نسخه فیزیکی

  • شهر کتاب مرکزی تهران – خیابان دکتر شریعتی – بالاتر از خیابان استاد مطهری – نبش کوچه کلاته – فروشگاه مرکزی شهر کتاب
  • شهر کتاب کاشانک نیاوران، کاشانک، نرسیده به سه راه آجودانیه
  • نشر ثالث خیابان کریم‌خان زند، بین خیابان ایرانشهر و ماهشهر، پلاک ۱۵۰
  • شهر کتاب سعادت آباد انتهای خیابان ایران‌زمین، جنب فرهنگسرای ابن‌سینا، شهر کتاب ابن‌سینا
شماره 40 خدمت و تجارت دولت الکترونیکی صفحه 70

در حاشیه نخستین ثبت‌نام الکترونیکی سرشماری نفوس و مسکن چه گذشت؟

خانه رنگین‌کمانی

سال ۹۰ چنین روزهایی در هر کوچه و پس‌کوچه‌ای که قدم می‌گذاشتیم مامورانی را می‌دیدیم که کاغذ و قلم به دست آمار خانواده‌ها را می‌گرفتند. حال پنج سال می‌گذرد و نوبت به یک سرشماری دیگر رسیده است اما با یک تفاوت عمده. هشتمین سرشماری امسال برای نخستین بار به صورت الکترونیکی انجام می‌گیرد و این طرح از صبحگاه سوم مهر آغاز به کار کرد. همیشه در ایران طرح‌های بزرگ آی‌تی مانند هدفمندی یارانه‌ها و کارت هوشمند سوخت در عین حال که باعث گسترش این صنعت می‌شوند، ضعف‌هایمان را نیز نمایان می‌سازند. طرح سرشماری آمار نفوس و مسکن هم از این قاعده مستثنی نبود. در ساعات آغازین اجرای این طرح بسیاری از کاربران هنگام مراجعه به سایت سامانه با پیغام خطا و تکمیل ظرفیت سایت مواجه شدند. به طوری که در پایان روز اول طرح از ۴۰۰ هزار مراجعه به سایت تنها ۳۰ هزار مورد موفق به ثبت اطلاعات خود شدند.ابعاد بیشتری از این ماجرا در سخنان بعدی مسئولان نمود یافت. به عنوان مثال به گفته وزیر ارتباطات به دلیل آماده نبودن دیتابیس مرکز آمار ایران این اختلال رخ داد و با اینکه وزارت ارتباطات برای میزبانی اعلام آمادگی کرده بود اما مرکز آمار حاضر به انجام این کار نشد. البته

شماره 40 خدمت و تجارت دولت الکترونیکی صفحه 74

طرح دولت الکترونیکی در پیچ تند اجرا نشدن

تعلیقی ۱۴ساله برای اجرای یک طرح دولتی

طرح دولت الکترونیکی حدود ۱۴ سال است که تصویب شده اما با گذشت این زمان طولانی همچنان این طرح نتوانسته به طور کامل در کل دستگاه‌های دولتی اجرایی شود. سرپرست دفتر آموزش سازمان حفاظت محیط زیست می‌گوید در حال حاضر تنها ۲۰ درصد خدمات دستگاه‌های دولتی الکترونیکی شده است. او معتقد است الکترونیکی شدن خدمات دولت راه‌حلی قطعی برای حفظ محیط زیست است که می‌تواند از گسترش فساد اداری هم جلوگیری کند. تصویب آیین‌نامه اجرایی تحقق دولت الکترونیکی در ایران به ۱۵ تیرماه سال ۸۱ بازمی‌گردد که بر اساس آن دولت مکلف به ارائه خدمات غیرحضوری به مردم در راستای بهبود کیفیت، کاهش هزینه‌ها و گردش سریع اطلاعات بین دستگاه‌های اجرایی شد. اما با گذشت نزدیک به ۱۴ سال از تدوین این آیین نامه، ایران وضعیت قابل قبولی در بخش دولت الکترونیکی ندارد. این طرح سال ۸۴ متوقف شد و به تبع آن در اجرای دولت الکترونیکی در کشور وقفه ایجاد شد. پس از گذشت یک سال تبصره «۱۳» قانون بودجه سال ۸۵، دستگاه‌های اجرایی را به ایجاد سامانه‌های الکترونیکی ارائه کلیه خدمات دولتی مکلف کرد و پس از آن در سال ۸۶ شورای عالی فناوری اطلاعات، سند نظام جامع فناوری اطلاعات کشور را به تصویب رساند تا بار دیگر

شماره 38 خدمت و تجارت دولت الکترونیکی صفحه 72

طرح دولت الکترونیکی راهی برای رسیدن به گردشگری الکترونیکی

گردشگری الکترونیکی ایران در وادی فراموشی

تعطیلی رسمی بیشتر از دو روز در کشور، بی‌شک ترافیک در جاده‌ها را به همراه خواهد داشت. ترافیکی که در پی آن تمام مسئولان بار دیگر به تکاپو می‌افتند و ابتدا به دنبال راه‌حل‌های مقطعی و پس از آن در پی راه‌حل‌های طولانی‌مدت ‌هستند. برخی پیشنهاد تعطیلی دوروزه آخر هفته می‌دهند و برخی دیگر از تعداد زیاد تعطیلی در ایران می‌نالند. اما مشکل دو روز تعطیلی یا یک روز تعطیلی نیست مشکل این است که اگر بخشی از مردم تصمیم بگیرند حرکتی مشابه انجام دهند آن بخش کشور با معضل مواجه می‌شود و شاید تنها راه‌حل آن توسعه گردشگری الکترونیکی باشد. در شرایط فعلی گزینه‌های مقابل افراد برای سفرهای کوتاه‌مدت بسیار محدود است اما در واقعیت این‌طور نیست. فقط اطلاع افراد از این گزینه‌ها محدود است. یکی از کارکردهای توسعه گردشگری الکترونیکی اطلاع‌رسانی در مورد مقصدهای جدید گردشگری و راه‌های رسیدن به آن است. هر چه تنوع در این زمینه بیشتر باشد به طور قطع ترافیک‌های شدید برای رسیدن به مقاصد گردشگری کاهش خواهد یافت. توجه به طرح دولت الکترونیکی اولین گام رسیدن به گردشگری الکترونیکی است.بحث گردشگری الکترونیکی از جمله مواردی است که به کمک فضای جدید و سایبر به‌ وجود آمده در کنار شکل ‌سنتی خود، چهره نوینی

شماره 38 خدمت و تجارت دولت الکترونیکی صفحه 76

رئيس مرکز فناوری اطلاعات و ارتباطات وزارت کشاورزی:

هدف ما دستیابی به پنجره واحد کشاورزی است

بالاخره در برنامه رونمایی از سامانه اندازه‌گیری و پایش کیفی شبکه ارتباطات زیرساخت وزیر فناوری اطلاعات و ارتباطات از رونمایی رسمی شبکه ملی اطلاعات در هشتم شهریور همزمان با هفته دولت خبر داد. شبکه ملی اطلاعات و دولت الکترونیکی دو موضوع پرمناقشه این روزها هستند. آخرین آمار رسمی اعلام‌شده از سوی وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات اتصال ۶۷ دستگاه به این شبکه بود. یکی از این دستگاه‌ها را می‌توان وزارت جهاد کشاورزی دانست. این وزارتخانه از سال ۹۳ به این شبکه متصل شد. شاید در نظر اول مباحث مربوط به کشاورزی و باغداری را مرتبط با فناوری اطلاعات ندانیم اما در گفت‌وگو با کریم احمدی رئیس مرکز فناوری اطلاعات و ارتباطات، با تنوعی از خدمات و سرویس‌ها و حتی ارتباط با نهادها و وزارتخانه‌های گوناگون مواجه شدیم. در ادامه این گفت‌وگو را می‌خوانید: یکی از برنامه‌های مهم دولت از آغاز فعالیتش، راه‌اندازی شبکه‌ ملی اطلاعات و اتصال تمام وزارتخانه‌ها به این شبکه برای تبادل اطلاعات است. آیا وزارتخانه شما برای اتصال به این شبکه آمادگی دارد؟اواخر سال ۹۳ پیگیر اتصال به شبکه ملی اطلاعات بودیم و خوشبختانه محقق شد. نه‌تنها ستاد وزارتخانه بلکه تقریباً ۵۰ دستگاه از نهادهای تابعه از طریق کر وزارتخانه به شبکه ملی اطلاعات متصل شدند. هم‌اکنون

شماره 39 خدمت و تجارت دولت الکترونیکی صفحه 78

دومین همایش سالانه شهر هوشمند برگزار شد

جزیره‌هایی به نام شهر هوشمند

در خانه نشسته‌اید و ارسال اظهارنامه مالیاتی فکرتان را درگیر کرده است. یک فنجان چای می‌ریزید و وارد صفحه وب‌سایت اداره مالیات می‌شوید، فرم اظهارنامه را پر می‌کنید و با یک کلیک ساده اظهارنامه ‌شما ارسال می‌شود. بسیاری از اتفاقات دیگری هم که در طول روز برای شما رخ می‌دهد با استفاده از دنیای مجازی و فضای اینترنت توسط خودتان مدیریت می‌شود. می‌خواهید از محل کار به خانه بروید و با دریافت یک اپلیکیشن روی گوشی‌ موبایل‌تان از ساعت ورود اتوبوس به ایستگاه مطلع می‌شوید و دیگر نیازی به معطل شدن در خیابان‌های شهر ندارید. اپلیکیشن دیگری به کمک‌تان می‌آید و نزدیک‌ترین پمپ بنزین را شناسایی می‌کند و نگرانی تمام شدن بنزین و ماندن در خیابان را از شما می‌گیرد. این‌گونه است که زندگی ما در صفحه موبایل و تبلت‌مان نقش می‌بندد و تکنولوژی عضوی از خانواده‌مان می‌شود. اما درست در همان نقطه که باید برای انجام کاری شناسایی شوید و هویت خود را مشخص کنید، دیگر نمی‌توانید از تکنولوژی کمک بگیرید و باید پا از روی پا بردارید و حضوری به محل مورد نظرتان بروید. زمانی که بحث یکپارچگی اطلاعات و شناسایی افراد به میان می‌آید مشخص می‌شود ما با جزیره‌های هوشمند طرف هستیم تا شهرهای هوشمند.اول و دوم

شماره 37 خدمت و تجارت دولت الکترونیکی صفحه 76

معاون فناوری اطلاعات وزارت نیرو:

ما پول نداریم

راه‌اندازی شبکه ملی اطلاعات و توسعه دولت الکترونیکی از موضوعات پرطرفدار این روز‌ها هستند. مسئولان نیز لحظه به لحظه وعده‌هایی در خصوص راه‌اندازی هر چه سریع‌تر شبکه ملی اطلاعات و گسترش دولت الکترونیکی می‌دهند. آخرین اظهار نظر را می‌توان متعلق به وزیر فناوری اطلاعات و ارتباطات دانست. با این وجود طبق دستورالعملی نهادهای دولتی زیرساخت‌هایشان را برای اتصال به شبکه ملی اطلاعات آماده کردند و طبق برنامه پنجم توسعه خدمات خود را به صورت الکترونیکی روی سایت قرار دادند. یکی از این وزارتخانه‌ها، وزارت نیرو است. این وزارتخانه دارای یکی از قدیمی‌ترین شبکه‌های زیرساختی و فیبرنوری است. از همین رو این وزارتخانه و شرکت‌های زیرمجموعه‌اش جزو اولین دستگاه‌های دولتی به‌شمار می‌آیند که خدمات خود را به‌صورت الکترونیکی به مردم ارائه کردند و اخیراً نیز خدمات نوینی به صورت پایلوت در برخی شهرها اجرا کرده‌اند. در خصوص جزییات این خدمات و اقدامات صورت‌گرفته برای اتصال به شبکه ملی اطلاعات گفت‌وگویی با داوود ابهت معاون فناوری و اطلاعات وزارت نیرو انجام داده‌ایم که در زیر می‌خوانید: سوال‌های خود را با حادثه اخیر یعنی انفجار لوله گاز در شهران شروع می‌کنیم. بر اساس اخبار منتشرشده جرقه سیم‌های برق یکی از عوامل دخیل در این حادثه به شمار می‌آید. در شرایطی که به نظر

شماره 36 خدمت و تجارت دولت الکترونیکی صفحه 70

با گذشت بیش از سه هفته از آغاز حمله‌های هکری به سایت‌های ایرانی:

ماراتن سایه به سایه هکرها

اولین سایتی که مورد حمله هکرها قرار گرفت، سایت مرکز آمار بود. پس از آن سایت سازمان ثبت اسناد و املاک کشور و دو سایت وابسته به قوه قضاییه هم مورد حمله قرار گرفتند. از سوی دیگر برخی سایت‌های رسمی عربستان نیز مورد حمله گروهی از هکرهای ایرانی قرار گرفتند که منجر به بسته شدن IPهای ایرانیان در این سایت‌ها شد. اما حمله هکرها تنها به سایت‌های دولتی محدود نماند و دامن روزنامه‌ها را هم گرفت. ۱۳ خرداد خبر می‌رسد روزنامه سعودی «الوطن» هک شده و ۱۵ خرداد هم روزنامه ایرانی «الوفاق» وابسته به خبرگزاری ایرنا هک می‌شود. با این حال هنوز خبری رسمی درباره هویت هک‌کنندگان و هدف آنها منتشر نشده است.پس از آنکه خبر هک شدن سایت‌های دولتی ایران از سوی مسئولان تایید شد، برخی معتقد بودند این حمله‌های هکری توسط فرد یا افرادی منتسب به داعش یا عربستان رخ داده است. اولین سایتی که مورد حمله هکری قرار گرفت، سایت مرکز آمار ایران بود که شامگاه سه‌شنبه چهارم خردادماه از دسترس خارج شد و تصویری از صدام بر صفحه اول سایت نقش بسته بود. پس از آن بود که این سایت از دسترس خارج شد و کاربران نمی‌توانستند به هیچ‌ کدام از بخش‌های سایت دسترسی داشته باشند.

شماره 35 خدمت و تجارت دولت الکترونیکی صفحه 70

قانون انتشار و دسترسی آزاد به اطلاعات تا اجرایی شدن فاصله زیادی دارد

کسی به سرهنگ نامه نمی‌نویسد

قانون انتشار و دسترسی آزاد به اطلاعات، دسترسی به اطلاعات عمومی را حق هر شخص ایرانی دانسته ‌است مگر اینکه قانون منع کرده باشد و ماده ۷ آیین‌نامه اجرایی این قانون موسسات و دستگاه‌های دولتی را موظف کرده حداقل ۱۶ فاکتور اطلاعاتی را روی وب‌سایت‌های خود قرار دهند تا شهروندان بدون مشکل به آنها دسترسی داشته باشند. اما در شرایط فعلی نه‌تنها دسترسی آزاد به اطلاعات حق شهروندان شناخته نمی‌شود بلکه وزارتخانه‌ها نیز تمامی فاکتورهای اطلاعاتی را که در آیین‌نامه اجرایی قانون به آن اشاره شده، روی وب‌سایت‌های خود قرار نداده‌اند و در بهترین حالت فقط بخشی از اطلاعات خواسته‌شده از آنان از طریق وب‌گاه‌های دستگاه‌های دولتی و وزارتخانه‌ها در اختیار هر شخص ایرانی قرار می‌گیرد. عدم شفافیت یکی از خصوصیات اصلی ایرانی‌هاست. این خصوصیت نه‌تنها در رفتارهای میان فردی نمود پیدا کرده‌ بلکه بر رفتار میان دولت و شهروندان نیز سایه انداخته ‌است. در بسیاری مواقع نه‌تنها شهروندان با دولتمردان خود شفاف برخورد نمی‌کنند و سعی در پنهان کردن بخش زیادی از فعالیت‌های خود از دولت دارند بلکه در مقابل، دولت نیز با شهروندان چندان شفاف نیست و دوست ندارد اطلاعاتی را که جمع‌آوری کرده و در اختیارش قرار دارد در اختیار شهروندان قرار دهد، حتی در بسیاری مواقع

شماره 34 خدمت و تجارت دولت الکترونیکی صفحه 72

انتخابات الکترونیکی به دور دوم هم نرسید

آرزوی دیرینه وزارت کشور برای برگزاری انتخابات الکترونیکی حتی برای دور دوم مجلس شورای اسلامی نیز محقق نشد. وزیر کشور و کارشناسان این وزارتخانه امیدوار بودند بتوانند در ۱۰ اردیبهشت‌ماه با توجه به محدود شدن حوزه‌های رای‌گیری و کاهش نفرات حاضر در انتخابات نظر شورای نگهبان را برای برگزاری الکترونیکی انتخابات مجلس در دور دوم جلب کنند؛ آرزویی که به واقعیت تبدیل نشد.شورای نگهبان در پاسخ نامه وزیر کشور برای برگزاری انتخابات به‌ صورت الکترونیکی به‌ طور خیلی مختصر پاسخ داد به دلیل باقی بودن مشکلات این دور از انتخابات نیز مانند دور اول به صورت دستی برگزار شود.پس از برگزار نشدن انتخابات مجلس و خبرگان رهبری در ۷ اسفند به‌ صورت کاملاً الکترونیکی و به دور دوم کشیده شدن انتخابات مجلس وزارت کشور امیدوار شد بتواند این دور را به صورت الکترونیکی برگزار کند، به طوری که وزیر کشور درست بعد از اتمام شمارش آرا در گفت‌وگو با صدا و سیما اعلام کرد:«ما آماده هستیم مرحله دوم انتخابات را الکترونیکی برگزار کنیم. تعداد در این دور کم است و به‌ راحتی می‌توانیم آن را انجام دهیم. در این زمینه با شورای نگهبان مذاکره می‌کنیم اگر موافقت شد الکترونیکی برگزار خواهیم کرد.» وعده‌ای که محقق نشد برگزاری انتخابات الکترونیکی ۷

شماره 34 خدمت و تجارت دولت الکترونیکی صفحه 76

سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی به دنبال شفافیت وظایف دستگاه‌هاست

خدمات دولت صاحب شناسنامه شدند

سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور به‌ زودی کتابچه خدمات دولت را منتشر می‌کند، کتابچه‌ای شامل ۹۰۰ خدمت که در نهایت لیست خدمات دولت و شناسنامه آنها را مشخص خواهد کرد؛ لیستی که قرار است پایه ارائه سرویس از سوی دستگاه‌های مختلف در دولت‌ الکترونیکی شود. لیستی که هر چند بارها اعلام شد تهیه شده اما هیچ گاه به صورت رسمی منتشر نشد و اخبار غیررسمی مربوط به انتشار آن لیست نیز نشان‌دهنده مشخص نبودن مفهوم خدمت برای دستگاه‌های مختلف بود، چرا که هر یک از دستگاه‌ها به صلاحدید خود لیستی از وظایف‌شان را آماده و به عنوان خدمات قابل ارائه معرفی کرده بودند. به عنوان مثال عضویت در کتابخانه ملی برای سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران یک خدمت تعاملی عنوان شده بود و بانکداری الکترونیکی برای پست‌بانک. دریافت شکایت‌ها و گزارش‌های مردمی برای سازمان حمایت از مصرف‌کنندگان و تولیدکنندگان نیز یک خدمت در نظر گرفته شده بود. در اصل برخی از وظایف نیز به عنوان خدمت از سوی هر کدام از دستگاه‌ها اعلام شده بود، گاهی حتی پرداخت حقوق کارکنان دولت به عنوان خدمت از سوی دستگاه مربوطه اعلام شده بود، از همین رو تعداد کل خدمات دستگاه‌ها هزار و ۴۰۰ خدمت تعیین شد اما با تغییراتی که اعمال

شماره 33 خدمت و تجارت دولت الکترونیکی صفحه 70

بررسی برنامه‌هایی که پیش از سفر باید آنها را چک کرد

کدام مسیر باز است

توسعه دولت الکترونیکی بیش از ۱۰ سال است که در دستور کار مستقیم دولت قرار گرفته‌ و بارها از سوی مسئولان کشور به عنوان مسیر اصلی توسعه کشور از آن یاد شده ‌است. اما توسعه آن به سرعتی که شاید مورد انتظار ناظران یا حتی خود دولتمردان بوده صورت نگرفته است. حرکت در این مسیر هر چند طی این سال‌ها همواره رو به جلو بوده‌ اما چنان کند به نظر رسیده که به غیر از شرایط خاص و دقیق شدن در آن به چشم نیامده‌ است. یکی از این بخش‌‌ها که شاید به ‌نظر برسد در توسعه دولت ‌الکترونیکی نقشی ندارد اما طی سال‌های گذشته با آماده کردن سرویس‌های خاص به صورت نامحسوس در جهت توسعه دولت‌ الکترونیکی حرکت کرده، وزارت راه و شهرسازی است. شاید گفته شود این وزارتخانه نمی‌تواند راه‌ الکترونیکی ایجاد کند یا مسکن الکترونیکی بسازد اما واقعیت این است که می‌تواند اطلاعات مسیرها و وضعیت آنان را به صورت الکترونیکی در اختیار شهروندان قرار دهد؛ اطلاعاتی که این روزها با توجه به افزایش میزان سفرهای درون‌شهری و بین‌شهری از اهمیت ویژه‌ای برخوردار خواهد بود. کمتر کسی پیش از سفر به اطلاعات جاده‌ای دقت می‌کند یا برنامه‌ کاربردی اطلاعات راه‌ها را روی تلفن ‌همراه خود نصب می‌کند

شماره 31 خدمت و تجارت دولت الکترونیکی صفحه 76

آیا کارت‌ هوشمند سلامت هم مشمول مرور زمان می‌شود

کی یزد به تهران می‌رسد

وقتی پس از سه ماه پیگیری‌های مداوم بالاخره توانستیم با محمد توانایی مدیر کل درمان غیرمستقیم سازمان تامین اجتماعی قرار گفت‌وگو بگذاریم، فهمیدیم آنچه دو ماه پیش با تیتر «آغاز پایلوت کارت هوشمند سلامت در یزد» سرتیتر روزنامه‌ها و خبرگزاری‌ها شده بود، شاید عملی شود اما نه به این زودی‌ها و به گفته توانایی، آنچه در یزد پایلوت شد پروژه نسخه الکترونیکی بود نه کارت سلامت هوشمند و آنچه قرار بود شهریورماه به سرانجام برسد نیز نسخه الکترونیکی بود اما به دلایلی به تعویق افتاد. با این اوصاف به نظر می‌رسد هنوز خیلی زود است بیمارستان‌ها از انباشت حجم پرونده‌ها خلاص شوند، اما امکان دارد در آینده نه‌چندان دور پزشکان از سیستم دستی و سنتی نسخه‌نویسی فارغ شوند و به نسخه الکترونیکی روی آورند. به اعتقاد توانایی آنچه سبب شد این پروژه نسبت به کارت هوشمند سلامت برای اجرا سریع‌تر مهیا شود، این بود که نسخه الکترونیکی یک ماژول کوچک‌تر از پروژه کلان کارت سلامت است و به‌رغم کارت سلامت که به زیرساخت‌های وسیع‌تر و امکانات بیشتر نیاز دارد، در نسخه الکترونیکی نیازی نیست بسیاری از اطلاعاتی که روی کارت هوشمند وجود دارد، لحاظ شود و برای این طرح فقط کد ملی بیمار لازم است. محمد توانایی در خصوص استفاده

شماره 30 خدمت و تجارت دولت الکترونیکی صفحه 70

پیش بینی کمیسیون اروپا درباره روندهای دولت الکترونیکی تا سال 2020

دولت با ‌۱۳ کلید الکترونیکی می‌شود

پیاده‌سازی دولت الکترونیکی یکی از طرح‌های اصلی دولتمردان ایرانی است که سال‌ها در دستور کاری کشور و دولت‌های مختلف بوده و دولت‌ها هر کدام به نوعی گوشه‌ای از آن را اجرا کرده‌اند یا سعی کرده‌اند با تدوین نقشه راهی برای آن قدمی در جهت اجرایی کردن آن بردارند. البته این فقط مختص دولت ایران نیست، کشورهای دیگر نیز که موفق به پیاده‌سازی دولت‌ الکترونیکی در زیرمجموعه خود شده‌اند همواره سعی می‌کنند با پیاده‌سازی برنامه‌ها و طرح‌هایی خود را به‌روز نگه دارند و خدمات‌رسانی را به مردم سریع‌تر پیش برند. تحقیق حاضر نگاهی به چگونگی نقشه راه ۲۰۲۰ اتحادیه اروپا برای پیاده‌سازی دولت‌ الکترونیکی است. در پایان این تحقیق به دولتمردان ۱۳ راهکار پیشنهاد شده ‌است که برای پیاده‌سازی موفق دولت ‌الکترونیکی همواره باید مد نظر داشته باشند. امروزه شرط کلیدی برای رشد و رقابت، دولتی است که مجهز به ICT مدرن باشد. اگر دولت به عنوان موجودیتی واحد در نظر گرفته شود، یکی از بزرگ‌ترین بخش‌های اقتصادی در سراسر اتحادیه اروپاست؛ کل مخارج دولت در ۱۵ عضو اتحادیه اروپا در سال ۲۰۰۳، حدود ۴۹ درصد از تولید ناخالص داخلی بوده که بر دیگر بخش‌های اقتصادی تاثیر گذاشته است. این میزان، گواهی محکم بر این است که بهره‌وری دولتی منجر به

شماره 30 خدمت و تجارت دولت الکترونیکی صفحه 74

مدیریت هویت مجازی چالش جدید کشور

بال‌های نامتوازن کارت ملی هوشمند

وعده صدور کارت ملی هوشمند پس از تقریباً هفت سال محقق شد. هم‌اکنون برای بیش از دو میلیون نفر کارت ملی هوشمند صادر و سازمان ثبت احوال در نظر دارد تا پایان سال تقریباً این تعداد کارت را به ۱۰ میلیون برساند. اما در این میان یک حلقه مفقوده وجود دارد. کارت ملی هوشمند قرار است چه کارایی‌ایی داشته باشد و به کدام بخش خدمت‌رسانی کند؟ با وجود اینکه در برنامه‌های چهارم و پنجم توسعه به صدور کارت ملی هوشمند اشاره مستقیم شده و سازمان ثبت احوال را در این زمینه مسئول معرفی کرده بود اما برای بخش‌ها و وزارتخانه‌ها و سازمان‌های دیگر وظیفه‌ای در خصوص به‌کارگیری یا بهره‌گیری از کارت ملی هوشمند در نظر گرفته نشده بود. از همین رو کارت ملی هوشمند تنها برنامه سازمان ثبت احوال بود و با فشار این سازمان به سرانجام رسید. شاید اگر در این دوره زمانی اطلاع‌رسانی دقیقی در خصوص کارکرد کارت ملی هوشمند و همچنین کمکی که این کارت به ذی‌نفعان خواهد کرد، صورت می‌گرفت اجرای این پروژه سریع‌تر به نتیجه می‌‌رسید.هر چند مجریان این طرح مدت‌زمان مفید اجرایی شدن این طرح را حدود دو سال و نیم عنوان می‌کنند، تغییر دولت و همچنین تغییر مدیران در لایه‌های مختلف سازمان ثبت

شماره 30 خدمت و تجارت دولت الکترونیکی صفحه 76

معاون برنامه‌ریزی، مدیریت و توسعه منابع انسانی سازمان ثبت احوال:

ما به دنبال ایجاد امنیت برای شهروندان هستیم

زمانی که از در نگهبانی سازمان ثبت احوال وارد ساختمان شدیم یادمان رفت سه سال برای انجام این گفت‌وگو زمان صرف کرده ایم. تقاضایی که هر بار به دلیل تغییر مدیران سازمان به تاخیر می‌افتاد. هنگامی که وارد ساختمان شدم در دلم گفتم کاشکی اتاق معاون برنامه ‌ریزی مدیریت و توسعه منابع انسانی سازمان ثبت احوال، محمد ابراهیم طریقت جزو اتاق‌ها با پنجره‌های بلند و رو به حیاط باشد و همین‌طور هم بود. هوای خنک پاییزی با آفتابی که به درون اتاق تابیده بودحال و هوای گفت‌وگو را تغییر داد.در زیر می‌توانید متن کامل گفت‌وگو را بخوانید: کارت ملی هوشمند یکی از پروژه‌های ملی کشور به‌ شمار می‌آید که با وجود برنامه‌ریزی‌هایی که برای اجرای آن شده بود، هنوز نهایی نشده‌ است، با وجود اینکه سازمان ثبت احوال برنامه‌ریزی دقیقی برای اجرایی کردن این پروژه در دستور کاری خود دارد، چرا هنوز نمی‌توان این طرح را یک طرح تمام‌شده و به نتیجه رسیده دانست؟قبل از اینکه به این سوال پاسخ دهم بگذارید ابتدا نکاتی را در خصوص ظرفیت فضای مجازی و استفاده از این ظرفیت در خصوص کارت هوشمند ملی بگویم، در خلال این صحبت‌ها به پاسخ سوال شما هم خواهیم رسید. پس از ظهور و بروز پدیده‌ای به نام

شماره 1 خدمت و تجارت دولت الکترونیکی صفحه 56

اعداد چیز دیگری می گویند

استیضاح دولت الکترونیکی

دولت محمود احمدی‌نژاد به ‌ویژه در دور دوم فعالیتش، بیش از هر زمان دیگری واژه «دولت الکترونیکی» را بر سر زبان‌ها انداخت. رجال سنتی او هر از چند گاهی در جریان یک نشست خبری یا برپایی جشنواره و همایشی با مباهات از تعدد خدمات الکترونیکی‌شده خبر می‌دهند؛ خدماتی که به قدر نمایش‌شان لمس نمی‌شوند اما ظاهرا هستند.ارائه ۳۵۰ سرویس الکترونیکی معروف‌ترین آماری است که در طول سه‌ سال گذشته بارها از سوی دولتمردان اعلام و با واکنش بهت‌برانگیز رسانه‌ها روبه‌رو شده است چراکه درست در جایی که پالس‌های ضعیفی از خدمات الکترونیکی دریافت می‌شود، دولت با ارائه نشانی‌هایی مبتنی بر اعداد و ارقام سعی در قدرتمند نشان دادن این بخش دارد.در مواجهه با همین مرز باریک خیال و واقعیت، معاونت توسعه مدیریت و سرمایه انسانی رئیس‌جمهور به تازگی با گنجاندن نزدیک به ۲۰۰ خدمت دیگر، فهرست خدمات الکترونیکی دولت را به رقم باورنکردنی‌تری تبدیل کرده است، تا جایی‌که ارائه ۵۶۷ سرویس الکترونیکی ادعایی است که امروز از سوی قوه مجریه مطرح می‌شود. نقبی به دیروز در آغاز فعالیت دولت دهم، شورای عالی فناوری اطلاعات تبدیل به کارگروه فاوا شد؛ کارگروهی که اختیاراتش هم‌وزن اختیارات کابینه بود و مصوباتش لازم‌الاجرا. در این کارگروه ۱۸ کمیته تخصصی تشکیل شد. دو کمیته «دولت

شماره 1 خدمت و تجارت دولت الکترونیکی صفحه 61

گفت‌وگو با احمد بزرگیان معاون نوسازی و تحول اداری رئیس جمهور

باید مردم را در وب شناخت

اگر دولت نهم کمتر به فضای مجازی و دولت الکترونیکی توجه کرد اما تمرکز دولت دهم روی دولت ‌الکترونیکی بود. این دولت  یکی از شعارهای خود را توسعه دولت ‌الکترونیکی و ارائه خدمات قرار داد و بارها مسوولان اعلام کردند ۳۵۰ خدمت دولت به صورت الکترونیکی ارائه می‌شود و دیگر نیازی به مراجعه حضوری به بسیاری از دستگاه‌های دولتی نیست. اما  تنها خدماتی که  به صورت ملموس الکترونیکی حس می شوند، خدمات بانکی است و مطمئنا تعداد آنها نیز به ۳۵۰ خدمت نمی رسد، برای اینکه بدانیم دولت مردان چگونه خدمات را می شمارند سراغ احمد بزرگیان معاون نوسازی و تحول اداری معاونت توسعه مدیریت و سرمایه انسانی رئیس جمهور رفتیم کسی که مسئول دو کمیته از ۱۸ کمیته کارگروه  فاواست؛کمیته دولت الکترونیکی و فرایند های بین سازمانی.در  اتاق بزرگیان در طبقه چهارم ساختمان معاونت توسعه  مدیریت و سرمایه انسانی ریاست جمهوری عکس پانارومایی از تهران قدیم و جدید نصب است تهران سال های دور و تهران سال های نو. تهرانی بدون خدمات الکترونیکی. بزرگیان در همان ابتدای صحبتش از فعالیت های مثمرثمر دولت در این زمینه صحبت کرد متن گفت وگوی ما با وی را در ادامه می‌خوانید: با توجه به این نکته که شعار دولت دهم از ابتدای

شماره 3 خدمت و تجارت دولت الکترونیکی صفحه 71

چگونه امنیت مجازی شهروندان میان کشاکش‌های دولتی گم شد

دو چشم بی‌سو

اگر بدانید اطلاعاتی که برای ثبت‌نام فرزندتان در یکی از مدارس کشور وارد سامانه ثبت‌نام اینترنتی دانش‌آموزان مدارس موسوم به سناد می‌کنید به راحتی قابل دسترس یا اطلاعات شما به عنوان یک دانشجو در سایت سازمان سنجش به راحتی یافت می‌شود، بدون اینکه حتی کسی متوجه درز اطلاعات شود، چه احساسی خواهید داشت؟ یا اگر بدانید حتی اطلاعات ملک یا منزل مسکونی‌تان در سامانه ثبت و صدور اسناد مالکیت نیز قابل رویت است به چه نتیجه‌ای می‌رسید؟شاید بگویید اگر اسم فرزندم را بدانند که در کدام مدرسه ثبت‌نام شده چندان حائز اهمیت نیست، یا به عنوان یک دانشجو اگر بدانند در چه رشته‌ای قبول شده‌ یا تحصیل می‌کنم چه اهمیتی دارد؟ یا حتی اگر بدانند زمین یا ملک من در کدام منطقه است‌؟ هرچند شاید این اطلاعات به تنهایی از اهمیت چندانی برخوردار نباشند اما اگر تجمیع شوند حتما اهمیت خواهند یافت و می‌توانند امنیت اقتصادی و اجتماعی شما را به خطر بیندازند.اینها ساده‌ترین مثال‌هایی بود که در حوزه شنود و دسترسی غیرمجاز اطلاعات سایت‌ها و پورتال‌ها می‌توان زد؛ از این دست پورتال‌ها بسیارند، پورتال‌هایی که بیش از یک میلیون کاربر دارند اما به دلیل بی‌اطلاعی یا سهل‌انگاری مسوولان آن اطلاعات بدون اینکه رمزنگاری شوند رد و بدل می‌شوند. دارندگان

مهرک محمودیدبیر تحریریه
شماره 3 خدمت و تجارت دولت الکترونیکی صفحه 74

امنیت اطلاعات یعنی چه

باور عمومی از واژه «امنیت» (Security) همواره متناظر با قفل و نرده و حصار و سیم خاردار بوده است. وقتی در مورد «اطلاعات» (Information) صحبت می‌کنیم، اولین نکته‌ای که به خاطرمان می‌آید انبوهی از فایل‌هایی است که روی رایانه (Computer) نگهداری می‌شوند. وقتی صحبت از «امنیت اطلاعات» (Information Security) می‌شود، ناخودآگاه به یاد رایانه، کلمه عبور (Password)، اسم رمز (Code Security )، قفل‌های سخت‌افزاری و نرم‌افزاری و نرم‌افزارهای دیوار آتش (Firewall) و نظایر آنها می‌افتیم. اما این تنها یکی از ابعاد امنیت اطلاعات است.اطلاعات در تعریف علمی آن به مجموعه‌ای از داده‌ها (Data) که دارای معنی و هدف باشند، اطلاق می‌شود. می‌بینیم که در این تعریف هیچ صحبتی از رایانه و داده‌های الکترونیکی یا دیجیتالی نشده است. از این رو، اطلاعات می‌تواند به هر نوع از داده‌های معنی‌دار نظیر اطلاعات چاپی، کاغذی، الکترونیکی، صوتی و تصویری گفته شود و حتی گفته‌های شفاهی ما به یکدیگر را نیز پوشش می‌دهد. حال بگذارید مقوله امنیت اطلاعات را با چند پرسش مهم آغاز کنیم. ما برای چه اسناد مهم خود را در گاوصندوق نگهداری می‌کنیم؟ به چه دلیل در اتاق بایگانی شرکت‌مان را قفل می‌کنیم؟ به چه دلیل برای ورود به رایانه خود کلمه عبور تعیین می‌کنیم؟ یا به چه دلیل رایانه خود

شماره 3 خدمت و تجارت دولت الکترونیکی صفحه 76

حمله‌های سایبری و ضرورت ایجاد و استقرار زیرساخت‌های امنیتی

دیوارها را بلندتر کنید

گره‌خوردن زندگی روزمره با فناوری‌های ارتباطی و اطلاعاتی تا حدی است که تصور عدم وجود آن را سخت می‌نماید. بسیاری از دغدغه‌های مردم برای انجام امور جاری با استفاده از بستر مهیاشده توسط فناوری‌ رفع شده است. امروزه بسیاری از فعالیت‌ها شامل و نه محدود به خدمات دولت الکترونیکی، اطلاع‌رسانی، امور مالی، خدمات آموزشی و خدمات بهداشتی و درمانی با استفاده از بستر ارتباطی و اطلاعاتی به انجام می‌رسند. در سطحی دیگر بسیاری از زیرساخت‌های حساس ملی مانند صنایع نفت و گاز، در چرخه‌ تولید خود به صورت گسترده از فناوری‌های ارتباطی و اطلاعاتی استفاده می‌کنند. این استفاده روزافزون از فناوری هرچند مزایای بسیار زیادی را دربر داشته است اما زوایای پنهان‌مانده از دید عوام و خواص آن می‌تواند پاشنه‌ آشیل برای تهدید منافع ملی باشد. با توجه به ضریب نفوذ بالای فناوری در زندگی امروزه، پرواضح است که ایجاد و استفاده از زیرساخت‌ها و راهکارهای کارآمد برای محافظت از این بسترها و همچنین استفاده‌کنندگان آنها ضروری و حیاتی است.زمانی این مهم آشکارتر می‌شود که نگاهی به روند روبه‌رشد حمله‌های سایبری در دنیا و بالاخص در ایران داشته باشیم. این حمله‌ها در دو دسته‌ عمده حمله‌های داخلی و خارجی هر کدام خسارات بسیاری را در سطوح مختلف به مردم و

شماره 29 خدمت و تجارت دولت الکترونیکی صفحه 82

سرنوشت طرح نصب دستگاه کارتخوان بر تاکسیها چه شد؟

قضاوتت را نگه دار

زمانی که وارد اتاق شدم سوالات بسیاری را در ذهنم مرور می‌کردم؛ به خصوص سوالی درباره خبر «آغاز نصب دستگاه‌های کارتخوان تاکسی تهران از هفته آینده» که از زمان انتشارش تیتر اول بسیاری از خبرگزاری‌ها و روزنامه‌ها بود. اما در جواب سوالم، انتظار هر پاسخی را داشتم جز این جمله:«ترجیح می‌دهم در این خصوص صحبت نکنم.»در حالی که به نظر می‌آمد اجرایی شدن این پروژه می‌تواند پایان جنگ همیشگی مسافران و رانندگان تاکسی بر سر پول خرد باشد؛ محمدجواد صمدی معاون فنی هلدینگ فناوری اطلاعات بانک شهر اعتقاد داشت:«قضاوت در خصوص تهران هنوز زود است.» به‌رغم این اظهار نظر، سازمان مدیریت و نظارت بر تاکسیرانی شهر تهران اعلام کرد:«این پروژه در تهران فعلاً به صورت پایلوت اجرا خواهد شد و این دستگاه تا آخر سال از ۸۰ هزار تاکسی تحت نظارت تاکسیرانی، روی ۱۵ هزار تاکسی نصب و در مراسمی، از این دستگاه رونمایی می‌شود. در فازهای بعدی، آژانس‌ها هم به این پروژه افزوده می‌شوند. نحوه پرداخت نیز از طریق کارت‌های شهروندی صورت می‌گیرد که تا آخر سال قصد داریم با بانک‌ها به تفاهم برسیم تا مسافران بتوانند از کارت‌های شتاب خود نیز استفاده کنند.» البته از همان ابتدا هم اجرای این پروژه موانع و مشکلاتی به همراه داشت. در

شماره 4 خدمت و تجارت دولت الکترونیکی صفحه 56

سرانه کارت چقدر است

بحران کارت

روند رو به رشد صدور کارت در ایران تا کجا ادامه پیدا می‌کند؟ کدام نهاد متولی سیاستگذاری در این حوزه است؟ چقدر باید برای صدور کارت‌های موازی و مدیریت و پشتیبانی از آنها سرمایه‌گذاری کرد؟ با توجه به اینکه بخشی از توسعه خدمات الکترونیکی مبتنی بر توسعه کارت است و ایران نیز طی یک دهه اخیر شعار تحقق دولت و تجارت و بانکداری الکترونیکی را سر داده، طبیعی است که رویکرد صدور کارت را پیش رویش گذاشته باشد. اما خروجی این رویکرد، ایران امروز را با بحران بزرگی به نام «تعدد کارت» روبه‌رو و مردم را دچار سرگردانی عمیقی برای مهاجرت از کارت‌های کاغذی به کارت‌های الکترونیکی کرده ‌است. در کنار آن فقدان یک نگاه کلان به این منظر، شهروندان ایرانی را به جایی رسانده که برای دریافت یک نوع خدمت گاه مجبور به داشتن چندین کارت مشابه هستند. پس از تصویب طرح تکفا (توسعه کاربردی فناوری اطلاعات و ارتباطات) در اواسط عمر دولت اصلاحات، صدور کارت‌های الکترونیکی و گاه هوشمند در راس پروژه‌های آی‌تی وزارتخانه‌ها قرار گرفت. صدور کارت سلامت برای بیماران، صدور کارت الکترونیکی بیمه به جای دفترچه‌های درمانی، صدور کارت هوشمند بازرگانی به جای دفترچه‌های کاغذی تجار و صدور کارت ملی هوشمند که با عمری ۱۰ ساله

شماره 4 خدمت و تجارت دولت الکترونیکی صفحه 58

اسراف در سرمایه ملی با افراط در کارتی کردن خدمات الکترونیکی

راه رفتن روی نوار باریک مغناطیسی

یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های فناوری اطلاعات ایجاد همگرایی در ابزارها وکاربردهاست. به اشتراک گذاری منابع اعم از سخت‌افزار، نرم‌افزار، اطلاعات و داده و به طور خلاصه همه ارکان سازنده سرویس‌های الکترونیکی به منظور ارتقای بهره‌وری یکی از اهداف این فناوری است. پیش از پیدایش فناوری اطلاعات این مهم قابل انجام نبود و ناگزیر برای ارائه هر سرویسی نیاز به ابزارها و سایر ملزومات آن سرویس بود. از جمله ابزارهایی که امروزه در فناوری اطلاعات و ارتباطات نقش کلیدی در جابه‌جایی داده و دسترسی به سرویس‌ها و داده‌ها ایفا می‌کنند، کارت‌ها هستند. کارت‌ها از جمله ابزارهای پیشرو در تجارت و بانکداری الکترونیکی بودند و با توجه به جایگزینی با پول توانستند مزایای زیادی از جمله امنیت بالاتر و کاهش هزینه‌ای چاپ و نگهداری اسکناس ایجاد کنند. کارت‌ها از حیث فناوری به دو دسته تقسیم‌بندی می‌شوند: کارت‌های هوشمند و کارت‌های نوار مغناطیس. با توجه به اینکه پرمصرف‌ترین کاربرد کارت‌ها در بانک‌ها بوده است، در اینجا می‌توان تعریفی برای این نوع از کارت‌ها نیز ارائه کرد.به طور کلی می‌توان کارت‌های بانکی را این‌گونه تعریف کرد: کارت وسیله‌ای الکترونیکی است که بر اساس اصول فنی خاص و رعایت مسائل ایمنی برای متقاضی صادر می‌شود و دارنده کارت می‌تواند با استفاده از کارت مزبور از

شماره 5 خدمت و تجارت دولت الکترونیکی صفحه 60

همه آن وعده‌هایی که برای دولت یازدهم باقی ماند

ارثیه پردردســـــــر محمود

۱۳ مردادماه حسن روحانی در مجلس سوگند یاد کرد برای مدت چهار سال خود را وقف ملت و اعتلای ایران کند. عقربه‌های شروع به کار دولت یازدهم گردشش را آغاز کرد. دولتی کوله‌بار خود را می‌بندد و مردانی دیگر جایگزین آنها می‌شوند؛ مردانی که میراث‌دار طرح‌هایی هستند که قرار است اهداف برنامه ۱۴۰۴ را محقق کند.بسیاری از این مدیران روزی که روی صندلی‌هایشان نشستند طرح‌ها و برنامه‌های کلان تنظیم و اهداف خود را رسیدن به آن برنامه عنوان کردند حال که روز تحویل جایگاه‌شان است، مدیری موفق‌تر خواهد بود که توانسته باشد به وعده‌های خود عمل کند و در آن راستا گام بردارد.هشت سال از عمر دو دولت احمدی‌نژاد گذشت و فناوری اطلاعات و ارتباطات یکی از حوزه‌های پرتلاطم دو دولت او بود. خصوصی‌سازی از نوع بدیع ایرانی‌اش را به خود دید، به مرز ادغام رسید و متولی جدید پیدا کرد و مدیرانش آمارسازی کردند و در نهایت در دو دوره سه وزیر به خود دید که نامی‌ترین آنها حسن نامی بود که تقریبا شش ماه وزارت کرد. در چهار سال اول دولت نهم چندان توجهی به فناوری اطلاعات نداشت و آن را برای توسعه کشور ضروری نمی‌دانست، از همین رو یک بار تصمیم گرفت با وزارتخانه‌ای دیگر ادغامش کند

شماره 6 خدمت و تجارت دولت الکترونیکی صفحه 58

زندان‌بانی به سبک مدرن

دالتو‌ن‌ها به بهشت می‌روند

برادران دالتون با آن لباس‌های یکدست راه‌‌راه‌ مشکی و زرد آدم‌بدهای قصه بودند که آخر هر فصل بعد از یک مجادله نفسگیر با لوک خوش‌شانس، پشت میله‌های بازداشتگاه زندانی می‌شدند… اینجای قصه نقطه مشترکی است بین تمام تبهکارانی که به دست قانون می‌افتند؛ اقامت در اتاق‌های نمور و تاریک؛ جایی دور از خانه و آزادی. دالتون‌ها بعد از آن در یک دور تسلسل باطل همیشه برای رهایی از زندان در سرشان نقشه می‌کشیدند و با فرارشان لوک را به مخمصه می‌انداختند. اما دنیای ارتباطات و فناوری‌های نو گویا دیگر این مفاهیم را هم تغییر داده و دست‌کم استثنائاتی برای بخشی از جامعه دربند قائل شده ‌است. همین چند وقت پیش بود که سیدمرتضی بختیاری وزیر مشهدی‌تبار دولت احمدی‌نژاد خبر جالبی اعلام کرد. خبر این بود:«آزادی تعدادی از زندانیان با استفاده از دستبندهای الکترونیکی»؛ آن موقع وعده داده شد که امسال گروهی از زندانیان به ‌صورت آزمایشی با دستبندهای الکترونیکی آزاد خواهند شد. این رویداد اگرچه در ایران تازگی دارد اما در برخی کشورهای پیشرفته به موضوع قابل هضمی بدل شده است. سازمان زندان‌ها با استناد به ماده ۲۱۱ برنامه پنجم توسعه که به ‌طور مفصل به مفاهیم حقوقی قضایی پرداخته و برخی دیگر از مقررات موجود چنین مسوولیتی یافته است.

شماره 7 خدمت و تجارت دولت الکترونیکی صفحه 62

جرم‌شناسی در جهان دیجیتالی به چه معناست

شرلوک بودن در زمانه اینترنت

در چند سال اخیر به موازات توسعه فناوری‌های مبتنی بر رایانه در عرصه‌های مختلف از جمله فناوری اطلاعات، شاهد افزایش چشمگیر جرائم در سطح جامعه به خصوص از نوع ‌اینترنتی آن بوده‌ایم. نگرانی‌های روزافزون مربوط به امنیت سیستم‌ها‌ و شبکه‌های اطلاعاتی رایانه‌ای باعث شده روش‌ها‌ و راهکارهای علمی‌ ‌با قواعد و قوانین جزایی و مدنی ترکیب شوند؛ به این‌ امید که از آسیب‌های مادی و معنوی ‌این جرائم کاسته شود. شاید بتوان گفت ظهور و ‌توسعه‌ دانشی به نام «فارنزیک رایانه‌ای۱» ناشی از همین بیم و امیدهای جامعه‌ی بشری در سال‌های اخیر بوده است. بیشتر مردم به مدد فیلم‌های پرشمار پلیسی‌ جنایی، کم و بیش با کار تیم‌های تجسس در صحنه‌های جرم و جنایت و اصطلاحاتی نظیر انگشت‌نگاری، کشف دی‌ان‌‌ای قاتل یا مقتول و همچنین علوم و مراکزی نظیر پزشکی قانونی (forensic medicine) آشنا هستند اما به احتمال زیاد اصطلاح فارنزیک رایانه‌ای کمتر به گوش‌شان خورده و آشنایی چندانی هم با آن به عنوان یکی از علوم روز دنیا ندارند. سالیان سال است که از دانش فارنزیک (در مفهوم عام آن) در دعاوی حقوقی و کیفری کشورهای مختلف جهت فراهم کردن و ارائه مدارک محکمه‌پسند به مراجع قضایی استفاده ‌می‌شود. در ‌این نوشته سعی شده است در حد آشنایی مخاطب

شماره 7 خدمت و تجارت دولت الکترونیکی صفحه 66

آشنایی با نسخه جدید استاندارد ISO/IEC

امنیت به نرخ روز

هرچند پرداختن به مباحث امنیت فناوری اطلاعات در سال‌های اخیر در کشور رونق یافته است لیکن این روند از شتاب لازم برخوردار نیست، بالاخص با وقوع تغییرات لحظه به لحظه‌ در حوزه فناوری اطلاعات و همچنین با افزایش مخاطرات امنیتی مربوطه در سطح دنیا لازم است توجه و زمان بیشتری صرف مباحث امنیت فناوری اطلاعات و استانداردهای مربوطه شود. این نوشتار به استانداردISO/IEC 27001 می‌پردازد. آیا می‌دانید این استاندارد امنیتی در میان سایر استانداردهای ISO در کدام رتبه جای می‌گیرد؟ بر طبق بررسی‌های صورت‌گرفته و نتایج اعلام‌شده توسط ISO در سال ۲۰۱۱، این استاندارد جزو ۱۰ استاندارد برتر (از لحاظ میزان کاربرد) در سطح دنیاست و انتظار می‌رود با توجه به روند رو به رشد استفاده ازISO/IEC 27001 در سال‌های آینده این استاندارد، رتبه سوم بعد از استانداردهای ISO 9001 (مدیریت کیفیت) و ISO 14001 (مدیریت زیست‌محیطی) را به خود اختصاص دهد. خبر داغ ماه‌های اخیر، انتشار پیش‌نویس نسخه جدید استاندارد ISO/IEC27001 بوده است و علاقه‌مندان به این استاندارد امنیتی در انتظار رسیدن ماه اکتبر و دریافت نسخه جدید و نهایی این استاندارد هستند.سوالی که در روزهای اخیر به‌صورت مکرر شنیده می‌شود این است که تکلیف سازمان‌ها در برخورد با نسخه جدید این استاندارد چیست؟ حال آنکه سازمان‌هایی که این

شماره 9 خدمت و تجارت دولت الکترونیکی صفحه 73

گفت‌وگو با سرپرست دفتر توسعه فناوری و اطلاعات و مشاور رئیس سازمان ثبت اسناد و املاک کشور

سامانه ثبت آنی بن‌بست نیست

هر بار که از مقابل پارک شهر عبور می‌کنم، حادثه غرق شدن دختران دانش‌آموز کامم را تلخ می‌کند. با تلخ‌کامی به ساختمانی که مقابل ضلع شمالی پارک قرار دارد وارد می‌شوم. آسانسورها در حال تعمیرند. از راه‌پله به طبقه سوم می‌روم و وارد اتاق پیانیستی می‌شوم که مدیر آی‌تی است. راستش را بخواهید، دوست داشتم به جای این گپ و گفت مفصل به بداهه‌نوازی‌های پیانویش گوش دهم؛ حتی اگر صدای دریل و چکش کارگران، هراز گاهی نویز بیندازد. پیش از آغاز رسمی گفت‌وگو، بردیا صدر نوری، سرپرست دفتر توسعه فناوری و اطلاعات سازمان ثبت اسناد و املاک کشور از پیمان‌شکنی گروهی از سردفتران برای اجرای آرام سامانه ثبت الکترونیکی اسناد گله‌گذاری‌هایی می‌کند و در ادامه من را از جزییات ناگفته این طرح آگاه می‌سازد. در متن قانون برنامه پنجم توسعه آمده که سامانه ثبت الکترونیکی اسناد باید تا پایان سال دوم برنامه عملیاتی شود ولی ما اکنون در سال سوم برنامه هستیم. دلیل این تاخیر چیست؟ می‌دانید که در راه‌اندازی یک طرح ملی نرم‌افزاری مانند سامانه ثبت الکترونیکی اسناد (ثبت آنی)، عوامل متعددی دخیل است. از طرفی همه عوامل و منابع مورد نیاز هم در اختیار سازمان ثبت اسناد و املاک کشور که متولی اجرای این طرح بود و در

شماره 10 خدمت و تجارت دولت الکترونیکی صفحه 60

مروری بر 12 سال سندنویسی آی‌تی در ایران

نوشته‌هایی بر باد

شروع کار من به عنوان خبرنگار در حوزه فناوری اطلاعات و ارتباطات تقریبا به سال ۸۱ و آغاز برنامه تکفا برمی‌گردد. هنگام اجرایی شدن آن برنامه هنوز خبرنگار تازه‌کاری بودم که همه‌چیز برایم تازگی داشت و با کمترین خبری در این حوزه ذوق‌زده می‌شدم و این تصور برایم ایجاد می‌شد که مهم‌ترین خبر سال را به دست آورده‌ام اما امروز…در آن زمان هر گاه خبری از انتشار سند یا نقشه راهی در زمینه فناوری اطلاعات و ارتباطات مطرح می‌شد با این رویا که از این پس همه‌چیز طبق برنامه‌ریزی پیش خواهد رفت، سراغ تدوین‌کنندگان و مجریان آن طرح می‌رفتم تا شاید من نیز نقشی در اجرایی شدن آن سند داشته باشم اما امروز…در طی این سال‌ها به فراخور کارم بارها با افرادی که سندی را تنظیم کرده‌اند گفت‌وگو کرده‌ام و بارها اسناد مختلف حوزه فاوا را با این رویکرد که خبر یا گزارشی از آن تهیه کنم زیر و رو کرده‌ام و همیشه امیدوارم بودم سندی که به نظر من شباهت زیادی با سندهای گذشته داشته، اجرایی شود اما این رویای من فقط در مورد تعداد کمی از اسناد محقق شده است.طرح تکفا، سند راهبردی امنیت فضای تبادل اطلاعات کشور، طرح تکفا ۲، سند راهبردی جامعه اطلاعاتی، طرح تسما، سند

مهرک محمودیدبیر تحریریه
شماره 11 خدمت و تجارت دولت الکترونیکی صفحه 70

سرانجام کارت ملی هوشمند چه خواهد شد

هویت در جیب

کاج پیر دیروز که هر کسی از شاخ و برگ‌هایش، تحفه‌ای آویزان می‌کرد حالا دیگر نقش عوض کرده و تنه‌‌اش به پلی نیمه‌کاره بدل شده است. درخت پیر، همان پروژه کارت ملی هوشمندی است که اولین جرقه‌هایش در آخرین ماه‌های عمر دولت اصلاحات زده شد. قرار بود کارت ملی جایگزینی یگانه برای کارت‌های بانکی، سلامت، کیف پول، یارانه و… شود. دولتمردان، سال‌ها برای ارائه همین خدمات روی کارت هوشمند ملی پافشاری کردند اما نقاط افتراق آنها آن‌قدر پررنگ بود که هرگز به وجه اشتراکی با هم نرسیدند.حالا پس از گذشت یک دهه، سازمان ثبت احوال از اجرای سراسری پروژه خبر می‌دهد. در گام اول هم دامنه هدف ۱۵ ساله‌ها هستند؛ جامعه‌ای یک و نیم میلیون نفری در سال. پروژه کارت ملی هوشمند، به لحاظ ماهوی با تعریف اولیه‌اش تفاوت‌های بسیاری کرده است. خبری از نشاندن اطلاعات دارویی و سلامت، بانکی و حتی بلیت‌های تاکسی و اتوبوس شهروندان روی کارت نیست؛ برعکس، صحبت از کلیدی می‌شود که می‌خواهد درهای خدمات آنلاین را روی مردم باز کند و به آنها هویت دیجیتالی بدهد. مجریان طرح می‌گویند کلید ساخته‌ شده، فقط دری نیست که کلید داخلش برود. ظاهرا برخلاف تغییر ۱۸۰ درجه‌ای پروژه، دیدگاه‌های سنتی دیروز رنگ نباخته‌اند و هنوز هم صدور کارت‌های

شماره 12 خدمت و تجارت دولت الکترونیکی صفحه 61

دموکراسی در سایه اینترنت بازتعریف می شود

از انتخاب الکترونیکی تا مردم سالاری الکترونیکی

با گسترش روزافزون فناوری اطلاعات و ارتباطات، می‌توان تاثیر آن را در تمامی ابعاد زندگی بشر مشاهده کرد. از جمله مهم‌ترین این ابعاد، بعد اجتماعی زندگی آحاد جامعه است. بدین ترتیب، نیازمند بازنگری در تعاریف موجود به منظور سازگاری با این پدیده و نیل به آینده‌ای بهتر خواهیم بود. مشارکت اجتماعی در تعیین سرنوشت و اداره جامعه از جمله مباحثی است که همواره ذهن جوامع مختلف را به خود مشغول کرده است. با توجه به تغییرات صورت‌گرفته در زندگی روزمره و ضرورت بازبینی در مفاهیم موجود به منظور افزایش نقش مردم در اداره جامعه، ارائه تعریفی از مردم‌سالاری الکترونیکی و بررسی الزامات آن از جایگاه ویژه‌ای برخوردار خواهد بود. با توجه به این امر، در این مقاله ابتدا تعاریف و عناصر کلیدی دستیابی به مردم‌سالاری الکترونیکی مورد اشاره قرار می‌گیرد. سپس از آنجایی که انتخابات الکترونیکی به عنوان یکی از مظاهر مردم‌سالاری الکترونیکی برشمرده می‌شود، ضمن اشاره‌ای گذرا به تجارب موجود در کشورهای موفق در این زمینه، تجربه برگزاری انتخابات تمام‌الکترونیکی در میهن مان مورد توجه قرار خواهد گرفت. مفاهیم پیش از پرداختن به مقوله مردم‌سالاری الکترونیکی (E-Democracy)، ارائه تعریفی از مردم‌سالاری ضروری است. تاکنون تعاریف متعددی برای مردم‌سالاری ارائه شده است. با این وجود از میان تعاریف ذکرشده، تعریف

شماره 26 خدمت و تجارت دولت الکترونیکی صفحه 62

تاریخ‌نگاری برگزاری انتخابات الکترونیکی در ایران

انتخابات الکترونیکی با صندوق‌های شیشه‌ای

هیات دولت در جلسه ۱۰ خرداد خود به برگزاری انتخابات به صورت کاملاً الکترونیکی رای مثبت داد و تصویب کرد تا یازدهمین دوره انتخابات مجلس شورای اسلامی و خبرگان رهبری به صورت کاملاً الکترونیکی برگزار شود. رئیس‌جمهور در این جلسه اعلام کرد:«موضوع برگزاری الکترونیکی انتخابات از خیلی وقت پیش مطرح بوده و با توجه به اجرای آزمایشی آن در تعدادی از حوزه‌ها در انتخابات قبلی مجلس شورای اسلامی و کسب آمادگی‌های لازم، اجرای الکترونیکی انتخابات مهم است.» اما این اولین باری نیست که دولت تصمیم می‌گیرد انتخابات را در ایران به صورت الکترونیکی برگزار کند. اولین تلاش‌ها از سازندگی شروع شد. اولین تلاش‌ها برای برگزاری انتخابات الکترونیکی به دولت سازندگی باز‌می‌گردد و دور دوم انتخاب هاشمی رفسنجانی به عنوان رئیس‌جمهور. در آن زمان هنوز اینترنت به شکل فعلی فراگیر نبود از همین رو تصمیم گرفته شد ابتدا از طریق دستگاه فکس اقدام به خوانش آرا کنند اما این روش به دلایل مشکلات فنی قابل اجرا نبود و پس از آن روش خوانش نوری برگه‌های رای پیش‌بینی شد. هر چند این روش اجرایی شد و پیروز انتخابات اعلام، اما میزان آرای باطله در این انتخابات زیاد بود و نتیجه آن شمارش دستی آرا در دوره‌‌های آتی بود. با فراگیرتر شدن اینترنت

شماره 26 خدمت و تجارت دولت الکترونیکی صفحه 64

چرا شاخص‌های فناوری اطلاعات ایران رشد محسوسی نمی‌کنند

روی مرز صدتایی‌ها

گزارش رسمی مجمع جهانی اقتصاد حکایت از ضعف فناوری اطلاعات ایران در دولت ‌الکترونیکی، توسعه و جذب فناوری در سطوح بالادستی کشور دارد و مقایسه آن با نتایج سایر کشورهای منطقه نشان می‌دهد کارکرد‌های ابزارهای نوین در سطح خرد یا شهروندی باقی مانده است. گزارش یادشده که همه‌ساله به همت تیم همکاری و رقابت اجلاس داوس و برنامه همکاری صنعتی برای فناوری اطلاعات و ارتباطات تهیه می‌شود، هرچند بیانگر پیشرفت قابل تحسین ایران نسبت به سال‌های قبل در برخی حیطه‌هاست اما در مجموع از عقب‌ماندگی محسوس ایران در به‌کارگیری و توسعه مبتنی بر فناوری اطلاعات خبر می‌دهد. در مقدمه این گزارش مرجع مجمع جهانی اقتصاد تاکید شده است که تاثیر فناوری اطلاعات و ارتباطات به عنوان یک «صنعت چندوجهی» فراتر از یک بازار یا حتی رونق اقتصادی یک کشور است و در حقیقت نه‌تنها پیشران اقتصادی بلکه به روایتی پیشران اجتماعی و فرهنگی یک ملت نیز به شمار می‌آید. در مجموع رتبه آمادگی محیطی ایران برای استفاده و به‌کارگیری فناوری اطلاعات ۹۳ است. نمره‌ای که ایران در این طبقه‌بندی کسب کرده، ۷/۳ از ۷ است. در این رتبه‌بندی از نظر آمادگی سیاسی در رده ۱۰۰ و از نظر آمادگی محیط تجاری در رتبه ۸۶ دنیا قرار گرفته‌ایم. شاید مایه تفاخر

شماره 27 خدمت و تجارت دولت الکترونیکی صفحه 77

یک دهه گذشت اما دولت الکترونیکی شکل نگرفت

شبکه دولت؛ از فرود تا سقوط

هشتمین کنفرانس نظام اداری الکترونیکی اگر یک جمع‌بندی داشته باشد، این است که وضعیت دولت‌الکترونیکی در ایران طی سال‌های گذشته در رتبه‌بندی‌های جهانی سیر نزولی داشته است.این گفته‌ای است که تقریباً تمامی سخنرانان این همایش به گونه‌های مختلف به آن اشاره کردند و به صورت مستقیم در گفته‌های علی عباسیان مدیر کل تحقیقات و برنامه‌ریزی مرکز فناوری اطلاعات و ارتباطات و امنیت ریاست جمهوری نمود داشت. او با اشاره به اینکه آمار ما هر سال افزایش می‌یابد اما جایگاه‌مان در سطح جهان تنزل می‌یابد، گفت: «اگر چه آمار استفاده از شبکه دولت با افزایش سرویس‌ها و شبکه‌ها رو به رشد است اما وضعیت دولت‌الکترونیکی در ایران از سال ۲۰۱۰ تا سال ۲۰۱۴ در جدول رتبه‌بندی سازمان ملل سیر نزولی طی کرده و هم‌اکنون مقام ۱۰۵ را به خود اختصاص داده‌ایم.» او نبود متولی واحد و یکپارچه را علل مهم دست نیافتن به دولت هوشمند یا همراه دانست و معتقد است دولت‌الکترونیکی بدون شبکه دولت محقق نخواهد شد. شبکه دولت چیست؟ شبکه دولت شبکه اختصاصی دولت است که هماهنگی‌ای میان دستگاه‌های دولتی ایجاد می‌کند و برای نخستین بار در سال ۱۳۷۵ به‌منظور حذف مکاتبات کاغذی بین دستگاه‌های دولتی در دفتر هیات دولت ایجاد شد و در سال ۱۳۷۸ این فرآیند تکمیل

شماره 25 خدمت و تجارت دولت الکترونیکی صفحه 72

مدیر طرح جامع نظام مالیاتی:

ما به دنبال جمع‌آوری اطلاعات هستیم

تاکسی زرد خلاف معمول بسیار آرام می‌رفت، در حکم اتاق فکری بود تا رسیدن به مقصد تاملی کنم، تا اینکه چشمم به بنرهای «ارسال خوداظهاری‌های مالیاتی» افتاد که یکی در میان در اتوبان‌ها نصب شده بود و با فرا رسیدن ماه خرداد و فصل پر کردن اظهارنامه‌ها، دور از انتظار نبود؛ به‌ خصوص که خوداظهاری الکترونیکی نیز واژه تازه‌وارد بحث مالیاتی در بنرها به چشم می‌خورد که با توجه به مصاحبه دو سال پیش نادر آریا در خصوص وعده‌هایی چون راه‌اندازی پرونده الکترونیکی، تکمیل سامانه نرم‌افزاری یکپارچه مالیاتی و غیره فرصتی به ما داد با او دوباره عملیاتی شدن این سامانه‌ها تا ارائه خدمات نوین گفت‌وگو کنیم. امسال تبلیغات زیادی روی پرداخت کاملاً الکترونیکی مالیات صورت گرفته است، سوال اینجاست که فقط پرداخت مالیات الکترونیکی شده یا کل فرآیند منتج به پرداخت مالیاتی الکترونیکی شده است؟قبل از اینکه به سوال‌تان پاسخ دهم، توضیح مختصری می‌دهم و به این سوال بازمی‌گردم. همان‌طور که می‌دانید و بارها نیز گفته شده طرح جامع مالیاتی، طرح تحول همه‌جانبه نظام مالیاتی است اما با دو رویکرد: اول استفاده از فناوری اطلاعات و ارتباطات به عنوان بستر عملیات و دوم رویکرد مؤدی‌محوری به عنوان بستر نحوه انجام عملیات و ارائه خدمات. این طرح در‌حقیقت دو بعد

شماره 24 خدمت و تجارت دولت الکترونیکی صفحه 70

میزگرد بررسی وضعیت کنونی پروژه نظام الکترونیکی سلامت

مدیریت باعث جزیره‌ای شدن شبکه‌ها می‌شود

برگزاری میزگرد برای بررسی وضعیت نظام سلامت الکترونیکی کار چندان ساده‌ای نبود، هماهنگ کردن زمان مدیران برای برگزاری یک نشست یک‌ساعته از برگزاری جلسه برای گروه ۵+۱ سخت‌تر بود. این جلسه یک بار لغو شد و بار دوم نیز به دلیل مشغله کاری یکی از مدعوین قرار بود لغو شود اما در نهایت قرار شد این میزگرد بدون حضور وی برگزار شود. ساختمان فرمانیه سازمان فناوری با ساختمان سیدخندان این مجموعه کاملاً متفاوت است. عمارت بسیار باشکوه با حیاطی سرسبز و گلکاری‌شده و درون ساختمان، اتاق‌های تو در تو؛ که مرا به یاد خانه‌های قدیمی با اندرونی می‌انداخت و ساعت۱۰ در یکی از همین اتاق‌ها، عاقبت با رضا باقری اصل‌ معاون توسعه دولت الکترونیکی سازمان فناوری اطلاعات و حسین ریاضی معاون فناوری اطلاعات وزارت بهداشت دیدار کردیم. نماینده بیمه سلامت غایب این جلسه بود.  طرح سلامت الکترونیکی، پروژه‌ای میان دستگاهی است که تقریباً یک دهه از آغاز برنامه‌ریزی برای اجرایی کردن آن می‌گذرد، با وجود پیشرفت‌هایی که طبق گفته مسئولان در این پروژه ایجاد شده است اما هنوز به شهروندان به‌ صورت مستقیم سرویس ارائه نمی‌کند. چرا این پروژه هنوز به مرحله‌ای نرسیده که مردم بتوانند از آن بهره برند؟رضا باقری اصل (معاون توسعه دولت‌ الکترونیکی سازمان فناوری اطلاعات و

شماره 15 خدمت و تجارت دولت الکترونیکی صفحه 65

سند دولت الکترونیکی چگونه به خط پایان می‌رسد

پرده آخر

بالاخره سند دولت ‌الکترونیکی به خط پایان نزدیک می‌شود. پس از کش و قوس‌های فراوان بر سر تدوین و نهایی شدن سند دولت‌ الکترونیکی به نظر می‌رسد این سند به مراحل نهایی خود نزدیک و ضوابط اجرایی آن نیز مصوب شده است. در آخرین جلسه شورای عالی فناوری اطلاعات در اسفندماه گذشته این ضوابط نهایی شد و به تصویب رسید. اما ابلاغ آن منوط به نهایی شدن پیوست‌های اجرایی آن شده است.هر چند هنوز خود سند دولت ‌الکترونیکی تصویب نشده اما به نظر می‌رسد با نهایی شدن ضوابط اجرایی آن و مشخص شدن پیوست‌های اجرایی‌اش می‌توان امیدوار بود تا این سند که مطابق با برنامه پنجم توسعه تدوین شده است نهایی و سرانجام ابلاغ شود. مسوولان اجرایی این سند معتقدند تصویب مجزای سند راه‌ به‌ جایی نخواهد برد بلکه ضوابط اجرایی و پیوست‌های آن است که شکل اجرایی به سند جامع دولت ‌الکترونیکی خواهد داد.طبق پیش‌بینی‌های صورت‌گرفته به نظر می‌رسد برای اجرایی شدن دولت ‌الکترونیکی در کشور در ابتدا باید مرکز تبادل اطلاعات پایه (information exchange) ایجاد شود. هر چند ایجاد مرکز تبادلات الکترونیکی اطلاعات پایه در برنامه پنجم توسعه پیش‌بینی شده بود اما خصوصیات آن نهایی و چگونگی اجرا مشخص نشده بود.هم‌اکنون پیش‌بینی شده است مرکز ix محل تبادل

شماره 15 خدمت و تجارت دولت الکترونیکی صفحه 68

ایران در جهان بیش متصل در باشگاه صدتایی‌هاست

ما ایستادیم دیگران رفتند

هرچند مجمع جهانی اقتصاد که بسیاری آن را در افواه به عنوان اجلاس داوس می‌شناسند، یکی از شناخته‌شده‌ترین نشست‌های بین‌المللی در کشورمان است ولی مستندات و گزارشات این گردهمایی ارزشمند بین‌المللی هیچ گاه آنچنان که شاید و باید در ایران مورد توجه قرار نگرفته است. دلیل توجه عمومی به خود اجلاس را باید در گسترده بودن و تنوع حاضران در آن جست‌وجو کرد که به سیاستمداران و اقتصاد‌دانان محدود نشده و روشنفکران، روسای شرکت‌های بزرگ و اصحاب رسانه را دربر می‌گیرد ولی از سوی دیگر مابه‌ازای این جامعیت و تنوع را می‌توان در گزارشات مجمع جهانی اقتصاد هم جست‌وجو کرد که مضامین گوناگونی از بوم‌زیست جهانی تا تحصیلات را دربر می‌گیرد و فناوری نیز از این چرخه دور نیست. گزارش سال گذشته این مجمع درباره رشد و مشاغل مبتنی بر فناوری در جهانی که آن را «بیش متصل» یا هایپر کانکتد نامیده، یکی از همین گزارش‌هاست که این بار زیر ذره‌بین پیوست قرار گرفته است. جامع بودن این گزارشات را نه‌تنها در حضور صد و اندی کشور در سنجش آن بلکه باید در تنوع فاکتورهای سنجشش دید که مضامینی همچون دولت و تجارت الکترونیکی را دربر گرفته و حتی به زمینه‌های قوانین حوزه فناوری و البته کاربرد عمومی فناوری در

شماره 23 خدمت و تجارت دولت الکترونیکی صفحه 62

سامانه اینترنتی 141 و دیگر امکاناتی که انتظار ندارید

بنمای ره

فقط کافی است تعطیلاتی پیش بیاید تا خانواده‌هایی که خودرویی در اختیار دارند، آن را آتش کنند و راهی جاده شوند. مرور خبرها نشان می‌دهد در بسیاری از این دوره‌ها ترافیک جاده‌ای به حدی است که مسیر چهار یا پنج‌ساعته را گاهی حدود ۱۷ تا ۱۸ ساعت طی می‌کنند و وقتی خسته‌تر از معمول به مقصد می‌رسند، می‌گویند کاش این امکان وجود داشت تا از وضعیت جاده مطلع شویم و میزان ترافیک آن را بدانیم.هم‌اکنون مرکز مدیریت راه‌های کشور این امکان را فراهم کرده است؛ از طریق سایت این سازمان و همچنین اپلیکیشنی که برای گوشی‌های اندورید طراحی شده است. از این طریق شهروندان می‌توانند پیش از حرکت از مسیرهای موجود و امکانات بین راه و همچنین ترافیک و حوادث جاده‌ای مطلع شوند و اگر مسیری پرترافیک‌تر بود مسیر جایگزین را انتخاب کنند. مرکز مدیریت راه‌های کشور در سال ۱۳۸۷ تاسیس شد و ابتدا با نام اطلاعات راه‌ها به فعالیت می‌پرداخت. در سال‌های اولیه فعالیت، این سازمان به وسیله تلفن و بی‌سیم به نظارت و کنترل بر جاده‌های سراسر کشور مشغول بود و به نوعی هماهنگ‌کننده این اطلاعات محسوب می‌شد. در سال ۹۱ این ساختار شکل منسجم‌تری گرفت و به کار نصب دوربین‌هایی پرداخت که تا امروز حدود۶۴۰ دستگاه از

شماره 17 خدمت و تجارت دولت الکترونیکی صفحه 58

چرا پروژه‌های شهرهای الکترونیکی تاکنون موفق نبودند

شهرها در گذر فاوا

سال ۸۰ در همایش هزار و ۵۰۰ نفره‌ای که در کیش برگزار شد قرار شده بود پایلوت شهر مجازی کیش در یک دوره پنج‌ساله اجرا شود و این جزیره، نمونه‌ای باشد برای شهرهای دیگر ایران و حتی شهرهای منطقه. در آن زمان هنوز کشورهای حاشیه خلیج فارس در فناوری اطلاعات و ارتباطات توسعه‌یافته نبودند و شهر اینترنتی دوبی نیز راه نیفتاده بود. نمایندگانی که از کشورهای حاشیه خلیج فارس به ایران آمدند با این تصور مواجه شدند که به زودی این جزیره کوچک مقابل‌شان قد علم می‌کند و آنان بازار را از دست خواهند داد. آنان رفتند و شهرهای جدید و نوظهور خود را بر اساس فناوری اطلاعات و ارتباطات بنا کردند و به ثمر نشست اما ما هنوز به دنبال اجرای پایلوتی از یک شهر الکترونیکی یا هوشمند در کشور هستیم. کیش، مشهد، کرمان، سمنان و گرگان از جمله شهرهایی بودند که شانس خود را در به اجرا درآوردن شهر هوشمند آزمایش کردند اما هنوز هیچ‌ کدام‌شان سربلند بیرون نیامده‌اند. کیش شهر بی‌پنجره پروژه شهر الکترونیکی کیش به دلیل علاقه و آشنایی مدیرعامل وقت منطقه آزاد کیش و با همراهی دانشگاه علم و صنعت آغاز شد و حرکت‌های اولیه پرشتابی نیز صورت گرفت، در آن زمان به ساکنان و

شماره 17 خدمت و تجارت دولت الکترونیکی صفحه 60

گفت‌وگو با علی‌اکبر جلالی استاد دانشگاه علم و صنعت

همه در آینده باید جوابگو باشیم

علی‌اکبر جلالی را همه می‌شناسند، نامش با نام شهرهای الکترونیکی در ایران گره خورده است، هرجا نامی از شهر الکترونیکی باشد عنوان او نیز آنجاست. هر چند طی این سال‌ها هنوز پروژه‌هایش به نتیجه نرسیده اما ناامید نیز نشده است. هنوز امیدوار است بتواند یک شهر الکترونیکی نمونه در کشور پیاده کند. او این بار تمام انرژی خود را روی شهر الکترونیکی گرگان گذاشته و امیدوار است بتواند در یک دوره زمانی کوتاه این طرح را به نتیجه برساند.  با او در خصوص چرایی پروژه‌های شکست‌خورده شهر الکترونیکی به گفت‌وگو نشسته‌ایم که در زیر می‌آید: تقریبا از سال ۷۹ پروژه شهر الکترونیکی کیش کلید خورد اما چرا پس از گذشت این مدت هیچ دستاورد قابل توجهی نداشته است؟ بله. در سال ۸۰ ما همایش جهانی شهر الکترونیکی را در کیش برگزار کردیم که در نوع خود بی‌نظیر بود و بحث شهر الکترونیکی در همان‌جا کلید خورد. حدود ۱۵۰۰ نفر از مسوولان کشوری و متخصصان و کارشناسان جمع شدیم و به این نتیجه رسیدیم که کیش بهترین جایی است که می‌تواند پذیرای این طرح باشد. تمام مدیران بانک و مدیران ارشد نیروهای انتظامی و امنیتی در آن همایش حضور داشتند. در آن زمان مدیریت منطقه آزاد کیش آقای یزدان‌پناه بودند که

شماره 22 خدمت و تجارت دولت الکترونیکی صفحه 70

مروری بر آنچه در سال 93 گذشت

باید منتظر پنجره‌ها ماند

روزهای پایانی سال نوبت ورق زدن روزهای گذشته است. ورق زدن تقویم، ورق زدن خاطرات، مرور اتفاقات. برخلاف روزهای اول سال که یک تقویم خالی پیش رویتان است، روزهای پایانی سال ورق‌های سیاه‌شده تقویم بیشتر از ورق‌هایی هستند که سفید مانده‌اند. روی هر کدام از آنها نشانه‌ای است؛ نشانه‌ای از یک اتفاق. یک یادآوری یا یک برنامه‌خبری و یک مصاحبه. اتفاق‌هایی که افتاده‌ و اتفاق‌هایی که قرار است بیفتد. شاید در یک نگاه گذرا به نظر برسد در حوزه خدمات الکترونیکی اتفاق چشمگیری نیفتاده و آنچه بوده ادامه روند سال‌های پیش بوده است. شاید این نگاه نیز نادرست نباشد. برخی می‌گویند مگر غیر از اجرایی شدن نقشه راه‌ دولت ‌الکترونیکی که سال‌هاست قرار است اجرایی شود و اجرایی نشدن طرح کارمزدها اتفاق دیگری نیز در این بازه زمانی افتاده ‌است؟ یکی از اولین پروژه‌هایی که امسال کلید خورد و قرار شد تا پایان سال به اتمام برسد پنجره واحد فرامرزی بود. محمد نعمت‌زاده وزیر صنعت، معدن و تجارت، طی روزهای پایانی اردیبهشت‌ماه امسال در شورای معاونان این وزارتخانه بر ایجاد پنجره واحد تجارت ‌الکترونیکی تاکید و مرکز توسعه تجارت ‌الکترونیکی را ملزم به اجرایی کردن این طرح در دوره زمانی کمتر از یک سال کرد. قرار شده بود این طرح

شماره 20 خدمت و تجارت دولت الکترونیکی صفحه 62

مروری بر کلیات نظام پایش اطلاعات

وقتی اعداد معنا پیدا می‌کنند

چندی پیش گفت‌وگوی یکی از وزیران ایران را با همتایش در کره جنوبی مقایسه می‌کردم و طریق استفاده کردن‌شان از آمار را. وزیر ایرانی به صورت مرتب از کلمه حدود استفاده می‌کرد و اگر آماری ارائه می‌کرد، فاصله‌شان بسیار زیاد بود. مثلا از او در مورد اعتبار در نظر گرفته‌شده برای طرح سوال کردند و او پاسخ داد:«حدود ۱۰ تا ۱۲ میلیارد تومان برای این طرح در نظر گرفته شده است.» حال آنکه همتای کره‌ای‌اش به صورت دقیق رقم مورد نظر پروژه را اعلام کرد، حتی به رقم اعشارش نیز اشاره کرد. در جایی دیگر از گفت‌وگو وقتی در مقابل سوالی در مورد تعداد افراد شاغل در این پروژه از او سوال شد، با همان روش پاسخ داد و گفت تقریبا ۲۰ تا ۳۰ هزار نفر درگیر این کار هستند. بار اول تفاوت رقم اول تا دوم دو میلیارد تومان بود و بار دوم تفاوت به ۱۰ هزار نفر رسید. این یک مثال ساده بود؛ اگر کمی دقت کنید بارها با این‌گونه مثال‌ها مواجه می‌شوید. معمولا مسئولان ما دید درستی نسبت به ارقام ندارند، ارقام و آمار برای آنها از اهمیت چندانی برخوردار نیست. در اصل ۱۰ میلیارد و ۱۲ میلیارد چندان تفاوتی برای آنها ندارد. شاید از همین روست

مهرک محمودیدبیر تحریریه
شماره 20 خدمت و تجارت دولت الکترونیکی صفحه 65

مجری نظام پایش شاخص‌های فناوری اطلاعات و ارتباطات کشور

تکلیف آمار IT مشخص شد

جمع‌آوری آمار و اطلاعات در ایران همواره مشکل بوده است و نظام برنامه‌ریزی کشور همیشه از کمبود آمار یا حتی فقدان آمار یا تعارض آمارها با یکدیگر گله‌مند بود؛ همین امر برنامه‌ریزی را برای کشور مشکل می‌کرد. این مشکل در بخش نوظهوری مانند فناوری اطلاعات و ارتباطات دوچندان بود. بسیاری از بخش‌های این حوزه فاقد آمار و اطلاعات کاملی بودند یا اصلا آماری نداشتند و برنامه‌ریزان با حدس و گمان برای آن برنامه‌ریزی می‌کردند. وزارت ارتباطات در برنامه پنجم موظف شد نظام پایش فناوری اطلاعات را تدوین کند و آن را اجرایی کند. برای این منظور با امیرحسین محب‌علی مجری نظام پایش شاخص‌های فناوری اطلاعات و ارتباطات کشور به‌ گفت‌وگو نشسته‌ایم که در ادامه می‌خوانید:   با وجود اینکه سال‌هاست بخش جمع‌آوری اطلاعات از وضعیت توسعه فناوری اطلاعات و ارتباطات با مشکل مواجه است، به نظر می‌رسد چندی است اجرای نظام پایش شاخص‌‌های اطلاعات در دستور کار قرار گرفته. چطور این وظیفه به سازمان فناوری اطلاعات واگذار شد؟وفق تکلیف تبصره ۳ ماده ۴۶ قانون برنامه پنجم توسعه، وظیفه ارزیابی و پایش شاخص‌ها و وضعیت فناوری اطلاعات و ارتباطات در کشور به وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات واگذار شده‌ است. در این قانون تکلیف شده است تا پایان سال دوم برنامه

شماره 19 خدمت و تجارت دولت الکترونیکی صفحه 62

اجرای شبکه ملی اطلاعات وارد مرحله جدیدی شد

میراث نیمه‌تمام

موضوع شبکه ملی اطلاعات با آخرین موضع‌گیری رئیس‌جمهور برای پیگیری اجرای این شبکه بار دیگر داغ شد.حسن روحانی در بیستمین جلسه شورای عالی فضای مجازی بر راه‌اندازی هرچه سریع‌تر این شبکه تاکید کرد. او در این جلسه گفت:«شبکه ملی اطلاعات باید علاوه بر دسترسی سریع و قیمت رقابتی، دارای جاذبه به منظور برآورده کردن نیازهای زندگی روزمره و درخواست‌های کاربران در حوزه‌های علمی و فرهنگی باشد.»البته پیش از آن نیز وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات با حضور در نمایشگاه مطبوعات وقتی با این سوال مواجه شد که «چه زمانی سرعت اینترنت کاربران خانگی بهبود خواهد یافت»، گفت:«سرعت اینترنت کاربران خانگی منوط به راه‌اندازی شبکه ملی اطلاعات است.» شبکه‌ای که اولین بار نامش هشت سال پیش به زبان عبدالمجید ریاضی به عنوان اینترنت ملی آمد، امروز وارد مرحله جدیدی شده است. اگر روزی او مدعی راه‌اندازی این شبکه بود، حال تمامی مسوولان اجرایی کشور و سیاستگذاران کشور بر اجرایی شدن این شبکه تاکید می‌کنند.هر چند نام‌ اینترنت ملی موجب شد بسیاری در ابتدای کار با آن مخالفت کنند و اجرایی شدن آن را نشان‌دهنده قطع دسترسی کاربران ایرانی به اینترنت بدانند اما به تدریج این رویکرد نیز تغییر کرد و بخش‌های مختلف سیاستگذار کشور بر راه‌اندازی شبکه ملی اطلاعات تاکید کردند.عبدالمجید