نسخه فیزیکی

  • شهر کتاب مرکزی تهران – خیابان دکتر شریعتی – بالاتر از خیابان استاد مطهری – نبش کوچه کلاته – فروشگاه مرکزی شهر کتاب
  • شهر کتاب کاشانک نیاوران، کاشانک، نرسیده به سه راه آجودانیه
  • نشر ثالث خیابان کریم‌خان زند، بین خیابان ایرانشهر و ماهشهر، پلاک ۱۵۰
  • شهر کتاب سعادت آباد انتهای خیابان ایران‌زمین، جنب فرهنگسرای ابن‌سینا، شهر کتاب ابن‌سینا
شماره 47 خدمت و تجارت بانکداری الکترونیکی صفحه 82

اهميت نهانش (توکن کردن) برای تامين امنيت زنجيره پرداخت

EMV نوشداروی پرداخت کارتی نیست

آیا کارت اعتباری به زعم مشتریان آمریکایی مرده است؟ با رخدادهای اخیر رخنه‌های داده انبوه در کارت اعتباری در خرده‌فروشانی مثل Target , Home Depot دیگر وقت آن رسیده است که صنعت پرداخت بالغ کنونی تغییر کند. در این گزارش برای ترسیم آینده بازار پرداخت در آمریکا تعداد بسیاری از متغیرها شامل داده‌های زیادی از اطلاعات مشتریان در شعب، قانون تغییر مسئولیت پرداخت در اکتبر ۲۰۱۵، میزان امنیت موبایل Europay و مسترکارت و ویزا و پرداخت‌های غیرلمسی EMV و رسیدن درصد نفوذ دستگاه‌های موبایل به بالای ۷۲ درصد مقایسه شدند که کمک خوبی به گروه و متخصصان امنیت و ریسک است. فارستر پیش‌بینی می‌کند که ایجاد امنیت و رمزنگاری و تراکنش‌ها بر اساس توکن روی کیف پول‌های دیجیتالی و کارت‌های NFC و پرداخت‌های غیرلمسی EMV باعث شده اینها رقبای جدی برای EMV chip and signature و chip and pin payment در آمریکا باشند. همچنین پیش‌بینی می‌کند EMV‌های پلاستیکی تا سال ۲۰۲۰ پذیرش جدی در آمریکا نخواهند داشت. پرداخت های امن جزو اصول اساسی برای رشد مشتریان و نگهداری آنها فارستر پیش‌بینی می‌کند که تا سال ۲۰۱۹، ۱۴۲ بیلیون دلار پرداخت‌های موبایلی انجام می‌شود. اطمینان و اعتماد مشتری سبب پذیرش آنها در این شکل جدید پرداخت می‌شود. هنگام پرداخت با دانستن

شماره 46 خدمت و تجارت بانکداری الکترونیکی صفحه 70

۱۰ قدم برای رسیدن به یک تجربه بانک الکترونیکی آینده

ارتقای تجربه کاربری بانک‌های سنتی و اتحادیه‌های اعتباری مستلزم ترکیب طراحی پیشرفته و تکنولوژی دیجیتالی است.  وقتی به بنگاه‌های فین‌تک و بانک‌های Challenger نگاه می‌کنیم، بزرگ‌ترین مزیت‌های آنها چگونگی استفاده از داده‌های تحلیلی برای شخصی‌سازی محتوایی، سهولت ارائه راهکار و احساس مشتری نسبت به روش انجام کار است. در این مقاله به این مبحث می‌پردازیم که بانکداری الکترونیکی آینده چگونه باید باشد. این مطلب بر اساس تجارب اخیر در زمینه مهندسی رابط کاربری برای ارائه‌دهند‌گان برتر خدمات مالی نوشته شده و هدف آن ایجاد یک نگرش نسبت به مسیر دستیابی به بانکداری الکترونیکی ایده‌آل است.  در آینده یک تجربه کاربری دیجیتالی مطلوب باید از ۱۰ روند نوظهور در حوزه بانکداری بهره گیرد: ۱٫ شخصی‌سازی ۲٫ تحلیل داده‌های عظیم ۳٫ خدمات ابری و بانکداری باز Open API ۴٫ دستورات صوتی ۵٫ بیومتریک‌ها ۶٫ یکپارچه‌سازی رسانه‌های اجتماعی ۷٫ بازی‌سازی ۸٫ تئوری القا (Nudge Theory) ۹٫ مشاوره به کمک روبات‌ها ۱۰٫ زنجیره بلوک. وقتی از مردم ‌پرسیدیم که آینده بانکداری درباره چیست پاسخ‌ دادند:«من و پول من.» خیلی ساده و صریح. اما در واقع این توصیف کمی وسیع‌تر است. زندگی مالی یک مشتری نه تنها فرد و پول او بلکه خانواده، دوستان و چگونگی ارائه راهکار توسط ده‌ها سرویس‌ مالی را شامل می‌شود.

شماره 46 خدمت و تجارت بانکداری الکترونیکی صفحه 72

تحولی نوین در صنعت پرداخت از طریق «پرداخت اشیا»

«اینترنت اشیا» که در مباحث جدید دنیای فناوری از آن به عنوان «انقلاب صنعتی جدید» یاد می‌شود، موجب تغییر در سبک زندگی مردم، کسب و کار آنها و ایجاد سرگرمی‌های جدید شده است. اصطلاح «اینترنت اشیا» را اولین بار کوین اشتون در سال ۱۹۹۹ مطرح کرد. طبق آمار گارتنر، در سال ۲۰۱۷ تعداد دستگاه‌های متصل اینترنت اشیا بیش از ۴/۸ میلیارد تخمین زده شده است، یعنی حدود ۳۱ درصد بیشتر از سال ۲۰۱۶ و پیش‌بینی می‌شود این عدد تا سال ۲۰۲۰ به بیش از ۲۰ میلیارد دستگاه برسد. همچنین تاثیر این دگرگونی در صنایع مختلفی نظیر کشاورزی، مدیریت انرژی، حمل و نقل، صنایع دفاعی و نظامی و… غیرقابل انکار است. بنابراین می‌توان اهمیت آن را در زندگی روزمره به روشنی مشاهده کرد. اینترنت اشیا (Internet of Things) به معنای مجموعه‌ای به هم پیوسته از اشیا و وسایل موجود در پیرامون آنهاست که از طریق شبکه‌ اینترنت به هم متصل شده و این امکان وجود دارد که از طریق نرم‌افزارهای موجود در تلفن‌های همراه هوشمند، رایانه‌های شخصی یا تبلت آنها را مدیریت کرد و تحت کنترل داشت. به‌کارگیری اینترنت اشیا در صنعت می‌تواند باعث بالا رفتن بازده سود تجارت و رضایت مشتریان شود. در حوزه‌ حمل و نقل ورود اینترنت اشیا

شماره 46 خدمت و تجارت بانکداری الکترونیکی صفحه 74

پرداخت همراه آمد

پرداخت همراه بدون سیم‌کارت آمد

 درست زمانی که همه منتظر رونمایی پرداخت همراه از طریق سیم‌کارت و نتیجه دادن همکاری همراه ‌اول و شرکت خدمات انفورماتیک بودند بانک‌ مرکزی از محصول جدیدی در زمینه پرداخت همراه رونمایی کرد و از طرح قبلی به عنوان یک رقیب نام‌ برد که با راه‌اندازی آن شهروندان می‌توانند به انتخاب خود از هر کدام از سرویس‌های پرداخت همراه بهره‌ ببرند. اوایل اردیبهشت‌ماه بانک مرکزی از سرویسی رونمایی کرد که سال‌هاست از طرح اولیه برای اجرایی شدنش می‌گذرد: پرداخت همراه و در نهایت کیف‌ پول الکترونیکی. این سرویس که بر پایه فناوری ابری برنامه‌ریزی شده است، به کاربر یا دارنده هر کارت بانکی اجازه می‌دهد با استفاده از یکی از برنامه‌های پرداخت همراه شماره کارت خود را روی آن تعریف کند و از آن پس تلفن ‌همراه نقش کارت بانکی را ایفا خواهد کرد. دیگر دارنده کارت نیازی به کشیدن کارت روی دستگاه کارتخوان ندارد، بلکه به سادگی می‌تواند با نزدیک کردن تلفن‌ همراه خود به پایانه‌ فروش و وارد کردن رمز کارت پرداخت را انجام دهد. هر چند امکان پرداخت وجه با استفاده از این سرویس بدون وارد کردن رمز و به‌ صورت بزن و برو (Tap & Go) نیز وجود دارد. تمام این سرویس‌ها که هم‌اکنون از طریق

مهرک محمودیدبیر تحریریه
شماره 45 خدمت و تجارت بانکداری الکترونیکی صفحه 78

وقتی فین‌تک گریست

ماهیت صنعت پرداخت و بانکداری ‌الکترونیکی در کشور از بدو پیدایش به نحوی رقم خورده که تغییرات در آن به سرعت اتفاق می‌افتد. بدیهی است که رشد بی‌بدیل تکنولوژی مهم‌ترین عامل در این فرایند بوده، اما دلیل اینکه چرا این تحولات بنیادین در کشور ما فقط در این صنعت سرعتی جهانی دارند موضوعی است که باید مورد بررسی قرار گیرد. جذابیت تکنولوژی‌های فناوری اطلاعات به حدی است که بیشترین منابع را فارغ از بررسی نیازمندی‌ها به خود اختصاص داده و از سوی دیگر دانش‌آموختگان و مجربان فضای فنی به عنوان سردمداران این کسب و کار به فعالیت می‌پردازند و هیجانات حین تحقیق و توسعه در این امر را جایگزین نگرش با رویکرد کسب و کار می‌کنند. به عبارت دیگر برخلاف معمول به جای اینکه تکنولوژی‌های فناوری اطلاعات در خدمت کسب و کارهای صنعت پرداخت و بانکداری باشند و منجر به رفع خواسته‌ها و نیازها شوند، لازم است با ذره‌بین به دنبال خلأهایی گشت که محصولات یا خدمات تولیدشده در آزمایشگاه‌های فناوری اطلاعات را به زور در آنها گنجاند و اگر این امکان وجود نداشت، نیازهایی پوشالی و غیرواقعی ایجاد می‌شوند که نتیجه آن هدر رفتن منابع کسب و کارها خواهد بود. علاوه بر این، وجود نقدینگی نسبت به صنایع دیگر

شماره 44 خدمت و تجارت بانکداری الکترونیکی صفحه 92

ابزارهای پرداخت در جایگاه نادرست استفاده می‌شوند

با پتک فندق می‌شکنیم

پرداخت رکن اصلی یک معامله است. هر کسب و کاری رسالت اصلی‌اش فروش است که آن هم از طریق یک معامله صورت می‌گیرد و مرحله نهایی آن معامله پرداخت خواهد بود. ابزارهای مختلفی برای پرداخت وجود دارد: ابزارهای سنتی مانند سکه و اسکناس که طی یک فرایند تکاملی همراه با پیشرفت بشری متکامل شده است. با کشف فلز نخستین ابزارهای پرداخت بیش از پنج هزار سال قبل پدید آمد که با آنچه ما امروز به معنای سکه می‌شناسیم متفاوت بود، اما پیش‌زمینه اختراع و ضرب سکه در تمدن لیدی را پدید آورد. به تدریج در قرون اخیر مفاهیم جدیدی مانند چک نیز در کنار سکه و اسکناس به عنوان ابزارهای پرداخت مورد استفاده بشر قرار گرفت. در چند دهه گذشته با پیشرفت‌هایی که در حوزه فناوری اطلاعات و ارتباطات و مهندسی الکترونیکی حاصل شد، پرداخت‌های الکترونیکی جایگاه خود را در کنار ابزارهای سنتی پیدا کردند. کارت‌های بانکی در کنار درگاه‌هایی مانند کارتخوان، خودپرداز، تلفن، تلفن همراه، اینترنت و حتی شبکه‌های اجتماعی همگی از جمله ابزارهایی برای پرداخت در دنیای مدرن به شمار می‌روند. اما آیا این ابزارها که منطقی واحد ولی فیزیک متفاوتی بر آنها حاکم است در جایگاه مناسبی مورد استفاده قرار می‌گیرند؟ انگیزه اصلی نگارش این یادداشت پاسخ

شماره 42 خدمت و تجارت بانکداری الکترونیکی صفحه 74

بانکداری الکترونیکی در کشور ما چقدر بر چارچوب اقتصاد مقاومتی منطبق است

خیز تا خرقه صوفی به خرابات بریم

بانک به عنوان یکی از اصلی‌ترین ارکان اقتصادی هر کشور به طور مستقیم و غیرمستقیم نقش مهمی در شاخص‌های اقتصاد کلان ایفا می‌کند. ظهور و رشد فناوری مخصوصاً از قرن بیست و یکم که منجر به پدیده انقلاب دیجیتالی شده، صنعت بانکداری را طی دو دهه اخیر به شدت تحت تاثیر قرار داده است. دگردیسی در این صنعت و گذار از بانکداری سنتی به بانکداری الکترونیکی در کشور ما نیز با سرعت زیاد و حداقل فاصله از دنیا انجام شده‌ است. به دلیل منابع عظیمی که بانک‌ها در اختیار دارند به شکل حریصانه‌ای به سمت استفاده از فناوری و ابزارهای دیجیتالی حرکت کرده‌اند. این حرکت از سوی بانک‌ها با فشار نهادهای ناظر نیز همراه بوده، به گونه‌ای که برعکس بسیاری از صنایع که کشش تقاضای مردم و فشار فناوری باعث توسعه می‌شود، در صنعت بانکداری الکترونیکی کشور ما فشار نهاد نظارتی و خود بانک‌ها سبب پیشی گرفتن بانک‌ها از تقاضای مردم شده و شرایطی را به وجود آورده که امروزه خدمات بانکداری الکترونیکی از یک خدمت به یک الزام برای هر بانک تبدیل شده ‌است.در این شرایط بانک‌های کشور با هدف جذب منابع بیشتر و همچنین مثبت کردن تراز خود در کارمزد تراکنش‌ها رقابتی شدید در حوزه خرید و تجهیز

شماره 41 خدمت و تجارت بانکداری الکترونیکی صفحه 70

پیش‌نیاز‌های فنی برای اتصال شبکه‌های ملی پرداخت به شبکه‌های بین‌المللی

استاندارد‌های اتصال

بدیهی است در شرایط پساتحریم، اتصال بانک‌ها و سوئیچ ملی کشور به شبکه‌‌های بین‌المللی یکی از موضوعات مهم در صنعت بانکداری به شمار می‌رود. در این حوزه سه مقوله «امنیت»، «کیفیت» و «انطباق با استانداردهای بین‌المللی» اهمیت پیدا خواهد کرد. در حال حاضر یکی از چالش‌های صنعت بانکداری، تطبیق این صنعت با استانداردهای اجرایی و فنی است که هم‌اکنون در دنیا استفاده می‌شود. لازم است زیرساخت‌های بانکی کشور جهت اخذ مجوز برای عضویت در شرکت‌هایی مانند ویزا ، مسترکارت و غیره با استانداردهای مشخص‌شده از سوی این شرکت‌ها هماهنگ شود. در ادامه با توجه به بررسی‌های انجام‌شده در سایت این شرکت‌ها و مستندات موجود در این سایت‌ها، قدم اول برای همکاری، پیاده‌سازی استانداردهای PCIDSS، PA-DSS ، PCI-PTS وEMV است که در بخش‌های بعدی با ذکر جزئیات آمده است. شرایط فنی برای همکاری با مسترکارت با توجه به مستند MasterCard Rules که در سال ۲۰۱۴ توسط شرکت مسترکارت تدوین شده، لازم است نام کشور درخواست‌کننده برای همکاری با این شرکت در جدولی که بر اساس مناطق جغرافیایی است، وجود داشته باشد. این شرط به عنوان اولین الزام برای همکاری است. در قسمت دیگری از این مستند برای منطقه آسیا، پیاده‌سازی استاندارد EMV به صورت جداگانه قید شده است. همچنین انطباق با

شماره 41 خدمت و تجارت بانکداری الکترونیکی صفحه 74

جزئياتی از تفاهم‌‌نامه همراه اول و شرکت خدمات انفورماتیک

امضای همراه در راه است

وقتی وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات در مهرماه گذشته خبر از نهایی شدن کیف ‌پول الکترونیکی داد و اعلام کرد تفاهم‌نامه‌ای با بانک ‌مرکزی برای اجرایی کردن آن به امضا رسیده و تا دو ماه آینده به نتیجه خواهد رسید، فعالان این بازار و کارشناسان بانکی به تکاپو افتادند تا متوجه شوند موضوع از چه قرار است. در این میان در اولین برخورد شرکت خدمات انفورماتیک را مقصر دانستند چرا که این تصور حاکم شد که قرار است طرحی اجرا شود که این شرکت آن را از رقبا پنهان کرده‌ است، اما وقتی ناصر حکیمی مدیرکل فناوری اطلاعات و ارتباطات بانک مرکزی گفت «همراه اول و شرکت خدمات انفورماتیک فقط ملزم به آماده‌سازی بستر هستند و از ارائه خدمت منع شده‌اند»، ورق کمی برگشت.واکنش بازار و فعالان این حوزه در فضای مجازی به این خبر آنچنان زیاد بود که همراه اول و شرکت خدمات انفورماتیک که به عنوان مجریان این طرح انتخاب شده بودند و تفاهم‌نامه‌ای را طبق گفته وزیر ارتباطات برای اجرایی کردن آن امضا کرده‌ بودند، ترجیح دادند سکوت کنند؛ اظهار نظر وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات بر سر نتیجه دادن کیف‌ پول‌ همراه طی یک دوره زمانی بسیار کوتاه، تقریباً دو ماه آینده، آنها را در یک

شماره 39 خدمت و تجارت بانکداری الکترونیکی صفحه 87

کارت‌های بین‌المللی دوباره جنجال کردند

هیاهو برای هیچ

در شرایطی که بعد از رفع تحریم‌ها همه در انتظار فراهم شدن امکان اتصال ویزا و مستر به شتاب بودند، وزارت ارتباطات به عنوان نهادی کاملاً غیرمالی خبر از آمدن مسترکارت به ایران تا هفته دولت داد، آن هم با همکاری شرکت ملی پست به عنوان توزیع‌کننده و نیز شرکت ویژن‌کارت ایرانیان که بنا بر ادعاها با مسترکارت قرارداد صادرکنندگی کارت‌ها را دارد و قرار است به عنوان واسطه عمل کند. در این میان نام یک صرافی نیز به میان آمد که گویا قرار است از مردم ریال دریافت کند و بحث ارزی ماجرا را انجام دهد.محمود واعظی در مراسم رونمایی از پروژه‌های زیرساختی شرکت پست با اعلام این خبر چنین گفته بود:«همزمان با برداشته شدن تحریم‌ها و در پی توسعه تجارت بین‌المللی ایران، فضا برای سازمان‌هایی از جمله پست، مخابرات، فناوری اطلاعات و شرکت زیرساخت به منظور همکاری‌های بین‌المللی فراهم شده است و هم‌اکنون موفق شده‌ایم نیازمندی‌های مردم را با عملیاتی کردن کارت اعتباری بین‌المللی برطرف کنیم. ویژن‌کارت ایرانیان به ‌عنوان نماینده شرکت مسترکارت در ایران با شرکت پست قرارداد منعقد کرده است تا نیازمندی‌های مردم برای سفرهای خارجی، خرید مقالات خارجی و حضور در همایش‌های بین‌المللی از طریق کارت‌های اعتباری ممکن شود.»در واکنش به این ماجرا آدام کیل

شماره 38 خدمت و تجارت بانکداری الکترونیکی صفحه 90

VTM چگونه خود را در دل مردم جا کرد

ماشین‌ها به‌جای آدم‌ها

در دهه‌های گذشته دستگاه‌های ATM به عنوان ابزاری که انقلابی در عرصه بانکداری و خدمت به مردم ارائه کردند، مورد توجه بودند. هر روز که می‌گذشت تعداد این دستگاه‌ها در اقصی نقاط دنیا افزایش پیدا می‌کرد و میزان رضایت کاربران از آنها گسترش می‌یافت و از طرفی هزینه‌های صرف‌شده‌ بانک‌ها برای راه‌اندازی آنها نسبت به استفاده از روندهای سنتی موجود به نسبت کمتر ‌بود.با ادامه‌ روند فراگیر شدن این دستگاه‌ها، دستگاهPTM به عنوان راهی جهت قرار دادن تحویل‌دار در پشت‌زمینه‌‎ تراکنش‌ها و رسیدن به نتایج یکسان در این حوزه ارائه شد. در همین رابطه در مارس ۲۰۰۹، در مترو دیترویت آمریکا اولین سرویس Video Bank بر مبنای استفاده از PTM راه‌اندازی شد. شرکت پیشرو در ساخت نرم‌افزارهای دستگاه خودپرداز تعاملی، یک شرکت آمریکایی مستقر در ایالت یوتا با نام uGenius است که هم‌اکنون در مالکیت شرکت بزرگ NCR قرار دارد.پس از آن uGenius سرویس Video Banking را توسعه داد و مدل جدیدی از آن به نام SmartOFFICE را رونمایی کرد. درSmartOFFICE میزان توانایی‌های Video Banking در ارائه خدمات گسترش یافت. در ادامه موسسه‌ای مالی در فیلادلفیا ترکیبی از PTM و SmartOFFICE را ارائه کرد که منجر به جلب بیشتر رضایت مشتری و تجربه کاربری بهتر، صرفه‌جویی در هزینه‌های بانک و

شماره 39 خدمت و تجارت بانکداری الکترونیکی صفحه 80

تولیدکننده تایوانی پوز با فناپ برای تولید در ایران همکاری می‌کند

کسلز در راه ایران

فناپ با همکاری کسلز، یکی از تولیدکنندگان تایوانی دستگاه‌های پرداخت الکترونیکی، یک واحد صنعتی در منطقه صنعتی اروند در خرمشهر تاسیس کرده است. در این واحد صنعتی به نام ارونتک که فعلاً کار مونتاژ دستگاه‌های پوز را انجام می‌دهد، ۵۰ نفر مشغول کارند و قرار است در آینده با انتقال فناوری و دانش، تولید پوز در ایران از مبنا در این کارخانه صورت گیرد. جیسون چیانگ و جاستین چن مدیر فروش منطقه خاورمیانه و ژاپن و مدیر تولید این شرکت می‌گویند ایران بازار بزرگ و فوق‌العاده‌ای برای آنهاست و محصولات جدیدتری به ایران عرضه خواهند کرد اما در مورد فرهنگ استفاده از این ابزارها نیز باید تغییراتی رخ دهد. کسلز بیشتر در کدام نقاط جهان فعالیت می‌کند؟جیسون چیانگ: مقر اصلی کسلز در شهر تایپه تایوان واقع شده و حدود ۱۰ شعبه خارجی دارد که در شهرها و کشورهای مختلف قرار گرفته‌اند. اجازه دهید به چند شعبه آن اشاره کنم: بیجینگ، شانگهای، توکیو، میلان، اسپانیا، مکزیک و آتلانتا برخی از آنهاست. ما در حوزه تولید ابزارهای پرداخت بیش از ۲۰ سال سابقه داریم و سالیانه حدود یک میلیون دستگاه به اقصی نقاط جهان می‌فرستیم؛ یعنی تجارت جهانی انجام می‌دهیم. همچنین به ۱۲۰ کشور خدمات مشتریان ارائه می‌دهیم و با این کار،

شماره 37 خدمت و تجارت بانکداری الکترونیکی صفحه 72

داستان فیش‌های حقوقی در نظام بانکی

حقوق‌های نجومی و نرخ بهره

در این مدت بحث‌های زیادی در رابطه با حقوق‌های نجومی در سازمان‌ها، بانک‌ها و شرکت‌های دولتی و خصولتی صورت گرفته است. در صنعت بانکداری وضعیت کمی متفاوت است و مساله حقوق‌های کلان با توجه به فیزیک حاکم بر بانکداری کشور و وضعیت کنونی اقتصاد کشور حساسیت بیشتری دارد. در این متن سعی شده با نگاه منصفانه و سیستمی اثرات این حقوق‌ها و ریشه درآمدهای بالا بر شاخص‌های کلان اقتصادی به خصوص نرخ بهره مشخص شود. مساله حقوق‌ها بخشی از یک معضل بزرگ در صنعت بانکداری کشور است و بدون در نظر گرفتن ریشه و زدن سر و برگ و تعویض چند مدیر کارساز نخواهد بود و آن ریشه دوباره تنه و شاخه و برگ خواهد داد. در این متن نشان داده شده که پرداخت حقوق‌های نجومی به خاطر مکانیسم غلط درآمدی بانک‌هاست و با سود واقعی در بسیاری از کشورها فاصله دارد و در نهایت تبدیل به نرخ بهره خواهد شد. سبد درآمد بانک‌ها از درآمدهای مشاع و درآمدهای غیرمشاع تشکیل شده است. درآمدهای مشاع مبتنی بر درآمدهای حاصل از تسهیلات و فاصله بین نرخ تسهیلات با سود پرداختی به سپرده‌هاست. درآمدهای غیرمشاع شامل درآمدهای بانک‌ها از کارمزد خدمات است. برخلاف دنیا نسبت این درآمدها در کشور ما بسیار پایین

شماره 35 خدمت و تجارت بانکداری الکترونیکی صفحه 88

همیشه پای آمریکا در میان است

اجرایی شدن برجام موجب شد شبکه بانکی کشور بیش از پیش مورد توجه منتقدان دولت قرار گیرد. اگر تا پیش از برجام خیال همه جناح‌های کشور آسوده بود که شبکه بانکی کشور تحریم است و نمی‌تواند قدم از قدم بردارد، پس از برطرف شدن تحریم‌ها یا برداشتن قدم‌های اولیه برای رفع آن منتقدان سعی کردند نتیجه برجام را به هیچ تنزل دهند. از همین رو یک روز روی شبکه پیام‌رسان مالی (سوئیفت) متمرکز شدند و برجام را بی‌تاثیر خواندند و روز دیگر روی نرم‌افزارهایی که این شبکه برای پیشبرد فعالیت‌های روزانه خود خریداری می‌کند. البته به نظر می‌رسد این بار برجام نتیجه داده بود و شبکه بانکی توانسته بود با شرکتی آمریکایی برای خرید یک نرم‌افزار وارد مذاکره شود؛ روندی که تا پیش از آن امکان‌پذیر نبود. البته این نتیجه چندان به مذاق همه خوشایند نبود.خبر خرید یک نرم‌افزار از شرکت آمریکایی SAS اولین بار چهارم اردیبهشت توسط روزنامه جام جم منتشر شد و پس از آن دهم اردیبهشت توسط روزنامه کیهان. این روزنامه نوشته بود:«شرکت شاپرک تهیه و نصب یکی از نرم‌افزارهای حیاتی امنیتی را که برای شناسایی و کشف تقلب در شبکه پرداخت الکترونیکی کشور است، به شرکت آمریکایی SAS برو‌ن‌سپاری کرده است.»انتشار این خبر موجب شد بخش‌های

شماره 33 خدمت و تجارت بانکداری الکترونیکی صفحه 86

بانک مرکزی سوار بر نرخ بهره

درحالی این روزها از کاهش تورم و بالا بودن نرخ بهره در کشور صحبت می‌کنیم که آمارها نشان می‌دهد ایران سومین کشور از نظر بالا بودن نرخ بهره در دنیاست. در تمام دنیا بانک‌های مرکزی مکانیسم‌هایی برای کنترل نرخ بهره دارند که متاسفانه در کشور ما بانک مرکزی نه‌تنها از این مکانیسم‌ها و ابزارها به خوبی استفاده نکرده بلکه خواسته یا ناخواسته حیات و ممات خودش و زیرساخت‌های حاکمیتی را به نرخ بهره وابسته کرده است. حتی در خبرها می‌شنویم که ایالات متحده برای کاهش مهاجرت و امنیت بالاتر فدرال رزرو را مجبور به افزایش نرخ بهره می‌کند تا بدین صورت آمار بیکاری زیادتر و نیاز به مهاجران کمتر شود. در مقابل هم می‌بینیم کشوری مثل ژاپن نرخ بهره منفی ایجاد می‌کند تا بدین صورت از رکود در صنایع خود جلوگیری کند.نظام‌های پرداخت کشور به شکل پایین به بالا رشد کرده و لازم است یک ساختاردهی مجدد در چارچوب کارمزدها صورت گیرد. در حال حاضر بین ۷۰ تا ۹۰ تراکنش‌ها در سامانه متمرکز بانک‌ها از کانال کارت و تراکنش‌های الکترونیکی است. در این متن اثرات منفی مکانیسم کنونی کارمزدها بر نرخ بهره بانکی و بانک‌های بزرگ مورد بررسی قرار گرفته است. راه‌های ساده‌ای وجود دارد که دولت می‌تواند به راحتی

شماره 32 خدمت و تجارت بانکداری الکترونیکی صفحه 82

پنجمین همایش سالیانه بانکداری الکترونیک و نظام‌های پرداخت چه حرف تازه‌ای داشت

در حسرت زیرساخت، به امید برجام

پساتحریم، فرصت‌ها و چالش‌ها، روابط بین‌الملل و کلماتی از این دست کلیدواژه‌هایی هستند که این روزها در هر محفل سیاسی و اقتصادی به‌ کرات می‌شنویم و در آستانه اجرای برجام هر سازمانی به دنبال ایجاد آمادگی و برنامه‌ریزی برای شرایط پساتحریم است. بانک‌ها نیز از این امر مستثنی نیستند و پنجمین همایش سالانه بانکداری الکترونیک و نظام پرداخت امسال به گفته علی دیواندری دبیر همایش، حول فرصت‌های پسا‌تحریم و همچنین فرصت‌های جدید بین‌المللی شکل‌ گرفته است و پرداختن به این موضوعات نشان از همایشی متفاوت‌تر از سال‌های گذشته دارد و از آغاز این مراaسم و تاکید سخنرانان بر آمادگی برای دوران جدید، مشخص بود این موضوع چقدر اهمیت دارد. شاهد آنکه علی طیب‌نیا وزیر امور اقتصادی و دارایی همان آغاز مراسم و ساعت نخست در این خصوص گفت:«کشور در حال حاضر در شرایط حساسی قرار گرفته است. با وجود کوشش‌های صورت‌گرفته‌ در حوزه دیپلماسی و اقتصادی و مقاومت ملت بزرگ ایران در برابر تحریم‌های ظالمانه به‌ زودی شاهد رفع کامل این تحریم‌ها خواهیم بود. نقطه تمرکز این تحریم‌ها نظام بانکی و درآمدهای نفتی بوده است. لیکن نظام بانکی در شرایط تحریم کارنامه مثبتی داشته است. در این زمینه، مردم و نظام بانکی توانستند آثار تحریم‌ها را تحمل و آنها را

شماره 31 خدمت و تجارت بانکداری الکترونیکی صفحه 70

معرفی سرویس Interac e-Transfer

ایمیل نقش باجه را بازی می کند

امروزه تکنیک‌های جدید فناوری اطلاعات، سهولت دسترسی به اینترنت و موبایل تاثیرات زیادی بر صنعت بانکداری در دنیا گذاشته است. بانک‌ها و موسسات مالی با استفاده از این زیرساخت‌ها، سرویس‌‌ها و محصولات ویژه‌ای برای مشتریان خود فراهم کرده اند. ارائه این سرویس‌ها در صنعت بانکداری، منجر به سهولت کاربری و ایجاد ارزش افزوده‌ برای بانک‌ها و مشتریان بانکی شده است.سرویس Interac e-Transferمخفف Interac Email Money Transfer و کلمه Interac به معنای تعامل است. این سرویس در سال ۲۰۰۴ توسط شرکت Acxsys برای بانک‌ها و موسسات مالی کشور کانادا ارائه شد. کاربر می‌تواند برای انتقال وجه به صورت مستقیم از حساب بانکی خود به حساب بانکی شخص دیگری که دارای ایمیل یا شماره تلفن همراه است، اقدام کند. هدف از ارائه سرویس مذکور، انتقال وجه به صورت امن، آسان، سریع، با میزان مبلغ محدود است، همچنین استفاده از آن برای کلیه سنین مناسب است. دامنه کاربرد این سرویس برای استفاده افراد حقیقی و شرکت‌های تجاری کوچک است.این سرویس به همراه سرویس بانکداری اینترنتی در بانک‌ها ارائه می‌شود. این سرویس هنوز در ایران ارائه نشده و میان کارشناسان بانکی تقریباً ناشناخته است، در حالی که می تواند نقش مکملی برای اینترنت بانک بازی کند. دامنه کاربرد کانادا یکی از کشورهایی است که

شماره 31 خدمت و تجارت بانکداری الکترونیکی صفحه 73

راهکاری جهت کاهش هزینه

در سال‌های اخیر بانکداری سنتی به وسیله ظهور بانکداری الکترونیکی دچار تحولاتی شده تا آنجا که پدیده‌ای به نام دگرگونی شعب در بانکداری جایگاه خاصی پیدا کرده است. سرچشمه ظهور این مفهوم تغییراتی است که در بانکداری از ارائه کلیه خدمات بانکی در شعبه به سمت ارائه خدمت در کانال‌های دیگر اتفاق افتاده و در نتیجه آن تغییرات زیادی در عملکرد، هزینه‌ها و کارایی بانکداری رخ داده است.یکی از مهم‌ترین کانال‌های ایجاد این تغییرات ظهور تکنولوژی Virtual teller machine یا خود بانک است. بسیاری ازکارشناسان بانکی با این دیدگاه که هزینه ایجاد شعبه بسیار بالاست و از سویی میزان تراکنشهای خرد بانکی کاهش پیدا کرده است، سعی در ارائه این سرویس دارند اما برخی دیگر نیز با این نظر مخالفند اما بررسی موردی یک بانک در ایران نیز همین امر را ثابت می کند. یک نمونه بانک ایرانی مورد مطالعه قرار گرفت و مشخص شد سهم تراکنش‌های خرد شعب در ایران نیز روند کاهشی گرفته است. شکل ۱ این روند را به خوبی نشان می‌دهد. همان‌طور که در شکل ۱ مشاهده شد سهم تراکنش‌های خرد کم شده است اما تعداد تراکنش‌های شعبه برخلاف اکثر کشورهای دنیا در ایران روندی صعودی دارد که در شکل ۲ قابل بررسی است. مهم‌ترین علل

شماره 30 خدمت و تجارت بانکداری الکترونیکی صفحه 66

آیا نظام بانکی کشور آمادگی لازم را برای اتصال به شبکه‌های جهانی پرداخت دارد

پساتحریم و جبران عقب‌ماندگی‌ها

«نرخ تورم سالانه به ۳/۱۳ تقلیل یافته است.» این آماری بود که محمدباقر نوبخت معاون رئیس‌جمهور و رئیس سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی در مراسم افتتاحیه نمایشگاه تراکنش (ITE) برای قدردانی از تلاش‌های بانک مرکزی و فعالان نظام بانکی در شرایط تحریم‌ها اعلام کرد؛ تحریم‌هایی که پس از اجرایی شدن برجام، شمارش معکوس برای رفع آنها آغاز شده است و انتظار می‌رود فرصت‌های تازه‌ای از جمله امکان برقراری ارتباط مالی و پولی با بانک‌های بین‌المللی همچون ویزا و مسترکارت، حضور پررنگ گردشگران و تجار خارجی و افزایش مبادلات مالی با دنیا برای فعالان عرصه بانکی فراهم شود. با این وجود لغو تحریم‌ها چالش‌های جدیدی همچون ضرورت اصلاح نظام بانکی و ارائه خدمات جدید پرداخت ‌الکترونیکی نیز به همراه خواهد داشت. اتصال به نظام‌های جهانی پرداخت بانکداری ‌الکترونیکی در ایران بسیار نوپا بود که تحریم‌های بین‌المللی علیه ایران وضع شد و در صف مقدم کسانی که از این وضعیت متضرر شدند، نظام بانکی کشور قرار داشت چرا که با آغاز تحریم‌ها و کنار گذاشته شدن بانک مرکزی از نظام مالی بین‌المللی، وجوه حاصل از فروش نفت در حساب‌های بانک مرکزی قابلیت انتقال خود را از دست داد و این بانک نتوانست دارایی‌های مالی خود را وصول کند، بنابراین یک پس‌انداز اجباری به

شماره 1 خدمت و تجارت بانکداری الکترونیکی صفحه 66

بررسی آنچه بر شبکه پرداخت کارتی کشور گذشت

آیا شاپرک اوج خواهد گرفت

نبود نظارت کافی روی پایانه‌های فروش، رقابت بی‌دلیل شرکت‌های ارائه‌دهنده خدمات پرداخت برای نصب پایانه‌های فروش، رعایت نشدن استانداردهای امنیتی از سوی pspها، توجه نکردن به دستورالعمل‌های بانک مرکزی، انجام تراکنش‌های بانکی روی دستگاه‌های pos و همچنین افزایش چشمگیر میزان تراکنش‌های انجام‌شده روی پایانه‌های فروش و پراکندگی ایجادشده در پایانه‌های فروش و شرکت‌های ارائه‌دهنده خدمات پرداخت از جمله دلایل شکل‌گیری شبکه پرداخت الکترونیکی کشور بود.طبق آمار بانک مرکزی مبلغ تراکنش‌ها روی پایانه‌های فروش طی یک سال منتهی به مهرماه سال ۹۱ تقریبا شش برابر شده است و از ۱۹۲ هزار و ۳۵۳ میلیارد و ۹۱۹ میلیون و ۷۸۸ هزار و ۵۲ ریال به ۷۹۷ هزار و ۴۲۰ میلیارد و ۹۵۹ میلیون و ۹۵۴ هزار و ۹۷۲ ریال رسیده است. اگرچه کارشناسان بانک مرکزی این رقم را چندان دقیق نمی‌دانند و دلیل این افزایش ناگهانی را انجام برخی از تراکنش‌های بانکی روی دستگاه‌های pos‌ می‌دانند اما همین افزایش نشان‌دهنده نیاز به یک نگاه مدیریتی جدا روی این میزان تراکنش‌هاست. هرچند برای رفع این مشکلات پیشنهادهای مختلفی روی میز مدیران بانک مرکزی قرار داشت اما آنان برای پیشبرد کار خود الگویی مانند شتاب را انتخاب کردند چراکه یک بار آن را آزموده بودند و با وجود انتقادهایی که به آن وارد می‌شود

مهرک محمودیدبیر تحریریه
شماره 1 خدمت و تجارت بانکداری الکترونیکی صفحه 70

شبکه الکترونیکی پرداخت کارتی پاسخی به نیاز جامعه

مهمانان شاپرک چه کسانی هستند

اول آذرماه ۱۳۹۱ نقطه عطفی در سیر تکاملی نظام پرداخت در کشور به حساب می‌آید چرا که پس از ماه‌ها بررسی‌های کارشناسی، جلسات هم‌اندیشی و تعامل بخش‌های مختلف نظام بانکی کشور و پس از تکمیل مراحل طراحی و پیاده‌سازی زیرساخت‌های فناورانه و اتصال کلیه شرکت‌های عرضه‌کننده خدمات پرداخت و شبکه یکپارچه پرداخت کارتی کشور، شاپرک نه‌تنها به عنوان بستری برای تجمیع و هدایت تراکنش‌ها بلکه به عنوان بازوی کنترلی بانک مرکزی ج ا ا، حامی صنعت پرداخت الکترونیکی و نقطه اطمینان استفاده‌کنندگان از خدمات پرداخت در سطح جامعه شامل صاحبان مشاغل و دارندگان کارت‌های بانکی به صورت رسمی فعالیت خود را آغاز کرد. معمولا کارشناسان یک سیستم را به یک موجود زنده تشبیه می‌کنند. سیستم مشابه یک موجود متولد می‌شود، رشد می‌کند، یاد می‌گیرد و می‌میرد اما یک شبکه پرداخت چیزی فراتر است. شبکه پرداخت یک اکوسیستم است که داخل آن اجزای متعددی مستقل از هم ولی در ارتباط مستقیم با یکدیگر در تعامل هستند. وجود این اکوسیستم به وجود تک‌تک این اجزا بستگی دارد، همه اجزا در نوعی تعادل با یکدیگر قرار گرفته‌اند و به حیات خود ادامه می‌دهند.ایجاد شرکت شبکه الکترونیکی پرداخت کارت (شاپرک) با مدل کسب و کار و شکل حقوقی حاضر راه‌حلی است که از بین

شماره 3 خدمت و تجارت بانکداری الکترونیکی صفحه 62

چرا کیف پول الکترونیکی در ایران به سرانجام نرسید

تراکنش‌های خیالی

تصور کنید زمان ۱۰ سال به جلو کشیده شده و در سال ۱۴۰۲ هستیم. سالی که گوشی‌های هوشمند و تبلت‌ها جای کیف پول را گرفته‌اند و مردم برای خرید مایحتاج روزانه به جای درآوردن اسکناس از جیب‌شان یا کشیدن کارت‌های بانکی روی پایانه‌های فروش و انتظار برای تایید یا عدم تایید تراکنش از سوی بانک، در کسری از ثانیه با گوشی موبایلی که در دست دارند از قنادی سر کوچه شیرینی می‌خرند، بدون اینکه نگران باشند کارت‌شان کار نمی‌کند یا شبکه بانکی برای لحظاتی قطع است.وقتی سوار تاکسی می‌شوید، راننده تاکسی‌مترش را روشن می‌کند و چند خیابان آنطرف‌تر بدون چانه‌ زدن بر سر خرده‌های کرایه، در حالی ‌که مشغول خواندن آخرین اخبار روی تبلت‌تان هستید، با اشاره یک کلیک کرایه را می‌دهید و پیاده می‌شوید.در ورودی سینماها و موزه‌ها گیتی گذاشته‌اند و بهای بلیت را با کارت الکترونیکی که از کنارش عبور می‌دهید حساب می‌کنید یا در صف نانوایی به جای پول نقد فقط کافی است گوشی موبایل‌تان را به دستگاه کارتخوانی که کنار دخل نصب شده نزدیک کنید و از آنجا دور شوید. دیگر حتی لازم نیست اگر برای چند روزی عازم سفر شده‌اید برای استفاده از تاکسی و اتوبوس آن شهر دلواپس این باشید که کارت‌بلیتی که دارید

شماره 3 خدمت و تجارت بانکداری الکترونیکی صفحه 67

گفت‌وگو با علیرضا طلوع مدیرعامل شرکت جیرینگ

ما منتظر سپاسیم

علیرضا طلوع مدیرعامل شرکت جیرینگ مدیر جوانی است، ظاهری بسیار مرتب دارد و لباس‌های خوش‌دوختی به تن می‌کند، برخلاف ظاهرش بسیار محافظه‌کار است و از پاسخ صریح دادن به سوالات طفره می‌رود. بیشتر دوست دارد در مورد حاشیه‌ها صحبت کند و از وضعیت جهانی پرداخت موبایلی سخن بگوید، پاسخ به سوالات ایران را معمولا با تردید می‌دهد اما حاضر است ساعت‌ها در مورد وضعیت جهانی همان سوال صحبت کند. با او در خصوص وضعیت بانکداری همراه گفت‌وگوی کوتاهی انجام داده‌ایم که در زیر می‌خوانید: پروژه کیف ‌پول الکترونیکی و صدور مجوز برای جیرینگ چند سالی است که در دستور کار شرکت پرداخت اول کیش و بانک مرکزی قرار دارد، جیرینگ با لوگوی بانک مرکزی درنمایشگاه تلکام حاضر شد و چندی بعد بانک مرکزی اعلام کرد در حال نهایی کردن دستورالعمل کیپا ۲ و صدور اولین مجوزها برای کیف پول الکترونیکی است، هم‌اکنون صدور مجوز جیرینگ در چه مرحله‌ای قرار دارد (در این مقطع سراغ این مبحث نرویم)؟ شرکت جیرینگ مجوز اولیه را از بانک مرکزی دریافت کرده تا فعالیت‌های خود را انجام دهد اما مراحل بعدی نیازمند راه‌اندازی طرح سپاس است، البته ما به عنوان اولین کیف پول همراه به سامانه سپاس وصل خواهیم شد. با توجه به وضعیت موجود

شماره 3 خدمت و تجارت بانکداری الکترونیکی صفحه 68

پرداخت خرد چیست؟

کیف پول ها را فراموش کنید

پرداخت‌های روزمره ما از منظر مبلغ پرداخت به دو دسته کم‌ارزش و با ‌ارزش بالا تقسیم می‌شوند. این تقسیم‌بندی از این جهت صورت می‌گیرد که این دو نوع پرداخت تفاوت‌های محسوسی با یکدیگر دارند. حتما برای شما هم اتفاق افتاده است که با مشکل پول خرد در تاکسی، فروشگاه، سوپرمارکت، نانوایی و… برخورد کنید. حتما گاهی پیش آمده که از بخشی از پول خود گذشته باشید تا دردسر تعامل با فروشنده یا خریدار محصول‌تان را از سر خود وادارید. شاید حتی گاهی برایتان موضوع از این هم پیچیده‌تر شده باشد یا دیده باشید افرادی را که بر سر باقیمانده پول‌شان دعوایی به راه انداخته باشند و کار به جاهای باریک کشیده شده باشد! حتما با خود گفته‌اید هزار یا دو هزار تومان که ارزش این کارها را ندارد. یا گاهی پیش آمده است که به خاطر زمان‌بر شدن فرآیند پرداخت یا گرفتن مابقی پول روزنامه‌ای که هر روز صبح از دکه روزنامه‌فروشی کنار ایستگاه اتوبوس می‌خرید، شاهد حرکت اتوبوس بوده و دیرتر به محل کار خود رسیده‌اید یا از کاری جا مانده‌اید یا از طرف معامله خشمگین شده‌اید. این موارد و موارد مشابه و حتی بعضا عجیب‌تر باعث ایجاد جرقه‌ای در ذهن هوشمندان حوزه پرداخت و منجر به پروراندن ایده

شماره 29 خدمت و تجارت بانکداری الکترونیکی صفحه 77

روند تغییر فناوری‌های مورد استفاده در ابزارهای پرداخت به کجا می‌رود؟

تغییر در یک قدمی

تعریفی که به عنوان مفهوم کلی سیستم‌های پرداخت الکترونیکی مطرح می‌شود عبارت است از:«زیرساخت فناوری و قانونی که انتقال ارزش را بین دو طرف معامله میسر می‌سازد.» با در نظر گرفتن این تعریف، زیرساخت فناوری و بخش‌های قانونی دو عنصر اصلی در سیستم‌های پرداخت الکترونیکی‌ به شمار می‌روند. امروزه با پیشرفت‌های صورت‌گرفته در حوزه‌ پرداخت الکترونیکی، این دو عنصر مطابق با یکدیگر در حال تغییر و ارتقا هستند. زیرساخت‌های فناورانه پرداخت الکترونیکی را می‌توان مشابه شکل رو‌به‌رو به سه گروه مفاهیم پرداخت، تکنولوژی‌های پرداخت و ابزارهای پرداخت تقسیم‌ و به عنوان مثالی از مفاهیم پرداخت، به موضوع بانکداری اجتماعی یا پول مجازی اشاره کرد. زیرساخت‌های فناورانهپرداخت الکترونیکی روش‌های پرداخت سنتی، همچنان بیشتر از روش‌های نوین پرداخت مورد استفاده قرار می‌گیرد و این خود دلیلی بر کاهش میزان مشارکت مصرف‌کنندگان و کاربران از روش‌های سنتی است. استفاده از کارت‌های بانکی همچون کارت‌های اعتباری، بدهی و نقدی، درگاه‌های پرداخت و شرکت‌های واسط، از روش‌های رایج پرداخت الکترونیکی هستند که می‌توان گفت به‌کارگیری تمامی این موارد در ایران مرسوم است.نمودارهای هایپ سایکل (Hype Cycle) گارتنر، نمایشی گرافیکی از بلوغ و پذیرش فناوری‌ و کاربردهای آن در صنعت پرداخت ارائه می‌دهد. این مساله که چطور این فناوری‌ها به صورت بالقوه با حل مشکلات تجاری

شماره 29 خدمت و تجارت بانکداری الکترونیکی صفحه 78

بدون داده های انبوه فرصت های بزرگ از دست می رود

هدف را شناسایی کنید

«داده‌های انبوه» که به ‌طور مسلم در میان افراد مختلف از معانی متفاوتی برخوردار است، دیگر محدود به قلمرو فناوری نیست. امروزه این مفهوم یک الزام تجاری است و راه‌حل‌هایی برای چالش‌های پایدار کسب ‌و کار برای شرکت‌های حاضر در بازارهای مالی و بانکداری در سراسر جهان فراهم می‌آورد. شرکت‌های ارائه‌دهنده خدمات مالی حداکثر استفاده را از داده‌های انبوه برای تغییر شکل فرآیندها، سازمان‌ها و در آینده‌ای نزدیک تحول کل این صنعت، می‌برند. آخرین تحقیقات به روشنی نشان می‌دهد شرکت‌ها چگونه می‌توانند از اطلاعات بزرگ برای شناخت بهتر مشتریان‌شان استفاده کنند. با این حال، واقعیت این است که شرکت‌ها هنوز از این اطلاعات به دورند. توسعه فناوری‌های نوین موجب می‌شود مشتریانی که شاید از شبکه‌هایی مانند آمازون استفاده کرده‌اند، توقعات یکسانی از شرکت‌های مشتری‌محور مثل بانک‌ها داشته باشند. بانک‌ها، بدون شناخت عمیق مشتریان‌شان قادر نخواهند بود انتظارات آنها را برآورده کنند و این می‌تواند تاثیر بزرگی بر تجارت‌شان داشته باشد. بنابراین بانک‌ها فرصت‌های سودآوری را به دلیل هدفگذاری ضعیف از دست خواهند داد و در فضای رقابتی به رقبای خود اجازه می‌دهند از آنها پیشی بگیرند. در جهان امروز سرعت، حجم و تنوع اطلاعاتی به‌وجودآمده، بی‌سابقه است. ۸۰ درصد اطلاعات به‌وجودآمده، بدون ساختار یا نیمه‌ساختارمند هستند و نمی‌توانند به سادگی

شماره 29 خدمت و تجارت بانکداری الکترونیکی صفحه 79

ابزارها چگونه به محیط‌زیست کمک می‌کنند

حمایت از محیط زیست این روزها جزو اولویت کاری افراد و پروژه‌ها به شمار می‌آید. هر طرحی برای اینکه بتواند مخاطبان بیشتری به خود جلب کند راهکار‌های محیط زیستی خود را پر رنگ می‌کند و آن را بیش از پیش به نمایش می‌گذارد، در این میان بانکداری الکترونیکی نیز بی‌نصیب نمانده است. فقط گسترش بانکداری الکترونیکی یا دولت‌الکترونیکی نیست که می‌تواند موجب کاهش سفرهای درون شهری و در نتیجه کاهش آلودگی هوا و بهبود وضعیت محیط زیست شود بلکه تجهیزاتی که دراین میان نیز به کار گرفته می‌شود نقش موثری بازی خواهند کرد. هم‌اکنون برخی عقیده دارند رسیدهای صادر شده توسط خودپردازها و پایانه‌های فروش در شرایطی که پیامک تراکنش برای فرد ارسال می‌شود موجب بروز آلودگی‌های محیط زیستی می‌شود و می‌توان با راهکاریی مانع آن شد. البته برخی دیگر نیز با آن مخالف هستند و آن را حق مشتری می‌دانند. M pos یکی از این تجهیزات است. راهکارهای پرداخت سیار در حال توسعه روزافزون هستند. با توجه به گسترش استفاده از ابزارهای سیار مانند موبایل‌‌ و تبلت‌ که امروزه در تمامی محیط‌ها از جمله کسب و کارها مورد استفاده قرار می‌گیرند، نیاز به توسعه روش‌های پرداخت سیار بیش از پیش احساس می‌شود.mPOS نقطه عطف دستگاه‌های پرداخت در تعامل با

شماره 8 خدمت و تجارت بانکداری الکترونیکی صفحه 71

آیا نظام کارمزد در ایران تغییر می‌کند

تیغ دولبه

گرفتن کارمزد برای خدمات پرداخت الکترونیکی در ایران شبیه یک شمشیر دولبه شده است؛ بعضی عقب‌نشینی در این شرایط را همچنان توصیه می‌کنند و برخی می‌گویند باید یک‌دفعه تیر خلاص را زد. به‌زعم بعضی از کارشناسان شبکه بانکی برای گرفتن پول از گیرندگان سرویس‌های بانکداری الکترونیکی باید صبر بیشتری پیشه کرد اما برخی دیگر، با ۱۸۰ درجه اختلاف‌‌نظر با این دیدگاه، خواهان تغییر در ساختار این کارمزدها هستند و معتقدند ۱۰ سال زمان کمی برای تانی نبوده و صبر بیشتر معنایی ندارد. در این میان تصمیم نهایی با سیاستگذار پولی و بانکی کشور است، کسی که حرف آخر را می‌زند؛ تصمیمی که چندان هم ساده نیست. این روزها به نظر می‌آید بانک مرکزی به دنبال چنین تغییراتی است. می‌خواهد رویکردش را به اخذ کارمزد از خدمات شبکه پرداخت الکترونیکی کشور عوض کند. این موضوع از تصمیمی که برای گرفتن کارمزد از پذیرندگان اینترنتی در پیش گرفته شده پیداست. علاوه بر آن شائبه دریافت کارمزد از پذیرندگان پایانه‌های فروش یا همان مغازه‌داران در مدت اخیر پررنگ‌تر شده و حتی صحبت از افزایش تعرفه‌ اعمال‌نشده‌ای می‌شود که برای آنها در نظر گرفته بودند.در نظام پرداخت الکترونیکی ایران اساسا پرداخت‌کنندگان کارمزد حول دو محور بانک و پذیرنده می‌گردند اما در شرایط امروز پذیرندگان

شماره 4 خدمت و تجارت بانکداری الکترونیکی صفحه 61

مروری بر روند راه‌اندازی شبکه اختصاصی بانکی کشور

آیا جاده‌های بین‌بانکی آسفالت می‌شوند

یک بعدازظهر گرم تابستانی است، در حالی که از فرط تشنگی و عطش در حال خفه شدن هستم، برای خرید یک آبمیوه وارد بقالی می‌شوم. بطری آبمیوه را برمی‌دارم و به طرف صندوق می‌روم. توی کیفم هیچ پولی نیست. کارت بانکی‌ام را به فروشنده می‌دهم. کارت را روی کارتخوان می‌کشد اما تا چند ثانیه بعد پاسخی نمی‌آید. فروشنده در تلاش نافرجام دیگری با بی‌حوصلگی این کار را تکرار می‌کند. سر آخر کارت را به دستم می‌دهد و آبمیوه را برمی‌دارد. نمی‌دانم در این لحظه به شبکه بانکی باید بد و بیراه بگویم یا به فروشنده بیچاره یا اصلا به اقبال بدم لعنت بفرستم. هیچ بعید نیست شما هم در چنین موقعیتی گیر افتاده باشید. در آن شرایط همیشه اولین جایی که در مظان اتهام قرار می‌گیرد، بانک است. پیش خود می‌گویید چرا این شبکه بانکی برخلاف تمام تبلیغات و بوق‌ و کرناهای سرداده اینقدر بی‌جان است. حق هم دارید، چون کارت بانکی توی دست‌تان همین علامت را به شما می‌دهد. اما این وسط یک چیز را فراموش کرده‌اید، یعنی اصلا به ذهن‌تان هم خطور نکرده است، اینکه شاید ناموفق شدن تراکنش به قطعی خط ارتباط مخابراتی مربوط‌ است. مخابرات در رد و بدل کردن تراکنش‌های بانکی، روی وزنه دیگر ترازو

شماره 8 خدمت و تجارت بانکداری الکترونیکی صفحه 73

اقلیت پذیرندگان باید تابع اکثریت جامعه باشند

لزوم انجام اصلاحات سه‌گانه

نظام پرداخت الکترونیکی از طریق پایانه‌های فروش در ایران، در سه زمینه محوری نیازمند اصلاح است که پیش‌نیاز همه آنها اقتباس و ترویج فرهنگ استفاده از ابزارهای مربوطه است. زمانی‌ که از سیستمی استفاده می‌کنیم باید فرهنگ آن را هم داشته باشیم؛ در حقیقت باید بتوانیم اصول و قواعد بازی را رعایت کنیم. باید اعتراف کرد مدت‌هاست از زمان تغییر این قاعده در نظام پرداخت الکترونیکی ایران گذشته است. قطار این نظام سال‌هاست از ریل خارج شده و به بیراهه رفته است. در این مقاله تلاش شده در یک طبقه‌بندی مشخص، به اصلی‌ترین مسائلی که نیازمند اصلاح هستند تا به ساختاری کارمزدمحور در شبکه پرداخت الکترونیکی کشور برسیم، پرداخته شود. گام نخست؛ فروش یا اجاره POS به پذیرنده پذیرندگان POS در ایران برای در اختیار داشتن دستگاه کارتخوان وجهی نمی‌پردازند. آیا شما برای کالایی که رایگان به دست‌تان رسیده ‌است، ارزشی قائل هستید؟ حتما مجله‌های رایگانی که به درون منازل انداخته می‌شود را دیده‌اید. چقدر برای آن مجلات ارزش قائلید و آنها را ورق می‌زنید؟ سرنوشت آنها چیزی جز انداخته شدن در سطل زباله نیست. حال پذیرندگانی که پایانه‌های فروش را بدون پرداخت هیچ وجهی دریافت می‌کنند چگونه با این پایانه‌ها برخورد می‌کنند؟تحویل و نصب رایگان POSجز در ایران، در

شماره 5 خدمت و تجارت بانکداری الکترونیکی صفحه 64

بانک‌های ایرانی جای مشتریان کارمزد می‌دهند

پرداخت الکترونیکی در ایران روی چرخ کارمزد نمی‌گردد

قیف وارونه زمان زیادی از رقابت تنگاتنگ بانک‌ها با قرعه‌کشی‌های رنگارنگ‌شان بر سر جذب مشتری بیشتر نمی‌گذرد؛ هرچه تعداد تراکنش روی پایانه‌های فروش بیشتر باشد، پول بیشتری نصیب بانک پذیرنده می‌شود و به این ترتیب شانس برنده شدن مغازه‌داری که فروش بیشتری با کارتخوانش انجام داده، زیادتر می‌شود.در یکی از همین کارزارهای رنگی، فروشنده‌ای برای بالا بردن امتیازاتش دست به کار حیرت‌آوری زد. او از بانکی معادل شش میلیون تومان کارت هدیه خرید و با انجام خریدهای صد تومانی ظرف کمتر از سه روز تمام کارت‌ها را نقد کرد. فروشنده در واقع با این کار می‌خواست تعداد تراکنش‌هایی را که از پایانه فروش او به بانک پذیرنده مخابره می‌شد، بالا ببرد و با گرفتن امتیاز بیشتر، قرعه را به نام خود کند. اما نقد کردن این شش میلیون تومان برابر با ارسال ۶۰ هزار تراکنش به شتاب بود و این تمام ماجرا نبود. با توجه به یکی نبودن بانک‌های صادرکننده و پذیرنده، بانک صادرکننده برای نقد کردن کارت‌های هدیه‌اش مجبور به پرداخت کارمزدی هفت میلیون و ۲۰۰ هزار تومانی به بانک پذیرنده شد.این مثال مستند را از زبان کریم خمسه رئیس هیات مدیره شرکت توتان می‌شنوم؛ مثالی که با صراحت از عمق فاجعه‌ بزرگی که در شبکه بانکی ایران روی

شماره 5 خدمت و تجارت بانکداری الکترونیکی صفحه 68

مروری بر پروژه‌های بانکداری الکترونیکی

ارکستر پنج‌ساله بانک‌ها

گزارش پیش رو دست‌کم شش پروژه از مهم‌ترین‌ طرح‌های بانک مرکزی را طی پنج سال اخیر زیر ذره‌بین می‌برد و با مروری اجمالی بر فراز و فرود این طرح‌ها، سعی دارد روایتی از کامیابی‌ها و ناکامی‌هایی که بانکداری الکترونیکی با فراز و نشیب‌های زیاد طی کرده است، به نمایش بگذارد.صنعت بانکداری ایران بیش از هر صنعت دیگری توانسته خود را با فناوری اطلاعات عجین کند، به‌گونه‌ای که دیگر جدا کردن فعالیت‌های بانکی از فناوری به امری غیرممکن بدل شده است. با این وجود همچنان کاستی‌های زیادی معطوف بانکداری الکترونیکی ما می‌شود؛ کاستی‌هایی که از ضعف قوانین حاکم بر این جریان گرفته تا نبود یک دیدگاه کلان مدیریتی همچنان این صنعت را با چالش‌های زیادی مواجه می‌کند. کارت‌های اعتباری پشت ویترین از اجرای کارت اعتباری غالبا به عنوان یک پروژه شکست‌خورده در ایران یاد می‌شود چراکه نه بانک مرکزی و نه دولت طی سال‌های گذشته نتوانستند این کارت را همانند یک کالای مصرفی در سبد خانوارها قرار دهند و کارت اعتباری همواره مثل یک کالای لوکس پشت ویترین بانک‌ها خاک خورد.دستورالعمل اجرایی صدور و راهبری کارت خرید اعتباری نخستین‌بار در آبان‌ماه سال ۱۳۸۷ توسط بانک مرکزی ابلاغ شد؛ دستورالعملی که بخشی از اهداف قانون برنامه چهارم توسعه را پوشش می‌داد و

شماره 7 خدمت و تجارت بانکداری الکترونیکی صفحه 56

بانک‌های ایرانی در انتظار نتیجه نهایی دادگاه‌های اتحادیه اروپا برای لغو تحریم‌ها

سوئیفت قفل‌های خود را باز کرد

تقریبا دو ساعت از زمان ترک استکهلم به مقصد تهران می‌گذشت و همه مسافران در خواب و بیداری به سر می‌بردند اما صدای خلبان چرت همه را پاره کرد. او اعلام کرد:«برای سوختگیری باید در یکی از شهرهای اروپای شرقی فرود بیاییم. سوختگیری تقریبا یک‌ ساعت به طول می‌انجامد. از مسافران می‌خواهم این یک‌ ساعت را تحمل کنند.» بیشتر از یک ساعت از این صحبت خلبان گذشته بود و تقریبا تمام مسافران کلافه از این معطلی بودند که صدای خلبان در کابین پخش شد و این‌ بار با لحنی شاد خبر از پایان سوختگیری داد و با لحنی طنزآلود گفت:«چمدان پول نقد توسط یکی از همکاران ما هم‌اکنون به مامور سوخت‌رسانی این کشور تحویل داده شد و پس از شمارش اسکناس‌ها از روی باند بلند می‌شویم.» پروازی که قرار بود چهارساعته به تهران برسد، شش ساعت به ‌طول انجامید.برای کسی مانند من که هیچ گونه تبادل مالی بین‌المللی ندارد، این ملموس‌ترین تجربه از قطع خدمات سوئیفت به ایران و تحریم‌های بانکی بود. درست زمانی که مسوولان کشور تحریم‌ها را ورق‌پاره‌هایی بیش نمی‌دانستند و تحریم‌های بانکی را چندان بااهمیت نمی‌دانستند و می‌گفتند قطع سوئیفت مشکلی ایجاد نمی‌کند، یک هواپیما برای سوختگیری ساده پول نقد پرداخت می‌کرد. البته اگر از اجازه صادرنشده

شماره 7 خدمت و تجارت بانکداری الکترونیکی صفحه 59

طعمه‌های گناهکار

«مشترک گرامی، برای دریافت هر گونه جایزه اهدایی از سوی همراه اول نیازی به مراجعه به دستگاه‌های خودپرداز یا ارائه اطلاعات حساب بانکی نیست. مراقب کلاهبرداران تلفنی باشید.» فرقی نمی‌کند مشترک کدام اپراتور تلفن همراه هستید؛ اول یا دوم اما حتما دریافت‌کننده پیامی مشابه این بوده‌اید.    

شماره 28 خدمت و تجارت بانکداری الکترونیکی صفحه 66

به پوزهای خود دست نزنید

۱۲ سال از نصب و راه‌اندازی اولین دستگاه پایانه فروش (pos) درفروشگاه‌های شهروند می‌گذرد؛ دستگاه کارتخوان مخصوص پرداخت‌های الکترونیکی و مخفف عبارت Point Of Sale که اگر نخست مردم در استفاده از آن‌ مردد بودند اما امروز اگر فروشنده‌ای پایانه فروش نداشته باشد، بخش وسیعی از مشتریان خود را از دست می‌دهد. پس از گذشت این سال‌ها به گفته صادق فرامرزی مدیرعامل شرکت خدمات پرداخت ایران‌کیش، با اینکه در دنیا پس از سه تا پنج سال پوزها عوض می‌شوند اما در ایران هنوز برخی شرکت‌ها پوزهای ۱۰ساله خود را استفاده می‌کنند. برخی معتقدند تا زمانی که پوزها فعال هستند نباید آنها را عوض کرد اما برخی بانک‌ها روزبه‌روز کارت‌ها و سرویس‌های متفاوت خود را معرفی می‌کنند که این امر شاید نشانه به سر آمدن عمر پایانه فروش کنونی باشد. گردابی به نام انحصار مدتی است برخی از بانک‌ها برای ارائه خدمات نوین خود صحبت از تغییر پایانه‌های فروش می‌کنند. یکی از این بانک‌ها بانک شهر است که به تازگی از یکی از ایده‌های خود به نام کارت هوشمند سخن می‌گوید و به تبع آن قصد دارد پوزهای خود را به‌روز کند. به گفته مسیح قائمیان مدیرعامل شرکت توسعه و نوآوری بانک شهر، برای این نوع کارت نیاز به پایانه‌های فروش

شماره 28 خدمت و تجارت بانکداری الکترونیکی صفحه 70

آیا شرکت خدمات انفورماتیک با شتاب به ویزا و مستر می‌رسد؟

جنجال برای اتصال به شبکه‌های بین‌المللی

خبر اتصال شبکه بانکی به شبکه‌های بانکی بین‌المللی زمانی درصدر قرار گرفت که مدیرعامل شرکت خدمات انفورماتیک یکی از برنامه‌های آتی این شرکت برای دوران پساتحریم را آماده‌کردن شتاب به منظور اتصال سوئیچ‌های بانکی منطقه‌ای و همچنین اتصال به ویزا و مستر عنوان کرد.پس از انتشار این خبر به صورت ناگهانی همه این سوال را مطرح کردند که چرا شرکت خدمات انفورماتیک باید اقدام به اتصال شبکه‌ بانکی به شبکه ویزا و مستر کند. هر کدام از بانک‌ها یا شرکت‌ها می‌توانند برای انجام مذاکرات با آنها اقدام کنند و این مزیت رقابتی را نباید فقط در اختیار یک شرکت قرار داد. اما به نظر می‌رسد آنها فراموش کردند این سوال را مطرح کنند که این شرکت با لباس رقابتی خود در این مذاکرات حضور پیدا می‌کند یا با لباس حاکمیتی؟طبق مقررات حاکم بر شتاب یکی از وظایف مرکز شتاب ایجاد ارتباط با مراکز بین‌الملل برای انجام تراکنش‌های کارت‌های پرداخت است. بر این اساس طبیعی است شرکت خدمات انفورماتیک به عنوان مجری این شبکه و بازوی اجرایی بانک مرکزی، مقدمات اجرایی لازم را برای اتصال به شبکه‌های بین‌المللی فراهم کند.پیش از انتشار این خبر و درست پیش از اوج گرفتن تحریم‌ها زمانی که بحث اتصال شبکه بانکی کشور به کشورهای منطقه

مهرک محمودیدبیر تحریریه
شماره 28 خدمت و تجارت بانکداری الکترونیکی صفحه 72

دنبال چه راهکاری هستیم؟

گرم شدن اخبار مربوط به اتصال شبکه بانکی با شبکه ویزا و مستر موجب شده این تصور ایجاد شود که این اقدام به سرعت در حال انجام است اما اینکه ما بدون در نظر گرفتن تجربه‌های بین‌المللی در این رابطه اقدام کنیم، به‌صلاح نیست. بحث‌های چانه‌زنی و تعیین قوانین توسط شاپرک و بانک مرکزی یک بحث است و بحث معماری و چگونگی اتصال بحث دیگری است. به عبارتی بهتر است مسائل حاکمیت، کسب و کار و معماری را از هم جدا کنیم.در نگاه اول باید در نظر داشته باشیم که سیستم‌های پرداخت و بانکی راهبردی هستند و با همت و توان شرکت‌های داخلی طی تحریم‌ها خدمات پرداخت و بانکی شکل گرفته و به سطح قابل قبولی از کیفیت و امنیت رسیده است. در کل قرار نیست همه چیز دگرگون شود و از نظر حجم شاید در مورد کمتر از یک درصد تراکنش‌های فعلی صحبت می‌کنیم؛ که البته اهمیت فوق‌العاده‌ای هم در جذب توریست و هم رفاه برای هموطنان در مسافرت‌های خارجی دارد. تجربه کشورهای مختلف نشان می‌دهد آنهایی که مانند روسیه و دیگر کشورهای اروپایی و آسیایی فقط به سمت شرکت‌های بین‌المللی مانند ویزا و مستر رفته‌اند، نتیجه نگرفتند و در حال انجام اقداماتی برای ایجاد شبکه‌های ملی خود هستند.

شماره 28 خدمت و تجارت بانکداری الکترونیکی صفحه 73

خواهرخواندگی با کارت‌های اعتباری بین‌المللی

کارت‌های اعتباری ویزا و مستر که به دو شرکت آمریکایی بین‌المللی تعلق دارند با بیش از ۱۵۰ نمایندگی در کشورهای مختلف و حدود چهار میلیون دستگاه پایانه فروش و خودپرداز، دارای سیستمی یکپارچه و شبکه‌ای واحد در جهان هستند. این کارت‌های اعتباری نه‌تنها حائز برترین رتبه‌ها در انجام تراکنش‌های مالی بین‌المللی‌ هستند، بلکه با ارائه انواع خدمات پرداخت طی سال‌های گذشته، باعث سهولت و تسریع در پرداخت‌های الکترونیکی شبکه‌های خود در کشورهای مختلف شده‌اند.اما در ایران کارت‌های اعتباری از مفهوم بین‌المللی خود فاصله‌ دارند و به معنای واقعی کلمه، جایی در شبکه بانکی کشور باز نکرده‌اند. از این رو برای پشتیبانی و اتصال کارت‌های Debit فعلی به سوئیچ بانک و کشور مورد نظر، نظام بانکی با برقراری این ارتباط، باید امکان ارائه خدمات در شبکه بانکی خود را فراهم کند. استفاده از کارت‌های اعتباری مستر و ویزا در شبکه بانکی ایران، مستلزم ایجاد شرایط مختلفی است؛ ایجاد شرایطی که اتفاقاً جزو برنامه‌های بانک مرکزی، شرکت شاپرک و شرکت خدمات انفورماتیک قرار دارد؛ تا جایی ‌که دو شرکت یادشده به ‌منظور ارائه خدمات ویزا و مستر، در حال مهیا کردن زمینه و اتصال سوئیچ شتاب به سوئیچ‌های بین‌المللی بانک‌ها هستند.رعایت قوانین، مقررات و استانداردهای بین‌المللی، نخستین اصل است. خدمات، تجهیزات و

شماره 10 خدمت و تجارت بانکداری الکترونیکی صفحه 69

سپاس شرکتی تاسیس نمی‌کند

معمایی به نام «سپاس»

اولش فکر می‌کردم فقط خودم هستم که از مساله سر درنمی‌آورم. بعد دیدم به جز من، تقریبا تمام آدم‌هایی که توی سالن نشسته‌اند با یک معادله مجهول روبه‌رو شده‌اند. از یک مساله به‌غایت ساده، رسیده بودیم به چهارراهی از لایه‌های تودرتو. سوالات بی‌شمار حضار نشان می‌داد «سپاس» (سامانه پرداخت الکترونیکی سیار) چطور در ذهن‌شان به یک معمای بزرگ تبدیل شده ‌است. شاید هراس از خلق پول، بزرگ‌ترین ترسی است که بانک مرکزی را وامی‌دارد این‌قدر دست به عصا راه برود تا با پیچیده‌ کردن صورت‌مساله بخواهد تمام منافذ را بپوشاند. شاید هم تجربه تلخ PSPها در دهه ۸۰ است که بانک مرکزی را برای رویارویی با رخدادهای تازه، محافظه‌کارتر می‌کند. هر چه هست، سپاس کم‌کم دارد با تمام اما و اگرهایش، برای پرداخت‌های ریز در نظام بانکی ما جا باز می‌کند. مستندات سیاستی، فنی و امنیتی این سامانه اخیرا نهایی شده و قرار است به ‌زودی به شبکه بانکی کشور ابلاغ شود.   کارت‌های بی‌نام بنا بر آمار غیررسمی نزدیک به ۱۲ میلیون کارت بی‌نام در کشور صادر شده است. مسوولان بانک مرکزی اعلام می‌کنند با کارت‌های بی‌نامی که در بازار خاصی مثل خدمات شهری مترو و اتوبوسرانی فعالند، کاری نداریم. آن کارت‌ها از نظر آنها پول الکترونیکی تلقی نمی‌شود،

شماره 10 خدمت و تجارت بانکداری الکترونیکی صفحه 72

تاکتیک‏های دفاعی موثر برای مقابله با کلاهبرداری‏های اینترنتی

اینترنت مسیر هموار کلاهبرداران

در همه جوامع فارغ از واقعی یا مجازی نخستین گام برای توسعه، ایجاد امنیت و اعتماد برای هرگونه فعالیت است. در سال‏های گذشته توسعه بسترهای مجازی در جامعه ایرانی نیز روند رو به رشدی داشته و بخش بزرگی از آن مرهون امنیتی است که در دنیای مجازی شکل گرفته است. بانکداری اینترنتی نیز یکی از بخش‏هایی است که با توجه به رشد جهشی از سوی متولیان، هنوز مشتریان را با اصول اولیه خود بیگانه می‏داند. توسعه بر بستر اینترنتی گزینه ناگزیری است که در صورت بی‌توجهی در آینده‏ای نزدیک جامعه را با مشکلاتی از جمله ناتوانی کاربران در جایگاه‏های خود مواجه خواهد کرد؛ موضوعی که در دنیای امروز، مهم‏ترین وظیفه مدیران ارشـد است. افزایش ضریب نفوذ فناوری در حوزه بانکداری اینترنتی و نقش موثر آن در سودآوری و رونق کسب و کار بانکی، نیازمند تبدیل شدن مشتریان رضایت‌مند بانک به مشتریان وفادار و در نهایت به مشتریان هوادار بانکی است، لکن موانعی در این حوزه موجود است از قبیل «درک و شناخت مشتریان از اینترنت و سرویس‏های مرتبط با بانکداری، مسائل خصوصی‌سازی اطلاعات مشتری، آگاهی اجتماعی از میزان ریسک در استفاده از خدمات بانکداری اینترنتی و تجربه استفاده از اینترنت». یافته‏های پژوهشگران و محققان نشانگر این است که با اعتمادسازی

شماره 10 خدمت و تجارت بانکداری الکترونیکی صفحه 76

جايگاه امنيت اطلاعات در مركز دولتي ريشه

راه رفتن روی ابر

ملاک‌ها و الزامات اعتماد و امنیت در مرکز دولتی ریشه به عنوان نقطه اعتماد در زیرساخت کلید عمومی کشور چیست؟ آیا پیاده سازی سیستم مدیریت امنیت اطلاعات (ISMS) در مرکز ریشه لازم است؟ در صورت نیاز به این سیستم آیا استقرار آن جهت ایجاد اعتماد و اطمینان در زیرساخت کلید عمومی کشور کفایت می کند؟ حصول اطمینان از عملکرد مولفه های مختلف زیرساخت کلید عمومی کشور بر چه اساسی صورت می پذیرد؟ در این مقاله قصد پاسخگویی به پرسش‌های مزبور را به منظور تاکید بر نقش بسیار مهم امنیت اطلاعات در نقطه اعتماد زیرساخت کلید عمومی کشور داریم. اعتماد و امنیت در فضای مجازی نیازمند زیرساخت مطمئن و قابل اعتماد است که پایه و اساس حقوقی داشته و در قانونگذاری کشورهای به‌کارگیرنده پذیرفته شده باشد. شناخته‏شده‏ترین و پیشرفته‏ترین زیرساخت اعتماد در فضای مجازی، زیرساخت کلید عمومی (PKI)‏ است. در واقع زیرساخت کلید عمومی به بستر فراهم‌شده در کشورها جهت به‌کارگیری فناوری گواهی الکترونیکی گفته می‏‏شود که می‏تواند شامل مجموعه‏ای از قوانین، سیاست‏ها و دستورالعمل‏ها، استانداردها، سخت‏افزارها، نرم‏افزارها، فرآیندها و اشخاص حقیقی و حقوقی باشد که در کنار یکدیگر امکان مدیریت و به‌کارگیری گواهی‏های الکترونیکی و فناوری امضای دیجیتال را فراهم می‏آورند.زیرساخت مزبور در کشورمان تحت عنوان زیرساخت کلید عمومی کشور،

شماره 10 خدمت و تجارت بانکداری الکترونیکی صفحه 78

دریافت نماد اعتماد برای فروشگاه‌داران اینترنتی آسان‌ شد

شاخص‌های الزامی اعطای نماد آب رفت

سه سال از اعطای اولین نمادهای اعتماد به فروشگاه‌های اینترنتی در ایران می‌گذرد. در طول این مدت، نزدیک به سه هزار نماد اعتماد موقت، یک ‌ستاره و دو ستاره برای فروشگاه‌ها صادر شده و در حال حاضر بیش از ۱۳ هزار نفر متقاضی دریافت این نشان از مرکز توسعه تجارت الکترونیکی وزارت صنعت، معدن و تجارت هستند. طی این سال‌ها، جمع زیادی از فروشگاه‌داران، شرایطی را که برای دریافت نشان اعتماد پیش روی‌شان گذاشته شد، به شدت سختگیرانه می‌دانستند. این شرایط آن‌قدر دشوار بود که تا ماه‌ها پس از مطرح شدن موضوع ساماندهی فروشگاه‌های اینترنتی در رسانه‌ها، تعداد فروشگاه‌های صاحب نماد به انگشتان یک دست هم نمی‌رسید. در آن زمان، گروهی از فروشگاه‌داران خواهان تغییر رویه مجموعه وزارت صنعت، معدن و تجارت بودند و می‌گفتند اگر هدف از ساماندهی، نظارت دولت به بازار اینترنتی داد و ستد و در کنارش ترویج فرهنگ خرید اینترنتی است، شرایط گرفتن مجوز برای فروشگاه‌های کوچک نیز باید تسهیل شود. مجریان پروژه هم برای کوتاه‌تر کردن مسیر متقاضیان در گرفتن نماد و در نهایت پروانه کسب، شروع به ارائه نماد اعتماد موقت کردند. در فرآیند اعطای نماد اعتماد، ابتدا درخواست فروشگاه‌ها بررسی و در صورت تایید صلاحیت آنها، نماد اعتماد موقت برای فروشگاه‌ها صادر می‌شد.

شماره 11 خدمت و تجارت بانکداری الکترونیکی صفحه 73

بانک‌ها هنوز برای استفاده از نماد اعلام آمادگی نکرده‌اند

امضاهای بانکی روی لبه تیغ‌اند

چندی پیش دبیرکل بانک مرکزی اعلام کرد امکان استفاده از خدمات بین‌بانکی در سامانه‌های ساتنا و پایا برای تراکنش‌های بالای ۱۵ میلیون تومان از ابتدای اسفندماه جاری و ارائه خدمات مالی درون‌بانکی برای همان مبلغ از ابتدای اردیبهشت‌ماه ۱۳۹۳ صرفا برای دارندگان گواهی نماد وجود دارد. بدین ‌معنا که عبور تراکنش‌های بالای ۱۵ میلیون تومان از درگاه‌های اینترنتی بانک‌ها فقط برای صاحبان گواهی امضا امکان‌پذیر است. این در حالی است که شبکه بانکی کشور برای ارائه چنین سرویسی به مردم باید آمادگی صد درصدی داشته باشد. در حقیقت بانک‌ها باید تغییراتی را در سامانه و سوئیچ اینترنت‌بانک خود برای استفاده از گواهی امضا در سیستم‌های ساتنا و پایا اعمال کنند که در شرایط فعلی هنوز بخشی از بانک‌ها چنین آمادگی ندارند. از سوی دیگر، بانک مرکزی تنها در صورتی چنین سرویسی را در اختیار مشتریان بانکی می‌گذارد که تمامی بانک‌ها آماده باشند. از این رو احتمال دارد زمان‌بندی اعلام‌شده قدری با تاخیر مواجه شود.سیدمحمود احمدی، دبیرکل بانک مرکزی در خصوص اهداف رگولاتور پولی و بانکی برای اجرای پروژه نماد (نظام مدیریت امنیت داده‌) گفته است:«نماد با هدف پیاده‌سازی بستر گواهی امضای دیجیتال در نظام بانکی و به‌کارگیری آن در سامانه‌های مهم و حاکمیتی همچون پورتال ارزی، سنا، سپام، کاشف، ساتنا

شماره 11 خدمت و تجارت بانکداری الکترونیکی صفحه 76

نماد بانکداری الکترونیکی در هاله‌ای از ابهام فرو رفته است

معضل امضای دیجیتال در شبکه بانکی

قانون حاکم بر نظام مدیریت امنیت داده (نماد) بانکی که به منظور ایجاد هویت دیجیتالی برای مشتریان، کارکنان و سامانه‌های بانکی، توسط بانک مرکزی راه اندازی شده چیست؟ آیا نماد بانکی می‌تواند تضمین‌کننده امنیت تراکنش‌های بانکی باشد؟ آیا امضاهای دیجیتالی تولیدشده در بستر بانکی رسمیت داشته و غیر قابل انکار خواهند بود؟ آیا پیش‌نیازهای لازم در راه‌اندازی نظام مزبور در نظر گرفته شده است؟ سیاستگذاری، استانداردسازی، اعتبارسنجی و اعتباربخشی در این بستر به چه طریقی صورت می‌پذیرد؟ این سوالات و ده‌ها سوال دیگر در زمره ابهاماتی است که در خصوص نظام مدیریت امضای دیجیتال و گواهی الکترونیکی بانکی که گویا در سال جاری توسط بانک مرکزی راه‌اندازی شده، قابل طرح است و در این مقاله قصد بررسی این ابهامات و چالش‌های پیش‌رو در این خصوص را داریم.نظر به توسعه صنعت بانکداری و ارائه خدمات بانکی به‌صورت الکترونیکی، ایجاد اطمینان خاطر در مشتریان از انجام ایمن امور بانکی خارج از شعب نقش بسزایی در پیشبرد اهداف بانکداری الکترونیکی خواهد داشت. زیرساخت کلید عمومی، از جمله زیرساخت‌های بسیار ضروری در امنیت بانکداری الکترونیکی است که سرویس‌های امنیتی مختلفی نظیر احراز هویت مشتریان و سرویس‌دهنده‌های بانکی، انکارناپذیری تراکنش‌های مالی، احراز تمامیت و دست‌نخوردگی اطلاعات مختلف نظیر تراکنش‌ها و حساب‌های بانکی و حفظ محرمانگی

شماره 11 خدمت و تجارت بانکداری الکترونیکی صفحه 79

استفاده از فناوری امضای همراه به توسعه خدمات الکترونیکی می انجامد

امضای همراه، توانمندساز دولت همراه

فناوری امضای دیجیتال در سال‌های اخیر، به منظور ایجاد اعتماد در تراکنش‌ها و تعاملات، در بستر زیرساخت کلید عمومی به کار گرفته شده است. هر چند امضای دیجیتال به عنوان یکی از توانمندسازهای کلیدی دولت و تجارت الکترونیکی شمرده می‌شود ولی پیچیدگی به‌کارگیری آن، برای عموم شهروندان همچنان مانعی بر سر راه گسترش این فناوری است. از سوی دیگر، سرمایه‌گذاری‌های کلان اولیه در زمینه تامین و استقرار تجهیزات مطمئن، یکی از چالش‌های فراگیر شدن امضای دیجیتال به شمار می‌رود. امروزه یکی از ابزارهای مناسب برای انجام امضای دیجیتال، تلفن همراه است. این وسیله به واسطه قابلیت دسترسی فوق‌العاده آن با ضریب نفوذ ۹۰ درصد در بین شهروندان، می‌تواند تحولی شگرف را در کاربرد امضای الکترونیکی به وجود آورد و به‌کارگیری امضای همراه یک راه‌حل بکر و اجتناب‌ناپذیر برای ایجاد اعتماد در دولت الکترونیکی است. شهروندان دولت الکترونیکی می‌توانند برای دریافت هر خدمتی که نیاز به احراز هویت دارد، از امضای همراه استفاده کنند. امضای همراه چیست؟ انجام عملیات امضای دیجیتال روی یک تراکنش، از طریق کانال ارتباطی مانند شبکه تلفن همراه و با استفاده از گوشی تلفن همراه، «امضای همراه» نامیده می‌شود. فناوری امضای همراه به شهروندان این اجازه را می‌دهد تا از راه دور و به صورت غیرحضوری امکان

شماره 11 خدمت و تجارت بانکداری الکترونیکی صفحه 81

نگاهی به روش‌های پرداخت در شبکه‌های اجتماعی

لایک‌ها اسکناس می‌سازند

گسترش روزافزون شبکه‌های اجتماعی، مورد جدیدی نیست. اما افزایش میزان داد و ستد در شبکه‌های اجتماعی و مخصوصا پتانسیل بالا برای ارائه نوآوری روی آنها موردی نسبتا جدید است که نباید از نظر ذی‌نفعان صنعت بانکداری و پرداخت دور بماند. آمارها حکایت از افزایش روزافزون جمعیت اعضای شبکه‌های اجتماعی دارد، به طوری که تا پایان سال ۲۰۱۳ حدود ۲۵ درصد از جمعیت دنیا عضو شبکه‌های اجتماعی بوده‌اند. همچنین نباید زمان صرف‌شده توسط اعضای این شبکه‌ها جهت فعالیت در شبکه را دور از نظر قرار داد. مطالعاتی که در سال ۲۰۱۳ ارائه شد نشان داد مردم دنیا به طور میانگین پنج ساعت و ۱۲ دقیقه از وقت خود را در هر ماه در شبکه‌ها و رسانه‌های اجتماعی می‌گذرانند. مردم آمریکا در سال‌های ۲۰۱۲ و ۲۰۱۳ حدود ۲۷ درصد و در سال ۲۰۱۱ حدود ۲۳ درصد از زمان خود را در شبکه‌های اجتماعی صرف کرده‌اند. همچنین آمار جهانی موجود نشان می‌دهد در سال ۲۰۱۱، کاربران اینترنت بیش از ۲۵ درصد وقت خود را در شبکه‌های اجتماعی گذرانده‌اند در حالی که این عدد در سال ۲۰۰۹ حدود ۱۵٫۸ درصد بوده است. در هر جایی که گروه‌های وسیعی از مردم وقت خود را سپری ‌کنند، کسب و کارها بازار هدفی را برای خود در

شماره 12 خدمت و تجارت بانکداری الکترونیکی صفحه 70

چکاوک رد پای تمام چک‌ها را پشت اتاق شیشه‌ای رصد می‌کند

خداحافظی با چک‌های برگشتی

پرونده‌های زیادی در محاکم قضایی در رابطه با چک تشکیل می‌شوند. صدور چک‌های بلامحل در چند سال گذشته جزو پرشمارترین پرونده‌های قضایی در ایران بوده و با توجه به روند افزایشی چک‌های برگشتی، اعتماد عمومی به این ابزار پرداخت محبوب، طی سال‌های اخیر به شدت کاهش یافته است. از سوی دیگر، با توجه به استفاده از چک در معاملات و مراودات روزمره شهروندان، موضوع اعتبار بخشیدن به این ابزار و فراهم کردن شرایطی که مردم با اطمینان از چک استفاده کنند برای بانک مرکزی ضرورت یافته است. از این رو، رگولاتور پولی و بانکی کشور تقریبا از اردیبهشت‌ماه سال گذشته درصدد طراحی، امکان‌سنجی و تهیه مدل اجرایی سامانه انتقال تصویر چک موسوم به چکاوک برآمده است.چکاوک یکی از سامانه‌های حاکمیتی کشور است که می‌خواهد به وضعیت چک سر و سامان بدهد. شورای پول و اعتبار در آخرین روزهای سال ۱۳۹۱ مصوبه ایجاد سامانه انتقال تصویر چک را صادر کرد. بنابراین مصوبه، به ‌منظور ساکن‌سازی لاشه چک، با قابلیت پذیرش و پردازش الکترونیکی چک‌های کاغذی بین‌بانکی و انجام تراکنش‌های الکترونیکی با استفاده از سامانه پایاپای الکترونیکی (پایا) برای انتقال الکترونیکی تصویر، داده‌ها، اطلاعات چک و تسویه بین‌بانکی، با هدف حذف گردش فیزیکی چک‌ها بین شعب و واحدهای بانکی و به تبع

شماره 13 خدمت و تجارت بانکداری الکترونیکی صفحه 58

جوایز بانک‌ها به پذیرندگان با بازار شرکت‌های PSP چه می‌کند

سفرهای خیالی در دنیای واقعی

زمانی برای اینکه بتوانید خود را جای فیلاس فوگ، قهرمان محبوب ژول ورن، تصور کنید و به سفری هشتاد روزه دور دنیا بروید، تنها راهکار ممکن این بود که این کتاب علمی تخیلی را بخرید و همراه آن در عالم ماجراجویی فرو بروید ولی حالا فقط کافی است در یک پایانه فروش، کارت بکشید تا بتوانید خیال‌پردازی را شروع کنید. دامنه این خیالات هم محدود به سفر جهانگردی نیست و از خانه و ماشین گرفته تا سکه طلا و آی‌پد را دربر می‌گیرد. چنین تحولی بیش از اینکه مدیون پیشرفت صنایع مسافرتی بین‌المللی باشد، مدیون عطش بانک‌ها و کارگزاران پرداخت آنها برای کسب سرمایه و رقابت سخت‌تر بر سر پایانه‌های فروش است.تا همین دو سه سال پیش بر سر آشفتگی بازار PSPها غوغایی به پا شده بود و برای گرفتن لگام گسیخته ارائه‌دهندگان خدمات پرداخت سناریوهایی نوشته می‌شد؛ برایشان شرکتی دست و پا کردند.نبود نظارت کافی روی پایانه‌های فروش، رقابت بی‌دلیل شرکت‌های ارائه‌دهنده خدمات پرداخت برای نصب پایانه‌های فروش، رعایت نشدن استانداردهای امنیتی از سوی PSPها، توجه نکردن به دستورالعمل‌های بانک مرکزی، انجام تراکنش‌های بانکی روی دستگاه‌های POS و همچنین افزایش چشمگیر میزان تراکنش‌های انجام‌شده روی پایانه‌های فروش و پراکندگی ایجادشده در دستگاه‌های کارتخوان و شرکت‌های ارائه‌دهنده خدمات پرداخت از

شماره 13 خدمت و تجارت بانکداری الکترونیکی صفحه 60

چارچوبی امن برای«دسترس‌پذیری بالا» و «امنیت» در طراحی مراکز داده

جای خالی امنیت در شبکه بانک‌ها

استقبال کاربران شبکه بانکی از فناوری‌های سیار و لزوم سرویس‌دهی خودپردازها یا پایانه‌های فروشگاهی در کلیه نقاط، به‌ خصوص نقاط دورافتاده منجر شده ذی‌نفعان بدون توجه به محدودیت‌های مکانی و زمانی اقدام به توسعه جغرافیایی و ارائه سرویس برای تبادل اطلاعات حساس مالی مشتریان خود کنند، اما مشکلات موجود در شبکه بانکی مانند «کیفیت نامطلوب»، «سطح امنیت پایین» و «عدم پوشش سراسر کشور» چالش‌هایی را برای مدیران شبکه بانکی فراهم آورده است. روند رو به رشد فضای مجازی به‌ گونه‌ای است که بر اساس آمارها از سال ۲۰۲۰ به بعد، دانش و اطلاعات بشری هر ۷۲ روز یک ‌بار، دو برابر و به این دلیل گرایش به سمت فضای مجازی نیز بیشتر و بیشتر خواهد شد. یک زیرساخت پیشرفته مورد نیاز بانک‌ها باید بتواند منجر به رفع نیازهای امروز برای توسعه جغرافیایی، افزایش قابلیت اطمینان (پایایی) و امنیت در تراکنش‌های مالی و حصول اطمینان از تداوم کسب و کار و بهبود مقابله با رخدادها در اختلال‌های غیرقابل پیش‌بینی شبکه شود. مشاهدات وضعیت موجود در ارتباطات شبکه بانکی نشان‌دهنده این است که تاکنون مشکلاتی همچون کیفیت پایین سرویس‌ها، عدم امکان گارانتی SLA، نبود مرکز پاسخگویی شبانه‌روزی، نبود Redundancy برای کلیه ارتباطات شبکه، وجود زیرساخت مشترک با سایر کاربری‌های غیرمالی مانند کاربران

شماره 14 خدمت و تجارت بانکداری الکترونیکی صفحه 58

شبکه‌های اجتماعی سبک بانکداری را تغییر می‌دهند

عبور از خط قرمزها

تا دیروز آدم‌ها در فیس‌بوک، توییتر و اینستاگرام برای هم لطیفه می‌فرستادند، دیگران را از حال و روز خود باخبر می‌کردند و عکسی از آخرین شیرین‌کاری کودک‌شان برای همدیگر پست می‌کردند. احتمال اینکه روزی، همین خیابان‌های عمومی مجازی تبدیل به باجه‌های بانکی شود بسیار بعید به نظر می‌رسید، امروز اما گویا ورق در حال برگشتن است. مفاهیم جدیدی وارد صنعت بانکداری شده و فناوری در حال بازتعریف همه چیز است. کم‌کم بانکداری مبتنی بر شبکه‌های اجتماعی در این صنعت جایی برای خودش باز می‌کند. فضا آن‌قدرها ملموس نیست. نمی‌توان تصویر دقیقی از محیط اجتماعی داشت که در عین مجازی بودن، می‌خواهد خصوصی‌ترین مسائل مالی افراد را طبقه‌بندی کند. هنوز خیلی زود است برای اینکه بتوان چارچوب‌های این شاخه از بانکداری را به درستی ترسیم کرد اما با وجود این، برخی از بانک‌های ایران و شرکت‌های فعال در حوزه بانکی، خود را در مسیر این چرخه تغییر قرار داده‌اند. مفاهیم تازه بانکداری اجتماعی مقوله نسبتا جدیدی است که با گسترش فناوری‌، بانک‌ها با دید تازه‌ای به آن نگاه می‌کنند. شاید در گذشته بانکداری اجتماعی بیشتر به نقش بانک‌ها در توسعه اجتماعی دقت می‌کرد مانند اینکه بانک‌ها در مردمداری کوشا باشند یا بانکداری سبز را پیش ‌ببرند اما حالا با ورود فناوری

شماره 14 خدمت و تجارت بانکداری الکترونیکی صفحه 60

شبکه‌های اجتماعی چگونه بر صنعت بانکداری سایه افکندند

تغییر نقش‌ها به تغییر رفتارها می‌انجامد

مسیر بانکداری از ونیز و فلورانس قرن پانزدهم که پایه‌گذار بانکداری به معنی مرسوم هستند، تا امروز دستخوش تغییرات زیادی بوده است. اما زمانی ‌که در سال ۱۹۷۳ اولین خودپرداز در بانک «کمیکال» نیویورک شروع به فعالیت کرد، نقطه عطفی در خروج برخی خدمات بانکی از شعب آغاز شد. معرفی بانکداری مبتنی بر خطوط تلفن و ابزارهای ارتباطی خانگی در اوایل دهه ۸۰ نیز بر دورتر شدن برخی خدمات بانکی از شعبه و نزدیک شدن آن به مشتریان موثر بود. اما گسترش استفاده از خدمات بانکی در خارج شعب، و این بار در محل مشتری، از سال ۱۹۹۴ که «موسسه اعتباری استنفورد» خدمات بانکداری اینترنتی را به همه اعضای خود ارائه داد، آغاز و جرقه تحول در کسب و کار بانکی زده شد. اینترنت در سال‌های افزایش نفوذ خود مدل کسب و کار بانکی را نیز دستخوش تغییر کرد، به گونه‌ای که نقش سنتی بانک به عنوان «واسطه‌گر مالی» مورد چالش و رقابت قرار گرفت. ظهور فناوری‌های همراه نیز ضمن تشدید این چالش با پیوند خوردن به اینترنت عرصه را بر این مفهوم سنتی تنگ‌تر کردند. همچنین گسترش فناوری‌های همراه موجب شد روند دور شدن بانکداری از شعبه، شتاب بیشتری گیرد و خدمات مختلف در نزدیک‌ترین نقطه در دسترس مشتریان،

شماره 27 خدمت و تجارت بانکداری الکترونیکی صفحه 66

مدل‌های مختلف کیف ‌پول در رقابت با یکدیگر

جدال با فناوری

مدیران بانک مرکزی می‌گویند سرمایه‌گذاری روی فرآیند سرویس‌دهی از طریق کارت، شرط بستن روی اسب مرده است. برنامه‌ریزی بانک مرکزی برای تنظیم مقررات کیف پول الکترونیکی پس از نمایشگاه MWC ناگهان تغییر کرد. پیش از این نمایشگاه و رونمایی از سرویس‌های مختلف پرداخت روی موبایل رگولاتور پولی و بانکی کشور با گام‌های محتاط به سمت راه‌اندازی کیف‌ پول الکترونیکی قدم برمی‌داشتند و طبق گفته مدیران این بخش بسیاری از فرآیندها در حال تکمیل شدن و به بهره‌برداری رسیدن بود. اما ناگهان ورق برگشت. مدیران این بخش به این نتیجه رسیدند که زمان چرخش فناوری فرا رسیده ‌است. پروژه‌هایی که تا پیش از این برای راه‌اندازی کیف‌ پول الکترونیکی در دست اقدام بود برای یک بازنگری متوقف شد تا با فناوری روز همگام شوند. اما سوال این است که چگونه باید عمل کرد؟ کارشناسان اعتقاد دارند برای رسیدن به کیف ‌پول الکترونیکی چاره‌ای جز پیاده‌سازی SECURE ELEMENT نیست. اما تفاوت ساختارهای ایران با سایر کشورها موجب می‌شود امکان پیاده‌سازی کامل مدل آنها نباشد. از سویی به دلیل جدید بودن این فناوری، در سایر کشورها نیز هنوز به استاندارد قطعی‌ای دست پیدا نکرده‌اند و در حال آزمودن روش‌های مختلف برای استفاده از کیف‌ پول روی گوشی تلفن همراه هستند. از همین رو

شماره 15 خدمت و تجارت بانکداری الکترونیکی صفحه 60

بانک مرکزی با نظام شفافیت و تمرکز اطلاعات به سراغ بانک‌ها می‌رود

چشم سوم

وقتی ماجرای اختلاس سه هزار میلیاردی کشف و تیتر بزرگ رسانه‌ها شد، بسیاری از نبود نظارت کافی بر سیستم بانکی گفتند و نقش بانک مرکزی را در این میان زیر سوال بردند.وقتی تعداد معوقات بانکی چنان افزایش یافت که دیگر داد مسوولان دولتی و بانکی نیز درآمد، باز هم از نبود نظارت کافی بر سیستم بانکی گفتند و پیکان اتهام را به سمت بانک مرکزی گرفتند. وقتی این پیکان تیزتر شد که هر کدام از بخش‌های دولت رقم‌های متفاوتی از ۸۰ هزار تا ۱۵۰ هزار میلیارد تومان برای میزان معوقات بانکی اعلام می‌کردند. تعدد این ارقام به اندازه‌ای بود که اعتراض مسوولان نیز بلند شد و در نهایت معاون نظارتی بانک مرکزی رقم رسمی مطالبات معوق بانکی را حدود ۸۵ هزار میلیارد تومان اعلام کرد.هرچند تخلفات مالی و میزان بالای معوقات بانکی امروز تیتر بزرگ اخبار و رسانه‌ها شده است و تمامی بخش‌های کشور از گروهی صحبت می‌کنند که به سادگی پول بانک‌ها و مردم را به جیب‌ زده‌اند و حالا هم کاسه ندارم به‌ دست گرفته‌اند و نتیجه این اقدام آنان بی‌نصیب ماندن اکثر مردم از خدمات بانکی شده است، اما خود بانک‌ها پیشتر پیش‌بینی چنین روزی را می‌کردند و در جلسات مختلف خود بارها اقدام به برنامه‌ریزی برای

مهرک محمودیدبیر تحریریه
شماره 15 خدمت و تجارت بانکداری الکترونیکی صفحه 63

«سناب» زبان واحدی بین بانک‌ها و بانک مرکزی در مسیر نظارت یکپارچه

همه زیر یک پرچم

یکی از پروژه‌های تعریف‌شده در خصوص یکسان‌سازی و تجمیع اطلاعات سیستم‌های بانکی در سطح کلیه بانک‌های کشور، پروژه سناب (سامانه نظارت بر اطلاعات بانکی) است. این پروژه در سال ۹۰ به دستور بانک مرکزی و شورای پول و اعتبار به بانک‌ها تکلیف و از ابتدای سال ۹۲ در شرکت خدمات انفورماتیک به عنوان یک برنامه تعریف شد. از آنجایی که به استناد دستورالعمل شفافیت و تمرکز اطلاعات بانک‌ها، مصوبه شورای پول و اعتبار، بانک مرکزی مکلف به ارسال استانداردها و ضوابط مرتبط با این دستورالعمل است، ماموریت شرکت خدمات انفورماتیک ترسیم و ایجاد مدل داده بانکی استاندارد و یکسانی است که در تمامی بانک‌ها با تفاوت‌های موجود در سیستم‌های Core، قابل استفاده باشد. به بیان دیگر با طراحی، تبیین و پیاده‌سازی این مدل و سامانه‌های مرتبط با آن، یک پروتکل ارتباطی و زبان واحدی بین بانک‌ها و بانک مرکزی ایجاد خواهد شد که باعث می‌شود بانک مرکزی به عنوان ناظر نظام بانکی کشور از قدرت کافی در پایش فعالیت‌های سیستم بانکی برخوردار باشد و نقش محوری خود را به درستی ایفا کند. به این ترتیب هدایت جریان اطلاعاتی سیستم نظام بانکی از کانالی واحد و استاندارد انجام خواهد شد که صحت، امنیت، تمامیت، یکپارچگی و یکتایی اطلاعاتی آن تضمین شده

شماره 16 خدمت و تجارت بانکداری الکترونیکی صفحه 66

نقشه راه بانکداری الکترونیکی به زودی اجرایی می‌شود

نقشه راه در انتظار یک شرکت

اجرایی شدن نقشه راه در انتظار مشخص شدن ساختار شرکتی است که قرار است مجری نقشه راه بانکداری الکترونیکی کشور باشد.این شرکت یکی از شرکت‌هایی خواهد بود که زیر نظر بانک مرکزی فعالیت خواهد کرد و برنامه‌ها و پروژه‌های نقشه راه را پیگیری می‌کند و طول عمرش، مدت‌زمان اجرایی شدن نقشه راه است.یکی از انتقاداتی که طی سال‌های گذشته به صورت مرتب به بانک مرکزی وارد می‌شود ایجاد شرکت‌های مختلف برای اجرایی شدن اهداف مختلف این رگولاتور بخش بانکی کشور است. اما این ‌بار مشاور خارجی طرح نیز پیشبرد و محقق شدن تمام طرح‌های پیش‌بینی‌شده در نقشه راه بانکداری الکترونیکی را منوط به تعیین ساختاری معین برای پیگیری دقیق این نقشه می‌داند. از همین رو شرکت ملی انفورماتیک نیز به عنوان مجری این طرح در حال نهایی کردن ساختار مناسب برای اجرایی کردن نقشه راه است.پس از مشخص شدن ساختار و تایید بانک مرکزی و شکل‌گیری آن این نقشه اجرایی می‌شود.مدیر سامانه‌های پرداخت شرکت ملی انفورماتیک جعفر مرتضویان گفت:«هنوز ساختار این شرکت نهایی نشده است و مشخص نیست چگونه فعالیت خواهد کرد، یک بخش از زیرمجموعه بانک مرکزی است یا به صورت دیگری فعالیت می‌کند.»او ادامه داد:«در اجرایی شدن نقشه راه بانکداری الکترونیکی باید مجموعه‌ای به ‌صورت هدفمند منابع مورد

شماره 16 خدمت و تجارت بانکداری الکترونیکی صفحه 68

50 سال پس از اولین پردازنده مرکزی

دایناسورها نمرده‌‌‌اند

از ماه آوریل سال ۱۹۶۴ اولین پردازنده مرکزی (Mainframe) توسط شرکت آی‌بی‌ام به نام System360 به بازار آمد. این سیستم بر اساس معماری طبقه‌بندی‌شده ایجاد و در دهه ۱۹۷۰ میلادی با تغییراتی تبدیل به معماری ۳۷۰ شده و هر مدل آن تا امروز دارای اختراعی جدید و نوآوری بوده است. نکته جالب توجه اینکه تمامی برنامه‌هایی که از ۵۰ سال پیش تا امروز تولید شده‌اند، روی آخرین مدل عرضه‌شده توسط IBM I series Z12 قابل اجراست، با پیدایش نسل پردازنده‌های کوچک و متوسط، این پردازنده ملقب به دایناسور شده‌ است. برخی از کارشناسان فناوری اطلاعات انقراض این پردازنده‌ها را همانند دایناسورها دانستند، ولی این اتفاق رخ نداد و جهت اطلاع و آگاهی، به دو شرکتی که از پردازنده‌های لازم آی‌بی‌ام استفاده می‌کنند، اشاره کرد. شرکت ویزا شبکه کارت اعتباری دنیا که با بیش از ۳۶ میلیون فروشگاه قرارداد دارد، توانسته با شاخص انجام تراکنش به کمتر از یک ثانیه دست یابد و به پایداری ۱۰۰ درصد خود طی ۲۰ سال برسد، این شرکت در سال ۲۰۱۳، ۹۰ بیلیون تراکنش انجام داده و به کارایی ۴۷۰۰۰ تراکنش پیام در ثانیه دست یافته است. سیستم‌های مرکزی این شرکت از پردازنده‌های آی‌بی‌ام استفاده می‌کنند. فروشگاه Wall Mart این فروشگاه زنجیره‌ای در ۲۷ کشور

شماره 22 خدمت و تجارت بانکداری الکترونیکی صفحه 84

مروری بر دو روز همایش بانکداری الکترونیک و نظام‌های پرداخت

صندلی‌هایی برای مدیران بانکی

هشتم بهمن‌ماه، یک روز پس از پایان چهارمین همایش«بانکداری ‌الکترونیک و نظام‌های‌پرداخت» برای انجام کاری بانکی به یکی از شعب بانک‌ها مراجعه کردم. بعد از دو روز حضور در همایش بانکداری به این باور رسیده بودم که وضعیت بانکداری الکترونیکی بسیار مناسب است و در شرایط فعلی تمامی کارهای بانکی به صورت الکترونیکی و با ضریب اطمینان بیش از ۹۰ درصد اجرا می‌شود. اما درست بعد از اینکه وارد بانک شدم، نکته‌ای توجهم را جلب کرد؛ باجه کلر، باجه خدمات الکترونیکی کارتی و غیره از یکدیگر جدا بود. به نظر می‌رسید هنوز سیستم یکپارچه بانکی به این بانک نرسیده. بعد از چند دقیقه وقتی دیدم کاری انجام نمی‌شود، دلیل آن را جویا شدم و آنان نیز گفتند سیستم فعلا قطع است! برای اینکه سر خودم را گرم کرده باشم در مورد کارت اعتباری بر پایه عقد مرابحه پرسیدم. با اینکه طی همایش مدیران بانکی اعلام کرده بودند این کارت را بانک‌شان ارائه می‌دهد مسئول باجه گفت این کارت اعتباری نیست، کارت وام است، وام شما در آن ریخته می‌شود و دو ماه پس از اینکه اولین خرید را انجام دادید، تقسیط می‌شود. در مورد شنیده‌های خودم با مسئول باجه صحبت کردم اما او تکذیب کرد و من با لبخند از

شماره 22 خدمت و تجارت بانکداری الکترونیکی صفحه 86

الکترونیک یا الکترونیکی؟

از زمانی که واژه e-banking در دهه ۱۹۸۰ میلادی وارد ادبیات صنعت بانکداری جهان و با قدری تاخیر وارد نظام بانکی ایران شد، معادل‌یابی فارسی برای آن صورت گرفت. برخی اساتید و سازمان‌ها معادل صحیح بانکداری الکترونیکی را برای آن به کار گرفتند و جمع کثیری نیز با کم‌دقتی از واژه‌ بانکداری الکترونیک استفاده کردند و به همین ترتیب طی سال‌ها ادامه دادند. به مرور با پیشرفت فناوری و افزایش ترکیبات بعدی این نوع معادل‌یابی گسترش پیدا کرد و دامنگیر تجارت الکترونیکی، خدمات الکترونیکی، آموزش الکترونیکی، فروشگاه الکترونیکی، کتاب الکترونیکی، دولت الکترونیکی و غیره شد. به طوری که ترکیبات نادرست بانکداری الکترونیک، تجارت الکترونیک، یادگیری الکترونیک، دفتر خدمات الکترونیک، فروشگاه الکترونیک، کتاب الکترونیک و غیره به وفور روی نشریات و تابلوهای در و دیوار شهرها و تارگاه‌های نهادها و سازمان‌های دولتی و خصوصی و حتی دانشگاهی دیده می‌شود. عجیب آنکه برخی از این موارد نادرست از سوی مراکز و نهادها و سازمان‌هایی درج و نشر می‌شوند که مسئولیت و وظیفه آموزش و اطلاع‌رسانی و فرهنگ‌سازی برای گسترش و ارتقای کاربردهای الکترونیکی را بر عهده دارند. به عنوان مثال نشریه وزین و پر محتوای بانکداری الکترونیک «نشریه اطلاع‌رسانی و آموزشی ویژه مدیران و کارشناسان شبکه بانکی» که ششمین سال نشر خود

شماره 18 خدمت و تجارت بانکداری الکترونیکی صفحه 75

دردسرهای بزرگ

ماه گذشته بانک مرکزی زیر کوران حوادث و اخبار قرار گرفت. این تصمیم‌گیر پولی و بانکی کشور زمانی که از حق سیاستگذاری خود استفاده کرد و تصمیم گرفت برنامه‌اش را برای ساماندهی پایانه‌های فروش به نتیجه برساند و بخش‌های مختلف را در کنار یکدیگر شکل دهد،‌ ناگهان با هجمه‌ای عظیم مواجه شد. بخش‌های مختلف اقتصادی کشور با بلندگویی واحد اعلام کردند تصمیمی برای اجرایی کردن برنامه‌های بانک مرکزی ندارند و زیر بار مصوبات بانک مرکزی نمی‌روند و تا جایی که می‌توانند با آن مقابله می‌کنند. جالب اینجاست که وزرای برخی از وزارتخانه‌های اقتصادی نیز در مقابل این تصمیم موضع‌گیری کردند و خواستار اجرایی نشدن این تصمیم شدند. اعتراضات به ‌گونه‌ای بود که دیگر هیچ حرفی شنیده نمی‌شد. فضا آن‌قدر مه‌آلود شد که حرف منطقی و کارشناسی‌ دیگر شنیداری نداشت و همه فقط مخالفت می‌کردند و بانک‌ها و بخش‌های مختلفی که با این تصمیم بانک مرکزی در ارتباط بودند، هر چه تلاش کردند فضا را سیاسی نکنند و با گفت‌وگوهای منطقی پیش بروند، موفق نشدند و در نهایت این شبکه بانکی و شرکت‌های ارائه‌دهنده خدمات پرداخت بودند که سکوت کردند و بالاخره تصمیم گرفتند تا روشن شدن فضا دیگر کلامی نگویند.این اتفاق بار دیگر نشان داد چقدر سیستم بانکی در ذهن

شماره 18 خدمت و تجارت بانکداری الکترونیکی صفحه 76

دریافت کارمزد متوقف شد

هیاهو برای ۱۰۰ تومان

دریافت کارمزدها تا آغاز فعالیت کیف ‌پول الکترونیکی به تعویق افتاد. این در حالی‌است که هنوز زمان قطعی برای آغاز سرویس‌دهی کیف‌ پول الکترونیکی مشخص نشده است.جنجالی که برای دریافت کارمزد از پذیرندگان پایانه‌های فروش آغاز شده بود، فعلا فروکش کرد. شرکت‌های ارائه‌دهنده خدمات پرداخت که خود را برای دریافت کارمزد از آبان‌ماه آماده کرده بودند فعلا دست نگه داشته‌اند تا سرانجام این طرح مشخص شود؛ طرحی که حیات و ممات‌شان به آن وابسته است.طبق اعلام بانک مرکزی قرار بود پذیرندگان پایانه‌های فروشگاهی به ازای انجام تراکنش‌های بانکی از ابتدای این ماه (آبان‌) کارمزدی معادل ۱۰۰ تومان پرداخت کنند اما با انتشار این خبر صنوفی که تاکنون به دریافت خدمات رایگان عادت کرده‌ بودند، معترض شدند و در یک اقدام تقریبا هماهنگ از پرداخت این میزان کارمزد سر باز زدند و از تمامی اهرم‌های فشار خود برای اجرایی نشدن این طرح استفاده کردند. با این حال رئیس کل بانک مرکزی اعلام کرد دریافت کارمزد برای خدمات بانکداری الکترونیکی امری اجتناب‌ناپذیر است ولی دریافت کارمزد نیاز به مصوبه شورای پول و اعتبار دارد.هنوز شورای پول و اعتبار در جلساتی که برای بررسی موضوعات مختلف تشکیل داده، به موضوع کارمزد نپرداخته است.کارشناسان شبکه بانکی معتقدند بهترین زمان برای شروع دریافت کارمزد یا

شماره 18 خدمت و تجارت بانکداری الکترونیکی صفحه 79

سرویس‌دهندگان کیف ‌پول الکترونیکی را بشناسیم

شرکت‌هایی که منتظرند

عدم صدور مجوز کیف ‌پول الکترونیکی مانع ارائه این سرویس نشده است. هر چند طی چند سال گذشته بانک مرکزی سعی کرده است فعالیت برخی از شرکت‌ها در ارائه خدمات کیف ‌پول الکترونیکی را به دلیل نهایی نشدن مقررات و همچنین صادر نشدن مجوزهای لازم برای فعالیت آنان محدود کند اما نتوانسته مانع فعالیت کامل‌شان شود. البته همین فعالیت آنان موجب شد بانک مرکزی تمام تلاش خود را برای به نتیجه رسیدن کیوا و سامانه سپاس انجام دهد. در شرایط فعلی جیرینگ و شرکت توسعه نوآوری بانک شهر به شهروندان خدمات کیف ‌پول ارائه می‌دهند، هرچند این خدمات فقط به حوزه تخصصی هر کدام از این شرکت‌ها محدود شده است. جیرینگ زمانی‌که اولین سرویس‌های خود را ارائه داد بانک مرکزی با ارائه سرویس از سوی این شرکت مخالفت کرد و گفت تا زمانی‌ که جیرینگ مجوزهای لازم را دریافت نکرده، فقط مجاز به ارائه سرویس در حوزه اپراتوری تلفن همراه است، از همین رو این شرکت بخشی از فعالیت خود را روی خرید شارژ تلفن همراه و پرداخت قبوض متمرکز کرد. هر چند در گام‌های بعدی با همکاری شرکت‌های psp توانست برخی از سرویس‌های بانکی مانند انتقال وجوه را ارائه دهد اما این سرویس‌ها نیز پرشمار نیستند.شرکت توسعه نوآوری بانک

شماره 18 خدمت و تجارت بانکداری الکترونیکی صفحه 80

دغدغه‌های راه‌اندازی سپاس

آیا بالاخره سامانه سپاس راه می‌افتد؟

«فاز اول سپاس تا دو ماه آینده به بهره‌برداری می‌رسد.»با به بهره‌برداری رسیدن سامانه سپاس متقاضیان دریافت کیف‌ پول الکترونیکی می‌توانند امیدوار باشند که مجوز فعالیت آنها نیز به زودی صادر شود. فاز اول سپاس مربوط به پرداخت‌هایی است که از طریق گوشی تلفن‌ همراه و اپراتورهای موبایل صورت می‌گیرد؛ بخشی که صدور مجوزش تقریبا چهار سال به طول انجامیده است.البته پیش از راه‌اندازی سامانه سپاس محمود احمدی دبیرکل بانک مرکزی در هفته دولت خبر راه‌اندازی سامانه سپاس را داده بود. او اعلام کرد:«طی یک ‌سال اخیر فعالیت‌های زیادی برای الکترونیکی کردن پرداخت‌های خرد صورت گرفته است، با توجه به مشکلات پول خرد در مبادلات روزمره مردم، سامانه کیف پول الکترونیکی (سپاس) راه‌اندازی شد. در واقع با استفاده از امکانات سپاس، پرداخت‌های ریز نظیر کرایه سفرهای شهری، عوارض و خریدهای جزیی که در حال حاضر از طریق اسکناس و سکه صورت می‌پذیرد، با ابزارهای متنوع الکترونیکی جایگزین می‌شوند.»هم‌اکنون شرکت خدمات انفورماتیک و شرکت‌های متقاضی دریافت مجوز ارائه خدمات کیف‌ پول الکترونیکی در حال انجام تست‌های فنی روی سامانه سپاس و زیرساخت فنی شبکه‌های ایجادشده توسط متقاضیان دریافت مجوز ارائه خدمات کیف‌ پول هستند. به نظر می‌رسد به جز جیرینگ شرکت دیگری نیز در این حوزه در حال تست زیرساخت‌های فنی

مهرک محمودیدبیر تحریریه
شماره 18 خدمت و تجارت بانکداری الکترونیکی صفحه 84

گفت‌وگو با مدیرعامل جیرینگ

کیف پول الکترونیکی بار شبکه را کم می‌کند

بحث کیف‌ پول زمانی دوباره داغ شد که مدیرکل فناوری اطلاعات بانک مرکزی در یکی از مصاحبه‌های خود در مورد کارمزد‌ گفت دوست داشتم کیف ‌پول قبل از اجرایی شدن کارمزدها شکل می‌گرفت. کیف‌ پول الکترونیکی بیش از سه سال است که بارها اخبار متفاوتی از آن منتشر می‌شود و بارها آیین‌نامه‌ها و دستورالعمل‌هایی نیز برایش تدوین شده‌ اما هنوز شکل اجرایی به خود نگرفته است. برخی آن را به دلیل نهایی نشدن شبکه سپاس می‌دانند و برخی دیگر تعویق در به تصویب رساندن آیین‌نامه را دلیل اجرایی نشدن آن. هر چه هست با وجود سر و صدای زیاد و تعداد بالای متقاضی مصرف هنوز این سرویس راه‌اندازی نشده است. در خصوص اقدامات انجام‌شده توسط جیرینگ به عنوان اولین مجری طرح کیف‌ پول الکترونیکی با علیرضا طلوع، مدیرعامل این شرکت گفت‌وگویی انجام داده‌ایم که در ادامه می‌خوانید: سال پیش وقتی با شما صحبت می‌کردم به کارمزدها اشاره کردید، گفتید تا تمامی بخش‌های بازار پرداخت الکترونیکی کارمزد پرداخت نکنند، کیف پول الکترونیکی شکل نخواهد گرفت و بانک ‌مرکزی و بانک‌ها باید تکلیف خود را با کارمزد مشخص کنند. حال به نظر می‌رسد با الزامی که بانک مرکزی مبنی بر دریافت کارمزد از پذیرنده‌ها تعیین کرده است، یک گام به جلو برداشته‌اید.

مسعود شفیعی برزیعضو تحریریه
شماره 21 خدمت و تجارت بانکداری الکترونیکی صفحه 62

نقشه راه ‌بانکداری الکترونیکی وارد فاز اجرایی شد

۱۲ یار اوشن

پس از سه سال نقشه راه بانکداری الکترونیکی به‌ زودی وارد فاز اجرایی خواهد شد و ۱۲ پروژه‌ای که قرار است در سال اول کلید بخورند، شروع خواهند شد.تدوین یک نقشه راه ۱۰ساله بانکداری الکترونیکی اولین بار در اولین همایش بانکداری ‌الکترونیکی مطرح شد و سال گذشته نیز از آن نقشه رونمایی کردند، هر چند تدوین کامل نقشه راه تقریبا تا خردادماه امسال طول کشید اما شکل کلی و برنامه اجرایی آن و قدم‌های پیش رو در همان همایش سال گذشته مشخص شده بود. طبق برنامه فازبندی‌شده در فاز اول اجرای این پروژه نقشه راه بانکداری الکترونیکی تدوین شد. وظیفه تدوین نقشه راه بانکداری الکترونیکی بر عهده شرکت ملی انفورماتیک گذاشته شده بود، همان‌طور که نقشه راه اول بانک مرکزی نیز توسط این شرکت تدوین شده بود. این شرکت پس از اتمام دوره پیاده‌سازی اولین نقشه راه بانکداری الکترونیکی در مجمع سالانه سال ۹۰ اقدام به مذاکره با عوامل کلیدی و دریافت و جمع‌بندی نظرات و نیازمندی‌های موجود کرد که مجموع این اقدامات منجر به تدوین سند درخواست ارائه پیشنهاد بر اساس نیازمندی‌های بانک مرکزی و الگوهای مرتبط جهانی شد. در ادامه شرکت ملی انفورماتیک پس از شناسایی ۲۱ شرکت‌ فعال در این حوزه، مذاکرات مربوطه را با آنها آغاز

شماره 21 خدمت و تجارت بانکداری الکترونیکی صفحه 64

اصول مورد نیاز برای زیرساخت بازار مالی

لباسی بر تن تمامی بانک‌ها

پروژه ۱۴۰۰ طبق گفته ولی‌الله سیف رئیس‌ کل بانک‌ مرکزی، قرار است در یک دوره زمانی تقریبا هفت‌ساله تحولی در نظام بانکی ایران ایجاد کند. این پروژه که به تازگی به تصویب و امضای رئیس‌جمهور نیز رسیده، قرار است حداکثر تا سال ۱۴۰۳ به ‌صورت کامل اجرایی شود و به تدریج پروژه‌هایش نهایی شود. برای تدوین این نقشه راه که تقریبا از سال ۹۰ آغاز شد، شرکت ملی‌انفورماتیک چارچوب کلی FMI را برگزید تا طبق آن حرکت کند و از استانداردی بین‌المللی و تاییدشده برای پیشبرد برنامه‌های آتی خود بهره‌ گیرد. در اصل این استاندارد بین‌المللی اصول ۲۴ گانه‌ای ترسیم می‌کند تا بانک‌ها با پیاده‌سازی آ‌نها بتوانند اقدام به پیاده‌سازی نظام جامع پرداخت و مقررات حاکم بر سیستم‌های تسویه اوراق بهادار و مراکز پایاپای و همچنین نگهداری اوراق بهادار به‌ صورت الکترونیکی کنند. در ادامه برای شناخت بهتر نقشه راه بانکداری الکترونیکی به معرفی FMI پرداخته‌ایم: زیرساخت بازار مالی یا «اف‌ام‌آی» به عنوان نظامی چندجانبه و متمرکز بین موسسات مالی و سازمان‌های مشارکت‌کننده از جمله اپراتورهایی که عملیات مبادله، ثبت، نگهداری و تسویه پرداخت‌ها، اوراق بهادار، قرارداهای سلف یا تراکنش‌های دیگر مالی را انجام می‌دهند، تعریف شده است. این نظام در واقع مجموعه‌ای از قوانین و رویه‌های کاربردی و چارچوب

شماره 21 خدمت و تجارت بانکداری الکترونیکی صفحه 68

بررسی چگونگی تاثیر نوآوری در خدمات بانکی

بال پرواز

بسیاری از امور جاری بانکداری و پرداخت که امروزه فعالیت‌هایی کاملا عادی به شمار می‌آیند، در ابتدا در قالب نوآوری‌ معرفی و ارائه شده‌اند. امروزه نیز نوآوری‌های مبتنی بر فناوری اطلاعات فارغ از میزان پذیرش آنها، فرصت‌های زیادی را در جهت برآوردن نیازهای وسیع مشتریان پیش روی بانک‌ها می‌گذارند. این نوآوری‌های فناورانه با دو رویکرد متفاوت بر بانکداری تاثیر گذاشته است: ایجاد تغییرات در فرآیندهای سنتی کسب و کار بانکی در راستای افزایش بهره‌وری، افزایش حجم و سرعت تراکنش‌ها و افزایش کیفیت خدمات ایجاد تحول در بانکداری از منظر کسب و کار همانند خارج کردن خدمات سنتی بانک‌ها از شعبه و حتی بانک، دگرگونی مفهوم شعبه، کارمزدمحور کردن بانک‌ها به جای واسطه‌گری مالی. دستاورد نوآوری‌های مبتنی بر فناوری بانکداری از طریق فناوری اطلاعات به کارایی بالاتر، کنترل عملیات و کاهش هزینه از طریق جایگزین کردن روش‌های کاغذمحور و پرسنل‌محور با فرآیندهای خودکار دست یافته است. در این میان نوآوری موتور محرک فناوری برای کمک و اثر‌گذاری فناوری اطلاعات بر بانکداری و پرداخت بوده است. در یکی از مطالعاتی که در اروپا و آمریکای شمالی توسط «بنکینگ اِستادی» صورت گرفته است، مشخص شد نوآوری‌های فناورانه در بانکداری و پرداخت در چهار زمینه دستاورد داشته است. این چهار زمینه شامل کاهش هزینه،

شماره 20 خدمت و تجارت بانکداری الکترونیکی صفحه 78

مدیران ارشد شرکت ایران نارا

نسل جدید خودپردازها وارد بازار می‌شوند

وقتی قرار است در مورد پایان دوره یک تکنولوژی با تولیدکنندگان آن صحبت کنید طبیعی است کار چندان ساده‌ای نیست؛ آنان اصرار می‌کنند که هنوز پایان آن فرا نرسیده است و شما به عنوان گفت‌وگوکننده روی نظر خود پافشاری می‌کنید. برای صحبت در خصوص آینده دستگاه‌های خودپرداز سراغ یکی از تولیدکنندگان آن در داخل کشور، ایران نارا، رفتیم تا ببینیم به نظر آنان تغییر تکنولوژی و تغییر مصرف مردم از کارت‌های بانکی موجب تغییر نگرش به دستگاه‌های خودپرداز خواهد شد یا خیر. بدیهی است به عقیده آنان دستگاه‌های خودپرداز همیشه جایگاه خود را در بازار حفظ خواهند کرد هر چند ممکن است با تغییراتی نیز همراه شوند. در این زمینه با ساسان معدل مدیرعامل شرکت، سرور شیدایی مدیر واحد فروش شرکت و به صورت کوتاه با ماشاءالله حسینی رئیس هیات مدیره شرکت به گفت‌وگو نشسته‌ایم که در زیر می‌خوانید: بازار دستگاه‌های خودپرداز را در ایران چگونه برآورد می‌کنید؟ بازار رو به رشدی است یا تقریبا ثابت‌شده است؟ساسان معدل، مدیرعامل شرکت ایران نارا: ما نمی‌توانیم فارغ از همه دنیا به خودمان نگاه کنیم. بازار ATM در جهان بازاری است که به یک ثبات رسیده است. طبق آخرین آمارها، نرخ رشد جهانی در فروش ATM حدود شش درصد است. البته این آمار

شماره 20 خدمت و تجارت بانکداری الکترونیکی صفحه 75

تغییر فناوری نیاز به پول نقد را کاهش خواهد داد؟

آیا خودپردازها می‌میرند

خودپردازها در ایران وارد دهه سوم عمر خود شده‌اند. اولین خود پرداز را بانک سپه طی سال ۷۱ در شعبه مرکزی خود در میدان امام خمینی نصب کرد و برای استفاده از آن تقریبا ۱۰۰ کارت برای مدیرانش صادر کرد. در آن زمان بانک سپه برای این دستگاه‌های خود نام عابربانک را انتخاب کرد که هنوز هم بسیاری از مردم از این نام برای دستگاه‌های ATM استفاده می‌کنند. خودپرداز معادل Automated Teller Machine یا ATM است. هر چند در ترجمه لفظی، ماشین سخنگوی خودکار معادل فارسی آن است اما این دستگاه با نام خودپرداز در سیستم بانکداری و میان مردم ایران شناخته شده است. خودپرداز دستگاهی الکترونیکی است که به مشتریان بانک امکان می‌دهد در هر زمان به‌ وسیله قرار دادن کارت خاصی در دستگاه و وارد کردن یک گذرواژه از حساب خود پول دریافت کنند یا تراز حساب بانکی خود را وارسی کنند بدون اینکه نیاز به شمارشگر انسانی باشد. این دستگاه‌ها که در آن زمان هیچ کاری جز دادن پول نقد نمی‌کردند خیلی زود جای خود را در میان مردم باز کردند و مردم به آنان اعتماد کردند. درخواست و مراجعه مردم به این دستگاه‌ها موجب شد بانک‌ها برای نصب این دستگاه‌ها با یکدیگر به رقابت بپردازند. مدیران