نسخه فیزیکی

  • شهر کتاب مرکزی تهران – خیابان دکتر شریعتی – بالاتر از خیابان استاد مطهری – نبش کوچه کلاته – فروشگاه مرکزی شهر کتاب
  • شهر کتاب کاشانک نیاوران، کاشانک، نرسیده به سه راه آجودانیه
  • نشر ثالث خیابان کریم‌خان زند، بین خیابان ایرانشهر و ماهشهر، پلاک ۱۵۰
  • شهر کتاب سعادت آباد انتهای خیابان ایران‌زمین، جنب فرهنگسرای ابن‌سینا، شهر کتاب ابن‌سینا

آرشیو نوشته‌‌های مینا نوبهار

شماره 47 گزارش ماه گزارش ماه صفحه 26

جانمایی اجباری در انتظار متقاضیان غرفه در الکامپ

آفت‌های الکامپ تابستانه

در آستانه تغییر دولت و انتخابات سازمان نظام صنفی رایانه‌ای الکامپ ۹۶،‌ بزرگ‌ترین رویداد فناوری کشور، همچنان با مشکلاتی در هزینه، جانمایی و پیمانکاری دست و پنجه نرم می‌کند که امید دور شدن از انحصار شرکت سهامی نمایشگاه‌ها را کمرنگ‌ کرده است. پس از برگزاری الکامپ شانزدهم، تحت عنوان سازمان نظام صنفی رایانه‌ای کشور، اکنون سه دوره پیاپی است که این سازمان سعی دارد کیفیت برگزاری آن را به استاندارد نمایشگاه‌های مشابه بین‌المللی برساند و آن را تبدیل به هاب آی‌سی‌تی منطقه کند. همکاری‌هایی هم در این زمینه با نمایشگاه سبیت آغاز کرده و با اضافه کردن بخش‌های جدید و متنوعی همچون الکام استارز رنگ و بوی دیگری به آن بخشیده است. با این حال چنین تلاش‌هایی نتوانسته است الکامپ را، چه قبل و چه حین برگزاری، از حاشیه‌ها و دردسرها به طور کامل خلاصی دهد. قبل از برگزاری الکامپ ۲۱ بود که رئیس سازمان نظام صنفی رایانه‌ای در انتقاد از اختلافات ۲۰ ساله برگزاری نمایشگاه الکامپ گفته بود:«۲۰ سال است که حاشیه شده اصل و خودِ اصل از دست رفته است. به جای اینکه ما به عنوان مهم‌ترین کشور منطقه در صنعت آی‌سی‌تی بهترین نمایشگاه را داشته باشیم، این نمایشگاه منشاء اختلافات و دعوا بوده است.» دردسرهای جانمایی هرچند

شماره 47 ورودی ورودی صفحه 18

سخن عکس‌ها

نمی‌خواهم  منکر حق آزادی افراد در نحوه استفاده از شبکه‌های اجتماعی شوم. کاربران این شبکه‌ها، سلایق و رفتار خاص خود را دارند. حتی گاهی در این مورد زمین تا آسمان با هم تفاوت دارند. مثلاً در اینستاگرام، عده‌ای ترجیح می‌دهند به نوعی متین و باوقار جلوه کنند و عکس پرسنلی بگذارند. زوج‌های تازه به‌هم‌رسیده تمایل شدیدی دارند تا عکس‌های حلقه ازدواج و سفره عقد خود را با دیگران به اشتراک بگذارند و آنهایی هم که میوه عشق‌شان را در آغوش گرفته‌اند، از هر فرصتی استفاده می‌کنند تا حالات مختلفی از خنده‌ها و شیطنت‌های نونهال‌شان را در محوریت پست‌های اینستاگرامی خود قرار ‌دهند. اساساً اینستاگرام قرار بود جایی برای به‌اشتراک‌گذاری عکس‌های روزمره ما از هر نوع و با هر سوژه‌ای باشد، تا از طریق آن بتوانیم با بقیه مردم ارتباط برقرار کنیم. با این حال گویی عده‌ای سر سازگاری با این وضعیت ندارند و محوریت عکس در این شبکه را به حاشیه می‌رانند. هرچند نمی‌توان انکار کرد که طراحان این برنامه چنین امکانی را در اختیار آنها گذاشته‌اند و نباید از کاربران گله‌مند بود. با آمدن شبکه‌های اجتماعی عکس‌محور دست‌کم خود من گمان می‌کردم زبان عکس‌ها و تصاویر می‌تواند بر جملات طولانی و خسته‌کننده‌ای که در سایر شبکه‌های اجتماعی، همچون فیس‌بوک،

شماره 46 ورودی ورودی صفحه 18

غرق در داده‌های ارزشمند

به هر جا که نگاه کنیم داده‌های بزرگ را می‌توانیم ببینیم. آنها همه جا هستند: در هواپیمایی که سوار می‌شویم، بانکی که به آن مراجعه می‌کنیم، ماشینی که سوار می‌شویم و خلاصه در هر قدمی که بر‌می‌داریم و هر نفسی که می‌کشیم. همین گستره حضور باعث شده اهمیت داده‌های کلان به طور تصاعدی بالا برود و روزبه‌روز به تعداد حوزه‌هایی که از آن تاثیر می‌گیرند اضافه شود. متخصصان نقطه اوج این تاثیرگذاری را در جایی می‌بینند که ذات بسیاری از فعالیت‌های اقتصادی در بلندمدت متحول خواهد شد، تحولی که هاروارد بیزینس ریویو از آن تحت عنوان انقلاب داده‌های بزرگ یاد می‌کند. داده‌‌های بزرگ می‌توانند تاثیرات مختلفی بر کسب و کارها داشته باشند، از بهره‌وری و نوآوری گرفته تا میزان مولد بودن و مکانیسم تصمیم‌گیری. شرکت‌هایی که بتوانند با سرعت و سهولت بیشتری خود را با این تحولات همگام کنند از رقبای خویش یک سر و گردن بالاتر خواهند بود. سیستم‌های متعددی وجود دارند که داده‌های زیادی درون خود دارند؛ مثلاً سیستم ارتباطات یکپارچه (UC) یا سیستم‌های ردگیری خودروها. با استفاده از این سیستم‌ها داده‌های بسیار زیادی درون حوض بزرگی از داده‌ها تلنبار می‌شود. تحلیل و تبدیل این داده‌ها به اطلاعات قابل استفاده باعث می‌شود شرکت‌ها به نحو مطلوب‌تری درباره بهره‌وری

شماره 45 ورودی ورودی صفحه 18

این خودکار را به من بفروش

«- اگر به تو بگویم این خودکار را به من بفروش، چطور این کار را می‌کنی؟ +می‌توانی اسمت را روی آن دستمال بنویسی؟ -خودکار ندارم! + بیا این خودکار!» این دیالوگ از فیلم گرگ وال‌استریت را شاید با قدری تسامح بتوان ساده‌ترین نمونه بازاریابی و (به تعبیر بهتر) بازارسازی تلقی کرد، دیالوگی که تاکید داشت با بازاریابی صحیح همه چیز را می‌توان فروخت، چون به نحوی برنامه‌ریزی شده است تا مخاطب به آن محصول احساس نیاز کند و مجبور به خرید آن شود. همین ویژگی، بسیاری از کسانی را که می‌خواهند پول‌دار شوند و دنبال راهی برای آن می‌گردند به سمت هنر بازاریابی برای ایده یا محصول‌شان می‌کشاند، هنری که به کمک آن نه تنها می‌توانند همه چیز را بفروشند بلکه اگر آن را به درستی فرا بگیرند و اجرا کنند از فروش هم بی‌نیاز می‌شوند. مدعیان بسیاری برای این هنر، که حالا با ابزارهای فناورانه متنوع‌تر هم شده است، وجود دارد. این مدعیان اغلب فراموش می‌کنند در نظم نوینی که ما را مجبور به دویدن در تمام ابعاد زندگی می‌کند، شیوه‌های کار قاعده‌مند و برنامه‌ریزی‌شده گذشته برای مدیریت دنیایی که با چنین سرعتی در حال تحول است کافی نیست. قدرت رسانه‌های جمعی رو به افول است و محدوده‌های اقتدار

شماره 46 گزارش ماه پرونده - گزارش‌ماه صفحه 30

پرونده‌ای برای کسب و کاری که در میان پردازش و امنیت گم شده

انفجاری کوچک برای داده‌های بزرگ

نتیجه انتخابات ریاست جمهوری آمریکا که اعلام شد بسیاری از افراد حتی تحلیلگران زبردست عالم سیاست حیرت‌زده بودند. برخی نتیجه را به هک شدن سیستم‌های کامپیوتری انتخابات از سوی روسیه نسبت می‌دادند. کار به جایی رسید که خود کاندیدای مغلوب هم به زبان آمد و صراحتاً اعلام کرد:«مداخلات روسیه و تصمیمات تامل‌برانگیز FBI بر نتیجه این انتخابات تاثیر گذاشته است.» در این میان عده‌ای هم علت ماجرا را کمی تقلیل دادند و معتقد بودند روسیه تنها با هدایت افکار عمومی آمریکا آن هم از طریق نشر اخبار جعلی موفق به چنین کاری شده است. صرف ‌نظر از اینکه چقدر این دلایل دایی‌جان ناپلئونی به نظر می‌آیند، تمام این قیل‌وقال‌ها نشان از یک واقعیت انکارناپذیر داشت: اینکه دسترسی به اطلاعات تا چه اندازه می‌تواند مهم باشد آن هم در حد تعیین سرنوشت انتخابات ریاست جمهوری بزرگ‌ترین ابرقدرت دنیا. بدون شک اهمیت دسترسی به اطلاعات در گذشته نیز کمتر از امروز نبوده و بودجه‌های کلانی از دیرباز صرف این موضوع می‌شود، اما امکانات دنیای دیجیتالی، سرعت و حجم دسترسی به اطلاعات را تا حدی بالا برده است که نه تنها کنترل آن با چالش مواجه شده بلکه تجارت شگفت‌انگیزی نیز در دنیای داده‌ها به جریان افتاده است. جایی که اگر شما بتوانید

شماره 46 گزارش ماه میزگرد صفحه 34

چرا فناوری کلان‌داده‌ها در ایران بازار چندانی پیدا نکرده است

گذار از مرداب‌های اطلاعاتی

  «صنعت آی‌تی بیش از دنیای مد زنان مدام با تغییر ذائقه‌ها متحول می‌شود.» شاید همین جمله ریچارد استالمن پدر دنیای متن‌باز کافی باشد تا بفهمیم چرا زنان به مباحث مد و سطوح بالاتر فناوری، بیش از حوزه‌های زیرساختی آن علاقه‌ نشان می‌دهند. مبحث کلان‌داده‌ها هم از این وضعیت مستثنی نیست و به دلیل تحولات سریع آن، زنان تمایل بیشتری برای فعالیت در آن دارند. این موضوع به وضوح در ترکیب میزگرد ما با برخی از صاحب‌نظران و فعالان این حوزه هم نمایان بود، میزگردی که در آن سعی کردیم وضعیت بازار کلان‌دادها را از زبان کسانی بشنویم که در کوره کار و عمل این حوزه پخته‌اند و به خوبی با نقاط ضعف و قوت آن آشنایی دارند.     مقوله کلان‌داده‌ها در بسیاری از سازمان‌های بزرگ کشور بیشتر در حد یک اسم یا یک ژست باقی ‌مانده است. سازمان‌هایی نیز که قدری جدی‌تر در این حوزه فعالیت کرده‌اند به ندرت از فاز تحقیق و توسعه پیش رفته‌اند. به نظر شما چرا چنین جهشی در ایران رخ نداده است؟                                                                

شماره 44 ورودی ورودی صفحه 18

بهارت را خزان نکن

فکر کردن درباره وضعیت خودمان می‌تواند یکی از عجیب‌ترین و در عین حال جالب‌ترین کارها باشد؛ اینکه کجای این جهان ایستاده‌ایم، چه اتفاقاتی دور ‌و ‌برمان می‌افتد. یا مثلاً در یک سال گذشته توانسته‌ایم چه تغییراتی در زندگی‌مان ایجاد کنیم و مجبور به پذیرش چه تغییراتی شده‌ایم. بعضی‌هایمان با هزار بیم و امید کسب‌و‌کار نوپایی راه‌اندازی می‌کنیم ولی مورد غضب و خصم سنت‌پرستان واقع می‌شویم، همان‌ها که کاری جز این ندارند تا آنچه دیگران رشته می‌کنند را به هر بهانه‌ای پنبه کنند. اهل دزدی و خوردن مال دیگران هم نیستیم، فقط می‌خواهیم درباره دزد سوالی بپرسیم، این بار انگشت اتهام به سوی خودمان می‌چرخد. زمین زیر پای خود را نمی‌پرستیم و فقط می‌خواهیم هر کس در هر زمینه‌ای تخصص و توانایی دارد به جایی برسد، اما می‌بینیم بالادستی‌ها از روی سلیقه شخصی تصمیم دیگری می‌گیرند. بدون شک نگاه‌ همه ما به این برخوردها و پستی‌ و‌ بلندی‌ها یک‌جور نیست. بعضی از ما هیچ، فقط نگاه! نه اینکه برایمان مهم نباشد، بلکه یاد نگرفته‌ایم برای گرفتن سهم خود معامله کنیم یا بجنگیم. بعضی‌ها به گوشه‌ای کز کرده خودخوری می‌کنیم یا به زمین و زمان ناسزا می‌گوییم. نه توانایی خودمان را صد درصد باور داریم نه مجالی برای عرض اندام خود می‌بینیم.

شماره 45 گزارش ماه پرونده - گزارش‌ماه صفحه 38

میزگرد بررسی چالش‌های بازاریابی دیجیتالی در ایران

حلقه‌های مفقوده بازاریابی

برخلاف تصور بسیاری از افراد که موفقیت یا شکست یک محصول را صرفاً با کیفیت آن مرتبط می‌دانند، از نظر حوزه بازاریابی، اساساً هیچ محصول بدی وجود ندارد، آنچه مهم است بازاریابی صحیح برای آن است. این حوزه که با امکانات فناورانه و تحت عنوان بازاریابی دیجیتالی رنگ و بوی دیگری یافته، در ایران هم مورد توجه برندها قرار گرفته و به باور بسیاری روند رو به رشدی را نیز طی کرده است. با این وجود مانند هر پدیده نوپای دیگری چالش‌هایی دامن‌گیر اکوسیستم آن شده است. برای بررسی این چالش‌ها میزگردی ترتیب دادیم با مدیریت حمیدرضا نیکدل، دبیر پیوست جهان و با حضور یکی از مشاوران و مدرسان برتر حوزه بازاریابی و فروش، سه تن از مدیران عامل شرکت‌های مطرح تبلیغات آنلاین و مدیر بازاریابی دیجیتالی گروه سولیکو، که در ادامه می‌خوانید: مفهوم IMC (Integrated Marketing Communications) برای برندها تداعی‌کننده بازاریابی دیجیتالی است و از آن در کمپین‌ها استفاده می‌کنند. آیا این مفهوم از نظر شما صرفاً یک مد در بازار است یا واقعاً در بازار اجرا می‌شود و با سرعت معقولی مطابق با استانداردهای جهانی در حال پیشروی است؟ دکتر فرانک جواهردشتی مشاور و مدرس حوزه بازاریابی و فروش: حلقه‌های مفقوده بازاریابی و فروش در ایران بسیار زیاد است.

حمیدرضا نیکدلدبیر پیوست جهان
شماره 45 گزارش ماه پرونده - گزارش‌ماه صفحه 43

بازیگران اکوسیستم بازاریابی دیجیتالی در ایران چه کسانی هستند

جای خالی آژانس‌ها

در عصر دیجیتال صرفاً با ابزارها و روش‌های سنتی بازاریابی نمی‌توان به مشتریان دسترسی پیدا کرد. شرکت‌هایی که چابکی و انعطاف‌پذیری لازم را نداشته باشند، شانسی برای رقابت نخواهند داشت. مدیرانی که ناچار به فعالیت در اقیانوس عظیمی از داده‌ها هستند قادر نخواهند بود با حقایق سنتی خود راه‌شان را در این اقیانوس پیدا کنند؛ آنان برای درک افراد و برقراری ارتباط با آنها نیاز به یافتن راهکارهای تازه‌ای دارند. اما هنوز همه آنها در این راه اهل بخیه نشده‌اند. حتی کسانی ‌که به عنوان بازاریاب در کسب‌وکارهای مختلف مشغول کار کردن هستند، نیاز به آموزش‌های حرفه‌ای در بخش‌های مختلف بازاریابی دارند. آمارهای جهانی نشان می‌دهد ۸۴ درصد بازاریابان یک استراتژی محتوایی رسمی برای تغذیه کانال‌های بازاریابی خود ندارند. با این حال، بودجه اختصاص‌یافته برای تامین محتوای این کانال‌ها روزبه‌روز در حال افزایش است. طبق پیش‌بینی گارتنر، بازاریابی دیجیتالی یکی از تکنولوژی‌هایی است که تا پنج سال آینده بیشترین جذب سرمایه را خواهد داشت. با وجود رشد قابل توجه صنعت بازاریابی در دنیا و افزایش سالانه سرمایه‌گذاری برای آن، هنوز در ایران موانع بسیاری بر سر راهش وجود دارد و سهم اندکی از هزینه‌ای که کسب‌وکارها و شرکت‌ها بابت تبلیغات و بازاریابی می‌پردازند، مربوط به فضای آنلاین و دیجیتالی است.

شماره 42 ورودی ورودی صفحه 17

گذار از انقلاب صنعتی

وقتی صحبت از پارک‌های علمی و فناوری به میان می‌آید، معمولاً اولین تصویری که به ذهن‌مان خطور می‌کند، جایی هیجان‌انگیز با پیشرفته‌ترین امکانات فناورانه است. با کمی اغراق شاید محیط آن شبیه فیلم‌های علمی-تخیلی باشد که غالباً عنصر ثابت آنها یک پایگاه تحقیقاتی است، با اشیایی که کنترل امور را به دست گرفته‌اند و چیزی به نام عامل انسانی، کمرنگ شده است. اگر بخواهیم دست از کلیشه‌های رایج در مورد این پارک‌ها برداریم و به واقعیت برگردیم، باید بگوییم پارک‌های فناوری محلی برای پیوند دانشگاه‌ها با بازار کسب ‌و ‌کار هستند، یا دست‌کم بهتر است بگوییم قرار بود دری برای صاحبان نوآوری باز کنند تا به نتیجه درست ‌و ‌درمانی از دود چراغ خوردن‌های خود برسند، ضمن اینکه با تزریق فناوری به جامعه، زندگی را برای همه دلچسب و آسان کنند. اما این در بر پاشنه دیگری چرخید. با وجود اینکه نمی‌توانیم منکر دستاوردهای علمی و تحقیقاتی این پارک‌ها شویم اما باید این واقعیت را هم بپذیریم که برخلاف آنچه انتظار می‌رفت، خروجی پارک‌های علمی و فناوری در کشور نتوانسته از محصولات صنعتی فراتر رود، محصولاتی که سرعت بازگشت سرمایه به مولدان آنها بسیار بیشتر از حوزه خدمات است و همین موضوع باعث شده سیاست‌گذاران اغلب این پارک‌ها تمرکز اصلی

شماره 41 ورودی ورودی صفحه 16

یک افق باثبات بسازیم

اغلب ما پول را دوست داریم و نمی‌توانیم در برابر فریبندگی آن مقاومت کنیم؛ به خصوص پولی که هنگفت باشد و بوی فرنگ را هم بدهد. تا اینجای کار هیچ اشکالی ندارد. مشکل آنجایی شروع می‌شود که برای داشتن آن تلاشی نکنیم و هم خدا را بخواهیم، هم خرما را.آنهایی که سررشته‌ای از اقتصاد و زیرمجموعه‌های آن دارند، می‌دانند که وقتی بودجه یک کشور کفاف انجام پروژه‌های آن را نمی‌دهد، باید به دنبال جذب سرمایه به ویژه در حوزه آی‌سی‌تی و فناوری به عنوان پیشران توسعه کشور رفت. هر چند آن‌گونه که از محتویات برنامه ششم توسعه هم برمی‌آید بخشی از سیاست‌گذاران به اهمیت این موضوع در رشد و پیشرفت کشور پی برده‌اند اما هنوز زیرساخت‌های لازم برای آن را فراهم و تلاشی در جهت رفع موانع آن نکرده‌اند.برقرار نبودن مراودات بانکی، عدم شفافیت صورت‌های مالی و بسیاری موارد دیگر ریسک سرمایه‌گذاری در ایران را بالا برده و با وجود امضای برجام، هنوز عدم ثبات اقتصادی همچون مهری بر پیشانی کشور چسبیده است. همین مساله سرمایه‌گذاران خارجی را از حضور و فعالیت در ایران بازمی‌دارد. آن دسته هم که از این اوضاع چشم‌پوشی می‌کنند و با دید مثبت به کشور می‌آیند با دیدن موانع و چالش‌های مختلف از جمله پیچیدگی‌های

شماره 44 گزارش ماه پرونده - گزارش‌ماه صفحه 36

صاحبان ایده در سرزمین عجایب

اواخر دهه ۹۰ میلادی، راه‌اندازی یک شرکت فناورانه به اندازه کافی کار سختی بود، چه برسد به اینکه کسی بخواهد کسب‌و‌کار خود را در بازار سرمایه هم عرضه کند و وارد این کارزار پرمخاطره شود. سقوط ناگهانی بازار، یک بحران اقتصادی و به دنبال آن ترکیدن یک حباب فناوری کافی است تا سرمایه‌گذاران مقدار پولی را که روی شرکت‌ها سرمایه‌گذاری کرده‌اند کاهش دهند. بنابراین شکی نیست که بازار سرمایه به شدت آسیب‌پذیر است. با این حال سهامی عام شدن همچنان هدف غایی بسیاری از شرکت‌های جوان فناوری است، همان‌ها که بلندپروازند و می‌خواهند جهانی شوند. بورسی شدن چه مزیتی دارد در بهترین حالت اگر همه چیز به خوبی پیش رود، عرضه سهام می‌تواند به نفع همه باشد. سرمایه‌گذاران و بنیانگذاران آن شرکت می‌توانند تمام سهام خود را در بازار سرمایه بفروشند و یکباره پول هنگفتی به جیب بزنند. بازار سرمایه این پتانسیل را دارد که یک سرمایه‌گذاری ۱۰ میلیون دلاری را تبدیل به یک پرداخت ۱۰۰ میلیون دلاری کند. لیز بایر، یکی از مشاوران IPO دره سیلیکونی، معتقد است ورود به بورس یکی از ابزارهای مهم برای راه‌اندازی شرکت‌های پایدار است. رشد یا سقوط IPO یک شرکت شاید خیلی هم مهم نباشد. نکته مثبتی که در مورد عرضه سهام وجود

شماره 40 ورودی ورودی صفحه 18

خورشید نیمه‌شب

مدتی است که اسم ۵G زیاد به گوش‌مان می‌خورد؛ همان تکنولوژی‌ای که قرار است تا سال ۲۰۲۰ دنیای جدیدی برایمان بسازد و ماهیت اپراتورها را از «سرویس‌دهنده به افراد» تبدیل به «سرویس‌دهنده به کسب و کارها» کند. غالب مخاطبان آن نیز اشیا خواهند بود نه صرفاً افراد، به همین دلیل بازار بزرگی نیز خواهد داشت و سودهای آنچنانی نصیب اپراتورها خواهد کرد.شاید همین ویژگی‌هاست که باعث شده برخلاف نسل‌های قبلی ارتباطی که ایران همیشه در رسیدن به آنها چند سالی از دنیا عقب بود، این بار زودتر دست‌به‌کار شود و آستین‌ها را بالا بزند تا خود را هرچه سریع‌تر با آمادگی بیشتری به کاروان جهانی مهاجرت به ۵G برساند. هرچند اپراتورهای سیار آن هم پروانه لازم برای چنین پیشگامی‌هایی را در اختیار دارند، با این حال یک چالش همیشگی برای این قبیل نوآوری‌های تحول‌ساز وجود دارد؛ چالشی که تاکنون گریبان حوزه‌های کسب ‌و ‌کاری جدید و متعددی از جمله حوزه تجارت الکترونیکی کشور را نیز گرفته است: گرفتار ماندن در چهار میخ رگولاتوری. البته نباید این موضوع را منحصراً مربوط به سازمان تنظیم مقررات دانست و انگشت عتاب به سمت او گرفت بلکه نهادهای متعددی وجود دارند که خارج از حیطه وظایف خود دست به رگولاتوری می‌زنند و در سطح

شماره 39 ورودی ورودی صفحه 18

وداع با کوسه

فاز اول شبکه ملی اطلاعات رونمایی شد. تا لحظه‌ای که اسحاق جهانگیری معاون اول رئیس‌جمهور دکمه کلیک رونمایی را نزده بود، دغدغه‌های عجیب و حتی هولناکی در مورد این شبکه از جمله احتمال نقض حریم خصوصی و رصد اطلاعات کاربران وجود داشت اما در میان آنها یک دغدغه مشترک بود؛ اینکه آیا پدیده‌ای که تمام هم و غم متولیان آن ایجاد شبکه‌ای با دسترسی آسان و سریع، استقلال شبکه ارتباطات کشور و حفظ امنیت اطلاعات مردم عنوان شده است، می‌تواند زمینه‌سازی برای پایان دادن به رویای شیرین اینترنت باشد؟شکی نیست که اولویت اصلی در نظام جمهوری اسلامی ایران به عنوان کشوری امن در قلب خاورمیانه بی‌تاب، ملاحظات امنیتی در تمام زمینه‌هاست. همه ما در این سال‌ها چندین بار با پدیده قطع شدن اینترنت به دلیل چنین ملاحظاتی مواجه بوده‌ایم. بنابراین اگر بخواهیم احتمال قطع شدن اینترنت از سوی مقامات حکومتی را صرفاً به راه‌اندازی شبکه‌ای همچون شبکه ملی اطلاعات نسبت دهیم، برداشتی سطحی و ساده‌انگارانه کرده‌ایم. آنچه می‌تواند تاثیر مستقیمی بر وقوع چنین پدیده‌ای داشته باشد نه یک گذار فنی و زیرساختی در شبکه ارتباطی کشور بلکه نوع نگاه سیاسی به این مقوله است.نگاهی به کارنامه سه‌ساله دولت حسن روحانی در تلاش برای گسترش شبکه ارتباطات کشور، افزایش تعداد کاربران

شماره 39 خدمت و تجارت بانکداری الکترونیکی صفحه 87

کارت‌های بین‌المللی دوباره جنجال کردند

هیاهو برای هیچ

در شرایطی که بعد از رفع تحریم‌ها همه در انتظار فراهم شدن امکان اتصال ویزا و مستر به شتاب بودند، وزارت ارتباطات به عنوان نهادی کاملاً غیرمالی خبر از آمدن مسترکارت به ایران تا هفته دولت داد، آن هم با همکاری شرکت ملی پست به عنوان توزیع‌کننده و نیز شرکت ویژن‌کارت ایرانیان که بنا بر ادعاها با مسترکارت قرارداد صادرکنندگی کارت‌ها را دارد و قرار است به عنوان واسطه عمل کند. در این میان نام یک صرافی نیز به میان آمد که گویا قرار است از مردم ریال دریافت کند و بحث ارزی ماجرا را انجام دهد.محمود واعظی در مراسم رونمایی از پروژه‌های زیرساختی شرکت پست با اعلام این خبر چنین گفته بود:«همزمان با برداشته شدن تحریم‌ها و در پی توسعه تجارت بین‌المللی ایران، فضا برای سازمان‌هایی از جمله پست، مخابرات، فناوری اطلاعات و شرکت زیرساخت به منظور همکاری‌های بین‌المللی فراهم شده است و هم‌اکنون موفق شده‌ایم نیازمندی‌های مردم را با عملیاتی کردن کارت اعتباری بین‌المللی برطرف کنیم. ویژن‌کارت ایرانیان به ‌عنوان نماینده شرکت مسترکارت در ایران با شرکت پست قرارداد منعقد کرده است تا نیازمندی‌های مردم برای سفرهای خارجی، خرید مقالات خارجی و حضور در همایش‌های بین‌المللی از طریق کارت‌های اعتباری ممکن شود.»در واکنش به این ماجرا آدام کیل

شماره 43 گزارش ماه پرونده - گزارش‌ماه صفحه 45

بازیگران جدید حوزه ارتباطات چه سهمی از بازار را می‌گیرند

کیک هیولایی

خرداد سال ۹۳، با اتمام مهلت پروانه‌های شرکت‌های PAP، بحث تجمیع و ساماندهی پروانه‌های شرکت‌های ارائه‌دهنده خدمات اینترنتی و انتقال داده از سوی سازمان تنظیم مقررات و ارتباطات رادیویی مطرح شد. پس از گذشت حدود یک سال و نیم مقرر شد آبان‌ ۹۴ پروانه‌‌های جدید تحت عنوان‌ FCP به متقاضیان دارای شرایط اعطا شود. حالا به گفته معاون صدور پروانه رگولاتوری، ۱۶ مجوز صادر شده و یکی از شرکت‌ها نیز در حال طی کردن مراحل اداری است. تلاش سازمان رگولاتوری برای رقابتی کردن بازار، به حوزه ارتباطات ثابت محدود نمانده و از بهمن ۹۴ با فراخوان این سازمان، پای مجوز اپراتورهای مجازی تلفن همراه هم به میان آمده است. رگولاتوری در تعداد موافقت اصولی برای این مجوز نیز گشاده‌دستی به خرج داده است. هرچند از میان ۲۴ شرکت دارنده این موافقت، تنها یک مورد به مرحله دریافت پروانه رسیده است اما باید دید آیا بازار ارتباطات کشور اساساً ظرفیت پذیرش این تعداد از بازیگران جدید را دارد یا نه، ظرفیت بازار ارتباطات ثابت تاکنون به ۱۶ شرکت پروانه FCP اعطا شده است، اما به طور قطع بسیاری از آنها طی سال‌های آینده نمی‌توانند در بازار فعال بمانند. برآورد سازمان تنظیم مقررات هم پیش از اعطای این مجوز همین‌گونه بود. چنانچه

شماره 42 گزارش ماه پرونده - گزارش‌ماه صفحه 36

پارک‌های فناوری دنیا چه می‌کنند

ویژگی‌های یک زیست‌بوم فناورانه

پارک‌های فناوری، اهمیت زیادی برای رسیدن به تحول اقتصادی دانش‌بنیان دارند، پارک‌هایی که با خلق یک ایده یا محصول برای یک بیماری چاره می‌یابند یا یک حوزه جدید معرفی می‌کنند و این‌گونه دنیا و نوع نگاه مردم به دنیا را دگرگون می‌کنند. با کمی تسامح شاید بتوان گفت پارک مثلث تحقیقاتی (The research triangle park) در کارولینای شمالی، بهترین شعار را برای معرفی پارک‌های فناوری انتخاب کرده است:«اینجا خانه ماست و برای رشد ایده‌های جسورانه ساخته شده است.»هرچند پارک‌های فناوری در کشورهای مختلف تحت عناوین مختلفی فعالیت می‌کنند، عناوینی همچون پارک علمی، پارک صنایع دانش‌بنیان، پارک علم و فناوری، شهرک علمی و مناطق توسعه فناوری، اما هم و غم آنها یکی است: تحول اقتصادی دانش‌بنیان. از دوبعدی تا چهاربعدی هدف نهایی پارک‌های فناوری، افزایش قدرت رقابت بین‌المللی و پتانسیل صادرات صنایع از طریق توسعه فناوری‌های پیشرفته است. تحقق آن هم تنها از طریق افزایش همکاری اکوسیستم آکادمیک (یعنی دانشگاه‌ها و موسسات تحقیقاتی) با بخش خصوصی در مناطق فناورانه در حال رشد ممکن خواهد بود. در حال حاضر این سطح همکاری، از مدل‌های دوبعدی (که فقط شامل اکوسیستم آکادمیک و محیط کسب‌وکار بود و صرفاً با هدف تلفیق قدرت آموزش و تولید شکل گرفته بود) فراتر رفته و به سمت مدل‌های

شماره 33 ورودی ورودی صفحه 18

کار عشق آسان شود

پانزده سال بیشتر نداشتم که فهمیدم آدم بلندپروازی هستم. برخلاف خیلی از دوستانم که هیچ ایده‌ای برای آینده خود نداشتند، از همان روزی که پا به دبیرستان گذاشتم تحصیل در رشته علوم سیاسی تنها هدفم شده‌ بود؛ رشته‌ای که حتی اسمش برای خیلی‌ها سخت و حتی خطرناک به‌ نظر می‌آمد! یا به قول عده‌ای که فقط پول و پرستیژ برایشان مهم بود، آینده‌ای نداشت. اما عشق به تغییر آینده، گوش‌های مرا تبدیل به دروازه‌ای در مقابل تمام نصایح دلسوزانه کرده ‌بود.نوبت به انتخاب شغلم که رسید باز هم ساز مخالف همه به صدا درآمد؛ با همان حرف‌هایی که ۱۳ سال پیش در گوشم خوانده بودند. این بار حتی مصمم‌تر از آن زمان بودم. هیچ‌ کس و هیچ‌ چیز جلودارم نشد. گرچه طی سال‌های دانشگاه، نور امید به تغییر آینده در دلم کم‌سوتر شده بود اما قدرت قلم را خوب می‌دانستم و برای چشیدن لذت آن دست از پا نمی‌شناختم. حالا شش ماه از ورودم به تیم پیوست می‌گذرد؛ شغلی دارم که بی‌اندازه دوستش دارم. اگرچه مثل خیلی از شغل‌های دیگر سختی‌های خودش را هم دارد. چندی پیش جمله‌ای روی تخته سیاه در فروشگاه سر کوچه‌مان خواندم؛ از آن فروشگاه‌های همه‌چیز فروش است ولی طوری چیده شده که با یک گشت

شماره 41 گزارش ماه پرونده - گزارش‌ماه صفحه 36

فناوری اطلاعات ایران چشم به راه سرمایه‌گذاری خارجی باقی مانده است

چمدان‌های معطل

شرایط اقتصادی کشور در طول دوره تحریم‌ها علیه ایران با مشکلات بسیاری مواجه شد؛ مشکلاتی که رفع یا دست‌کم کاهش آنها سالها به طول خواهد انجامید. با این حال از زمان امضای برجام اوضاع چندان هم بد نبوده و هیات‌های تجاری از کشورهای مختلفی برای ارزیابی پتانسیل‌ها سری به کشور زده و سرمایه‌گذاری‌هایی نیز کرده‌اند.شاید این دستاوردهای نه‌چندان بزرگ را بتوان حاصل تلاش برخی از مسئولان دانست که در داخل کشور و در سفرهای خارجی خود از جذابیت‌ها و قابلیت‌های ایران برای سرمایه‌گذاری خارجی سخن می‌رانند. مثلاً اظهارات احمد جمالی مدیرکل سرمایه‌گذاری خارجی سازمان سرمایه‌گذاری کشور که می‌گوید:«شرایطی که امروز در کشور داریم و میزان رجوع سرمایه‌گذاران برای ورود به کشور و آغاز فعالیت در مقیاس با سال‌های گذشته بسیار متفاوت است. ورود و خروج سرمایه برای سرمایه‌گذاران خارجی هیچ مشکلی ندارد تا جایی که مدت‌هاست بانک‌ها برای ورود سرمایه مقادیر زیادی ارز به کشور وارد، و بسیاری از بخش‌ها آغاز به فعالیت کرده‌اند.» یا سخنان ولی‌الله سیف رئیس‌کل بانک مرکزی ایران که در اجلاس سنگاپور اعلام کرد:«ایران ظرفیت‌های سرمایه‌گذاری بالقوه بزرگی در فناوری اطلاعات و ارتباطات و صنایع هوایی دارد و از هر گونه سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی صادرات‌محور در این زمینه استقبال می‌کند.» هفته گذشته بود که کای موکانین

شماره 40 گزارش ماه گزارش ماه صفحه 28

رئیس مرکز فناوری اطلاعات و رسانه‌های دیجیتال:

در فضای مجازی محرمانگی معنا ندارد

با وجود تاکیدات همیشگی مقامات کشور بر لزوم بومی‌سازی محتوای دیجیتال، آن‌گونه که آمارهای اعلامی خود وزیر ارتباطات هم نشان می‌دهند هنوز بیش از ۵۸ درصد محتوای مورد استفاده کاربران ایرانی، محتوای خارجی است. با این حال وزیر وعده داده تا پایان دولت یازدهم سهم محتوای تولید داخل ۵۰ درصد می‌شود. هرچند سرمایه‌گذاری‌های خوبی هم در این زمینه صورت گرفته و از سهم دو درصدی اعتبارات فناوری اطلاعات در کل بودجه عمومی کشور در سال گذشته ۲۳ درصد صرف بخش خدمات و تولید محتوا شده است، با این وجود به نظر می‌رسد هنوز موانع بسیاری بر سر راه توسعه و ساماندهی این بخش و جذب مخاطب برای آن وجود دارد؛ موانعی از جمله عدم جذابیت محتوای بومی و بی‌اعتمادی کاربران به استفاده از پلتفرم‌های داخلی. برای درک این موانع و راهکارهای مقابله با آنها به سراغ مرتضی موسویان رئیس مرکز فناوری اطلاعات و رسانه‌های دیجیتال رفتیم؛ مرکزی که به گفته خود موسویان مسئولیت تنظیم مقررات و اعطای مجوز فعالیت برای کسب ‌و ‌کارهای دیجیتال و تولید محتوا در همه زمینه‌ها از جمله تولید نرم‌افزار و اپلیکیشن را بر عهده دارد و برنامه‌های متعددی را برای ساماندهی فضای مجازی و محتوای آن از طریق ارتقای سواد رسانه‌ای مردم در نظر گرفته

شماره 40 گزارش ماه پرونده - گزارش‌ماه صفحه 31

ایران چگونه به گردنه پنجم ارتباطی خواهد پیوست

اندک اندک جمع نسلان می‌رسد

«برنامه‌ریزی برای ورود نسل پنجم موبایل به ایران تا شش ماه آینده انجام شده است.» این اظهارات محمد خوانساری رئیس پژوهشگاه ارتباطات و فناوری اطلاعات در دی‌ماه ۹۳ بود که باعث شد همه به اشتباه گمان کنند تا شش ماه دیگر یعنی خرداد ۹۴ فناوری ۵G به ایران می‌آید. چشم‌ها به انتظار تماشای معجزه‌ای نشست که قرار بود ارتباطات موبایلی کشور را دگرگون سازد. شش ماه بعد از چنین وعده‌ای، خوانساری این بار با برآورد نسبتاً واقع‌بینانه‌تری، برنامه‌ریزی برای عملیاتی‌سازی پروژه نسل پنجم موبایل را پنج‌ساله عنوان کرد و گفت:«تا ۱۰ سال آینده این فناوری در ایران ۱۰۰ درصد استفاده می‌شود.» با گذشت نزدیک به دو سال از وعده‌ای که رئیس پژوهشگاه ارتباطات و فناوری اطلاعات داده بود بالاخره اوایل مهر امسال بود که هر چند به صورت آزمایشی اما کمی ملموس‌تر و از نزدیک، ۵G رویت شد. اپراتور دوم موبایل با جنجال زیادی در حضور وزیر ارتباطات از پروژه آزمایشی ۵G خود رونمایی کرد. پیش از آن اغلب اقداماتی که برای توسعه نسل ۵ در کشور انجام شده، در حوزه امکان‌سنجی، تحقیق و پژوهش، برگزاری کارگاه آموزشی و همایش بوده است؛ اقداماتی که خروجی آنها به گفته محمود واعظی وزیر ارتباطات قرار نیست (مانند آنچه شرکت‌های بزرگ دنیا می‌کنند)

شماره 38 گزارش ماه پرونده - گزارش‌ماه صفحه 31

چه شد که سیب آماج تیر شد

خانواده قاچاق‌شدنی‌ها

کرکره‌های فروشگاه تا نیمه باز و چراغ‌هایش روشن است. چند تکه لوازم جانبی موبایل این سو و آن سو رها شده. این منظره یکی از فروشگاه‌های شرکتی است که از سال ۹۳ ادعا کرده بود نمایندگی قانونی اپل است و از وزارت صنعت، معدن و تجارت نیز مجوز دارد؛ ادعایی که آن روزها سر و صدای زیادی هم به پا کرد اما با برخورد خاصی مواجه نشد. حالا بعد از آمدن ماموران پلیس، بیشتر از آنکه پلمب‌ شده به نظر رسد گویی در شبیخونی تاراج‌شده و در میان ویترین‌های پرزرق و برق و هیاهوی همیشگی بازار چارسو، سوت‌ و ‌کور بودن آن از دور خودنمایی می‌کند. از سر کنجکاوی سری به داخل آن خم می‌کنم تا شاید کسی را پیدا کنم. چهار نفر کمی دورتر از ورودی فروشگاه با چهره‌هایی پکر گرم صحبت هستند. مصرانه از یکی از آنها می‌خواهم سوالی بپرسم که سریع می‌گوید تعطیلیم و شنبه باز می‌کنیم، اگر گوشی می‌خواهید به واحدهای طبقه بالا سر بزنید. به طبقه دوم که می‌رسم یکی دیگر از فروشگاه‌های پلمب‌شده درست سمت راستم ظاهر می‌شود. وضعیت آن هم چندان چنگی به دل نمی‌زند. قفسه‌هایش خالی است و درهایش بسته. از واحدهای کناری‌اش به هوای قیمت کردن گوشی از اوضاع و احوال

میثم قاسمیدبیر ویژه‌نامه‌ها
شماره 31 خدمت و تجارت پرونده - خدمت و تجارت صفحه 79

نگاهی به مزایا و معایب استاندارد EMV

کالایی گران به نام امنیت

سال ۸۳ بانک مرکزی با اعلام نیاز به استفاده از کارت هوشمند با تبعیت از استاندارد EMV و مطابقت با برنامه کاربردی VSDC از بانک‌ها خواست برنامه مهاجرت خود به کارت هوشمند را اعلام کنند. اما هیچ کس این دستورالعمل بانک مرکزی را جدی نگرفت و برنامه‌ای برای پیاده‌سازی استاندارد جدید طراحی نشد و همچنان بانک‌ها به صدور کارت‌های مغناطیسی خود ادامه دادند. پروژه EMV به دلایل متعددی همچون گران بودن، نبود زیرساخت‌های مناسب، مشکلات و آسیب‌های استفاده از EMV در کشور محقق نشد؛ پروژه‌ای که به دلیل فضای پساتحریم و اتصال به شبکه جهانی پرداخت از دید بانک مرکزی و بسیاری از صاحب‌نظران ضروری است و باید مقدمات لازم برای اجرایی کردن و پیاده‌سازی آن در کشور هر چه سریع‌تر فراهم شود. هر چند به باور برخی نیز اجرای آن تنها بر چرخه کارت‌های بین‌المللی ضروری است و نیازی به پیاده‌سازی آن روی چرخه کارت‌های داخلی نمی‌دانند. عده‌ای دیگر هم به دلیل فراهم نبودن شرایط و زمان‌بر بودن آن، به طور کلی ضرورت چندانی برای تحقق آن نمی‌بینند. پیشینه شکل‌گیری استاندارد EMV با ظهور کارت‌های هوشمند در دنیا، انتظار می‌رفت کاربرد آنها در سیستم‌های بانکی بیش از سایر حوزه‌ها باشد اما به دلیل مزایای پیشینیان آنها یعنی کارت‌های مغناطیسی،

شماره 30 خدمت و تجارت بانکداری الکترونیکی صفحه 66

آیا نظام بانکی کشور آمادگی لازم را برای اتصال به شبکه‌های جهانی پرداخت دارد

پساتحریم و جبران عقب‌ماندگی‌ها

«نرخ تورم سالانه به ۳/۱۳ تقلیل یافته است.» این آماری بود که محمدباقر نوبخت معاون رئیس‌جمهور و رئیس سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی در مراسم افتتاحیه نمایشگاه تراکنش (ITE) برای قدردانی از تلاش‌های بانک مرکزی و فعالان نظام بانکی در شرایط تحریم‌ها اعلام کرد؛ تحریم‌هایی که پس از اجرایی شدن برجام، شمارش معکوس برای رفع آنها آغاز شده است و انتظار می‌رود فرصت‌های تازه‌ای از جمله امکان برقراری ارتباط مالی و پولی با بانک‌های بین‌المللی همچون ویزا و مسترکارت، حضور پررنگ گردشگران و تجار خارجی و افزایش مبادلات مالی با دنیا برای فعالان عرصه بانکی فراهم شود. با این وجود لغو تحریم‌ها چالش‌های جدیدی همچون ضرورت اصلاح نظام بانکی و ارائه خدمات جدید پرداخت ‌الکترونیکی نیز به همراه خواهد داشت. اتصال به نظام‌های جهانی پرداخت بانکداری ‌الکترونیکی در ایران بسیار نوپا بود که تحریم‌های بین‌المللی علیه ایران وضع شد و در صف مقدم کسانی که از این وضعیت متضرر شدند، نظام بانکی کشور قرار داشت چرا که با آغاز تحریم‌ها و کنار گذاشته شدن بانک مرکزی از نظام مالی بین‌المللی، وجوه حاصل از فروش نفت در حساب‌های بانک مرکزی قابلیت انتقال خود را از دست داد و این بانک نتوانست دارایی‌های مالی خود را وصول کند، بنابراین یک پس‌انداز اجباری به

شماره 39 گزارش ماه پرونده - گزارش‌ماه صفحه 31

نگاهی به شبکه ملی اطلاعات از مفهوم تا رونمایی

این راه بی‌نهایت

یازده  سال طول کشید تا فاز اول شبکه ملی اطلاعات راه‌اندازی شود؛ پروژه‌ای که قرار بود شبکه ارتباطات کشور را از دنیای رنگارنگ اینترنت مستقل و متحد کند. مهم‌ترین ویژگی این شبکه‌ که از آن به عنوان یکی از بزرگ‌ترین پروژه‌های استراتژیک کشور یاد می‌کنند و تنها طی سه سال گذشته بیش از ۲۰ هزار میلیارد تومان برای آن سرمایه‌گذاری شده، افزایش کیفیت، سرعت و امنیت با هزینه کمتر است. شکی نیست که دولت یازدهم تلاش زیادی برای تحقق این رویای ۱۱ ساله کرده است. حسن روحانی در توصیف اهمیت این پروژه چنین گفته بود:«شبکه ملی اطلاعات می‌تواند جزو مولفه‌های استقلال کشور باشد.» با تعریف الزامات این شبکه در دی‌ماه ۹۲ توسط شورای عالی فضای مجازی راه پیگیری آن جدی‌تر و بالاخره فاز اول آن همان‌گونه که وزیر ارتباطات وعده داده بود، در هفته دولت و در آخرین ماه‌های وزارت او راه‌اندازی شد؛ دستاوردی که هرچند هنوز به طور تمام و کمال محقق نشده اما طبق برنامه‌ریزی‌های انجام‌شده قرار است تا بهمن ۹۵ فاز دوم و تا اردیبهشت ۹۶ و همزمان با روز جهانی ارتباطات فاز سوم آن نیز نهایی شود. تعاریف سهل و ممتنع با وجود تعاریف مکرری که از شبکه ملی اطلاعات و الزامات آن در طول این

شماره 37 گزارش ماه پرونده - گزارش‌ماه صفحه 29

چگونه هم مخابرات و دولت و هم مردم در نمایش قیمت خدمات مخابراتی حق دارند

تراژدی تعرفه

پرده‌ها که کنار رفتند، نمایش از نیمه گذشته بود و اتفاقاً آن نیمه‌ای که گره داستان در آن قرار داشت. حالا مخاطب حق دارد داستان را به خوبی متوجه نشود. با این حال از میانه داستان هم می‌توان دریافت با یک تراژدی روبه‌رو هستیم، داستانی که در آن همه طرف‌ها هم حق دارند و هم ندارند.موضوع تعرفه‌های مخابراتی، اکنون دیگر به کوچه و بازار کشیده شده است. در این سال‌ها طرف‌های درگیر آن‌قدر علیه هم موضع گرفته‌اند و استدلال کرده‌اند که همه کارشناس شده‌اند. اما تمام این کارشناسان هم نمی‌توانند با قاطعیت بگویند حق با کدام طرف است، مخابرات که از ثابت ماندن ۱۳ساله تعرفه‌هایش گلایه دارد یا دولت که به توسعه شبکه‌ای انحصاری فکر می‌کند یا مردم که می‌خواهند بدانند همان سرویس همیشگی را چرا باید گران‌تر از دیروز دریافت کنند.همچون تمامی تراژدی‌ها، قهرمان داستان ما هم کمی خودرایی و غرور داشت. نمی‌خواست بپذیرد ممکن است اشتباه کرده باشد، با چنین خصلت‌هایی هشت سال کشور را اداره کرد و سرانجام زمانی فهمید که دیر شده بود. این نیمه ابتدایی داستان است. آنجا که شرکت مخابرات ایران با سرعتی عجیب و شرایطی غریب، به خودی‌ها واگذار شد. آن‌قدر عجله شد که نه فروشنده متوجه شد چه فروخته و نه خریدار

میثم قاسمیدبیر ویژه‌نامه‌ها
شماره 36 گزارش ماه پرونده - گزارش‌ماه صفحه 29

بازار فناوری ایران در آستانه کسب و کارهای مشارکتی قرار دارد

کوچک‌های غول‌ساز

سی و یکم اردیبهشت‌ماه تهران میزبان یک رویداد تازه در حوزه کسب ‌و ‌کار بود؛ CSW یا کنفرانس کرادسورسینگ که از سال ۲۰۱۶ با هدف مدیریت جمعی و یکپارچه‌سازی آغاز به کار کرده و برای نخستین بار در خاورمیانه برگزار می‌شد. موسس این رویداد «اپی لودیک نیکاج» و تعدادی از فعالان داخلی و خارجی حوزه «جمع‌سپاری» از حاضران در این مراسم بودند. همه از تجربیات خود و مزیت‌های جمع‌سپاری گفتند و به چالش‌هایی اشاره کردند که می‌تواند بر سر راه موفقیت آن به وجود بیاید.هرچند هنوز در بازار فناوری ایران بسیاری کرادسورسینگ را با کرادفاندینگ یا تامین سرمایه جمعی یکسان در نظر می‌گیرند ولی چنین نیست و گستره کرادسورسینگ بسیار وسیع‌تر از حوزه مالی صرف است. آمارها نشان می‌دهد جمع‌سپاری در سال ۲۰۱۴ رشدی ۱۶۷ درصدی داشته و از طریق آن ۱۶ میلیارد دلار جمع‌آوری شده است. هرچند سال‌هاست کشورهای اروپایی و آمریکایی با این روش آشنایی دارند، از آن استفاده می‌کنند و بانک جهانی هم پیش‌بینی کرده در سال ۲۰۱۵ بیش از ۴/۳۴ میلیارد دلار از این راه جمع‌آوری شده باشد اما این موج تازه در خاورمیانه به راه افتاده، در حال ورود به ایران است و طبیعتاً مانند بسیاری از نقاط دیگر دنیا با موانعی هم مواجه خواهد

شماره 35 گزارش ماه پرونده - گزارش‌ماه صفحه 29

پرونده‌ای برای همه تلخ و شیرین‌های اینترنت ایرانی

قهوه تلخ پهنای باند

اوایل اردیبهشت‌ماه بود که آمارهایی از رشد شش برابری پهنای باند داخل، رشد هشت برابری ظرفیت شبکه انتقال کشور، رشد دو و نیم برابری شبکه دیتا و ۱۰۱ هزار میلیارد ریال سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌های ارتباطی منتشر شد. حل مشکل اینترنت حتی پیش از انتخاب یکی از وعده‌های دولت یازدهم بود؛ وعده‌هایی که هرچند دولت تلاش کرد با اعلام شاخص‌های ICT در ۳۰ماهه فعالیت خود آنها را محقق‌شده نشان دهد و حتی شخص وزیر ارتباطات اعلام کرد وضعیت اینترنت با ۳۲ ماه قبل قابل مقایسه نیست، از نظر فنی تجهیزات عظیمی به وجود آمده، اختلالات بسیار کم شده و سرعت اینترنت مشترکان به شدت در حال افزایش بوده و کیفیت نیز به مرور بهتر می‌شود اما سرعت، کیفیت و قیمت پهنای باند موضوعی نیست که بتوان آن را به ‌سادگی با ارائه چند آمار رفع و رجوع، دل کاربران را خوش و واقعیات را کتمان کرد. ریشه‌یابی دلایل توسعه‌نیافتگی پهنای باند کشور کار آسانی نیست، به ویژه که با وجود همه آمارهای امیدوارکننده همچنان مردم از وضعیت اینترنت کشور ناراضی هستند و بسیاری باور دارند نمی‌توانند متناسب با پولی که برای اینترنت می‌پردازند از سرعت و کیفیت خوب بهره ببرند. اینترنت و توسعه پهنای باند در ایران اینترنت از ۱۳۷۲ برای

شماره 34 گزارش ماه پرونده - گزارش‌ماه صفحه 35

چرا و چگونه ایران در تلاش برای بومی‌سازی ابزارهای امنیت سایبری است

تولید ملی در سودای امنیت ملی

رویکرد فعلی کشور در موضوع امنیت به این صورت است که اگر خودمان تولیدکننده ابزارهای امنیتی نباشیم، نمی‌توانیم امنیت را به طور صد‌ درصدی ایجاد کنیم. اهمیت این موضوع درست از زمان حمله بدافزاری به تاسیسات اتمی ایران روشن شد؛ آن هم در اوج کشمکش‌های هسته‌ای ایران با غرب. از آن زمان تا به حال چندین بار از طریق سخنرانی‌ها، قوانین و آیین‌نامه‌هایی به اهمیت استفاده از نرم‌افزارهای بومی به ‌ویژه در نهادهای حساس تاکید شده‌ است. این تاکید در دو سطح بروز کرد: سطح اول این بود که ترجیحاً از نرم‌افزار خارجی مثل ویندوز در نهادهای حساس استفاده نشود. دوم اینکه اگر از آنها استفاده می‌شود دست‌کم برای کنترل امنیت آنها نرم‌افزارهای بومی به‌ کار گرفته شود. البته چنین تاکیدی در سطوح دیگری هم بروز پیدا کرد؛ اقداماتی همچون تلاش برای رواج سیستم‌عامل بومی، استفاده از ایمیل بومی یا الزام سایت‌ها به انتقال میزبانی سرورهای خود به داخل ایران در همین راستا بودند. نیروی انسانی متخصص هم در این بین نقش بسیار کلیدی دارد. نیروی انسانی ایران در این زمینه به قدری پیشرفت کرده که نه‌تنها در سطح دفاعی موفق بوده بلکه بنا بر ادعای مقامات آمریکایی، در موضع تهاجمی هم قرار گرفته و در حال حاضر چهارمین ارتش

شماره 33 گزارش ماه پرونده - گزارش‌ماه صفحه 35

معاون برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات:

مخابرات از امکانات به ‌خوبی استفاده نمی‌کند

روزهای پایانی دی‌ماه بود که لایحه احکام مورد نیاز اجرای برنامه ششم توسعه بعد از چهار ماه تاخیر به مجلس رفت اما طولی نکشید که با توافق میان دولت و مجلس، بررسی آن به مجلس بعدی موکول شد. با این حال از همان ابتدا برخی از نمایندگان به اظهار نظر درباره محتوای مواد آن پرداختند؛ موادی که برخلاف دوره‌های گذشته تعداد ۳۱تایی آنها خیلی مختصر به‌ نظر می‌رسد و هفدهمین آنها به بخش ICT اختصاص پیدا کرده ‌است. اگرچه خود ماده ۱۷ شامل بندها و موضوعات مختلفی از ساماندهی مخابرات گرفته تا ایجاد مرکز ملی تبادل اطلاعات و هویت‌بخشی به اسناد الکترونیکی است اما با توجه به واکنش‌های متعدد شاید بتوان بند دوم آن را مناقشه‌آمیزترین قسمت این ماده در نظر گرفت. برای درک بهتر هدف دولت از تهیه این بند و سایر بندهای ماده ۱۷، گفت‌وگویی با برات قنبری معاون برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات انجام دادیم، که برخلاف نظرات مربوط به تلاش دولت برای بازپس‌گیری کل مخابرات، اعلام می‌کند دنبال ساماندهی و راهبری مخابرات از راه قانون هستند نه مالکیت آن. طبق بند دوم ماده ۱۷ لایحه احکام مورد نیاز برنامه ششم، کانال‌ها، داکت‌ها و دکل‌ها جزو منابع عمومی هستند و باید به دولت

میثم قاسمیدبیر ویژه‌نامه‌ها
شماره 33 گزارش ماه پرونده - گزارش‌ماه صفحه 42

رئیس دفتر فناوری‌های نوین مرکز پژوهش‌های مجلس:

مخابرات در شرایط رقابتی واگذار نشده بود

«بررسی برنامه ششم به مجلس بعدی موکول شد»؛ این خبری بود که با توجه به روزشمار پایان دوره مجلس فعلی و داغ بودن فضای انتخابات، چندان هم دور از انتظار نبود. با این حال همین فرصت کوتاه دوهفته‌ای برای نمایندگان معترض کافی بود تا برنامه را به باد انتقاد بگیرند؛ انتقاداتی از قبیل ناقص بودن اسناد و ضمائم برنامه یا غیرقانونی بودن تلاش دولت برای بازپس‌گیری مخابرات که سر و صدای زیادی هم به پا کردند. از همین رو به سراغ مهدی فقیهی رئیس دفتر فناوری‌های نوین مرکز پژوهش‌های مجلس رفتیم و گفت‌وگویی با او انجام دادیم که در زیر می‌خوانید: بر اساس بند دوم ماده ۱۷ لایحه احکام مورد نیاز برنامه ششم، کانال‌ها، داکت‌ها و دکل‌ها باید به دولت بازگردانده شوند. آیا این بند در تناقض با قانون آزادسازی مخابرات نیست؟ این بند از اینجا نشأت می‌گیرد که اولاً ما مخابرات را در شرایط خوب و رقابتی واگذار نکردیم، ثانیاً قیمت‌گذاری ما بر مبنای درستی نبوده و ثالثاً شبکه دسترسی را همراه با سایر موارد واگذار کردیم، در حالی ‌که اصلاً نباید دسترسی را واگذار می‌کردیم تا الان بخواهیم دنبال راهی برای بازگرداندن آن باشیم. ضمن اینکه تکلیف ودایع هم هنوز مشخص نشده است. بنابراین نقایص متعددی در مورد

شماره 32 گزارش ماه پرونده - گزارش‌ماه صفحه 29

نگاه اپراتورها به سرویس‌های OTT چگونه است

بقا در گرو مشارکت

سیزدهم دی‌ماه بود که سازمان تنظیم مقررات و ارتباطات رادیویی فراخوان نظرخواهی برای تدوین مقررات و ضوابط ارائه خدمات بر‌شبکه (OTT) را داد؛ خدماتی که زیرمجموعه‌های متعددی از پخش ویدئو و موزیک گرفته تا حوزه پرداخت الکترونیکی را شامل می‌شوند اما شناخته‌شده‌ترین و شاید پرکاربرترین آنها در کشور ما اپ‌های پیام‌رسانی همچون تلگرام هستند. اگرچه از دید کاربران رشد این قبیل سرویس‌ها و افزوده ‌شدن ویژگی‌های متنوع به‌ آنها پدیده مثبت و به‌روزی است، اما به ‌دلیل کاهش درآمدهای حاصل از پیامک و تماس، اپراتورها نه‌تنها در ایران بلکه در سراسر دنیا همیشه زخم‌خورده آنها بوده‌ و به چشم دشمن به آنها نگاه می‌کرده‌اند. با این وجود به نظر می‌رسد طی یکی دو سال اخیر اوضاع تا حدی تغییر کرده و اپراتورها دریافته‌اند هر قدر تعامل بیشتری با OTTها داشته باشند، می‌توانند از اثرات منفی حضور این بازیگران جدید بکاهند. روابط OTTها و اپراتورها در سایر نقاط جهان چگونه است؟ سیاستی که آنها در قبال رقبای جدید خود در پیش گرفته‌اند شاید بتواند الگوی اپراتورهای ایرانی نیز باشد؛ الگویی که به باور بسیاری، دلیل ورود سازمان تنظیم مقررات به موضوع قانونمند کردن OTTها بوده است. کاهش شدید درآمد آمار Future Comms and Media در سال ۲۰۱۴، حاکی از آن است که

شماره 30 گزارش ماه گزارش ماه صفحه 24

کدام ایده استارت‌آپ‌های بانکی در ایران مورد توجه قرار گرفته‌ است؟

بانکداری باز و ماراتن نوآوری

برنامه ششم توسعه که یکی از اولویت‌های خود را موضوع تامین مالی و توسعه ابزارهای مالی قرار داده، فعالان حوزه مالی و بانکی را بر آن داشته تا در راستای تحقق نوآوری و توسعه خدمات خود به حمایت از استارت‌آپ‌های فین‌تک روی بیاورند. در همین راستا به نظر می‌رسد فصل تازه‌ای برای این استارت‌آپ‌ها رقم خورده است. آغاز این فصل، مسابقه Pichfest Techrun بود که به عنوان بخشی از همایش تراکنش (ITE) و به همت مرکز فابا در هفته اول آبان‌ماه برگزار شد؛ ۱۶ تیم استارت‌آپی در آن شرکت و ایده‌های خود را مطرح کردند و در نهایت سه تیم از سوی هیات داوران به عنوان برنده اعلام شدند. به دنبال آن، هکاتون توسن بوم مبتنی بر سرویس‌های بانکی در نیمه آبان‌ماه برگزار شد که طی آن ۲۴ تیم راه‌یافته به مرحله نهایی فرصت یافتند بر بستر API توسن، طرح‌های خود را پیاده‌سازی کنند. برآیند این هکاتون، علاوه بر انتخاب تیم‌های برتر و اعطای جوایز ۲۰، ۱۰ و پنج میلیون تومانی به آنها، رونمایی از اپ‌استور توسن به عنوان نخستین اپ‌استور بانکی ایران بود؛ اپ‌استوری که به گفته امید ترابی عضو هیات مدیره توسن با بهره‌گیری از تمامی ۲۴ تیم راه‌یافته به این مرحله، فعالیت خواهد کرد. البته به نظر

شماره 29 گزارش ماه گزارش ماه صفحه 22

نگاهی به وضعیت نظارت بر پیامک‌های انبوه و ارزش‌افزوده

فراسوی نیک و بد

اوایل مهرماه، علی‌اصغر عمیدیان معاون وزیر ارتباطات و رئیس سازمان تنظیم مقررات و ارتباطات رادیویی از عدم امکان ایجاد سامانه‏ای برای درخواست قطع پیامک‏های ارزش افزوده خبر داده بود؛ پیامک‌هایی که به عقیده او و بسیاری دیگر تجارت تازه‌ای است که عده‏ای (عمدتاً قشر جوان) با فعالیت در آن کسب درآمد می‏کنند و در صورت برقراری سامانه‌ای برای قطع این پیامک‌ها توسط مشترکان، این تجارت دیگر رشد نمی‌کند.صرف‌ نظر از نقش اساسی بی‌دقتی مشترکانی که ناآگاهانه کدهای فعال‌سازی این نوع پیامک‌ها را ارسال می‌کنند و با حجم دنباله‌داری از پیام‌های ارزش‌افزوده مواجه می‌شوند، بخش مهمی از نارضایتی‌های موجود در خصوص این پیامک‌ها به ‌دلیل عدم هدفمندی آنها، بی‌توجهی ارسال‌کنندگان به ویژگی‌ها و نیازهای مخاطبان آنها و نیز عدم نظارت کافی بر روند تولید و ارسال آنها به‌ وجود آمده‌ است؛ نظارتی دقیق که لازمه تحقق آن همکاری اپراتورها، اگریگیتورها و شرکت‌های VAS است و به نظر می‌رسد با تصویب آیین‌نامه نظارت بر ساماندهی پیامک‌های انبوه و ارزش‌افزوده و تعیین کارگروه نظارتی با مسئولیت وزارت ارشاد از بهمن ۹۳ مقدمات آن فراهم شده باشد.نارضایتی از پیامک‌های انبوه پیش از راه‌اندازی سرویس پیامک‌های ارزش‌افزوده، نارضایتی‌های گسترده‌ای از پیامک‌های تبلیغاتی وجود داشت تا جایی که از سال ۹۲ سامانه پیامکی ۱۰۰۰۱۳۱۴ توسط مرکز

شماره 28 گزارش ماه خارج از محدوده صفحه 39

نگاهی به تجارت فالوور در ایران و جهان

اعداد به جای فالوور حرف می‌زنند

«تعداد فالوورهای شما تغییر کرده است.» این پیامی بود که شبکه اینستاگرام در نوامبر ۲۰۱۴ به بسیاری از کاربران خود ارسال کرد. شاید برای بسیاری از کاربرانی که فالوورهای کمی داشتند موضوع چندان مهم به نظر نمی‌رسید اما ماجرا حذف میلیون‌ها کاربر ساختگی توسط اینستاگرام بود؛ کاربرانی که تا پیش از آن کسی از گستردگی تعداد آنها اطلاع دقیقی نداشت. بر اساس گزارش‌های موجود، بیشترین ریزش فالوور بعد از صفحه خود شرکت اینستاگرام که در حدود ۲۰ میلیون فالوور بود، به ستارگان و افراد مشهور تعلق داشت؛ ستارگانی که صدها هزار دلار از تبلیغات در صفحات خود سود می‌برند و تعداد فالوور برای آنها ابزاری تبلیغاتی است.ریزش فالوورها گذشته از خدشه‌دار کردن محبوبیت این ستارگان، از وجود تجارت گسترده‌ای در حوزه خرید و فروش فالوور خبر می‌داد؛ تجارتی که با گسترش کاربران اینستاگرام، در ایران نیز به سرعت گسترش یافت و سایت‌های متعددی به ارائه خدمات آن مشغول شدند. اگرچه به قاطعیت نمی‌توان گفت خریداران فالوور در ایران به طور مشخص چه کسانی هستند اما از فروردین امسال اخباری منتشر شده که حاکی از خرید فالوور توسط برخی هنرمندان ایرانی بوده است.اگر تعداد فالوورهایتان در شبکه‌های مجازی پایین است، قطعاً روزانه با درخواست‌های دوستی متعددی در این نوع شبکه‌ها مواجه