نسخه فیزیکی

  • شهر کتاب مرکزی تهران – خیابان دکتر شریعتی – بالاتر از خیابان استاد مطهری – نبش کوچه کلاته – فروشگاه مرکزی شهر کتاب
  • شهر کتاب کاشانک نیاوران، کاشانک، نرسیده به سه راه آجودانیه
  • نشر ثالث خیابان کریم‌خان زند، بین خیابان ایرانشهر و ماهشهر، پلاک ۱۵۰
  • شهر کتاب سعادت آباد انتهای خیابان ایران‌زمین، جنب فرهنگسرای ابن‌سینا، شهر کتاب ابن‌سینا

آرشیو نوشته‌‌های بهناز توحیدی

شماره 47 گزارش ماه گزارش ماهمجلس و آی‌تی صفحه 24

وزیر فناوری اطلاعات آینده چه مسائلی را باید در اولویت برنامه خود قرار دهد؟

برنامه کجایی؟ دقیقاً کجایی؟

چهار سال به مانند چشم بر هم زدنی گذشت و در ۲۹ اردیبهشت حسن روحانی به عنوان دوازدهمین رئیس‌جمهور برگزیده شد. از همان روزهای اولیه پس از انتخابات کارشناسان گوناگون نظرات و پیشنهادهایی در مورد کابینه آینده ارائه دادند. حال فارغ از اینکه چه کسی وزیر شود، برنامه آن فرد از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است، موضوعی که معمولاً از نگاه نمایندگان مجلس مغفول می‌ماند و همواره حاشیه بررسی وزرای پیشنهادی از متن آن پررنگ‌تر است. وزارت فناوری اطلاعات و ارتباطات نیز از این امر مستثنی نیست. نه تنها برنامه وزیر پیشنهادی بلکه گاه حضور وزیر هم در مجلس با حاشیه‌هایی همراه است. با این حال می‌توان حدس زد که وزیر آینده چه مسائلی را به عنوان اولویت در برنامه پیشنهادی خود قرار می‌دهد. اما از منظر نمایندگان مجلس دهم که چند ماه دیگر باید برنامه‌ها را بررسی کنند، چه موضوعاتی از اهمیت برخوردار است و در رسیدگی‌های خود به آن توجه می‌کنند؟ در ادامه به این مسائل می‌پردازیم. زیرساخت، توسعه‌یافته اما ناکافی در سال ۹۲ محمود واعظی، وزیر فناوری اطلاعات و ارتباطات کنونی، در برنامه پیشنهادی خود به مجلس نهم بخشی را به توسعه شبکه و زیرساخت اختصاص داده بود. زیرمجموعه این بخش، افزایش پهنای باند اینترنت بین‌الملل، افزایش پهنای

شماره 46 حقوق فناوری حقوق فناوری صفحه 92

آیا خدمات الکترونیکی قوه قضاییه باعث کاهش مراجعات به دادگاه‌ها می‌شود؟

دادگاه‌های الکترونیکی در راه

                                عمر ارائه خدمات الکترونیکی در دستگاه‌های دولتی سه چهار سال بیشتر نیست، اما بسیاری از نهادهای مستقل در ارائه خدمات خود به صورت الکترونیکی از دولت پیشی گرفتند. یکی از این نهادها قوه قضاییه است. آیین‌نامه ارائه خدمات الکترونیکی قوه قضاییه در ۲۷ خرداد ۹۱ توسط صادق لاریجانی رئیس قوه قضاییه تصویب شد. در همان زمان سایت adliran.ir برای تشکیل و پیگیری پرونده‌های قضایی راه‌اندازی شد. طرفین دعوی می‌توانستند در هر مرحله با رمز شخصی و نام کاربری به صفحه خود وارد شوند و پس از وارد کردن کد دادگاه از پیشرفت مراحل قضایی خود آگاه شوند. این روند ادامه یافت تا آبان سال گذشته که سامانه ثنا (ثبت‌نام الکترونیکی) پس از گذراندن دوران پایلوت در سراسر کشور به مرحله اجرا درآمد و از ۱۰ آبان افراد مجبور شدند برای درخواست خود ابتدا در سایت ثنا ثبت‌نام و شناسه قضایی دریافت کنند و از آن زمان تاکنون افراد با شناسه قضایی فعالیت‌های قضایی خود را انجام می‌دهند. همزمان با ارائه این خدمات در سایت عدل ایران نیز تغییرات نرم افزاری ایجاد شد. در همین حین دفاتر خدمات ‌الکترونیکی قوه قضاییه نیز در سراسر کشور راه‌اندازی

شماره 45 حقوق فناوری حقوق فناوری صفحه 108

سرپرست معاونت تشخیص و پیشگیری پلیس فتا تاکید کرد:

ما هکرها را جذب نمی‌کنیم

شبکه‌های اجتماعی، فضای مجازی و اینترنت همواره با واژه‌های کلاهبرداری و جرم و هتک حرمت گره خورده است. همیشه افرادی سودجو به دنبال سوءاستفاده از این فضا بوده‌اند. به همین جهت در اواخر سال ۸۷ پلیس فتا با هدف ایجاد امنیت در فضای مجازی در ستاد ناجا راه‌‌اندازی شد. از آن زمان تاکنون اخبار متنوع و بی‌شماری مبنی بر دستگیری افراد مجرم در فضای سایبری منتشر می‌شود. علاوه بر دستگیری افراد، پلیس فتا وظیفه پیشگیری و اطلاع‌رسانی را نیز بر عهده دارد. در این حوزه و حوزه‌های گوناگون مانند گشت‌زنی پلیس فتا، نحوه اطلاع‌رسانی و آموزش به مردم و شناسایی جرم و دستگیری مجرمان نیز پلیس فتا اقداماتی انجام داده است که در گفت‌وگویی با علی نیک‌نفس، سرپرست معاونت تشخیص و پیشگیری پلیس فتا، به این موضوعات پرداخته‌ایم. در ادامه می‌خوانید: وظیفه پلیس فتا کنترل فضای مجازی و مقابله با جرم در این فضاست، اما این کنترل محسوس نیست. گشت‌زنی مجازی به چه صورت است و طبق قانون، پلیس فتا در چه زمانی می‌تواند وارد عمل شود؟ جرم در فضای مجازی، جرم در ملاء عام محسوب می‌شود یا محیط خصوصی افراد؟ و شما چگونه جرائم را تفکیک می‌کنید؟ ما در سیستم سنتی مفهومی به نام گشت پلیس داریم. پلیس در

شماره 45 خدمت و تجارت گفت‌وگو صفحه 96

مدیر کل خدمات الکترونیکی قضایی:

اطلاعات هست، سامانه تبادل نیست

سیامک رفعتی، معاون فناوری اطلاعات قوه قضاییه و مدیر کل خدمات الکترونیکی قضایی، با جمله «شبکه ملی اطلاعات آن‌گونه که در ذهن شماست وجود ندارد.» آب پاکی را روی دست‌مان ریخت و ابهاماتی به وجود آورد، اما در ادامه، صحبت از دلایل متصل نبودن به وزارتخانه‌ها از طریق شبکه ملی اطلاعات و نبود زیرساخت برای انتقال داده‌ها کمی از ابهامات را برطرف کرد. این گفت‌وگو را بخوانید: معاون فناوری اطلاعات قوه قضاییه طی این سال‌ها بر برقراری عدالت الکترونیکی تاکید داشتند و در این سال‌ها نیز سامانه‌های الکترونیکی گوناگونی توسط قوه قضاییه راه‌اندازی شد. به نظر شما با راه‌اندازی این سامانه‌ها تا چه اندازه در برقراری عدالت الکترونیکی موفق بوده‌اید؟ در ساختار قوه قضاییه طرحی به نام طرح عدالت الکترونیکی وجود دارد. این طرح شامل پروژه‌هایی است که هر کدام در حوزه‌ای خاص دسترسی مردم به خدمات قوه قضاییه را تسهیل می‌کند. برای دستیابی به عدالت الکترونیکی ابتدا باید زیرساخت‌های مناسب را فراهم کرد، ما شبکه ملی عدالت را در دستگاه قضایی پیاده کردیم، پس از آن بحث سامانه‌ها مطرح است، هم‌اکنون این سامانه‌ها در این شبکه قرار گرفته تا مردم استفاده کنند. سامانه اولیه ما ارتباط درون دستگاهی است. این سیستم سمپ یا سیستم مدیریت پرونده قضایی نام دارد.

شماره 44 ورودی ورودی صفحه 19

ورود به برخی مباحث ممنوع

یک سال گذشت. یک سال از عمر همه ما گذشت. یک سال دیگر از عمر دولت گذشت. یک سال از عمر مجلس دهم گذشت. مجلسی که از ابتدا تا امروز سرنوشتش با شبکه‌های اجتماعی گره خورده بود. وقتی برای نخستین بار وارد مجلس دهم شدم با خود عهد بستم تمام مدت در حال مصاحبه و خبرکشی از نمایندگان عضو کمیته ارتباطات و فناوری باشم. پیش خود فکر می‌کردم افرادی که عضو این کمیته هستند حتماً باید عضو و فعال شبکه‌های اجتماعی باشند. اما زهی خیال باطل. هنگامی نوشتن گزارش سابقه اعضای کمیته ارتباطات، لحظه به لحظه دچار یأس می‌شدم وقتی متوجه شدم از سه تن عضو کمیته ارتباطات هیچ کدام در توییتر یا هر شبکه اجتماعی دیگری صفحه‌ای ندارند. اوج ناامیدی زمانی بود که از رمضانعلی سبحانی‌فر در مورد توییتر سوالی پرسیدم و او با گفتن جمله «وارد این مباحث نشو» از من خواست دست بردارم. تنها دلخوشی من این بود که برای نخستین بار یکی از نمایندگان خانم و از جوانان تازه‌وارد مجلس عضو این کمیته شده بود، با اینکه او هم سابقه‌ای در حوزه فناوری اطلاعات نداشت. مهم‌ترین مبحثی هم که در این چند ماه کمیته تخصصی ارتباطات به آن پرداخت، سوال از وزیر در مورد کارمندان شرکت

شماره 45 گزارش ماه مجلس و آی‌تی صفحه 24

سال ۹۵ وضعیت فناوری اطلاعات در مجلس شورای اسلامی به چه صورت بود

آب از آب تکان نخورد

گویند سالی که نکوست از بهارش پیداست، اما به نظر می‌رسد در سال گذشته هر اتفاقی به بهار بستگی داشت غیر از وضعیت مجلس شورای اسلامی که ترکیب آن هفتم اسفند ۹۴ مشخص شده بود و می‌توان گفت اکثریت ۱۶ساله اصولگرایان در مجلس به پایان رسید و کار به دست اعتدالیون افتاد. اگر فروردین و اردیبهشت ۹۵ را، که اواخر روزهای مجلس نهم بود، نادیده بگیریم، از هشتم خرداد مجلس دهم با رویه‌ای متفاوت و همگام با دولت آغاز به کار کرد. در کل می‌توان مجلس شورای اسلامی سال ۹۵، چه مجلس نهم و چه دهم، را متفاوت دانست. در یک سال دو بودجه ۹۵ و ۹۶ به تصویب رسید. بررسی نهایی برنامه ششم به مجلس دهم موکول شد و بدین ترتیب برنامه پنجم برای یک سال دیگر ادامه پیدا کرد. جمع شدن همه موارد در یک سال از اتفاق‌های نادری بود که کمتر رخ می‌دهد. فروردین پرشتاب فروردین ۹۵ با بررسی لایحه بودجه همان سال آغاز شد. دستور جلسه‌ای که از سال پیش مانده بود باید هر چه زودتر انجام می‌شد. بررسی لایحه بودجه روز یکشنبه ۲۲ فروردین آغاز شد و در نوبت صبح، کلیات لایحه به تصویب رسید. همزمان با بررسی بودجه ۹۵، جلسات کمیسیون تلفیق برنامه ششم

شماره 43 ورودی ورودی صفحه 18

اینجا ایرانه ها

با شک در حالی که با فنجان چای خود بازی می‌کرد گفت:«یعنی شما می‌گویید تمام اطلاعات‌مان را روی سایت بگذاریم؟» و ما با تعجب به او نگریستیم و ناباورانه پرسیدیم چه اشکالی دارد؟ پس قانون دسترسی آزاد به اطلاعات چه می‌شود؟ بعد از مصاحبه‌ هم چند بار جمله او در ذهنم تکرار ‌شد. چرا باید حق دانستن مردم آن‌قدر عجیب باشد؟ سال گذشته هم وقتی این قانون به مرحله اجرایی رسید، کارشناسان گفتند انتظار نداشته باشید تمام مدیران به این زودی زیر بار تبادل اطلاعات بروند، اما به هر حال این قانون یک انقلاب بزرگ در پیاده‌سازی دموکراسی است. یادداشت‌ها و گزارش‌ها نیز همه این قانون را ‌ستوده‌اند. اواخر آذرماه که منشور حقوق شهروندی رونمایی شد باز همه زبان به مدح و ستایش گشودند و دوباره نوشتند اجرایی شدن آن زمان‌بر است. اتفاقاً دسترسی آزاد به اطلاعات جزئی از این منشور است، اما با نگاه سریع به این طومار ۱۲۰ ماده‌ای، لحظه‌ای همه فکر کردند شاید در کشور دیگری زندگی می‌کنند. اینجا سوئیس است یا ایران؟ مردم کوچه و خیابان همه با خنده می‌گفتند اینجا ایرانه‌ها! مگر می‌شود اطلاعات سازمان‌ها را به راحتی به دست آورد؟ پس از گذشت یک سال هنوز بسیاری اعتقاد دارند اجرایی شدن این‌گونه قوانین نیاز

شماره 43 خدمت و تجارت گفت‌وگو صفحه 91

رئیس مرکز فناوری اطلاعات و ارتباطات وزارت ورزش و جوانان:

هدایت سازمان بدون داده مانند رانندگی در مه است

وزارت ورزش و جوانان در سال ۸۹ از ادغام سازمان تربیت بدنی و سازمان ملی جوانان در مجلس هشتم تشکیل شد. یکی از برنامه‌های اولیه‌ای که این وزارت‌خانه در دستور کار خود قرار داد، ایجاد مرکز داده‌ای بود تا بتواند از طریق آن منابع و هزینه‌های خود را مدیریت کند؛ به صورت دقیق بداند چند ورزشکار و چه تعداد نیروی انسانی در کدام استان‌ها درگیر فعالیت ورزشی خاصی هستند و چه اماکن ورزشی در اختیار آنها قرار دارد، شاید از این طریق بتواند منابع و مصارف خود را مدیریت کند. از همین رو ایجاد مرکز داده مبین در دستور کار این وزارت‌خانه قرار گرفت. از سویی، جوان بودن این وزارت‌خانه و استفاده از زیرساخت‌های فناوری اطلاعات و ارتباطات، موجب شد سال گذشته این وزارت‌خانه در بررسی پورتال‌های دولتی و ارائه خدمات دولت ‌الکترونیکی دوم شود. هرچند مدیران این مجموعه معتقدند باید مقام اول را در این زمینه کسب می‌کردند. در خصوص مرکز داده مبین با حجت‌اله دارابی، رئیس مرکز فناوری اطلاعات و ارتباطات و آمار وزارت ورزش و جوانان، و سحر فامیل زارع، معاون آمار و فناوری اطلاعات وزارت ورزش و جوانان، گفت‌وگویی انجام دادیم که در ادامه می‌خوانید: سامانه مبین، سامانه ملی وزارت ورزش و جوانان است و اطلاعات

شماره 42 خدمت و تجارت گفت‌وگو صفحه 88

مدیر فناوری اطلاعات و ارتباطات شرکت ملی نفت:

باید سلایق را از بین ببریم

از ابتدای سال به دلیل راه‌اندازی شبکه ملی اطلاعات و تاکید دولت بر اینکه وزارت‌خانه‌ها خدمات خود را حتی‌الامکان الکترونیکی ارائه دهند، گفت‌و‌گو‌هایی با مدیران فناوری اطلاعات هر وزارت‌خانه داشتیم. برخی به تازگی به این شبکه ملحق شده بودند و بعضی دیگر آشنایی دیرینه‌ای با شبکه ملی اطلاعات داشتند و از سال‌ها پیش خدمات خود را بر آن ارائه می‌دادند. در این میان وزارت نفت داستان دیگری دارد. شرکت ملی نفت ایران علاوه بر اینکه شبکه عظیم و مستقل خود را دارد، بلکه در صورت امکان، از لحاظ نقاط ارتباط، به دولت نیز یاری می‌رساند. این شرکت همچنین همپا با تغییرات تکنولوژی در دنیا برای استخراج و حفاری نفت پیش رفته ‌است و به نظر می‌رسد باید به زودی شاهد اتفاق‌های بزرگی در این زمینه باشیم. در گفت‌وگویی با احمد تولایی، مدیر فناوری اطلاعات و ارتباطات شرکت ملی نفت ایران، به طور تفصیلی به پروژه‌های فناوری اطلاعات شرکت ملی نفت ایران و نحوه اتصال این شرکت به شبکه ملی اطلاعات می‌پردازیم. در ادامه بخوانید:   چند سال پیش همزمان با حملات سایبری با شما مصاحبه کردیم. در آن زمان در صحبت‌های خود به شناسایی مرکز نفوذ اشاره کردید و اینکه شبکه تقریباً امن است و راه‌های نفوذ را مسدود کردید.

شماره 41 خدمت و تجارت گفت‌وگو صفحه 88

معاون فناوری اطلاعات مرکز برنامه‌ریزی، منابع انسانی و فناوری اطلاعات وزارت آموزش و پرورش:

یک درصد خطا هم قابل چشم‌پوشی نیست

با اینکه چند ماه پیش شبکه ملی اطلاعات به صورت رسمی رونمایی شد اما برای بسیاری از دستگاه‌ها و وزارتخانه‌ها اتصال به این شبکه تازگی ندارد و حتی بسیاری از سرویس‌های خود را بر این شبکه ارائه می‌دهند. یکی از این وزارتخانه‌ها، آموزش و پرورش است. کاربران این وزارتخانه، گستره وسیعی از جمعیت کشور را شامل می‌شوند به همین دلیل الکترونیکی شدن برخی فرایندها می‌تواند در تسریع کارها کمک کند؛ در خصوص این سرویس‌ها و نحوه فعالیت آموزش و پرورش درحوزه فناوری اطلاعات گفت‌وگویی با محمود حبیبی معاون فناوری اطلاعات مرکز برنامه‌ریزی، منابع انسانی و فناوری اطلاعات انجام دادیم که در ادامه می‌خوانید: چند ماه پیش شبکه ملی اطلاعات به صورت رسمی رونمایی شد اما به نظر می‌رسد وزارت آموزش و پرورش از گذشته به این شبکه متصل بوده و سرویس‌هایی هم ارائه داده است. از چه سالی این اتصال صورت گرفته و چه سرویس‌هایی عرضه می‌کنید؟از سه چهار سال پیش که این مسئولیت به من سپرده شد، تمام تلاش‌مان این بود تا سرویس‌‌هایی که ارائه می‌دهیم بر بستر شبکه ملی اطلاعات باشد. بر اساس توافق‌نامه‌ای که با مخابرات امضا کرده‌ایم، همه مدارس به اینترانت ملی متصل هستند.سرویس‌های متعددی نیز روی شبکه قرار دادیم. اخیراً خدمات الکترونیکی خود را در

شماره 40 خدمت و تجارت دولت الکترونیکی صفحه 70

در حاشیه نخستین ثبت‌نام الکترونیکی سرشماری نفوس و مسکن چه گذشت؟

خانه رنگین‌کمانی

سال ۹۰ چنین روزهایی در هر کوچه و پس‌کوچه‌ای که قدم می‌گذاشتیم مامورانی را می‌دیدیم که کاغذ و قلم به دست آمار خانواده‌ها را می‌گرفتند. حال پنج سال می‌گذرد و نوبت به یک سرشماری دیگر رسیده است اما با یک تفاوت عمده. هشتمین سرشماری امسال برای نخستین بار به صورت الکترونیکی انجام می‌گیرد و این طرح از صبحگاه سوم مهر آغاز به کار کرد. همیشه در ایران طرح‌های بزرگ آی‌تی مانند هدفمندی یارانه‌ها و کارت هوشمند سوخت در عین حال که باعث گسترش این صنعت می‌شوند، ضعف‌هایمان را نیز نمایان می‌سازند. طرح سرشماری آمار نفوس و مسکن هم از این قاعده مستثنی نبود. در ساعات آغازین اجرای این طرح بسیاری از کاربران هنگام مراجعه به سایت سامانه با پیغام خطا و تکمیل ظرفیت سایت مواجه شدند. به طوری که در پایان روز اول طرح از ۴۰۰ هزار مراجعه به سایت تنها ۳۰ هزار مورد موفق به ثبت اطلاعات خود شدند.ابعاد بیشتری از این ماجرا در سخنان بعدی مسئولان نمود یافت. به عنوان مثال به گفته وزیر ارتباطات به دلیل آماده نبودن دیتابیس مرکز آمار ایران این اختلال رخ داد و با اینکه وزارت ارتباطات برای میزبانی اعلام آمادگی کرده بود اما مرکز آمار حاضر به انجام این کار نشد. البته

شماره 44 گزارش ماه خارج از محدوده صفحه 48

آیا مجتمع‌های کامپیوتر و موبایل در تهران امن هستند

ساختمان‌های پوشالی

«ریخت» تنها واژه‌ای که همه مردم در لحظه نفسگیر فرو ریختن ساختمان پلاسکو پس از سه ساعت تلاش برای مهار آتش، در کمال ناباوری، بر زبان آوردند. فرو ریختن این ساختمان ۵۴ ساله باعث شد دوباره نگاه‌ها به سمت ایمنی و تجهیز ساختمان‌های تهران به دستگاه اطفا و اعلام حریق و کپسول آتش‌نشانی برود، موضوعی که یک بار در سال ۹۲ به خاطر آتش‌سوزی کارگاهی در جمهوری و پرت شدن دو خانم از پنجره به دلیل مسدود بودن راه اضطراری در ساختمان تیتر رسانه‌ها شد، اما پس از مدتی آتش آن نیز خوابید. هم‌اکنون دوباره بحث‌ها بر سر ایمنی ساختمان‌ها به خصوص ساختمان‌های خیابان جمهوری آغاز شد. این بار نیز همه توجه‌ها به مجتمع موبایل علاءالدین و ساختمان آلومینیوم جلب شده است و برخی کارشناسان معتقدند این دو ساختمان قربانی بعدی هستند. در این میان ساختمان علاءالدین علاوه بر بحث ایمنی، ماجرای دیگری هم دارد. در سال ۹۳ طبقه هفتم این ساختمان به دلیل ساخت غیرقانونی به دستور شورای شهر توسط شهرداری منطقه ۱۱ تخریب شد. این تخریب سر و صدای بسیاری به پا کرد. در آن سال رضا علاءالدین طی گفت‌وگویی با خبرگزاری مهر ادعا کرد مدارکی دارد که بر اساس مجوز قانونی قصد ساخت طبقه هفتم را داشته

شماره 40 خدمت و تجارت گفت‌وگو صفحه 85

سرپرست مدیریت آمار و فناوری اطلاعات وزارت بهداشت، درمان، و آموزش پزشکی:

بلوغ اطلاعاتی در کشور اتفاق نیفتاده است

بالاخره پس از ۱۱ سال در هفته دولت، شبکه ملی اطلاعات رونمایی شد؛ شبکه‌ای که به گفته مسئولان بخشی از آن مربوط به اتصال نهادها و وزارتخانه‌ها به یکدیگر است تا تبادل اطلاعات به صورت الکترونیکی از طریق این شبکه انجام شود. از میان وزارتخانه‌ها، وزارت‌ بهداشت در دولت گذشته با پیاده‌سازی طرح شبکه ملی سلامت به عنوان یکی از شبکه‌های اختصاصی شبکه ملی اطلاعات، از پیشگامان حرکت در مسیر تحقق شبکه ملی اطلاعات شده بود. اما اینکه پس از گذشت چند سال تا چه میزان این اتصالات برقرار شد و سرنوشت سامانه‌های سلامت به کجا انجامید، در گفت‌وگویی تفصیلی با محمود تارا سرپرست مدیریت آمار و فناوری اطلاعات وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی مورد بحث قرار گرفته است که در زیر می‌خوانید: بحث الکترونیکی کردن خدمات درمانی همواره در دستور کار بوده و برای ارائه این سرویس‌ها نیز مسئولان اعلام کرده‌اند سامانه‌های مختلفی ایجاد شده است اما هنوز حس ارائه خدمات درمانی الکترونیکی یا حتی الکترونیکی شدن پرونده بیماران هنگام مراجعه به بیمارستان‌ها و مراکز درمانی وجود ندارد. به عنوان اولین سوال می‌پرسم؛ سرانجام پرونده الکترونیکی سلامت چه شد؟در ابتدا باید توضیحی در خصوص پرونده الکترونیکی سلامت و ابعاد آن بدهم تا متوجه شوید در چه مرحله‌ای از

شماره 43 گزارش ماه مجلس و آی‌تی صفحه 24

بخش فناوری اطلاعات برنامه ششم توسعه به تصویب مجلس رسید

ترسیم نقشه راه فاوا

برنامه ششم توسعه اگر به بودجه ۹۵ نرسید اما بررسی بودجه ۹۶ را به تاخیر انداخت. سال گذشته زمانی که لایحه برنامه ششم به مجلس شورای اسلامی ارائه شد، مجلسیان اعلام کردند تاخیر در ارائه برنامه و بودجه مانع آنان در تصویب به موقع بودجه و در نهایت برنامه ششم خواهد شد و نتیجه آن تصویب طولانی‌تر شدن دوره اجرای برنامه پنجم توسعه بود. اما تاخیر یک‌ساله در بررسی برنامه ششم توسعه موجب عدم تداخل تصویب برنامه ششم توسعه و بودجه سال ۹۶ نشد. روزهای پایانی دی‌ماه مصادف شد با نهایی شدن بندهایی از لایحه برنامه ششم که قرار است طی پنج سال آینده مسیر آینده فناوری ‌اطلاعات و ارتباطات کشور را تعیین کنند. مواد ۸۳ تا ۸۵ با ۸ بند. بندهایی طولانی که طولانی بودن آن یکی از دلایل برگشت‌شان به کمیسیون تلفیق بود. اما آنچه از کمیسیون تلفیق بیرون آمد نیز چندان تفاوتی با لایحه پیشنهادی نداشت، مگر حذف بخش‌های چالشی موارد که اشاره به بازگرداندن زیرساخت‌های خصوصی‌شده به دولت داشت. از دیگر تفاوت‌هایی که در مصوبه مجلس ایجاد شده و در لایحه پیشنهادی دولت گنجانده نشده بود، تغییر نام شرکت ارتباطات زیرساخت، تعیین شرکت‌های زیرمجموعه آن و هوشمندسازی مدارس شهرهای حاشیه‌نشین و روستایی است. برخی از بندها

شماره 38 خدمت و تجارت دولت الکترونیکی صفحه 76

رئيس مرکز فناوری اطلاعات و ارتباطات وزارت کشاورزی:

هدف ما دستیابی به پنجره واحد کشاورزی است

بالاخره در برنامه رونمایی از سامانه اندازه‌گیری و پایش کیفی شبکه ارتباطات زیرساخت وزیر فناوری اطلاعات و ارتباطات از رونمایی رسمی شبکه ملی اطلاعات در هشتم شهریور همزمان با هفته دولت خبر داد. شبکه ملی اطلاعات و دولت الکترونیکی دو موضوع پرمناقشه این روزها هستند. آخرین آمار رسمی اعلام‌شده از سوی وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات اتصال ۶۷ دستگاه به این شبکه بود. یکی از این دستگاه‌ها را می‌توان وزارت جهاد کشاورزی دانست. این وزارتخانه از سال ۹۳ به این شبکه متصل شد. شاید در نظر اول مباحث مربوط به کشاورزی و باغداری را مرتبط با فناوری اطلاعات ندانیم اما در گفت‌وگو با کریم احمدی رئیس مرکز فناوری اطلاعات و ارتباطات، با تنوعی از خدمات و سرویس‌ها و حتی ارتباط با نهادها و وزارتخانه‌های گوناگون مواجه شدیم. در ادامه این گفت‌وگو را می‌خوانید: یکی از برنامه‌های مهم دولت از آغاز فعالیتش، راه‌اندازی شبکه‌ ملی اطلاعات و اتصال تمام وزارتخانه‌ها به این شبکه برای تبادل اطلاعات است. آیا وزارتخانه شما برای اتصال به این شبکه آمادگی دارد؟اواخر سال ۹۳ پیگیر اتصال به شبکه ملی اطلاعات بودیم و خوشبختانه محقق شد. نه‌تنها ستاد وزارتخانه بلکه تقریباً ۵۰ دستگاه از نهادهای تابعه از طریق کر وزارتخانه به شبکه ملی اطلاعات متصل شدند. هم‌اکنون

شماره 41 گزارش ماه مجلس و آی‌تی صفحه 24

برنامه‌های سه وزیر جدید کابینه در زمینه فاوا چقدر قابلیت اجرا دارند

سه علامت سوال و یک شاخص

مانند اغلب روزهای پاییز امسال، هواشناسی پیش‌بینی کرده بود پایتخت شاهد گرمای هوا در سه‌شنبه ۱۱ آبان باشد اما تهران یک شهر و هزار نرخ است. آن روز، بهارستان توفانی بود. ماجرا از جریان ترمیم کابینه روحانی، برکناری سه وزیر ورزش و جوانان، ارشاد و آموزش و پرورش آغاز شد و با رای اعتماد وزیران پیشنهادی رئیس‌جمهور در مجلس دهم خاتمه یافت. با این حال آنچه در میانه این رفت و آمد‌ها اتفاق افتاد، به سادگی خواندن یک جمله نبود.فخرالدین دانش‌آشتیانی، مسعود سلطانی‌فر و سیدرضا صالحی امیری سه وزیری که در مجلس نهم نتوانستند از سد کلیدواژه «فتنه» گذر کنند اما در مجلس دهم پس از هشت ساعت هیاهو و بحث بالاخره بر صندلی وزارتخانه‌ها نشستند.آیا این بار، رای آوری وزرا بر مبنای بررسی دقیق برنامه‌های این سه تن بود؟ مانند دوره‌های پیشین، پرداختن به این موضوع که در مدت‌زمان اندکی که از دولت یازدهم روحانی باقی مانده، این وزیران چه اهداف و فعالیت‌هایی در نظر دارند، به حاشیه رفت و بحث و جدل نمایندگان بر سر موضوعات نخ‌نماشده پررنگ شد.به ‌خصوص بررسی برنامه‌ها در حوزه فناوری اطلاعات که همیشه در بررسی صلاحیت وزیران مغفول می‌ماند. البته پیش از جلسه علنی، این برنامه‌ها در کمیسیون‌های تخصصی مورد بررسی قرار می‌گیرند

شماره 33 ورودی ورودی صفحه 18

پروژه در دسترس نیست

«پایلوت کارت هوشمند سلامت از سال آینده اجرایی می‌شود» اگر فکر می‌کنید این تیتر را اوایل پاییز امسال در روزنامه‌ها و خبرگزاری‌ها دیده‌اید و خوانده‌اید، سخت در اشتباهید.این تیتر مربوط به اوایل پاییز است اما نه پاییز امسال، بلکه این خبر دوم آذر سال ۱۳۸۷ به چاپ رسیده است.این خبر و اخبار مشابه را در کمدی از آرشیو‌های قدیمی مهرک پیدا کردم که با گشت و گذار در ورق ورق آن با تیترهایی مانند تبادل الکترونیکی اسناد رسمی، شروع فعالیت‌ فروشگاه‌های مجازی، بررسی آمادگی الکترونیکی دستگاه‌های مختلف یا حتی صدور کارت‌های اعتباری بانک‌ها مواجه شدم و این اخبار و گزارش‌ها مرا به یاد گزارش‌های خودم انداخت. طی یک سالی که در ماهنامه پیوست به عنوان خبرنگار مشغول هستم، گزارش‌هایی از پروژه‌هایی نوشته‌ام که در نظر اول جدید بودند اما وقتی تاریخچه‌‌شان را بررسی می‌کردم، در بیشتر مواقع با این جمله مواجه می‌شدم:«به دلایلی این پروژه ناتمام باقی ماند.» و شروع اجرایشان به سال‌های دوری باز می‌گردد که به دست تاریخ سپرده شده‌اند و الان به عنوان آرشیو برای خبرنگاران استفاده می‌شود و من نیز چون از آینده پروژه خبر ندارم، مجبور می‌شوم خواننده محترم را به صبوری دعوت کنم تا در سال‌های آینده نتایج آنها معلوم شود. حال این پروژه

شماره 35 خدمت و تجارت دولت الکترونیکی صفحه 70

قانون انتشار و دسترسی آزاد به اطلاعات تا اجرایی شدن فاصله زیادی دارد

کسی به سرهنگ نامه نمی‌نویسد

قانون انتشار و دسترسی آزاد به اطلاعات، دسترسی به اطلاعات عمومی را حق هر شخص ایرانی دانسته ‌است مگر اینکه قانون منع کرده باشد و ماده ۷ آیین‌نامه اجرایی این قانون موسسات و دستگاه‌های دولتی را موظف کرده حداقل ۱۶ فاکتور اطلاعاتی را روی وب‌سایت‌های خود قرار دهند تا شهروندان بدون مشکل به آنها دسترسی داشته باشند. اما در شرایط فعلی نه‌تنها دسترسی آزاد به اطلاعات حق شهروندان شناخته نمی‌شود بلکه وزارتخانه‌ها نیز تمامی فاکتورهای اطلاعاتی را که در آیین‌نامه اجرایی قانون به آن اشاره شده، روی وب‌سایت‌های خود قرار نداده‌اند و در بهترین حالت فقط بخشی از اطلاعات خواسته‌شده از آنان از طریق وب‌گاه‌های دستگاه‌های دولتی و وزارتخانه‌ها در اختیار هر شخص ایرانی قرار می‌گیرد. عدم شفافیت یکی از خصوصیات اصلی ایرانی‌هاست. این خصوصیت نه‌تنها در رفتارهای میان فردی نمود پیدا کرده‌ بلکه بر رفتار میان دولت و شهروندان نیز سایه انداخته ‌است. در بسیاری مواقع نه‌تنها شهروندان با دولتمردان خود شفاف برخورد نمی‌کنند و سعی در پنهان کردن بخش زیادی از فعالیت‌های خود از دولت دارند بلکه در مقابل، دولت نیز با شهروندان چندان شفاف نیست و دوست ندارد اطلاعاتی را که جمع‌آوری کرده و در اختیارش قرار دارد در اختیار شهروندان قرار دهد، حتی در بسیاری مواقع

شماره 40 گزارش ماه مجلس و آی‌تی صفحه 24

سرنوشت برگزاری انتخابات چه می‌شود: دستی یا الکترونیکی

«فناوری نوین» کلید انتخابات الکترونیکی

ماه‌های آخر دولت یازدهم فرا رسیده و بحث انتخابات و ساز و کار آن دوباره نقل مجالس شده است. آخرین انتخابات که مربوط به دهمین مجلس شورای اسلامی بود با وجود جدل‌های بی‌شمار بر سر برگزاری آن به صورت الکترونیکی عملی نشد تا این بار هم این حرکت کلان به سمت فناوری اطلاعات به بن‌بست بخورد. تغییرات در قانون انتخابات به خصوص در مورد انتخابات الکترونیکی همیشه موضوع مورد بحث مسئولان به خصوص مجلسیان و دولت در سال‌های گذشته و سال‌های اخیر بوده است. مجلس نهم بیش از همه درگیر این موضوع شد. در ۱۰ اسفند ۱۳۹۴ سه روز پس از انتخابات دهمین مجلس شورای اسلامی، طرح اصلاح موادی از قانون انتخابات اعاده‌شده از شورای نگهبان در مجلس قرائت شد و در نهایت همه اصلاحات شورای نگهبان تصویب شدند. مواد تصویب‌شده در مجلس شامل کارت الکترونیکی برای رای‌دهنده‌ها، شمارش آرا با دستور نماینده فرماندار و نماینده هیات نظارت با امضای الکترونیکی آنها، حضور کارشناسان فنی در شعبه‌های انتخابات و نحوه برخورد با تخلفات انتخابات الکترونیکی بود.دولت از ابتدای سال ۱۳۹۴ سعی داشت انتخابات مجلس دهم را حداقل در کلانشهرها به صورت پایلوت، الکترونیکی برگزار کند اما در آخرین لحظات شورای نگهبان به نرم‌افزارها و سخت‌افزارهای ارائه‌شده توسط وزارت کشور ایراد

شماره 25 باشگاه مدیران استارت‌آپ صفحه 55

آیا این شرکت جوان می‌تواند نماد نسل جدید استارت‌آپ‌ها باشد

ارتباط با فردا

ساعت از ۹ گذشت و ماشین به آرامی در جاده و در جهت تابلوی نشانه پیچید و به پارک فناوری پردیس وارد شد. پیشتر برای تهیه گزارش از پارس‌آنلاین به این پارک آمده بودیم و حال تصمیم داریم با همسایه آنها، سرزمین شیشه‌ای به نام ارتباط فردا به گپ و گفت بنشینیم.این مجموعه با نام تجارت الکترونیکی تات (سهامی خاص) در سال ۸۹ آغاز به کار کرد و محصولات متفاوت‌تر از شرکت‌های پی‌اس‌پی دیگر ارائه داد که از جمله خدمات آن می‌توان پایانه‌های فروش، کارت بانکی، خودپردازها، درگاه اینترنتی، نرم‌افزار آدانالس، سینما کارت، برنامه‌های موبایلی و مجموعه فصل فردا را نام برد.پس از مدتی، نام مجموعه به ارتباط فردا تغییر یافت و هم‌اکنون با حدود ۳۰۰ کارمند و ۵۵ شعبه در سراسر ایران با راهکارهای نوین در عرضه خدمات بانکی مجازی و اپلیکیشن‌های موبایلی فعالیت می‌کند؛ اما آنچه باعث شد ماهنامه پیوست این شماره را به این مجموعه اختصاص دهد، تفاوت این شرکت نه‌تنها از منظر محصولات، بلکه از نظر سبک کاری (work style) بود که راهی نو در پیش گرفتند. با جست‌وجوی اندکی در سایت ارتباط فردا و مطالعه مجموعه فصل فردا که بیانگر فعالیت این شرکت است، فهمیدیم این ماه، ماهنامه پیوست میزبان مهمانی متفاوت است. شرکت تجارت

شماره 38 گزارش ماه گزارش ماه صفحه 24

اعضای کمیته ارتباطات و فناوری‌های نوین چه کسانی هستند

همه مردان و زنان فناوری و ارتباطات

همه کاغذ به دست به دنبال اسامی و تصویر نمایندگان بودند برای پرسیدن سوال. وقتی خبرنگاران با نماینده‌ای مواجه می‌شدند اولین سوالی که از یکدیگر می‌پرسیدند این بود که او کیست. یک ماه از تشکیل مجلس دهم می‌گذشت و هنوز کمیسیونی تشکیل نشده بود. خبرنگاران سرگردان در راهرو مجلس از هر نماینده‌ سوالاتی در مورد مسائل روز اقتصاد و سیاست و غیره می‌پرسیدند بدون اینکه بدانند نماینده مذکور صلاحیت یا اطلاعات مکفی را دارد یا نه. اما چاره‌ای نبود باید مصاحبه کرد. تشکیل کمیسیون‌های تخصصی نیز داستان خود را داشت.نماینده‌ها حاضر نبودند در برخی کمیسیون‌ها عضو شوند و آن کمیسیون به حد نصاب نرسیده بود یا بعضی‌ کمیسیون‌ها بیش از حد مجاز عضو داشت. در این میان نیز بسیاری از نمایندگان برای عضویت در کمیسیون‌ها رایزنی می‌کردند و جلسات متعدد تشکیل می‌دادند؛ تا بالاخره در اوایل تیرماه تکلیف اعضای کمیسیون‌ها و یک ماه بعد از آن اعضای کمیته‌های تخصصی من‌جمله کمیته ارتباطات و فناوری‌های نوین و هوا و فضا تعیین شد.پس از تعیین و تکلیف کمیته‌ها، هر کدام از اوایل تیرماه جلسات خود را آغاز کردند.در کمیته مخابرات به اولین موضوعی که رسیدگی شد، لایحه اساسنامه شرکت پست بود. این لایحه پس از بررسی‌های فراوان و تصویب توسط نمایندگان مجلس

شماره 31 خدمت و تجارت دولت الکترونیکی صفحه 76

آیا کارت‌ هوشمند سلامت هم مشمول مرور زمان می‌شود

کی یزد به تهران می‌رسد

وقتی پس از سه ماه پیگیری‌های مداوم بالاخره توانستیم با محمد توانایی مدیر کل درمان غیرمستقیم سازمان تامین اجتماعی قرار گفت‌وگو بگذاریم، فهمیدیم آنچه دو ماه پیش با تیتر «آغاز پایلوت کارت هوشمند سلامت در یزد» سرتیتر روزنامه‌ها و خبرگزاری‌ها شده بود، شاید عملی شود اما نه به این زودی‌ها و به گفته توانایی، آنچه در یزد پایلوت شد پروژه نسخه الکترونیکی بود نه کارت سلامت هوشمند و آنچه قرار بود شهریورماه به سرانجام برسد نیز نسخه الکترونیکی بود اما به دلایلی به تعویق افتاد. با این اوصاف به نظر می‌رسد هنوز خیلی زود است بیمارستان‌ها از انباشت حجم پرونده‌ها خلاص شوند، اما امکان دارد در آینده نه‌چندان دور پزشکان از سیستم دستی و سنتی نسخه‌نویسی فارغ شوند و به نسخه الکترونیکی روی آورند. به اعتقاد توانایی آنچه سبب شد این پروژه نسبت به کارت هوشمند سلامت برای اجرا سریع‌تر مهیا شود، این بود که نسخه الکترونیکی یک ماژول کوچک‌تر از پروژه کلان کارت سلامت است و به‌رغم کارت سلامت که به زیرساخت‌های وسیع‌تر و امکانات بیشتر نیاز دارد، در نسخه الکترونیکی نیازی نیست بسیاری از اطلاعاتی که روی کارت هوشمند وجود دارد، لحاظ شود و برای این طرح فقط کد ملی بیمار لازم است. محمد توانایی در خصوص استفاده

شماره 39 گزارش ماه مجلس و آی‌تی صفحه 24

چرا با وجود حضور دولتمردان در شبکه اجتماعی توئیتر رفع فیلتر نمی‌شود

محوطه ممنوعه‌ای به نام فضای مجازی

آخرین روزهای تبلیغات انتخاباتی مجلس دهم است. تقریباً کل تهران با رنگ زرد تزیین شده. در هر نقطه‌ای که امکان داشته، تبلیغات یک ائتلاف به چشم می‌خورد. جناح مقابل همچنان در شهر دیده نمی‌شود. فضای مجازی اما داستان دیگری دارد. آنجا همه چیز فیروزه‌ای است. ویدئو کوتاه سیدمحمدخاتمی و دابسمش‌هایی که مردم از جمله معروف «تکرار می‌کنم» ساخته‌اند، دست به دست می‌شود. فردای انتخابات، نتیجه به‌دست‌آمده همه را غافلگیر می‌کند. فیروزه‌ای‌ها ۳۰ بر صفر برنده شده‌اند. چیزی که خودشان هم باور نداشتند. موج فضای مجازی و قدرت آن، تمامی محاسبات را بر هم زد.سال‌ها قبل وقتی محمدعلی ابطحی در دولت اصلاحات شروع به وبلاگ‌نویسی کرد، با واکنش منفی دیگر سیاستمداران مواجه شد. بسیاری معتقد بودند در بهترین حالت، یک مسئول نباید وقت خود را صرف چنین کارهایی کند. شاید در آن زمان هیچ ‌کس فکر نمی‌کرد چند سال بعد، فضای مجازی و کار با شبکه‌های اجتماعی جزء لاینفک زندگی مردم شود. حتی این نفوذ به قدری باشد که سرنوشت یک کشور را تغییر دهد. حضوری با تردید ابطحی در قسمتی از دل‌نوشته‌هایش نوشت در آن زمان برخی از همکارانش در دولت و مسئولان عالی‌رتبه و میان‌رتبه کشور نیز گه‌گاه وسوسه می‌شدند سایت بزنند ولی ظاهراً لعنت بر شیطان کردند و

شماره 30 خدمت و تجارت دولت الکترونیکی صفحه 76

معاون برنامه‌ریزی، مدیریت و توسعه منابع انسانی سازمان ثبت احوال:

ما به دنبال ایجاد امنیت برای شهروندان هستیم

زمانی که از در نگهبانی سازمان ثبت احوال وارد ساختمان شدیم یادمان رفت سه سال برای انجام این گفت‌وگو زمان صرف کرده ایم. تقاضایی که هر بار به دلیل تغییر مدیران سازمان به تاخیر می‌افتاد. هنگامی که وارد ساختمان شدم در دلم گفتم کاشکی اتاق معاون برنامه ‌ریزی مدیریت و توسعه منابع انسانی سازمان ثبت احوال، محمد ابراهیم طریقت جزو اتاق‌ها با پنجره‌های بلند و رو به حیاط باشد و همین‌طور هم بود. هوای خنک پاییزی با آفتابی که به درون اتاق تابیده بودحال و هوای گفت‌وگو را تغییر داد.در زیر می‌توانید متن کامل گفت‌وگو را بخوانید: کارت ملی هوشمند یکی از پروژه‌های ملی کشور به‌ شمار می‌آید که با وجود برنامه‌ریزی‌هایی که برای اجرای آن شده بود، هنوز نهایی نشده‌ است، با وجود اینکه سازمان ثبت احوال برنامه‌ریزی دقیقی برای اجرایی کردن این پروژه در دستور کاری خود دارد، چرا هنوز نمی‌توان این طرح را یک طرح تمام‌شده و به نتیجه رسیده دانست؟قبل از اینکه به این سوال پاسخ دهم بگذارید ابتدا نکاتی را در خصوص ظرفیت فضای مجازی و استفاده از این ظرفیت در خصوص کارت هوشمند ملی بگویم، در خلال این صحبت‌ها به پاسخ سوال شما هم خواهیم رسید. پس از ظهور و بروز پدیده‌ای به نام

شماره 37 گزارش ماه مجلس و آی‌تی صفحه 24

وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات چگونه از عملکرد خود دفاع کرد

یک روز ساده و پرحاشیه

خوب یا بد، درست یا غلط، فناوری اطلاعات در ایران یعنی حاشیه. حتی وقتی وزیر بخواهد به مجلس گزارش بدهد هم این حواشی دست از سر آی‌تی برنمی‌دارند و شوربختانه، آن روز که وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات برای پاسخگویی به سوالات نمایندگان در صحن علنی حاضر شد، حاشیه‌ای به وجود آمد که همه چیز را تحت‌الشعاع قرار داد.همان روزها که وزیر ارتباطات به مجلس رفت، سه موضوع در جامعه بسیار بحث‌برانگیز شده بود. انتشار فیش‌های حقوقی برخی مدیران، ارسال پیامک تهدیدآمیز به خبرنگاران و انتشار اطلاعات کاربران ایرانسل. این موضوعات تا چه اندازه به عملکرد واعظی و وزارتخانه‌اش مربوط می‌شود؟ شاید تنها موضوع ایرانسل تا حدودی به وزیر مربوط باشد که آن هم مشخص شد به دو سال پیش برمی‌گردد و اتفاق جدیدی رخ نداده است.محمود واعظی در شلوغی نمایندگان حلقه‌زده به دور معصومه ابتکار، با یک پوشه زیر بغل وارد مجلس شد. حسین مهری رئیس شرکت پست و مجید صدری مدیرعامل رایتل نیز همراه او بودند. زمانی که علی مطهری حضور او را اعلام و ابتکار مجلس را ترک کرد، توجه همه به واعظی جلب شد. حال نوبت او بود تا در حلقه نمایندگان محبوس شود. در سیل احوالپرسی‌ها، دیدارها با نمایندگان دوره‌های پیشین تازه شد، افرادی که

شماره 36 گزارش ماه مجلس و آی‌تی صفحه 26

بررسی عملکرد کمیته مخابرات از مجلس ششم تا نهم

درخت ۱۶ساله

دور دهم مجلس شورای اسلامی این روزها در حال شکل‌گیری است. کمیسیون‌ها کم‌کم اعضای خود را می‌شناسند و به دنبال آن کمیته‌های تخصصی نیز کارشان را آغاز می‌کنند. کمیته مخابرات مجلس نیز بر اساس همین روند به زودی اعضای خود را معرفی می‌کند و کار کمیته‌های دوره‌های قبلی را پی می‌گیرد.شاید انتظارها از کمیته مخابرات مجلس بیش از آن ‌چیزی باشد که در این سال‌ها اتفاق افتاده اما حداقل می‌توان گفت این کمیته تلاش زیادی برای ایجاد ساختار و حراست از آن در صنعت ارتباطات و فناوری اطلاعات کرده است. مجلس ششم، وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات را تشکیل داد و مجلس نهم از ادغام آن در وزارت راه جلوگیری کرد. گرچه صنعت ICT در ایران راه دراز و سختی برای پیشرفت دارد اما در بلبشوی ادغام‌ها و اختلاس‌ها و سوءمدیریت‌ها، حفظ ساختار خود دستاورد بزرگی به شمار می‌رود.کمیته مخابرات در ادوار گذشته زیرمجموعه کمیسیون آموزش و تحقیقات مجلس بود اما از مجلس ششم این کمیته در زیرمجموعه کمیسیون صنایع و معادن قرار گرفت و در حقیقت می‌توان گفت نگاه به این رشته صنعتی و کاربردی شد تا علمی و آکادمیک. نتیجه این نگاه کاربردی خود را در اوایل دهه ۸۰ نشان داد؛ جایی که با پیشنهاد دولت، مجلس ششم

شماره 29 خدمت و تجارت دولت الکترونیکی صفحه 82

سرنوشت طرح نصب دستگاه کارتخوان بر تاکسیها چه شد؟

قضاوتت را نگه دار

زمانی که وارد اتاق شدم سوالات بسیاری را در ذهنم مرور می‌کردم؛ به خصوص سوالی درباره خبر «آغاز نصب دستگاه‌های کارتخوان تاکسی تهران از هفته آینده» که از زمان انتشارش تیتر اول بسیاری از خبرگزاری‌ها و روزنامه‌ها بود. اما در جواب سوالم، انتظار هر پاسخی را داشتم جز این جمله:«ترجیح می‌دهم در این خصوص صحبت نکنم.»در حالی که به نظر می‌آمد اجرایی شدن این پروژه می‌تواند پایان جنگ همیشگی مسافران و رانندگان تاکسی بر سر پول خرد باشد؛ محمدجواد صمدی معاون فنی هلدینگ فناوری اطلاعات بانک شهر اعتقاد داشت:«قضاوت در خصوص تهران هنوز زود است.» به‌رغم این اظهار نظر، سازمان مدیریت و نظارت بر تاکسیرانی شهر تهران اعلام کرد:«این پروژه در تهران فعلاً به صورت پایلوت اجرا خواهد شد و این دستگاه تا آخر سال از ۸۰ هزار تاکسی تحت نظارت تاکسیرانی، روی ۱۵ هزار تاکسی نصب و در مراسمی، از این دستگاه رونمایی می‌شود. در فازهای بعدی، آژانس‌ها هم به این پروژه افزوده می‌شوند. نحوه پرداخت نیز از طریق کارت‌های شهروندی صورت می‌گیرد که تا آخر سال قصد داریم با بانک‌ها به تفاهم برسیم تا مسافران بتوانند از کارت‌های شتاب خود نیز استفاده کنند.» البته از همان ابتدا هم اجرای این پروژه موانع و مشکلاتی به همراه داشت. در

شماره 28 خدمت و تجارت بانکداری الکترونیکی صفحه 66

به پوزهای خود دست نزنید

۱۲ سال از نصب و راه‌اندازی اولین دستگاه پایانه فروش (pos) درفروشگاه‌های شهروند می‌گذرد؛ دستگاه کارتخوان مخصوص پرداخت‌های الکترونیکی و مخفف عبارت Point Of Sale که اگر نخست مردم در استفاده از آن‌ مردد بودند اما امروز اگر فروشنده‌ای پایانه فروش نداشته باشد، بخش وسیعی از مشتریان خود را از دست می‌دهد. پس از گذشت این سال‌ها به گفته صادق فرامرزی مدیرعامل شرکت خدمات پرداخت ایران‌کیش، با اینکه در دنیا پس از سه تا پنج سال پوزها عوض می‌شوند اما در ایران هنوز برخی شرکت‌ها پوزهای ۱۰ساله خود را استفاده می‌کنند. برخی معتقدند تا زمانی که پوزها فعال هستند نباید آنها را عوض کرد اما برخی بانک‌ها روزبه‌روز کارت‌ها و سرویس‌های متفاوت خود را معرفی می‌کنند که این امر شاید نشانه به سر آمدن عمر پایانه فروش کنونی باشد. گردابی به نام انحصار مدتی است برخی از بانک‌ها برای ارائه خدمات نوین خود صحبت از تغییر پایانه‌های فروش می‌کنند. یکی از این بانک‌ها بانک شهر است که به تازگی از یکی از ایده‌های خود به نام کارت هوشمند سخن می‌گوید و به تبع آن قصد دارد پوزهای خود را به‌روز کند. به گفته مسیح قائمیان مدیرعامل شرکت توسعه و نوآوری بانک شهر، برای این نوع کارت نیاز به پایانه‌های فروش

شماره 26 خدمت و تجارت دولت الکترونیکی صفحه 62

تاریخ‌نگاری برگزاری انتخابات الکترونیکی در ایران

انتخابات الکترونیکی با صندوق‌های شیشه‌ای

هیات دولت در جلسه ۱۰ خرداد خود به برگزاری انتخابات به صورت کاملاً الکترونیکی رای مثبت داد و تصویب کرد تا یازدهمین دوره انتخابات مجلس شورای اسلامی و خبرگان رهبری به صورت کاملاً الکترونیکی برگزار شود. رئیس‌جمهور در این جلسه اعلام کرد:«موضوع برگزاری الکترونیکی انتخابات از خیلی وقت پیش مطرح بوده و با توجه به اجرای آزمایشی آن در تعدادی از حوزه‌ها در انتخابات قبلی مجلس شورای اسلامی و کسب آمادگی‌های لازم، اجرای الکترونیکی انتخابات مهم است.» اما این اولین باری نیست که دولت تصمیم می‌گیرد انتخابات را در ایران به صورت الکترونیکی برگزار کند. اولین تلاش‌ها از سازندگی شروع شد. اولین تلاش‌ها برای برگزاری انتخابات الکترونیکی به دولت سازندگی باز‌می‌گردد و دور دوم انتخاب هاشمی رفسنجانی به عنوان رئیس‌جمهور. در آن زمان هنوز اینترنت به شکل فعلی فراگیر نبود از همین رو تصمیم گرفته شد ابتدا از طریق دستگاه فکس اقدام به خوانش آرا کنند اما این روش به دلایل مشکلات فنی قابل اجرا نبود و پس از آن روش خوانش نوری برگه‌های رای پیش‌بینی شد. هر چند این روش اجرایی شد و پیروز انتخابات اعلام، اما میزان آرای باطله در این انتخابات زیاد بود و نتیجه آن شمارش دستی آرا در دوره‌‌های آتی بود. با فراگیرتر شدن اینترنت

شماره 27 خدمت و تجارت دولت الکترونیکی صفحه 77

یک دهه گذشت اما دولت الکترونیکی شکل نگرفت

شبکه دولت؛ از فرود تا سقوط

هشتمین کنفرانس نظام اداری الکترونیکی اگر یک جمع‌بندی داشته باشد، این است که وضعیت دولت‌الکترونیکی در ایران طی سال‌های گذشته در رتبه‌بندی‌های جهانی سیر نزولی داشته است.این گفته‌ای است که تقریباً تمامی سخنرانان این همایش به گونه‌های مختلف به آن اشاره کردند و به صورت مستقیم در گفته‌های علی عباسیان مدیر کل تحقیقات و برنامه‌ریزی مرکز فناوری اطلاعات و ارتباطات و امنیت ریاست جمهوری نمود داشت. او با اشاره به اینکه آمار ما هر سال افزایش می‌یابد اما جایگاه‌مان در سطح جهان تنزل می‌یابد، گفت: «اگر چه آمار استفاده از شبکه دولت با افزایش سرویس‌ها و شبکه‌ها رو به رشد است اما وضعیت دولت‌الکترونیکی در ایران از سال ۲۰۱۰ تا سال ۲۰۱۴ در جدول رتبه‌بندی سازمان ملل سیر نزولی طی کرده و هم‌اکنون مقام ۱۰۵ را به خود اختصاص داده‌ایم.» او نبود متولی واحد و یکپارچه را علل مهم دست نیافتن به دولت هوشمند یا همراه دانست و معتقد است دولت‌الکترونیکی بدون شبکه دولت محقق نخواهد شد. شبکه دولت چیست؟ شبکه دولت شبکه اختصاصی دولت است که هماهنگی‌ای میان دستگاه‌های دولتی ایجاد می‌کند و برای نخستین بار در سال ۱۳۷۵ به‌منظور حذف مکاتبات کاغذی بین دستگاه‌های دولتی در دفتر هیات دولت ایجاد شد و در سال ۱۳۷۸ این فرآیند تکمیل

شماره 25 خدمت و تجارت دولت الکترونیکی صفحه 72

مدیر طرح جامع نظام مالیاتی:

ما به دنبال جمع‌آوری اطلاعات هستیم

تاکسی زرد خلاف معمول بسیار آرام می‌رفت، در حکم اتاق فکری بود تا رسیدن به مقصد تاملی کنم، تا اینکه چشمم به بنرهای «ارسال خوداظهاری‌های مالیاتی» افتاد که یکی در میان در اتوبان‌ها نصب شده بود و با فرا رسیدن ماه خرداد و فصل پر کردن اظهارنامه‌ها، دور از انتظار نبود؛ به‌ خصوص که خوداظهاری الکترونیکی نیز واژه تازه‌وارد بحث مالیاتی در بنرها به چشم می‌خورد که با توجه به مصاحبه دو سال پیش نادر آریا در خصوص وعده‌هایی چون راه‌اندازی پرونده الکترونیکی، تکمیل سامانه نرم‌افزاری یکپارچه مالیاتی و غیره فرصتی به ما داد با او دوباره عملیاتی شدن این سامانه‌ها تا ارائه خدمات نوین گفت‌وگو کنیم. امسال تبلیغات زیادی روی پرداخت کاملاً الکترونیکی مالیات صورت گرفته است، سوال اینجاست که فقط پرداخت مالیات الکترونیکی شده یا کل فرآیند منتج به پرداخت مالیاتی الکترونیکی شده است؟قبل از اینکه به سوال‌تان پاسخ دهم، توضیح مختصری می‌دهم و به این سوال بازمی‌گردم. همان‌طور که می‌دانید و بارها نیز گفته شده طرح جامع مالیاتی، طرح تحول همه‌جانبه نظام مالیاتی است اما با دو رویکرد: اول استفاده از فناوری اطلاعات و ارتباطات به عنوان بستر عملیات و دوم رویکرد مؤدی‌محوری به عنوان بستر نحوه انجام عملیات و ارائه خدمات. این طرح در‌حقیقت دو بعد

شماره 24 خدمت و تجارت دولت الکترونیکی صفحه 70

میزگرد بررسی وضعیت کنونی پروژه نظام الکترونیکی سلامت

مدیریت باعث جزیره‌ای شدن شبکه‌ها می‌شود

برگزاری میزگرد برای بررسی وضعیت نظام سلامت الکترونیکی کار چندان ساده‌ای نبود، هماهنگ کردن زمان مدیران برای برگزاری یک نشست یک‌ساعته از برگزاری جلسه برای گروه ۵+۱ سخت‌تر بود. این جلسه یک بار لغو شد و بار دوم نیز به دلیل مشغله کاری یکی از مدعوین قرار بود لغو شود اما در نهایت قرار شد این میزگرد بدون حضور وی برگزار شود. ساختمان فرمانیه سازمان فناوری با ساختمان سیدخندان این مجموعه کاملاً متفاوت است. عمارت بسیار باشکوه با حیاطی سرسبز و گلکاری‌شده و درون ساختمان، اتاق‌های تو در تو؛ که مرا به یاد خانه‌های قدیمی با اندرونی می‌انداخت و ساعت۱۰ در یکی از همین اتاق‌ها، عاقبت با رضا باقری اصل‌ معاون توسعه دولت الکترونیکی سازمان فناوری اطلاعات و حسین ریاضی معاون فناوری اطلاعات وزارت بهداشت دیدار کردیم. نماینده بیمه سلامت غایب این جلسه بود.  طرح سلامت الکترونیکی، پروژه‌ای میان دستگاهی است که تقریباً یک دهه از آغاز برنامه‌ریزی برای اجرایی کردن آن می‌گذرد، با وجود پیشرفت‌هایی که طبق گفته مسئولان در این پروژه ایجاد شده است اما هنوز به شهروندان به‌ صورت مستقیم سرویس ارائه نمی‌کند. چرا این پروژه هنوز به مرحله‌ای نرسیده که مردم بتوانند از آن بهره برند؟رضا باقری اصل (معاون توسعه دولت‌ الکترونیکی سازمان فناوری اطلاعات و

شماره 28 گزارش ماه گزارش ماه صفحه 24

در نخستین همایش زیرساخت و فرصت‌های سرمایه‌گذاری شهر هوشمند چه گذشت

عیار هوشمندی یک شهر

«تلاش برای یک خروجی قابل اجرا»؛ این عبارتی است که نصرالله جهانگرد معاون وزیر ارتباطات و فناوری ارتباطات در اختتامیه نخستین همایش «زیرساخت و فرصت‌های سرمایه‌گذاری شهر هوشمند» بر آن تاکید کرد تا رویای باطل توسعه از طریق همایش‌های پی‌درپی را مثل حبابی منفجر کند.محمود زرگر دبیر علمی این همایش نیز امیدوار بود مسئولان دولتی و خصوصی که در برگزاری این همایش همکاری داشتند، با هم دبیرخانه‌ای تشکیل دهند.البته وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات نیز از وعده‌ای سخن گفت که گوش‌ها را در همایش آن روز تیز کرد. او در مراسم افتتاحیه دست بر گلوگاه توسعه یعنی سرمایه گذاشت و گفت:«ما آمادگی داریم که از محل وجوه اداره‌شده بودجه‌ای به شهرها برای پیاده‌سازی شهر هوشمند تخصیص دهیم و دبیرخانه دائمی نیز در این خصوص تشکیل شود.» شهر هوشمند چیست بر اساس تعریف اتحادیه اروپا به شهری هوشمند گفته می‌شود که دارای شش معیار اصلی زندگی هوشمند از جمله: اقتصاد هوشمند، حمل و نقل هوشمند، محیط هوشمند، شهروندان هوشمند، روش زندگی هوشمند و در آخر یک مدیریت اداری هوشمند است. بنابراین برای ایجاد شهرهای هوشمند می‌بایست شبکه‌ها و سیستم‌های پیچیده‌ای در نظر گرفته شود که از اجزای بالا تشکیل شده است.به گفته محسن عزیزی عضو هیات مدیره بانک مسکن، شهر هوشمند

شماره 27 گزارش ماه پرونده - گزارش‌ماه صفحه 37

گفت‌وگو با محمد تیموری سرپرست بازاریابی شرکت توسعه سامانه بهنگام غدیر

جنگ، جنگ محتواست

شرکت توسعه سامانه بهنگام غدیر یا آی‌سیما از شرکت‌های فعال در حوزه آی‌پی‌ تی‌وی است که از دو سال پیش فعالیت خود را در این حوزه آغاز کرده و در حال حاضر امیدوار است با دریافت نمایندگی از سوی صدا و سیما بتواند به عنوان اپراتور ارائه‌دهنده محتوای صوتی و تصویری از شش ماه دوم امسال به صورت جدی سرویس خود را به مردم عرضه کند. آنها یکی از پنج شرکتی هستند که توانسته‌اند در گام نخست و از میان ۱۱ شرکت صلاحیت فعالیت در این حوزه را از صدا و سیما دریافت کنند. در خصوص مزایده‌ای که برای انتخاب پنج اپراتور از سوی صدا و سیما برگزار شد و ۱۳ شرکت اعلام آمادگی کردند، توضیح می‌دهید؟در مورد این موضوع کمی به عقب برمی‌گردم زیرا برداشتی که رسانه‌ها از این موضوع دارند با مسائلی که ما درگیرش هستیم، متفاوت است. الان ما بر سر گرفتن مجوز فعالیت از حاکمیت دغدغه داریم. حدود چهار پنج ماه پیش به ما ابلاغ شد که برای آغاز فعالیت باید از سه مرجع مختلف مجوز بگیریم. بدین معنا که اگر هر موسسه‌ای بتواند این سه مجوز را بگیرد، قابلیت راه‌اندازی سامانه آی‌پی ‌تی‌وی را دارد و البته در این قضیه چالش‌هایی در حاکمیت وجود دارد.

شماره 26 گزارش ماه گزارش ماه صفحه 24

سلام جامعه جهانی

تحریم‌ها ما را عقب انداخت

خبر کوتاه بود، توافق شد. مذاکراتی که شرکت‌کنندگانش آن را نفس‌گیر و طولانی می‌خوانند در دو کلمه خلاصه شد. اندکی پس از انتشار این خبر همه مردم به‌ خصوص فعالان صنعت‌های مختلف در رسانه‌های گوناگون به دنبال جزییات توافقنامه بودند تا از ضرر یا منفعتی که در قبال این توافق به آنها می‌رسد باخبر شوند. بدانند آیا کالاهای آنان از شمول تحریم خارج شده است یا تجار مطرح در این بازار اجازه فعالیت در آن را یافته‌اند. اما رفع تحریم‌ها برای فعالان حوزه فناوری اطلاعات و ارتباطات رنگ‌ و بویی دیگر داشت. حوزه‌ای که رشد و شکوفایی خود را طی ۱۰ سال گذشته آزمود، به روی ایران و تجار ایرانی به شیوه‌های مختلف بسته بود. درست زمانی که همه کشورها با استفاده از فناوری اطلاعات و ارتباطات سعی در توسعه اقتصاد خود داشتند، اعمال تحریم‌ها مانع انجام برخی از فعالیت‌ها یا کند شدن آنها در دوره‌‌های مختلف شد. توسعه زیرساخت ما به سختی صورت گرفت و برای واردات کالاهای مختلف با مشکلات زیادی مواجه بودیم. دولت برای خرید حق انتخاب نداشت و هر کس با هر قیمتی که به او ارائه می‌داد، باید کالایش را تهیه می‌کرد. به گفته رضا باقری اصل دبیر شورای عالی فناوری اطلاعات:«شدیدترین تحریم‌ها پس از

شماره 24 گزارش ماه گزارش ماه صفحه 30

بررسی پیامدهای شبکه‌های اجتماعی موبایلی

مهمان ناخوانده

از ورود «شبکه‌های اجتماعی موبایلی» به ایران چند سالی نمی‌گذرد. خیلی‌ها آنها را تهدیدی می‌دانند و خیلی‌ها فرصت؛ در ابتدا نیز مانند بسیاری از فناوری‌های نو، ورودش با تردیدهایی روبه‌رو بود مثل دوچرخه که قدیمی‌ها آن را ارابه‌ شیطان می‌نامیدند یا برای ویدئو که ممنوعیت‌هایی وجود داشت و ماهواره و چندین مثال دیگر… و حتی امروزه نیز برخی‌، تهدیدانگارانه با آن برخورد می‌کنند، به طوری که وقتی برای نخستین بار مردم از شبکه موبایلی به نام «وی‌چت» استقبال کردند پس از مدتی در سال ۹۲ از سوی کارگروه تعیین مصادیق محتوای مجرمانه فیلتر و از دسترس خارج شد؛ با اینکه به گفته محمود شهابی عضو هیات علمی دانشکده علوم اجتماعی:«نباید انتظار داشت در عرض سه چهار سال ورود تکنولوژی به جامعه ایرانی که قرن‌ها به صورت سنتی شکل گرفته، یک‌شبه تغییر کند.»  پس از آن کاربران به سوی شبکه‌های اجتماعی دیگر شتافتند و حتی بحث فیلترینگ آنها نیز مطرح شد، با این حال به‌رغم برخی رفتارهای هراس‌آور، آنچه در جامعه ایرانی رخ داد، گسترش بیش از اندازه این اپلیکیشن‌ها در میان جوانان و حتی نفوذ آنها در میان نسل‌های پیشین بود. هادی خانیکی استاد دانشگاه علامه طباطبایی در خصوص تاثیر این شبکه‌ها در جامعه گفت:«قدرت‌های جدیدی در حال شکل‌گیری است