛ از آن فروشگاه‌های همه‌چیز فروش است ولی طوری چیده شده که با یک گشت

شماره 39 گزارش ماه پرونده - گزارش‌ماه صفحه 31

نگاهی به شبکه ملی اطلاعات از مفهوم تا رونمایی

این راه بی‌نهایت

یازده  سال طول کشید تا فاز اول شبکه ملی اطلاعات راه‌اندازی شود؛ پروژه‌ای که قرار بود شبکه ارتباطات کشور را از دنیای رنگارنگ اینترنت مستقل و متحد کند. مهم‌ترین ویژگی این شبکه‌ که از آن به عنوان یکی از بزرگ‌ترین پروژه‌های استراتژیک کشور یاد می‌کنند و تنها طی سه سال گذشته بیش از ۲۰ هزار میلیارد تومان برای آن سرمایه‌گذاری شده، افزایش کیفیت، سرعت و امنیت با هزینه کمتر است. شکی نیست که دولت یازدهم تلاش زیادی برای تحقق این رویای ۱۱ ساله کرده است. حسن روحانی در توصیف اهمیت این پروژه چنین گفته بود:«شبکه ملی اطلاعات می‌تواند جزو مولفه‌های استقلال کشور باشد.» با تعریف الزامات این شبکه در دی‌ماه ۹۲ توسط شورای عالی فضای مجازی راه پیگیری آن جدی‌تر و بالاخره فاز اول آن همان‌گونه که وزیر ارتباطات وعده داده بود، در هفته دولت و در آخرین ماه‌های وزارت او راه‌اندازی شد؛ دستاوردی که هرچند هنوز به طور تمام و کمال محقق نشده اما طبق برنامه‌ریزی‌های انجام‌شده قرار است تا بهمن ۹۵ فاز دوم و تا اردیبهشت ۹۶ و همزمان با روز جهانی ارتباطات فاز سوم آن نیز نهایی شود. تعاریف سهل و ممتنع با وجود تعاریف مکرری که از شبکه ملی اطلاعات و الزامات آن در طول این

شماره 37 گزارش ماه پرونده - گزارش‌ماه صفحه 29

چگونه هم مخابرات و دولت و هم مردم در نمایش قیمت خدمات مخابراتی حق دارند

تراژدی تعرفه

پرده‌ها که کنار رفتند، نمایش از نیمه گذشته بود و اتفاقاً آن نیمه‌ای که گره داستان در آن قرار داشت. حالا مخاطب حق دارد داستان را به خوبی متوجه نشود. با این حال از میانه داستان هم می‌توان دریافت با یک تراژدی روبه‌رو هستیم، داستانی که در آن همه طرف‌ها هم حق دارند و هم ندارند.موضوع تعرفه‌های مخابراتی، اکنون دیگر به کوچه و بازار کشیده شده است. در این سال‌ها طرف‌های درگیر آن‌قدر علیه هم موضع گرفته‌اند و استدلال کرده‌اند که همه کارشناس شده‌اند. اما تمام این کارشناسان هم نمی‌توانند با قاطعیت بگویند حق با کدام طرف است، مخابرات که از ثابت ماندن ۱۳ساله تعرفه‌هایش گلایه دارد یا دولت که به توسعه شبکه‌ای انحصاری فکر می‌کند یا مردم که می‌خواهند بدانند همان سرویس همیشگی را چرا باید گران‌تر از دیروز دریافت کنند.همچون تمامی تراژدی‌ها، قهرمان داستان ما هم کمی خودرایی و غرور داشت. نمی‌خواست بپذیرد ممکن است اشتباه کرده باشد، با چنین خصلت‌هایی هشت سال کشور را اداره کرد و سرانجام زمانی فهمید که دیر شده بود. این نیمه ابتدایی داستان است. آنجا که شرکت مخابرات ایران با سرعتی عجیب و شرایطی غریب، به خودی‌ها واگذار شد. آن‌قدر عجله شد که نه فروشنده متوجه شد چه فروخته و نه خریدار

میثم قاسمیدبیر ویژه‌نامه‌ها
شماره 31 خدمت و تجارت پرونده - خدمت و تجارت صفحه 79

نگاهی به مزایا و معایب استاندارد EMV

کالایی گران به نام امنیت

سال ۸۳ بانک مرکزی با اعلام نیاز به استفاده از کارت هوشمند با تبعیت از استاندارد EMV و مطابقت با برنامه کاربردی VSDC از بانک‌ها خواست برنامه مهاجرت خود به کارت هوشمند را اعلام کنند. اما هیچ کس این دستورالعمل بانک مرکزی را جدی نگرفت و برنامه‌ای برای پیاده‌سازی استاندارد جدید طراحی نشد و همچنان بانک‌ها به صدور کارت‌های مغناطیسی خود ادامه دادند. پروژه EMV به دلایل متعددی همچون گران بودن، نبود زیرساخت‌های مناسب، مشکلات و آسیب‌های استفاده از EMV در کشور محقق نشد؛ پروژه‌ای که به دلیل فضای پساتحریم و اتصال به شبکه جهانی پرداخت از دید بانک مرکزی و بسیاری از صاحب‌نظران ضروری است و باید مقدمات لازم برای اجرایی کردن و پیاده‌سازی آن در کشور هر چه سریع‌تر فراهم شود. هر چند به باور برخی نیز اجرای آن تنها بر چرخه کارت‌های بین‌المللی ضروری است و نیازی به پیاده‌سازی آن روی چرخه کارت‌های داخلی نمی‌دانند. عده‌ای دیگر هم به دلیل فراهم نبودن شرایط و زمان‌بر بودن آن، به طور کلی ضرورت چندانی برای تحقق آن نمی‌بینند. پیشینه شکل‌گیری استاندارد EMV با ظهور کارت‌های هوشمند در دنیا، انتظار می‌رفت کاربرد آنها در سیستم‌های بانکی بیش از سایر حوزه‌ها باشد اما به دلیل مزایای پیشینیان آنها یعنی کارت‌های مغناطیسی،

شماره 30 خدمت و تجارت بانکداری الکترونیکی صفحه 66

آیا نظام بانکی کشور آمادگی لازم را برای اتصال به شبکه‌های جهانی پرداخت دارد

پساتحریم و جبران عقب‌ماندگی‌ها

«نرخ تورم سالانه به ۳/۱۳ تقلیل یافته است.» این آماری بود که محمدباقر نوبخت معاون رئیس‌جمهور و رئیس سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی در مراسم افتتاحیه نمایشگاه تراکنش (ITE) برای قدردانی از تلاش‌های بانک مرکزی و فعالان نظام بانکی در شرایط تحریم‌ها اعلام کرد؛ تحریم‌هایی که پس از اجرایی شدن برجام، شمارش معکوس برای رفع آنها آغاز شده است و انتظار می‌رود فرصت‌های تازه‌ای از جمله امکان برقراری ارتباط مالی و پولی با بانک‌های بین‌المللی همچون ویزا و مسترکارت، حضور پررنگ گردشگران و تجار خارجی و افزایش مبادلات مالی با دنیا برای فعالان عرصه بانکی فراهم شود. با این وجود لغو تحریم‌ها چالش‌های جدیدی همچون ضرورت اصلاح نظام بانکی و ارائه خدمات جدید پرداخت ‌الکترونیکی نیز به همراه خواهد داشت. اتصال به نظام‌های جهانی پرداخت بانکداری ‌الکترونیکی در ایران بسیار نوپا بود که تحریم‌های بین‌المللی علیه ایران وضع شد و در صف مقدم کسانی که از این وضعیت متضرر شدند، نظام بانکی کشور قرار داشت چرا که با آغاز تحریم‌ها و کنار گذاشته شدن بانک مرکزی از نظام مالی بین‌المللی، وجوه حاصل از فروش نفت در حساب‌های بانک مرکزی قابلیت انتقال خود را از دست داد و این بانک نتوانست دارایی‌های مالی خود را وصول کند، بنابراین یک پس‌انداز اجباری به

شماره 36 گزارش ماه پرونده - گزارش‌ماه صفحه 29

بازار فناوری ایران در آستانه کسب و کارهای مشارکتی قرار دارد

کوچک‌های غول‌ساز

سی و یکم اردیبهشت‌ماه تهران میزبان یک رویداد تازه در حوزه کسب ‌و ‌کار بود؛ CSW یا کنفرانس کرادسورسینگ که از سال ۲۰۱۶ با هدف مدیریت جمعی و یکپارچه‌سازی آغاز به کار کرده و برای نخستین بار در خاورمیانه برگزار می‌شد. موسس این رویداد «اپی لودیک نیکاج» و تعدادی از فعالان داخلی و خارجی حوزه «جمع‌سپاری» از حاضران در این مراسم بودند. همه از تجربیات خود و مزیت‌های جمع‌سپاری گفتند و به چالش‌هایی اشاره کردند که می‌تواند بر سر راه موفقیت آن به وجود بیاید.هرچند هنوز در بازار فناوری ایران بسیاری کرادسورسینگ را با کرادفاندینگ یا تامین سرمایه جمعی یکسان در نظر می‌گیرند ولی چنین نیست و گستره کرادسورسینگ بسیار وسیع‌تر از حوزه مالی صرف است. آمارها نشان می‌دهد جمع‌سپاری در سال ۲۰۱۴ رشدی ۱۶۷ درصدی داشته و از طریق آن ۱۶ میلیارد دلار جمع‌آوری شده است. هرچند سال‌هاست کشورهای اروپایی و آمریکایی با این روش آشنایی دارند، از آن استفاده می‌کنند و بانک جهانی هم پیش‌بینی کرده در سال ۲۰۱۵ بیش از ۴/۳۴ میلیارد دلار از این راه جمع‌آوری شده باشد اما این موج تازه در خاورمیانه به راه افتاده، در حال ورود به ایران است و طبیعتاً مانند بسیاری از نقاط دیگر دنیا با موانعی هم مواجه خواهد

شماره 35 گزارش ماه پرونده - گزارش‌ماه صفحه 29

پرونده‌ای برای همه تلخ و شیرین‌های اینترنت ایرانی

قهوه تلخ پهنای باند

اوایل اردیبهشت‌ماه بود که آمارهایی از رشد شش برابری پهنای باند داخل، رشد هشت برابری ظرفیت شبکه انتقال کشور، رشد دو و نیم برابری شبکه دیتا و ۱۰۱ هزار میلیارد ریال سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌های ارتباطی منتشر شد. حل مشکل اینترنت حتی پیش از انتخاب یکی از وعده‌های دولت یازدهم بود؛ وعده‌هایی که هرچند دولت تلاش کرد با اعلام شاخص‌های ICT در ۳۰ماهه فعالیت خود آنها را محقق‌شده نشان دهد و حتی شخص وزیر ارتباطات اعلام کرد وضعیت اینترنت با ۳۲ ماه قبل قابل مقایسه نیست، از نظر فنی تجهیزات عظیمی به وجود آمده، اختلالات بسیار کم شده و سرعت اینترنت مشترکان به شدت در حال افزایش بوده و کیفیت نیز به مرور بهتر می‌شود اما سرعت، کیفیت و قیمت پهنای باند موضوعی نیست که بتوان آن را به ‌سادگی با ارائه چند آمار رفع و رجوع، دل کاربران را خوش و واقعیات را کتمان کرد. ریشه‌یابی دلایل توسعه‌نیافتگی پهنای باند کشور کار آسانی نیست، به ویژه که با وجود همه آمارهای امیدوارکننده همچنان مردم از وضعیت اینترنت کشور ناراضی هستند و بسیاری باور دارند نمی‌توانند متناسب با پولی که برای اینترنت می‌پردازند از سرعت و کیفیت خوب بهره ببرند. اینترنت و توسعه پهنای باند در ایران اینترنت از ۱۳۷۲ برای

شماره 34 گزارش ماه پرونده - گزارش‌ماه صفحه 35

چرا و چگونه ایران در تلاش برای بومی‌سازی ابزارهای امنیت سایبری است

تولید ملی در سودای امنیت ملی

رویکرد فعلی کشور در موضوع امنیت به این صورت است که اگر خودمان تولیدکننده ابزارهای امنیتی نباشیم، نمی‌توانیم امنیت را به طور صد‌ درصدی ایجاد کنیم. اهمیت این موضوع درست از زمان حمله بدافزاری به تاسیسات اتمی ایران روشن شد؛ آن هم در اوج کشمکش‌های هسته‌ای ایران با غرب. از آن زمان تا به حال چندین بار از طریق سخنرانی‌ها، قوانین و آیین‌نامه‌هایی به اهمیت استفاده از نرم‌افزارهای بومی به ‌ویژه در نهادهای حساس تاکید شده‌ است. این تاکید در دو سطح بروز کرد: سطح اول این بود که ترجیحاً از نرم‌افزار خارجی مثل ویندوز در نهادهای حساس استفاده نشود. دوم اینکه اگر از آنها استفاده می‌شود دست‌کم برای کنترل امنیت آنها نرم‌افزارهای بومی به‌ کار گرفته شود. البته چنین تاکیدی در سطوح دیگری هم بروز پیدا کرد؛ اقداماتی همچون تلاش برای رواج سیستم‌عامل بومی، استفاده از ایمیل بومی یا الزام سایت‌ها به انتقال میزبانی سرورهای خود به داخل ایران در همین راستا بودند. نیروی انسانی متخصص هم در این بین نقش بسیار کلیدی دارد. نیروی انسانی ایران در این زمینه به قدری پیشرفت کرده که نه‌تنها در سطح دفاعی موفق بوده بلکه بنا بر ادعای مقامات آمریکایی، در موضع تهاجمی هم قرار گرفته و در حال حاضر چهارمین ارتش

شماره 33 گزارش ماه پرونده - گزارش‌ماه صفحه 35

معاون برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات:

مخابرات از امکانات به ‌خوبی استفاده نمی‌کند

روزهای پایانی دی‌ماه بود که لایحه احکام مورد نیاز اجرای برنامه ششم توسعه بعد از چهار ماه تاخیر به مجلس رفت اما طولی نکشید که با توافق میان دولت و مجلس، بررسی آن به مجلس بعدی موکول شد. با این حال از همان ابتدا برخی از نمایندگان به اظهار نظر درباره محتوای مواد آن پرداختند؛ موادی که برخلاف دوره‌های گذشته تعداد ۳۱تایی آنها خیلی مختصر به‌ نظر می‌رسد و هفدهمین آنها به بخش ICT اختصاص پیدا کرده ‌است. اگرچه خود ماده ۱۷ شامل بندها و موضوعات مختلفی از ساماندهی مخابرات گرفته تا ایجاد مرکز ملی تبادل اطلاعات و هویت‌بخشی به اسناد الکترونیکی است اما با توجه به واکنش‌های متعدد شاید بتوان بند دوم آن را مناقشه‌آمیزترین قسمت این ماده در نظر گرفت. برای درک بهتر هدف دولت از تهیه این بند و سایر بندهای ماده ۱۷، گفت‌وگویی با برات قنبری معاون برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات انجام دادیم، که برخلاف نظرات مربوط به تلاش دولت برای بازپس‌گیری کل مخابرات، اعلام می‌کند دنبال ساماندهی و راهبری مخابرات از راه قانون هستند نه مالکیت آن. طبق بند دوم ماده ۱۷ لایحه احکام مورد نیاز برنامه ششم، کانال‌ها، داکت‌ها و دکل‌ها جزو منابع عمومی هستند و باید به دولت

میثم قاسمیدبیر ویژه‌نامه‌ها
شماره 33 گزارش ماه پرونده - گزارش‌ماه صفحه 42

رئیس دفتر فناوری‌های نوین مرکز پژوهش‌های مجلس:

مخابرات در شرایط رقابتی واگذار نشده بود

«بررسی برنامه ششم به مجلس بعدی موکول شد»؛ این خبری بود که با توجه به روزشمار پایان دوره مجلس فعلی و داغ بودن فضای انتخابات، چندان هم دور از انتظار نبود. با این حال همین فرصت کوتاه دوهفته‌ای برای نمایندگان معترض کافی بود تا برنامه را به باد انتقاد بگیرند؛ انتقاداتی از قبیل ناقص بودن اسناد و ضمائم برنامه یا غیرقانونی بودن تلاش دولت برای بازپس‌گیری مخابرات که سر و صدای زیادی هم به پا کردند. از همین رو به سراغ مهدی فقیهی رئیس دفتر فناوری‌های نوین مرکز پژوهش‌های مجلس رفتیم و گفت‌وگویی با او انجام دادیم که در زیر می‌خوانید: بر اساس بند دوم ماده ۱۷ لایحه احکام مورد نیاز برنامه ششم، کانال‌ها، داکت‌ها و دکل‌ها باید به دولت بازگردانده شوند. آیا این بند در تناقض با قانون آزادسازی مخابرات نیست؟ این بند از اینجا نشأت می‌گیرد که اولاً ما مخابرات را در شرایط خوب و رقابتی واگذار نکردیم، ثانیاً قیمت‌گذاری ما بر مبنای درستی نبوده و ثالثاً شبکه دسترسی را همراه با سایر موارد واگذار کردیم، در حالی ‌که اصلاً نباید دسترسی را واگذار می‌کردیم تا الان بخواهیم دنبال راهی برای بازگرداندن آن باشیم. ضمن اینکه تکلیف ودایع هم هنوز مشخص نشده است. بنابراین نقایص متعددی در مورد

شماره 32 گزارش ماه پرونده - گزارش‌ماه صفحه 29

نگاه اپراتورها به سرویس‌های OTT چگونه است

بقا در گرو مشارکت

سیزدهم دی‌ماه بود که سازمان تنظیم مقررات و ارتباطات رادیویی فراخوان نظرخواهی برای تدوین مقررات و ضوابط ارائه خدمات بر‌شبکه (OTT) را داد؛ خدماتی که زیرمجموعه‌های متعددی از پخش ویدئو و موزیک گرفته تا حوزه پرداخت الکترونیکی را شامل می‌شوند اما شناخته‌شده‌ترین و شاید پرکاربرترین آنها در کشور ما اپ‌های پیام‌رسانی همچون تلگرام هستند. اگرچه از دید کاربران رشد این قبیل سرویس‌ها و افزوده ‌شدن ویژگی‌های متنوع به‌ آنها پدیده مثبت و به‌روزی است، اما به ‌دلیل کاهش درآمدهای حاصل از پیامک و تماس، اپراتورها نه‌تنها در ایران بلکه در سراسر دنیا همیشه زخم‌خورده آنها بوده‌ و به چشم دشمن به آنها نگاه می‌کرده‌اند. با این وجود به نظر می‌رسد طی یکی دو سال اخیر اوضاع تا حدی تغییر کرده و اپراتورها دریافته‌اند هر قدر تعامل بیشتری با OTTها داشته باشند، می‌توانند از اثرات منفی حضور این بازیگران جدید بکاهند. روابط OTTها و اپراتورها در سایر نقاط جهان چگونه است؟ سیاستی که آنها در قبال رقبای جدید خود در پیش گرفته‌اند شاید بتواند الگوی اپراتورهای ایرانی نیز باشد؛ الگویی که به باور بسیاری، دلیل ورود سازمان تنظیم مقررات به موضوع قانونمند کردن OTTها بوده است. کاهش شدید درآمد آمار Future Comms and Media در سال ۲۰۱۴، حاکی از آن است که

شماره 30 گزارش ماه گزارش ماه صفحه 24

کدام ایده استارت‌آپ‌های بانکی در ایران مورد توجه قرار گرفته‌ است؟

بانکداری باز و ماراتن نوآوری

برنامه ششم توسعه که یکی از اولویت‌های خود را موضوع تامین مالی و توسعه ابزارهای مالی قرار داده، فعالان حوزه مالی و بانکی را بر آن داشته تا در راستای تحقق نوآوری و توسعه خدمات خود به حمایت از استارت‌آپ‌های فین‌تک روی بیاورند. در همین راستا به نظر می‌رسد فصل تازه‌ای برای این استارت‌آپ‌ها رقم خورده است. آغاز این فصل، مسابقه Pichfest Techrun بود که به عنوان بخشی از همایش تراکنش (ITE) و به همت مرکز فابا در هفته اول آبان‌ماه برگزار شد؛ ۱۶ تیم استارت‌آپی در آن شرکت و ایده‌های خود را مطرح کردند و در نهایت سه تیم از سوی هیات داوران به عنوان برنده اعلام شدند. به دنبال آن، هکاتون توسن بوم مبتنی بر سرویس‌های بانکی در نیمه آبان‌ماه برگزار شد که طی آن ۲۴ تیم راه‌یافته به مرحله نهایی فرصت یافتند بر بستر API توسن، طرح‌های خود را پیاده‌سازی کنند. برآیند این هکاتون، علاوه بر انتخاب تیم‌های برتر و اعطای جوایز ۲۰، ۱۰ و پنج میلیون تومانی به آنها، رونمایی از اپ‌استور توسن به عنوان نخستین اپ‌استور بانکی ایران بود؛ اپ‌استوری که به گفته امید ترابی عضو هیات مدیره توسن با بهره‌گیری از تمامی ۲۴ تیم راه‌یافته به این مرحله، فعالیت خواهد کرد. البته به نظر

شماره 29 گزارش ماه گزارش ماه صفحه 22

نگاهی به وضعیت نظارت بر پیامک‌های انبوه و ارزش‌افزوده

فراسوی نیک و بد

اوایل مهرماه، علی‌اصغر عمیدیان معاون وزیر ارتباطات و رئیس سازمان تنظیم مقررات و ارتباطات رادیویی از عدم امکان ایجاد سامانه‏ای برای درخواست قطع پیامک‏های ارزش افزوده خبر داده بود؛ پیامک‌هایی که به عقیده او و بسیاری دیگر تجارت تازه‌ای است که عده‏ای (عمدتاً قشر جوان) با فعالیت در آن کسب درآمد می‏کنند و در صورت برقراری سامانه‌ای برای قطع این پیامک‌ها توسط مشترکان، این تجارت دیگر رشد نمی‌کند.صرف‌ نظر از نقش اساسی بی‌دقتی مشترکانی که ناآگاهانه کدهای فعال‌سازی این نوع پیامک‌ها را ارسال می‌کنند و با حجم دنباله‌داری از پیام‌های ارزش‌افزوده مواجه می‌شوند، بخش مهمی از نارضایتی‌های موجود در خصوص این پیامک‌ها به ‌دلیل عدم هدفمندی آنها، بی‌توجهی ارسال‌کنندگان به ویژگی‌ها و نیازهای مخاطبان آنها و نیز عدم نظارت کافی بر روند تولید و ارسال آنها به‌ وجود آمده‌ است؛ نظارتی دقیق که لازمه تحقق آن همکاری اپراتورها، اگریگیتورها و شرکت‌های VAS است و به نظر می‌رسد با تصویب آیین‌نامه نظارت بر ساماندهی پیامک‌های انبوه و ارزش‌افزوده و تعیین کارگروه نظارتی با مسئولیت وزارت ارشاد از بهمن ۹۳ مقدمات آن فراهم شده باشد.نارضایتی از پیامک‌های انبوه پیش از راه‌اندازی سرویس پیامک‌های ارزش‌افزوده، نارضایتی‌های گسترده‌ای از پیامک‌های تبلیغاتی وجود داشت تا جایی که از سال ۹۲ سامانه پیامکی ۱۰۰۰۱۳۱۴ توسط مرکز

شماره 28 گزارش ماه خارج از محدوده صفحه 39

نگاهی به تجارت فالوور در ایران و جهان

اعداد به جای فالوور حرف می‌زنند

«تعداد فالوورهای شما تغییر کرده است.» این پیامی بود که شبکه اینستاگرام در نوامبر ۲۰۱۴ به بسیاری از کاربران خود ارسال کرد. شاید برای بسیاری از کاربرانی که فالوورهای کمی داشتند موضوع چندان مهم به نظر نمی‌رسید اما ماجرا حذف میلیون‌ها کاربر ساختگی توسط اینستاگرام بود؛ کاربرانی که تا پیش از آن کسی از گستردگی تعداد آنها اطلاع دقیقی نداشت. بر اساس گزارش‌های موجود، بیشترین ریزش فالوور بعد از صفحه خود شرکت اینستاگرام که در حدود ۲۰ میلیون فالوور بود، به ستارگان و افراد مشهور تعلق داشت؛ ستارگانی که صدها هزار دلار از تبلیغات در صفحات خود سود می‌برند و تعداد فالوور برای آنها ابزاری تبلیغاتی است.ریزش فالوورها گذشته از خدشه‌دار کردن محبوبیت این ستارگان، از وجود تجارت گسترده‌ای در حوزه خرید و فروش فالوور خبر می‌داد؛ تجارتی که با گسترش کاربران اینستاگرام، در ایران نیز به سرعت گسترش یافت و سایت‌های متعددی به ارائه خدمات آن مشغول شدند. اگرچه به قاطعیت نمی‌توان گفت خریداران فالوور در ایران به طور مشخص چه کسانی هستند اما از فروردین امسال اخباری منتشر شده که حاکی از خرید فالوور توسط برخی هنرمندان ایرانی بوده است.اگر تعداد فالوورهایتان در شبکه‌های مجازی پایین است، قطعاً روزانه با درخواست‌های دوستی متعددی در این نوع شبکه‌ها مواجه