نسخه فیزیکی

  • شهر کتاب مرکزی تهران – خیابان دکتر شریعتی – بالاتر از خیابان استاد مطهری – نبش کوچه کلاته – فروشگاه مرکزی شهر کتاب
  • شهر کتاب کاشانک نیاوران، کاشانک، نرسیده به سه راه آجودانیه
  • نشر ثالث خیابان کریم‌خان زند، بین خیابان ایرانشهر و ماهشهر، پلاک ۱۵۰
  • شهر کتاب سعادت آباد انتهای خیابان ایران‌زمین، جنب فرهنگسرای ابن‌سینا، شهر کتاب ابن‌سینا
شماره 46 جهان پرونده - پیوست جهان صفحه 110

سرمایه بازار اپل با ۸۰۰ میلیارد دلار رکورد شکست

پرچمدار بازار

اپل اولین شرکت در تاریخ است که در بازار سرمایه به بیش از ۸۰۰ میلیارد دلار رسید و نسبت به ۷۰۰ میلیارد دلار در دو سال قبل خود فراتر رفته است. ارزش اپل دو سال پیش ۷۰۰ میلیارد دلار بود و سرمایه بازار اپل برای اولین بار در تاریخ هشتم مه ۲۰۱۷ به بیش از۸۰۰ میلیارد دلار افزایش یافت و این مساله به نقطه عطف دیگری برای باارزش‌ترین شرکت جهان تبدیل شد. ارزش هر سهم شرکت به ۵۰/۱۵۳ دلار رسید. سهام آی‌فون امسال ۳۳ درصد و از زمان انتخابات آمریکا در نوامبر، حدود ۵۰ درصد رشد کرده است. این شرکت حدود چهار درصد از ۲۱/۷ هزار میلیارد دلار سرمایه بازار در شاخص «اس اند پی » را تشکیل می‌دهد. در پی گزارش تحقیقاتی موسسه سرمایه‌گذاری درکسل همیلتون (investment firm Drexel Hamilton)، که از جانب برایان وایت (Brian White) بررسی شده بود، سهامداران با رشد در قیمت سهام مواجه شدند. وایت در این گزارش اشاره می‌کند که سهام بازار اپل از ۱۸۵ دلار به ۲۰۲ دلار رسید و سهام کل بازار به بیش از یک هزار میلیارد دلار رسیده است. وایت تایید می‌کند که این مساله خیلی بزرگ و مهم است. به نظر او قیمت هر سهم کمپانی به ۲۰۲ دلار

شماره 46 جهان پرونده - پیوست جهان صفحه 111

مروری بر میراث گیتس برای فناوری و انسان

آقای سیستم‌عامل

کسی که در کودکی علاقه فراوانش به خواندن دایره‌المعارف پدر و مادرش را نگران کرده بود، کمی بعد درگیری شدیدش با برنامه‌نویسی به زبان بیسیک نشان داد رویای پدرش را برای اینکه مانند خودش حقوق بخواند به واقعیت تبدیل نخواهد کرد، حتی اگر با نمره عالی کنکور در همان رشته در هاروارد ثبت‌نام کند، چراکه او آینده خود و صنعت کامپیوتر را در برنامه‌نویسی می‌دانست. آن هم نرم‌افزاری که به کاراترین شکل ممکن استفاده از سخت‌افزار را برای همه فراهم سازد. MSDOS به عنوان سیستم‌عاملی که امکان همه‌گیر شدن کامپیوترهای شخصی را مهیا کرد و در ادامه WindosMS که آن را گرافیکی و منعطف کرد، دو دستاورد او بودند که مفهوم کامپیوتر شخصی را به واقعیت تبدیل کردند. گیتس در تمام دوران مدیریتش بر مایکروسافت نشان داد نه فقط در تولید نرم‌افزار بلکه در تصمیم‌های راهبردی‌اش برای شرکت نیز آنچنان موشکافانه همه حالات و موقعیت‌های ممکن را پیش‌بینی می‌کند که گویا آینده را نقاشی می‌کرده است. کناره‌گیری از سمت‌های اجرایی و صرف وقت و ثروت کلان خود روی فعالیت‌های انسان‌دوستانه در بنیاد مشترک خود و همسرش نشان داد آقای سیستم‌عامل به عاملیت‌های مثبت دیگری هم در جهان هستی فکر می‌کند. شاید او که یک بار در دنیای برنامه‌نویسی آینده‌ای متفاوت

حمیدرضا نیکدلدبیر پیوست جهان
شماره 46 خدمت و تجارت پرونده - خدمت و تجارت صفحه 77

با وجود گذشت پنج سال از راه‌اندازی سامانه تدارکات الکترونیکی دولت

«ستاد» در انتظار رشد مانده است

معاون تسهیل تجاری و توسعه کاربردهای مرکز توسعه تجارت الکترونیکی اعلام کرد یکی از کارهایی که امسال سازمان امور استخدامی انجام داده رتبه‌بندی دستگاه‌ها و یکی از شاخص‌های رتبه‌بندی میزان استفاده دستگاه‌ها از سامانه ستاد است. آمارهای مرکز توسعه نشان می‌دهد این سامانه سال گذشته رشدی پنج برابری را در میزان معاملات خود تجربه کرده و در مجموع پنج هزار میلیارد تومان معامله از طریق آن انجام شده است. اما هنوز این سامانه پس از گذشت پنج سال از زمان راه‌اندازی آن راه درازی پیش رو دارد تا به جایی برسد که تمام معاملات دولتی از طریق آن انجام شود، راهی که حالا قوانین هم به کمک آمدند تا این مسیر زودتر به نتیجه برسد. پایان سال ۹۶ اگر دولت تغییر نکند و برنامه‌ریزی‌ها بار دیگر به هم نریزد، می‌تواند روزهای مهمی برای این سامانه باشد، روزهایی که قرار است سه ماژول جدید به آن اضافه شود و معاملات خارجی و نفتی هم در آن گنجانده شود. سامانه تدارکات الکترونیکی دولت بیش از پنج سال است که راه‌اندازی شده، اما همچنان بخش زیادی از معاملات دستگاه‌های دولتی در این سامانه انجام نمی‌شود. حالا قانون‌گذاران دو قانون جدید نیز به تصویب رسانده‌اند تا استفاده از این سامانه در دستور کار دستگاه‌های دولتی

شماره 46 جهان پرونده - پیوست جهان صفحه 112

نگاهی به تاریخ حضور بیل گیتس در مایکروسافت

ستیزه‌جوی کارآفرین

تغییراتی که امروزه مایکروسافت در جهان ایجاد کرده است، بیشتر از اینکه وامدار شرکت مایکروسافت باشد، وامدار گیتس است که هر روز برای شرکتی که حدود ۴۳ سال پیش تاسیس کرد زحمت کشیده است. گیتس از نوجوانی به برنامه‌ریزی علاقه بسیار داشت و این شور و شوق را در کالج نیز دنبال کرد. در سال ۱۹۷۵ به همراه دوست دوران کودکی‌اش، پل آلن (Paul Allen)، نسخه برنامه‌نویسی BASIC را برای اولین میکروکامپیوتر، MITS Altair 8800، توسعه داد. گیتس و آلن با خلاقیت خود به MITS نزدیک شدند و شرکت با توزیع Altair BASIC موافقت کرد. پل آلن استخدام شد و گیتس نیز از هاروارد مرخصی گرفت تا با آلن در شهر البوکرکی واقع در نیومکزیکو همکاری کند. آنها رسماً مایکروسافت را در چهارم آوریل ۱۹۷۵ راه‌اندازی کردند و بیل گیتس مدیرعامل شرکت شد. او به هاروارد بازنگشت. مایکروسافت در اواخر سال ۱۹۷۶ از MITS مستقل شد، اما توسعه برنامه‌نویسی نرم‌افزار برای سیستم‌های مختلف را ادامه داد. شرکت در اول ژانویه ۱۹۷۹ از البوکرکی به بلویوی واشینگتن منتقل شد. همه کارمندان طی سال‌های اولیه راه‌اندازی مایکروسافت مسئولیت گسترده‌ای در کسب و کار شرکت داشتند. گیتس بر جزئیات کار نظارت داشت، اما همچنان به برنامه‌نویسی و کدنویسی مشغول بود. او در پنج

شماره 46 خدمت و تجارت پرونده - خدمت و تجارت صفحه 80

بر اساس گزارش وزارت ارتباطات درباره برنامه اجرایی شبکه ملی اطلاعات:

هیچ پروژه‌ای به پیشرفت ۱۰۰ درصدی نرسید

وزارت ارتباطات گزارشی تهیه کرده که در آن ۳۵ محور اصلی به عنوان برنامه اجرایی شبکه ملی اطلاعات در نظر گرفته شده است. از میان این ۳۵ محور، ۱۱ محور پیشرفت صفر درصدی داشتند و هیچ کاری تاکنون برای آنها انجام نشده و بقیه محورها هم هیچ کدام به پیشرفت ۱۰۰ درصدی نرسیده‌اند. بالاترین آمار پیشرفت ۵/۷۲ درصد و کمترین آمار یک درصد است. این در حالی است که معاون دولت الکترونیکی سازمان فناوری اطلاعات در گفت‌وگو با پیوست اعلام کرده سطح بلوغ دولت الکترونیکی در حال حاضر ۳۵ درصد است. با خواندن این گزارش می‌توان به این نتیجه رسید که با توجه به کارهایی که تاکنون انجام شده این آمار ۳۵ درصدی می‌تواند آمار درستی باشد. مساله دیگری که می‌تواند مورد توجه قرار گیرد این است که بسیاری از بخش‌های این گزارش که پیشرفت‌های بیشتری را شاهد بودند توسط سازمان فناوری اطلاعات اجرا شدند. بر اساس برنامه‌ریزی‌های دولت تا پایان سال ۹۷ پروژه دولت الکترونیکی به طور کامل پیاده‌سازی خواهد شد. اما باید دید با توجه به گزارش عملکردی که دستگاه‌های مربوطه تاکنون داشته‌اند، این گفته تا چه حد می‌تواند عملی باشد. در گزارشی که از سوی وزارت ارتباطات تهیه شده وضعیت برنامه اجرایی شبکه ملی اطلاعات مورد بررسی

شماره 46 گزارش ماه پرونده - گزارش‌ماه صفحه 30

پرونده‌ای برای کسب و کاری که در میان پردازش و امنیت گم شده

انفجاری کوچک برای داده‌های بزرگ

نتیجه انتخابات ریاست جمهوری آمریکا که اعلام شد بسیاری از افراد حتی تحلیلگران زبردست عالم سیاست حیرت‌زده بودند. برخی نتیجه را به هک شدن سیستم‌های کامپیوتری انتخابات از سوی روسیه نسبت می‌دادند. کار به جایی رسید که خود کاندیدای مغلوب هم به زبان آمد و صراحتاً اعلام کرد:«مداخلات روسیه و تصمیمات تامل‌برانگیز FBI بر نتیجه این انتخابات تاثیر گذاشته است.» در این میان عده‌ای هم علت ماجرا را کمی تقلیل دادند و معتقد بودند روسیه تنها با هدایت افکار عمومی آمریکا آن هم از طریق نشر اخبار جعلی موفق به چنین کاری شده است. صرف ‌نظر از اینکه چقدر این دلایل دایی‌جان ناپلئونی به نظر می‌آیند، تمام این قیل‌وقال‌ها نشان از یک واقعیت انکارناپذیر داشت: اینکه دسترسی به اطلاعات تا چه اندازه می‌تواند مهم باشد آن هم در حد تعیین سرنوشت انتخابات ریاست جمهوری بزرگ‌ترین ابرقدرت دنیا. بدون شک اهمیت دسترسی به اطلاعات در گذشته نیز کمتر از امروز نبوده و بودجه‌های کلانی از دیرباز صرف این موضوع می‌شود، اما امکانات دنیای دیجیتالی، سرعت و حجم دسترسی به اطلاعات را تا حدی بالا برده است که نه تنها کنترل آن با چالش مواجه شده بلکه تجارت شگفت‌انگیزی نیز در دنیای داده‌ها به جریان افتاده است. جایی که اگر شما بتوانید

شماره 46 خدمت و تجارت پرونده - خدمت و تجارت صفحه 82

معاون دولت الکترونیکی سازمان فناوری اطلاعات:

افتتاح فاز اول دولت الکترونیکی یک هفته بعد از انتخابات

دولت الکترونیکی پروژه‌ای است که از دوران اصلاحات موتورش روشن شده و در تمام دولت‌های پس از آن روی این پروژه کار شده است. اهمیت موضوع به حدی است که در مناظرات انتخاباتی عملکرد دولت در این زمینه مورد انتقاد قرار می‌گیرد و اعلام می‌شود که این پروژه در حال حاضر تنها ۱۵ درصد پیشرفت داشته است. آماری که معاون دولت الکترونیکی سازمان فناوری اطلاعات آن را مربوط به گزارش‌های سال ۹۳ می‌داند و اعلام می‌کند در حال حاضر پیشرفت این پروژه ۳۵ درصد است. اما داستان به همین‌جا ختم نمی‌شود. رضا باقری اصل، معاون دولت الکترونیکی سازمان فناوری اطلاعات، در گفت‌وگو با پیوست از راه‌اندازی پروژه کارپوشه ملی اطلاعات خبر می‌دهد که فاز اول آن کارپوشه است و یک هفته پس از انتخابات افتتاح خواهد شد و فازهای بعدی GSB و SSO است. به گفته او تا پایان سال ۹۷ چشم‌انداز دولت الکترونیکی در ایران محقق می‌شود. البته تمام این گفته‌ها منوط به نتیجه انتخابات دوازدهمین دوره ریاست جمهوری است. کارپوشه تا پیش از پایان کار دولت یازدهم افتتاح می‌شود اما استقرار فازهای دوم و سوم این پروژه در گرو انتخاب دولت آینده است که می‌تواند ادامه همین فرایند باشد یا شیوه جدید مدیریتی برای اجرای پروژه دولت الکترونیکی

شماره 46 جهان پرونده - پیوست جهان صفحه 114

بیل گیتس:

در مایکروسافت خوش می‌گذرد

حدود یک دهه است که بیل گیتس از نقش خود به عنوان مدیرعامل مایکروسافت استعفا داده، اما او هنوز هم در ارتباط با شرکت است، نه فقط به عنوان عضو و سهامدار بزرگ، بلکه به عنوان مشاور پاره‌وقت فناوری. بیل گیتس زمان خود را در مایکروسافت چگونه می‌گذراند؟ او در پاسخ به سوالات گیک‌وایر (GeekWire) بیان می‌کند که به دنیای زبان طبیعی و واقعیت مجازی می‌اندیشد. او همچنین از تکامل آفیس و ویندوز طی سال‌ها صحبت می‌کند و در عین حال اندیشه‌هایش را در مورد فرهنگ شکل‌گرفته تحت رهبری فعلی شرکت با ساتیا نادلا مطرح می‌کند.  ما تنها شرکت نرم‌افزار نیستیم، اما شرکتی عالی در حوزه نرم‌افزار هستیم که خروجی فوق‌العاده‌ای دارد. حدود ۹ سال است که شما نقش خود را در مایکروسافت رها کرده‌اید. در مورد این مساله چه فکر می‌کنید؟ بسیاری از مردم این تغییر را کلیدی برای احیا می‌دانند، آیا شما نیز این نگاه را دارید؟ مایکروسافت دارایی‌هایی مثل آفیس دارد که قدرت خود را حفظ می‌کند و در اتاق فکر مایکروسافت برای ایجاد نوآوری در این دارایی‌ها تلاش می‌شود. این مهم‌ترین و شگفت‌انگیزترین دارایی مایکروسافت است که مردم در سطح جهانی بهره‌وری را در Word و Outlook به دست می‌آورند، موقعیت خود را حفظ می‌کنند و

شماره 46 گزارش ماه پرونده - گزارش‌ماه صفحه 33

آیا نسخه بزرگ‌داده‌ها برای کشورهای در حال توسعه شفادهنده است

استخراج نظم از معادن بی‌نظمی

در دنیایی زندگی می‌کنیم که در آن هر روز بیش از دو و نیم کوینتیلیون (quintillion یعنی ۵/۲ و ۱۸ صفر در مقابلش) بایت داده تولید می‌شود. منبع این داده‌ها رسانه‌های اجتماعی، ایستگاه‌های هواشناسی، اطلاعات بهداشتی، و تراکنش‌های کسب و کار از هر گوشه جهان هستند. جمع‌آوری، تحلیل و مدیریت این داده‌های بدون ساختار و ناهمگون اگر به استخراج الگو و روند بینجامد (که البته کار آسانی نیست)، می‌تواند سیاست آینده و کسب و کار جهانی را ترسیم و آن را دچار تحول کند و این کاری است که بزرگ‌داده‌ها (Big Data) انجام می‌دهند. کشورهای در حال توسعه بخش بزرگی از جمعیت جهان را نمایندگی می‌کنند و این یعنی سهم بزرگی از داده‌های بشری که می‌توانند پتانسیل تحلیل‌های ارزشمند اقتصادی اجتماعی و حتی فرهنگی را داشته باشند، که البته دارند. اما این سوال مطرح می‌شود که بزرگ‌داده‌ها مانند بعضی روندهای فناوری دیگر جهان تبدیل به یک تب زودگذر برای کشورهای در حال توسعه می‌شوند یا اینکه عامل شتاب‌دهنده رشد آنها. نهادهای جهانی و بزرگ‌داده‌ها داده‌های کلان فقط در کشورهای توسعه‌یافته تولید نمی‌شوند بلکه کشورهای در حال توسعه نیز سهم بزرگی در آن دارند، با این تفاوت که منبع تولید داده‌ها در این بخش از جهان تا حدودی متفاوت است. در

حمیدرضا نیکدلدبیر پیوست جهان
شماره 46 جهان پرونده - پیوست جهان صفحه 115

ویندوز جهان را متحول کرد

انقلاب گیتسی

بیست سال پیش* مایکروسافت جهان را متحول کرد. در ۲۴ آگوست ۱۹۹۵ ویندوز ۹۵ در عرصه عمومی منتشر شد، پلتفرمی دنیای فناوری را برای دو دهه آینده تغییر داد. ویندوز ۹۵ ابداً نسخه اولیه این سیستم‌عامل نبود؛ محاسبات خانگی برای بیش از یک دهه قبل وجود داشتند، اما هیچ چیزی به اندازه ویندوز چنین تاثیر گسترده‌ای نداشت. ضمن اینکه این نسخه یک پیشرفت فناورانه محسوب می‌شد و ویژگی‌هایی داشت که هنوز هم سیستم‌عامل ویندوز را تعریف می‌کنند، برخاستنش یک پدیده فرهنگی بی‌سابقه بود. ظاهراً برای اولین بار یک نرم‌افزار توانسته بود در سطح جهانی شهرتی به‌ هم بزند. علاقه‌مندان ویندوز، شبیه طرفداران امروزی آی‌فون، در روز انتشار صف‌هایی طولانی‌ بستند تا نسخه‌ای از این جادوی مایکروسافتی را به خانه ببرند. اگر ویندوز صرفاً یک محصول پرزرق ‌و برق می‌بود، امروزه اصلاً یادش نمی‌کردیم. لحظه ظهور ویندوز، نه در تاریخ مایکروسافت بلکه در عرصه محاسبات شخصی، اتفاقی محوری بود. معرفی ویژگی‌هایی مثل منوی شروع – قابلیتی که مایکروسافت پس از حذفش در سال ۲۰۱۲، مجبور به بازگرداندن آن در آخرین نسخه شد – و نوار وظیفه پیکربندی کامپیوترهایی را که قرار است به اینترنت متصل باشند مشخص کرد. ویندوز گامی جلو در طراحی گرافیکی بود و تقریباً با کلیه سخت‌افزارهای بازار

شماره 46 جهان پرونده - پیوست جهان صفحه 116

دنیای تجارت به محاسبات مایکروسافتی مدیون است

تولد اعتماد

مایکروسافت روایتی را با عنوان «زندگی در تیررس دیجیتال» منتشر کرد که در آن جزئیاتی از خاستگاه و تکامل چرخه امنیتی SDL آمده است. با نگاه به این تاریخچه برای من بستر بزرگ‌تری از آنچه مایکروسافت بدان دست یافته ترسیم شد؛ منظور من موفقیت SDL و محاسبات قابل اعتمادی است که فراتر از کمپ مایکروسافت انعکاس یافته است. در برخی موارد شرایط تا این حد گسترده نیست، اما دنیای محاسبات و فناوری در مقایسه با یک دهه گذشته امنیت بیشتری دارد. امروز به لطف تلاش‌های پیگیرانه مایکروسافت در زمینه محاسبات قابل اعتماد از «غرب وحشی» فاصله زیادی گرفته‌ایم. تجربه شخصی در زمان مبارزه با حمله‌هایی مثل کد قرمز (Code Red)، نیمدا (Nimda) و اسلمر SQL این موضوع را به من ثابت کرد که اینترنت زمانی با این حملات به زانو درآمده بود. به‌ تازگی مدتی در ردموند (Redmond) بودم و فرصت گفت‌وگو با برخی اعضای کلیدی محاسبات قابل اعتماد مایکروسافت (Microsoft Trustworthy Computing) را یافتم. پی‌سی‌ها و دستگاه‌های همراه امروزی ما شاید کاملاً رویین‌تن نباشند – هرگز هم نخواهند بود – اما تلاش مایکروسافت در جهت توسعه فرهنگی امنیتی برای محصولات خود تاثیری موج‌دار بوده که فراتر از زیست‌بوم ویندوز رفته و در مسیر فی‌نفسه فناوری قرار داشته است. با

شماره 46 گزارش ماه پرونده - گزارش‌ماه صفحه 38

چالش‌ها و فرصت ها در پردازش کلان داده‌های جغرافیایی

داده‌های کلان در یک دهه اخیر تبدیل به واژه پرگفتمان در کلیه سطوح تحقیقاتی و تجاری شده است و کنفرانس‌های متعدد آکادمیک و تجاری در سطح جهان با محوریت اصلی این موضوع برگزار شده است. به موازات آن حجم زیادی از مقالات علمی برآمده از کارهای تحقیقاتی در دانشگاه‌ها نیز به این حوزه اختصاص داده شده است که نشان از اهمیت آن در آینده دنیای پردازش اطلاعات دارد. اما داده‌های کلان واقعاً چه هستند و چرا تا این حد اهمیت پیدا کرده‌اند؟ واژه داده کلان به طور مفهومی به بانک‌های اطلاعاتی اطلاق می‌شود که دارای حجم رکوردهای انبوهی است که با روش‌های سنتی و مکانیسم‌های عادی در نرم‌افزارهای مدیریت بانک‌های اطلاعاتی قادر به پردازش آنها نیستیم. تولید حجم انبوه رکوردهای اطلاعات، چالش‌های فراوانی پیش روی ما قرار خواهد داد از جمله در زمینه شیوه جمع‌آوری داده‌ها، ذخیره‌سازی آنها، پردازش، جست‌وجو، تقسیم با دیگران، انتقال، تولید نمودارهای آماری مناسب، کوئری گرفتن در سطح بانک اطلاعاتی، به‌روزرسانی رکوردها و حتی حفظ حریم خصوصی افراد. واژه داده کلان، به خصوص زمانی که بحث از آنالیز داده‌های انبوه برای استخراج و استنتاج اطلاعات مفید و کاربردی باشد، اهمیت خود را دوچندان نشان می‌دهد. درک صحیح از مفهوم داده کلان برای فهم چرایی سختی پردازش

شماره 46 جهان پرونده - پیوست جهان صفحه 118

درپس رشد سهام مایکروسافت

فراتر از الگوی بازار

مایکروسافت یکی از بزرگ‌ترین شرکت‌های فناوری جهان است که به عنوان یکی از مهم‌ترین ارائه‌دهنده‌های سیستم‌عامل شخصی بر بازار تسلط دارد و نرم‌افزارهای مهمی را در مجموعه برنامه‌های آفیس (Office) ارائه داده است. سهام مایکروسافت به دنبال رکود بازار در سال ۲۰۰۸ افزایش یافت، اما تغییر نگرش‌ها نسبت به شرکت باعث انحراف از معیارهای اصلی شرکت شد. اولویت تحول دستگاه‌های تولیدشده، حیات محصولات پرچمدار شرکت را در معرض تهدید قرار داد و باعث شد مایکروسافت به دنبال کشف فرصت‌های جدید برای رشد از طریق ارائه خدمات و ابر باشد. تاریخچه سهام مایکروسافت سهام مایکروسافت در ژوئن ۲۰۰۶، ۲۳/۳۰ دلار بود و در سال ۲۰۰۷ به بیش از ۳۷ دلار رسید. اوایل سال ۲۰۰۹ در پی رکود بازار سهام بازار مایکروسافت به زیر ۱۸ دلار رسید. مایکروسافت سریعاً به سمت رشد رفت و ارزش سهام را تا سال ۲۰۱۰ به بالای ۳۰ دلار رساند، با وجود اینکه سال‌های ۲۰۱۰ و ۲۰۱۱ سال‌های افزایش بازگشت سرمایه نبودند. شرکت در سال ۲۰۱۳ و ۲۰۱۴ شاهد بازگشت سریع سرمایه بود و در نتیجه بنیان‌های مستحکم و افزایش ارزش سهام به قیمت ۵۰ دلار رسید. مایکروسافت در سال ۲۰۱۵ نوسان‌ها را گذراند و در پایان سال ۲۰۱۵ به ارزش سهان ۵۵ دلار رسید. نیمه اول

شماره 46 گزارش ماه پرونده - گزارش‌ماه صفحه 40

کلان داده، انقلابی که الگوی زندگی، کار و اندیشه ما را تغییر می‌دهد

تحول داده‌های بزرگ

تیم بسکتبال کلیولند کاوالیرز (Cleveland Cavaliers) با قهرمانی در مسابقات بسکتبال حرفه‌ای ایالات متحده در سال ۲۰۱۶ تاریخساز شد. این نخستین قهرمانی تیم در تاریخ مسابقات بود و باعث شگفتی طرفداران این رشته ورزشی و حتی بازیکنان و مربیان این حرفه در ایالات متحده شد. درآمد تیم کاوالیرز ناگهان به بیش از ۸۰ برابر رسید. چه اتفاقی افتاده بود؟ چگونه یک تیم ضعیف لیگ بسکتبال حرفه‌ای ناگاه به بهترین تیم تبدیل شد؟ جواب حیرت‌انگیز بود: استفاده از الگوهای جدید جمع‌آوری و تحلیل مستمر داده‌ها! کمتر از دو سال قبل یک فارغ‌التحصیل دکترای فیزیک دانشگاه یوتا الگویی جدید برای درک و تحلیل وضعیت فیزیکی و کیفیت روانی بازیکنان به باشگاه پیشنهاد داد. او به گروه آنالیز تیم اضافه شد و پس از چند ماه مدیریت تیم آنالیز را بر عهده گرفت و انقلابی در تیم پدید آورد. جمع‌آوری و ذخیره‌سازی مستمر اطلاعات بدنی و عملکرد تک‌تک بازیکنان در تمرین‌ها و مسابقات و تحلیل در لحظه‌ی آن، با تکیه بر الگوهای جدید کلان‌داده و داده‌کاوی صورت می‌گرفت. نتیجه، تصمیم‌گیری سریع مربیان در تغییر تاکتیک‌های تیمی و تعویض بازیکنان بود که در واقع مزیت رقابتی برای تیم به وجود آورده بود. به نظر می‌رسد آنچه انقلاب کلان‌داده (Big Data) می‌نامند به ورزش هم

شماره 46 جهان پرونده - پیوست جهان صفحه 119

عملکرد مالی مایکروسافت در سال ۲۰۱۷

ارقام چه می‌گویند؟

مایکروسافت درآمد خود را برای سه‌ماهه دوم ۲۰۱۷ در ۲۶ ژانویه منتشر کرد. بر اساس این گزارش درآمد، رشد سالانه دو درصد (چهار درصد ارز ثابت) بوده و درآمد به ۰۶/۲۶ میلیارد دلار رسیده است. خدمات ابری درآمدها را در بسترهای کسب‌وکار و ابر هوشمند افزایش می‌دهند. درآمد واحد کسب‌وکار ابری به بیش از ۱۴ میلیارد دلار رسیده و این شرکت تا پایان سال ۲۰۱۸ این مبلغ را به ۲۰ میلیارد دلار خواهد رساند. مهم‌ترین نکته‌های مربوط به میزان درآمد مایکروسافت در ادامه نام برده‌ شده‌اند. مایکروسافت در این مدت موفق شده از محبوبیت سرویس‌های ابری تحت پروتکل SaaS بیشترین بهره را ببرد. در طول سه‌ماهه مذکور، مایکروسافت گزارش کرد که محصولات تجاری آفیس و خدمات ابری رشدی پنج درصدی از نظر درآمد داشته‌اند و در این میان آفیس ۳۶۵ نقشی ۴۷ درصدی داشته است. کاربران فعال ماهانه آفیس ۳۶۵ اکنون به بیش از ۸۵ میلیون نفر رسیده‌اند – یعنی ۳۷ درصد بیشتر از سال گذشته – و این موضوع رشد هشت درصدی کاربران آفیس و افزایش درآمد خدمات ابری را موجب شده است. خدمات دینامیک ابری (سرویس Dynamic) همچنان سازگاری بیشتری در میان کاربران داشته و اکثر مشتریان این شرکت به روش‌های CRM و ERP روی آورده‌اند، خدماتی که

شماره 46 گزارش ماه پرونده - گزارش‌ماه صفحه 43

مجری پروژه تدوین نقشه راه کلان داده‌ها:

از دسترسی غیرمجاز به داده‌های حیاتی جلوگیری می‌کنیم

از آبان سال ۹۵ پژوهشکده فناوری اطلاعات در پژوهشگاه ارتباطات و فناوری اطلاعات (مرکز تحقیقات مخابرات ایران)، پروژه‌ای برای تدوین نقشه راه کلان داده‌ها آغاز کرده است. برای آشنایی با جزئیات و روند این با دکتر محمد شهرام معین، دانشیار و معاون پژوهشکده فناوری اطلاعاتِ پژوهشگاه ارتباطات و فناوری اطلاعات و مجری این پروژه پروژه گفت‌وگویی انجام دادیم که در زیر می‌خوانید: چه ضرورتی برای انجام این پروژه وجود داشت؟ وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات به فناوری‌های نوین حوزه ICT توجه دارد و علاقه‌مند است از طریق پژوهشگاه ارتباطات و فناوری اطلاعات به عنوان مرکز اصلی پژوهشی در این وزارتخانه، ضمن شناخت ابعاد مختلف فناوری‌ها، نقش خود را در ایجاد اکوسیستم فناوری تعیین کند. بر این اساس و بنا بر درخواست وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات، در مورد موضوعاتی همچون کلان داده‌ها بررسی‌هایی آغاز و بودجه‌ای نیز برای این کار تخصیص داده شده است. یکی از اهداف کمی بخش آی‌سی‌تی در برنامه توسعه ششم کشور نیز رصد و پژوهش در حوزه‌های چهارگانه فناوری است که کلان داده‌ها یکی از این حوزه‌ها به شمار می‌رود. من به عنوان مجری در این پروژه همکاری می‌کنم. این پروژه چه زمان آغاز شد و الآن در چه مرحله‌ای قرار دارد؟ پروژه ما از آبان‌ماه

شماره 46 جهان پرونده - پیوست جهان صفحه 120

مایکروسافت سراغ برنامه‌های منبع باز می‌رود

واژه ممنوعه

شرکت مایکروسافت راه درازی را پیمود: ابتدا نرم‌افزارهای منبع باز را آزمایش کرد و نهایتاً هم آنها را پذیرفت – از پروژه‌های کوچک آزمایشی تا پذیرش کامل این رویکرد و نهایتاً اکنون که از بیش از ۱۰ هزار مهندس برنامه‌های منبع باز حمایت می‌کند. جف مک آفر، مدیر دفتر برنامه‌های منبع باز مایکروسافت و جف ویلکاکس، مهندس ارشد دفتر برنامه‌های منبع باز مایکروسافت، در مصاحبه‌ای بخشی از روند کارکردی این غول نرم‌افزاری را توصیف کردند که اکنون در آن تعداد زیادی از افراد نه تنها با برنامه‌های منبع باز سر و کار دارند بلکه به توسعه آن کمک می‌کنند. مک آفر می‌گوید اکنون ۱۰ هزار مهندس در بخش گیت هاب مایکروسافت حضور دارند و در عین حال این بخش دارای هفت هزار برنامه آرشیوی، هزار درخواست برای آزادسازی برنامه در سال و ۲۷ هزار ثبت کاربری برنامه است که مجموعاً منجر به رشدی دو برابری در هر سال از نظر میزان حضور در گیت هاب مایکروسافت می‌شود. به گفته ویلکاکس یکی از دلایلی که برنامه‌نویسان مایکروسافت به منبع باز بودن برنامه علاقه نشان می‌دهند، تسلط زیاد مدیرعامل این شرکت بر فناوری منبع باز است. او می‌گوید:«ساتیا نادلا (مدیرعامل مایکروسافت) آن‌قدر بر منبع باز تسلط دارد که همه احساس می‌کنند باید

شماره 46 گزارش ماه گزارش ماه صفحه 44

نقش داده‌های بزرگ در صنعت بانکداری

طی دهه‌های گذشته صنعت بانکداری در راه تکامل خود با فراز و نشیب‌هایی در اجرای عملیات و ارائه خدمات مواجه بوده است. با کمال تعجب، بسیاری از بانک‌ها در بهره‌برداری و استفاده صحیح و مناسب از اطلاعات موجود در پایگاه داده خودشان ناموفق بوده‌اند. این در حالی است که تقریباً همه بانک‌ها در فرایندهای خود مقادیر زیادی داده ایجاد و گاه هزینه‌های گزافی برای جمع‌آوری و نگهداری آنها صرف می‌کنند. برخی از کارشناسان صنعت بانکی رشد هفت برابری حجم موجود داده‌ها را تا سال ۲۰۲۰ برآورد می‌کنند. امروزه فناوری داده‌های بزرگ به عنوان راه‌حلی برای بهره‌برداری و استفاده این حجم از اطلاعات مطرح است. داده‌های بزرگ برای بانک‌ها چه مفهومی دارد؟ علت تعلل استراتژی‌های مدیریت داده و راه‌حل‌های ذخیره‌سازی داده به شکل رایج و سنتی در اجرای پروژه‌های داده‌های بزرگ چیست.طبق بررسی‌های انجام‌شده توسط واحد کسب و کار شرکت آی‌بی‌ام با همکاری یک از موسسات مطالعاتی تحقیقاتی اروپایی، عنوان شده است در ۶۳ درصد بانک‌ها مهارت در داده‌های بزرگ به عنوان یک مزیت رقابتی شناخته شده است. این در حالی است که ۹۱ درصد از آنها فاقد مهارت‌های کلیدی برای اجرای موثر این کار هستند و تنها سه درصد گزارش کرده‌اند که در سازمان خود زیرساخت بهره‌برداری از داده‌های بزرگ

شماره 46 جهان پرونده - پیوست جهان صفحه 123

جایگاه مایکروسافت در هوش مصنوعی و ابر

قمار بزرگ

پایان سال ۲۰۱۶ برای مایکروسافت با افزایش ۱۰ درصدی ارزش سهام این شرکت همراه بود. سهام شرکت امسال را هم خوب آغاز کرد و تاکنون پنج درصد رشد قیمت داشته است. در واقع این روند صعودی از سال ۲۰۱۳ آغاز شده و از آن زمان تاکنون همواره برای سرمایه‌گذاران سودآور بوده است. مایکروسافت گزارش سه‌ماهه دوم خود را در ماه ژانویه منتشر کرد. این شرکت درآمد دقیق هر سهم را ۸۳ سنت اعلام کرد که چهار سنت بیش از پیش‌بینی‌های سال گذشته بود. درآمد کل شرکت نیز ۲۶ میلیارد دلار بود که ۷۹۰ میلیون دلار بیش از پیش‌بینی کارشناسان شد. به‌علاوه این گزارش نشان‌دهنده چهار درصد رشد در مقایسه با سه درصد سقوط همین دوره در سال مالی گذشته است. بر اساس گزارش سایت marketsandmarkets.com بازار هوش مصنوعی تا سال ۲۰۲۲ به ۱۶/۰۶ میلیارد دلار خواهد رسید و این یعنی نرخ رشدی تقریباً تا ۶۳ درصد در هر سال. این شرکت با نگاهی مثبت حرکت‌های هوشمندانه‌ای برای رسیدن به سودی بزرگ در این روند انجام داده است. اخیراً این غول فناوری اقدام به خرید استارت‌آپ مالوبا (Maluuba) کرد که تمرکز آن بر فناوری پردازش زبان طبیعی بود. بر اساس جدیدترین گزارش گروه تحقیقاتی سینرژی (Synergy Research Group)، آمازون در بازار

شماره 46 جهان پرونده - پیوست جهان صفحه 123

درس‌های ابری که مایکروسافت به جهان یاد داد

از ویندوز تا آزوره

برنامهBuild powwow مایکروسافت نکات بسیار مهمی برای خریداران فناوری در بر دارد. سوال مهم این است که از این پروژه چه آموخته‌ایم. در این یادداشت کوتاه نگاهی به شش مساله اصلی می‌اندازیم که به ‌تازگی جریان‌ساز شده است. تاکید بر ارتباط بین دستگاه‌های مختلف مایکروسافت می‌داند که تلفن ‌همراه اهمیت زیادی دارد و مطمئن است که می‌تواند ویندوز را به دستگاه‌های آی‌فون اپل، اندروید و اینترنت اشیا وصل کند. ساتیا نادلا (Satia Nadella)، مدیرعامل فعلی مایکروسافت، در سخن‌های خود اشاره‌ای به کلمه تلفن همراه نداشته است، اما ده‌ها بار از mobility حرف زده است. نظر او این است: «هنگامی که می‌گویید می‌خواهید تجربه چنددستگاهی داشته باشید، امر مهم و منطقی داده و هوش مصنوعی است که به این نوع تجربه‌ها غنا می‌بخشد. در ‌واقع شما مشاهده می‌کنید و دقیقاً می‌دانید که امروز در حوزه ابر، مردم چه چیزهایی را با ابر امتحان می‌کنند، استفاده می‌کنند و… شما مردم، مکان‌ها، اشیا و حتی نوع استفاده از دوربین‌ها را می‌شناسید.» تغییر ویندوز ویندوز حتی اگر فقط ۵۰۰ میلیون کاربر داشته باشد یکی از بحث‌های مهم در پیش‌بینی آینده خواهد بود. جیسون پرلو می‌گوید ویندوز باید بمیرد، اما مایکروسافت در صورت نیاز راهی پیدا می‌کند که سیستم‌عامل هسته‌ای ویندوز را دوباره طراحی کند

شماره 46 جهان پرونده - پیوست جهان صفحه 124

با حضور ساتیا نادلا در مایکروسافت چه تغییراتی رخ داد

قلمرو دشمن

 نادلا سازمان و همچنین فرهنگ شرکت را متحول کرده است. مایکروسافت امروزه بیشتر یک سازمان یکپارچه عمودی است. تا یک دهه پیش قدم گذاشتن در مقر اصلی مایکروسافت نزدیک سیاتل مثل سفر به قلمرو دشمن بود. مدیران اجرایی خیلی با بازدیدکنندگان گرم نمی‌گرفتند و کلمات را روی آنها شلیک می‌کردند. اگر شعار مایکروسافت را به چالش می‌کشیدید، زبان بدن‌شان افکارشان را لو می‌داد و ظاهراً چیزی در دل می‌گفتند که گیتس زمانی اغلب به زبان می‌آورد:«این مضحک‌ترین چیزی است که تاکنون شنیده‌ام.» امروزه حال‌ و هوای کمپ مایکروسافت با بیش از یکصد ساختمان با گذشته تفاوت دارد. شمارش کلمات در ثانیه معنایش را تقریباً از دست داده است. افراد به سوالات انتقادی و حتی احمقانه با صبر و حوصله پاسخ می‌دهند. رئیس شرکت لحنی متفاوت و ملایم‌تر از گیتس و بالمر دارد. هر دو توصیف قبلی کاریکاتوری هستند، اما به نکته‌ای حقیقی اشاره می‌کنند: اینکه چطور بزرگ‌ترین شرکت نرم‌افزاری جهان از زمان ورود نادلا در اوایل ۲۰۱۴ تغییر کرده است. تا پیش از این همه ‌چیز در مایکروسافت در مورد ویندوز بود. ویندوز از آن زمان نقشی حمایتی در مایکروسافت ایفا کرد؛ در قلب مایکروسافت جدید، آزوره (Azure به معنای لاجوردی) که یک سرویس محاسبات ابری است قرار دارد. این

شماره 46 جهان پرونده - پیوست جهان صفحه 127

جدال همیشگی ویندوز و مک به کدام سمت می‌رود

رنسانس ویندوزی‌ها

کاربران ویندوز مایکروسافت برای چندین دهه بحثی دائمی با کاربران مک اپل بر سر برتری پلتفرم خودشان داشتند – جدالی که با رقابت آشکار میان بیل گیتس و استیو جابز آغاز شد. پس از مدتی شرایطی پایدار در این جدال برقرار شد و اپل جایگاه خود را به عنوان سازنده سخت‌افزارهای برتر طبقه متوسط یافت و مایکروسافت نیز به عنوان کامپیوترهای عامه به ویژه برای بازی و محیط کار شناخته شد. اپل راه را برای نصب ویندوز روی مک باز کرد و مایکروسافت نیز از فروش بالای مجموعه آفیس خود و خدمات مربوطه روی آی‌فون و آی‌پد سود کلانی برد. جبهه کامپیوتر آرام شد و رقابت به عرصه گوشی‌های هوشمند رسید. اما امروزه بعد از سال‌ها ثبات، بازار کامپیوتر در آستانه تغییر است. علاقه‌مندان سابق اپل، اکنون ویندوز را هم مد نظر قرار می‌دهند. سخت‌افزارهایی مانند مایکروسافت سرفیس استودیو، لپ‌تاپ‌های Eve V و تبلت‌های هیبریدی در کنار XPS شرکت دل، دوباره مردم را به کامپیوترها علاقه‌مند می‌کنند. دوره رنسانس بزرگ برای ویندوز در زمانه‌ای رسیده که علاقه‌مندان اپل احساس می‌کنند این شرکت در حال بازنگری در مک است. اوون ویلیامز در مقاله‌ای به نام «چرا مک را به نفع ویندوز کنار گذاشتم: اپل تسلیم شده است» همین مساله را مطرح

شماره 46 جهان پرونده - پیوست جهان صفحه 128

از ویندوز تا ایکس‌باکس: نقش پیشگامانه بیل ‌گیتس

رویای هر میز کار یک کامپیوتر

پرسش از نقشی که بیل ‌گیتس در صنعت محاسبات داشته است تا اندازه‌ای ساده می‌نماید. احتمالاً میلیون‌ها نفر معتقدند گیتس در چهار دهه گذشته همه ‌چیز این صنعت را تعریف کرده است. وب‌گردی در اینترنت اکسپلورر، ارائه محتوا با پاورپوینت یا نشستن پای ایکس‌باکس، همه و همه تجاربی هستند که از طریق حمایت‌های گیتس وارد زندگی ما شده‌اند. گیتس در سال ۲۰۱۴ آخرین گام خود برای فاصله‌ گرفتن از مایکروسافت را هم برداشت. مایکروسافت با بیان این مطلب که ساتیا نادلا، از کهنه‌سربازان مایکروسافت، قرار است مدیریت عاملی شرکت را بر عهده بگیرد اعلام کرد که گیتس از ریاست هیات ‌مدیره نیز کناره‌گیری خواهد کرد. گیتس مایکروسافت را در سال ۱۹۷۵، با مشارکت پاول آلن (Paul Allen) راه‌اندازی کرد و در سال ۲۰۰۰ مدیرعامل این شرکت شد. او قبل از اینکه از کار تمام‌وقت کناره بگیرد و سراغ امور خیریه (از طریق بنیاد بیل و ملیندا گیتس) برود، به مدت هشت سال تا سال ۲۰۰۸ در مایکروسافت خدمت کرد. گیتس با خروج از بزرگ‌ترین شرکت نرم‌افزاری جهان، از کار کناره‌گیری نکرد و گویی فعال‌تر هم شد. او تاکنون در نقش مشاور نادلا به کار خود ادامه داده است. همین مساله باعث شد در قلب نوآوری‌های فناورانه شرکت در رقابت با

شماره 46 جهان پرونده - پیوست جهان صفحه 129

مثل حکم اعدام

روایت داستانی که گیتس را جذب خیریه کرد بیل گیتس در سال ۲۰۱۴ از تلاش بابت فراهم آوردن اینترنت برای نقاط دوردست و در برخی کشورهای در حال توسعه انتقاد کرد. در حال حاضر ما می‌توانیم بفهمیم که احساس گیتس چه بوده است. او در آن زمان تاکید داشت که «کدام یک مهم‌تر است، اتصال به اینترنت یا واکسن مالاریا؟ اگر فکر می‌کنید اتصال به اینترنت امری کلیدی است، فوق‌العاده است. من این‌طور فکر نمی‌کنم». به نظر می‌رسد گیتس همیشه هم چنین افکاری نداشته است. در ‌واقع نگرش او هنگامی تغییر کرد که سعی داشت رایانه‌هایی را برای مناطق فقیرنشین آفریقا فراهم کند. او با دیدن شرایط زندگی در این مناطق در سال ۱۹۹۷، به این نتیجه رسید که چقدر این کار می‌تواند مسخره باشد. گیتس در مصاحبه با چارلی رز (Charlie Rose) داستان را این‌طور تعریف می‌کند: «خب ایده این بود که رایانه می‌تواند در ارتباط با مشکلاتی قرار گیرد که با آنها دست و پنجه نرم می‌کنند: غذای کافی، بهداشت و سلامت، برق، مکانی معقول برای زندگی کردن. مساله برای من روشن بود، عاشق کامپیوتر بودم و فکر کردم بچه‌ها نیز باید دسترسی داشته باشند، اما آنها باید ژنراتور می‌داشتند. ژنراتوری پیدا کردند و قرض گرفتند و زمانی

شماره 46 جهان پرونده - پیوست جهان صفحه 129

در بنیاد بیل و ملیندا گیتس چه می‌گذرد

شاید آنها بتوانند

داستان بزرگ‌ترین بنیاد خصوصی از آنجا آغاز می‌شود که یک زوج در مورد رنج و درد جهان در حال توسعه گزارشی می‌خوانند. شوهر گزارش را برای پدرش، ویلیام اچ گیتس، می‌فرستد و می‌نویسد:«شاید ما بتوانیم کاری انجام دهیم.» به این ترتیب اولین قدم تاسیس موسسه بیل و ملیندا گیتس (Bill and Melinda Gates Fondation) برداشته می‌شود. این زوج از ابتدای ماموریت انسان‌دوستانه خود در سال ۱۹۹۷ قدمی بزرگ برای توسعه و ارتقای زندگی فقیرترین کشورهای جهان برداشته‌اند. این بنیاد با ۵/۴۳ میلیارد دلار راه‌اندازی شده است و هر ساله بیش از سه میلیارد دلار از طرف افراد مختلف به آن اهدا می‌شود (۹/۳ میلیارد دلار در سال ۲۰۱۴). تمرکز بنیاد بر کمتر کردن فاصله سلامت و بهداشت بین کشورهای مرفه و فقیر بوده است و در سطح گسترده برای این هدف مبارزه می‌کند. در میان این اهدف، ریشه‌کن کردن مالاریا، فلج اطفال، کنترل گسترش سل و ایدز قرار دارد. وارن بافت (Warren Buffet) با حدود ۳۰ میلیارد پوند سرمایه‌گذاری در سال ۲۰۰۶ متولی بنیاد شد. بیل گیتس در سال ۲۰۰۶ مدیر ارشد نرم‌افزار مایکروسافت بود که استعفا داد و بیشتر بر روند کاری بنیاد تمرکز کرد. در مجموع حدود ۹/۳۲ میلیارد دلار وقف برنامه‌های بهداشتی و سلامت در سراسر جهان

شماره 46 جهان پرونده - پیوست جهان صفحه 130

بیل گیتس از آموزش می‌گوید:

«می‌توانیم قدم‌های بزرگی برداریم»

آیا بیل ‌گیتس ناجی آموزش عمومی آمریکاست یا میلیاردری ایده‌آل است که باید به مسائل ساده نظیر فلج اطفال بپردازد؟ هر دو نظر طرفداران خود را دارند. ملکوم گلدول در داستان قهرمانانه خود در کتاب Outliers از گیتس جوان می‌نویسد که ۱۰ هزار ساعت از عمر خود را در آزمایشگاه‌های کامپیوتری سپری می‌کند تا مهارت‌هایی به دست آورد که یکی از مهم‌ترین شرکت‌های فناوری را خلق کرد. لئونی هیمسان، فعال اجتماعی که با گروه Class Size Matters (اندازه کلاس مهم است) کار می‌کند، نظری مخالف دارد و به عنوان حامی بی‌چون و چرای آموزش استاندارد، پرچمدار خصوصی‌سازی مدارس و دشمن قسم‌خورده اتحادیه معلمان می‌گوید:«نباید زیاده‌روی کنیم و بگذاریم بیل گیتس تصمیم بگیرد که با فرزندان خود چگونه باید رفتار کنیم و آموزش آنها چگونه باید باشد. اگر قرار باشد قدرتمندترین و ثروتمندترین مرد آمریکا در مورد منافع ما تصمیم بگیرد، حقوق والدین بی‌معنا خواهد بود.» هر دو نظر مذکور اغراق‌شده هستند. گفت‌وگوی فست‌کمپانی (Fast Company) با گیتس تصویری دقیق‌تر ارائه می‌دهد. احساسات و شوق او در زمینه آموزش در اثر تمایلات تکنوکراتی تعدیل می‌شود. او در ابتدای این گفت‌وگو کم‌حرف بود، اما به سرعت گرم گرفت و لبخند زد. گیتس با طعنه می‌گوید:«در بودجه ۶۰۰ میلیارد دلار در سال گیر

شماره 46 جهان پرونده - پیوست جهان صفحه 132

نگاهی به نظرات مک‌گوی در مورد موسسه‌های خیریه

هیچ چیز مجانی نیست

بیل گیتس، میلیاردر مایکروسافت، در نیمه راه تغییر و تحول خود از حوزه انحصاری نرم‌افزار به شگفت‌انگیزترین نیکوکار جهان تبدیل شد. او طی یک سخنرانی دبیرستان‌های آمریکایی را «منسوخ» خواند. بنیاد خیریه بسیار ثروتمندش، حدود دو میلیارد دلار برای مدرسه‌های کوچک با حدود ۸۰۰ هزار دانش‌آموز سرمایه‌گذاری کرده‌ است. اما بعد از چند سال در سال ۲۰۰۸ بودجه به طور ناگهانی متوقف شد. برخی مدرسه‌ها تعطیل شدند. گیتس سه سال بعد در یکی از مصاحبه‌های به‌دقت تنظیم‌شده توضیح می‌دهد:«تاثیر کلی مداخله، به‌ویژه میزانی که به آن خیلی اهمیت می‌دهیم-اگر دانش‌آموزان به دانشگاه بروند- چندان بزرگ و قابل توجه نبوده است، بنابراین ما در این مسیر اشتباه کرده بودیم…» ترکیبی از آرمان‌گرایی و اصطلاحات سرد صنفی خشک که تاکیدش بر نتایج خیریه است و باید منجر به نتایج چشمگیر شود. حسی که القا می‌شود بیل گیتسی است که نقش بزرگی را بازی می‌کند. نقل قول بالا در کتاب No Such Thing as a Free Gift: The Gates Foundation and the Price of Philanthropy نوشته لیزنی مک‌گوی (Lisney McGoey) آمده است. او مشاور سابق سازمان بهداشت جهانی و استاد دانشگاه اسکس (Essex) است و در این کتاب بر مساله انسان‌دوستی تمرکز کرده و برخی از ویژگی‌های آن را برشمرده است. به نظر

شماره 46 جهان پرونده - پیوست جهان صفحه 134

گفت‌وگو با بیل گیتس در زمینه انرژی

این همه کم‌توجهی عجیب است

ثروتمندترین مرد دنیا و همسرش هر سال نامه سرگشاده‌ای در مورد فرصت‌های «بنیاد بیل و ملیندا گیتس» منتشر می‌کنند؛ این بنیاد بزرگ‌ترین بنیاد بشردوستانه جهان است. سال پیش موضوع نامه سرگشاده، نابرابری بود. امسال با الهام از سوال دانش‌آموزان دبیرستانی مبنی بر اینکه «دوست داری چه قدرت خارق‌العاده‌ای داشته باشی»، نامه‌های جداگانه برای دانش‌آموزان نوشتند و حاشیه نامه‌ها را نیز با یادداشت‌های جذاب پر کردند. ملیندا جواب داد:«زمان بیشتر!» و در مورد شناخت، بازتوزیع و کاهش کار بدون درآمد زنان، به ویژه در کشورهای فقیر، توضیح داد. بیل نوشت:«انرژی بیشتر!» و در مورد چالش تغییر آب و هوا و ضرورت توسعه آنچه «معجزه‌ انرژی» خواند توضیح داد. منظور گیتس از «معجزه» هدایای غیرمترقبه نیست که ناگهان پدیدار شود، بلکه پیشرفت‌های فناوری است که «نتیجه تحقیقات و توسعه و همچنین ظرفیت انسان برای نورآوری» است؛ مانند کامپیوتر شخصی، اینترنت و واکسن فلج اطفال. وی از دانش‌آموزان خواست «در دروس ریاضی و علوم، سخت‌کوشی بیشتری به خرج دهند»، زیرا دنیا به «ایده‌های خلاقانه که چالش انرژی را حل خواهد کرد» نیاز دارد. علت خوشحالی گیتس این است که طبق ادعای او، معادله‌ای به دست آورده است (البته شبیه معادله‌ای دیگر به نام هویت کایا است) که مجموع انتشار گاز کربن دی‌ اکسید

شماره 42 خدمت و تجارت پرونده - خدمت و تجارت صفحه ۷۷

آمار نه‌چندان خوشایند

مروری بر گزارش‌های بین‌المللی در زمینه خدمات الکترونیکی و سرویس‌های الکترونیکی مختلف نشان می‌دهد ایران در وضعیت مناسبی قرار ندارد. در تمامی این گزارش‌ها، گزارش بین‌المللی در زمینه اقتصاد الکترونیکی یا دولت‌ الکترونیکی و تجارت الکترونیکی ایران، تقریباً با کشورهایی با درآمدهای پایین و توسعه‌نیافته رقابت می‌کند و وضعیتش قابل قیاس با کشورهای با درآمد متوسط یا بالا نیست. این در حالی است که همواره طی یک دهه گذشته تلاش شده وضعیت زیرساخت ارتباطی کشور بهبود یابد و سرویس‌های دولتی بر بستر الکترونیکی ارائه شوند، با این وجود به نظر می‌رسد این تلاش در مقایسه با فعالیت‌هایی که از سوی کشورهای دیگر صورت گرفته کافی نبوده است. بررسی گزارش‌های بین‌المللی این مزیت را دارد که جایگاه خود را در میان کشورهای منطقه دریابیم. هرچند بسیاری از مسئولان اعلام می‌کنند نباید به این گزارش‌ها اعتماد کرد، چرا که اطلاعاتی که از ایران می‌گیرند چندان موثق نیست. البته همین گفته نیز نشان می‌دهد برای رسیدن به سطح استانداردهای جهانی باید بیش از پیش تلاش کنیم.

شماره 41 خدمت و تجارت پرونده - خدمت و تجارت صفحه 77

نوسازی اصناف چگونه اجرایی می‌شود

رنج عبثی می‌کشد این قافله با هیچ*

سه میلیون واحد صنفی کشور با حداقل سرمایه ۶۰۰ میلیون تومان بدون احتساب ارزش ملک، تقریباً برای چهار میلیون و ۱۵۰ هزار نفر اشتغال ایجاد کرده و سهم صادراتی‌اش به صورت مستقیم و غیرمستقیم سالانه ۵۰۰ میلیون دلار برآورد شده و سهم ارزآوری‌اش به مبلغ دو میلیارد دلار می‌رسد که از این میزان ۵۰۰ میلیون دلار به بخش صادارت و یک و نیم میلیارد دلار به حوزه گردشگری اختصاص دارد. این آمار که از سوی مرکز اصناف و بازرگانان کشور اعلام شده است مشخص می‌کند کمترین تغییر و نوآوری در این بخش می‌تواند موجب جهش اقتصادی و قدرت گرفتن بیشتر این بخش شود.یک دهه پیش هنوز اصناف و واحدهای صنفی به بازارهای نوظهور عادت نکرده بودند و آنها را پدیده‌های جدی‌ای تلقی نمی‌کردند اما گذشت این دوره زمانی و تحول و توسعه‌ای که فناوری اطلاعات در این دوره زمانی پیدا کرد موجب شد واحدهای صنفی و اتاق‌های اصناف دریابند که اگر می‌خواهند همچنان سهم بزرگی از اقتصاد کشور در اختیارشان باشد باید خود را با مسیر فناوری اطلاعات و ارتباطات همسو کنند و نه‌تنها با آن و به‌کارگیری آن مبارزه کنند و در برابر به‌ کار گرفتن آن از خود مقاومت نشان دهند، بلکه سعی کنند از قابلیت‌های آن در

شماره 40 خدمت و تجارت پرونده - خدمت و تجارت صفحه 76

امنیت شبکه بانکی کشور، دغدغه همزمان مردم و مسئولان

«کاشف» امنیت به دل بانک‌ها ننشست

کاشف یکی از زیرمجموعه‌های بانک مرکزی است که آمده تا امنیت شبکه بانکی کشور را تامین کند. نزدیک به سه سال از تاسیس کاشف می‌گذرد با این حال هنوز هم این شرکت نامی ناشناخته در اذهان عمومی است و یکی از دلایل اصلی آن نبود مرجعی مشخص برای تامین مالی این مجموعه است. ناشناخته ماندن کاشف در جامعه سبب شده مردم نتوانند آنچنان که باید به امنیت سیستم بانکی کشور مطمئن باشند و با انتشار هر خبری درباره اختلال در سیستم مالی یکی از بانک‌ها هراس در دل مردم می‌نشیند و فکر خارج کردن سپرده‌ها از بانک‌ها قوت می‌گیرد. ایجاد کمیته امنیت در بانک‌ها یکی از راه‌حل‌های تامین امنیت شبکه بانکی است؛ راه‌حلی که در حال حاضر تنها به صورت یک پیشنهاد به بانک‌ها ارائه شده و هنوز الزام قانونی برای آن وجود ندارد. به نظر می‌رسد کاشف نه‌تنها در ذهن ناشناخته است که سیستم بانکی کشور نیز آن‌طور که شایسته است به رشد این شرکت کمک نمی‌کند و هنوز فرهنگ «همه کارها را خودمان انجام می‌دهیم» در نظام بانکی کشور جاری است.امنیت شبکه بانکی واژه‌ای است که ‌همزمان با رونق گرفتن بانکداری الکترونیکی در جامعه مطرح شده و علاوه بر مسئولان، ذهن مردم عادی را نیز درگیر کرده است.

شماره 42 گزارش ماه پرونده - گزارش‌ماه صفحه 29

پارک‌های علم و فناوری، دو دهه پس از تاسیس چه مشکلاتی را حل کرده‌اند

سرزمین هیچکس

حدود نیم قرن از تاسیس اولین پارک‌های علم و فناوری در جهان می‌گذرد و مانند بسیاری از پدیده‌های وارداتی، این مراکز در ایران عمری کمتر از مراکز دیگر نقاط دنیا دارند. با این وجود، افزایش تعداد این پارک‌ها در همین زمان اندک، چشمگیر بوده است. اکنون که نزدیک به دو دهه از ارائه طرح اولیه ایجاد چنین مراکزی می‌گذرد، شاید زمان خوبی باشد برای پرسیدن این سوال که پارک‌های علم و فناوری،‌مشکلات چه کسانی را حل کرده‌اند یا به بیان دیگر،‌چه مشکلاتی را حل کرده‌اند. آیا رابطه صنعت و دانشگاه را تقویت کرده‌اند یا بر تولیدات دانش‌بنیان کشور افزوده‌اند؟ مشکل بیکاری تحصیل‌کرده‌ها را حل کرده‌اند یا آزمایشگاهی مطمئن برای آزمون و خطای جوانان بوده‌اند؟ اولین‌ها قانونی شدند اسناد نشان می‌دهند برای اولین بار در ایران، شرکت سهامی ذوب آهن اصفهان ایده تشکیل یک شهرک علمی و تحقیقاتی را مطرح کرد. سال ۷۱ پیشنهاد تاسیس چنین مرکزی داده شد و پیگیری کلیت کار به معاونت پژوهشی دانشگاه صنعتی اصفهان واگذار و در همین سال موضوع در شورای پژوهش‌های علمی کشور تصویب شد.در سال ۱۳۷۲ با تشکیل هیات امنا، عملیات اجرایی شهرک آغاز و در سال ۱۳۷۵ اساسنامه آن در شورای عالی انقلاب فرهنگی تصویب شد. در سال ۱۳۷۸، عملیات اجرایی ساخت

میثم قاسمیدبیر ویژه‌نامه‌ها
شماره 39 خدمت و تجارت پرونده - خدمت و تجارت صفحه 81

آخرین دستورالعمل

آخرین دستورالعمل اجرایی کارت مرابحه اواسط ماه‌ گذشته در شرایطی ابلاغ شد که مدیران بخش‌های مختلف بانک مرکزی برنامه‌ریزی جدید برای صدور کارت اعتباری را از الزامات این بانک و یکی از موجبات رونق بخش اقتصادی کشور می‌دانستند. این دستورالعمل که در ۳۸ ماده و ۵ تبصره آخرین روز مردادماه در کمیسیون مقررات و نظارت موسسات اعتباری بانک مرکزی به تصویب رسید، قرار است امکان خرید اعتباری را برای متقاضیان این نوع خرید فراهم کند؛ امکانی که تاکنون شهروندان ایرانی از آن بهره کاملی نبرده‌اند.طبق این مصوبه موسسه اعتباری مکلف است در چارچوب مفاد این دستورالعمل، اموال یا خدمات مورد تقضای مشتری را از پذیرنده کارت خریداری و در قالب مرابحه به مشتری واگذار کند. سقف اعتبار تخصیص‌یافته به این کارت اعتباری ۵۰ میلیون تومان است که بانک‌ها می‌توانند این کارت‌ها را در قالب ۱۰ ، ۳۰ و ۵۰ میلیون تومانی در اختیار مشتریان بانک‌ها قرار دهند. طبق پیش‌بینی‌های صورت‌گرفته امکان واریز وجه به این کارت‌ها وجود دارد و در این صورت اولویت مصرف موجودی کارت اعتباری جهت خرید اموال و خدمات، با وجوه واریزی است. در صورتی که مشتری بابت استفاده از کارت اعتباری دارای بدهی باشد، موسسه اعتباری می‌تواند وجوه واریزی را جهت تسویه بدهی او برداشت کند.مجموعه

مهرک محمودیدبیر تحریریه
شماره 37 خدمت و تجارت پرونده - خدمت و تجارت صفحه 79

هویت مجازی افراد چگونه تعریف می‌شود

وقتی چهره‌ای ندارم

وقتی جلو بانک کیفم را زدند و شناسنامه‌ام را همراه خودشان بردند وحشتم برای گم کردن آن به حقیقت تبدیل شد، مخصوصاً اینکه کمتر از سه ماه به برگزاری کنکور باقی مانده بود. تازه ۱۸ سالم تمام شده بود و شناسنامه‌ام را عکس‌دار کرده بودم. عاشق این بودم که حساب بانکی باز کنم و برخی از فعالیت‌هایم را با هویت خودم انجام دهم. از همین رو همیشه شناسنامه‌ام همراهم بود. هنوز گواهینامه نگرفته بودم و کارت شناسایی‌ام همان شناسنامه بود. هر چند کارت دانش‌آموزی هم داشتم اما هیچ‌ کس آن را به رسمیت نمی‌شناخت و باید همیشه شناسنامه‌ام همراهم می‌بود. در آن زمان هنوز کارت ملی فراگیر نشده بود. شناسنامه و گواهینامه حرف اول و آخر را در شناسایی افراد و تشخیص هویت می‌زد. برای اینکه وارد مکانی شوید یا باید شناسنامه خود را ارائه می‌دادید یا گواهینامه. البته کارت پایان خدمت آقایان نیز قابل پذیرش بود. صدور شناسنامه المثنی تقریباً سه ماه زمان برد و در این مدت گواهینامه خود را گرفتم و به ‌جای بردن شناسنامه گواهینامه همراهم بود. البته ترس گم کردن آن نیز با توجه به تجربه گذشته بزرگ‌تر شده بود و همین امر موجب شد عکس گواهینامه‌ام به ‌جای اصل آن همراهم باشد که در

مهرک محمودیدبیر تحریریه
شماره 43 جهان پرونده - پیوست جهان صفحه 123

نبض فناوری جهان در گذر از مرز سال میلادی چگونه می‌زند

از درز اطلاعات تا انفجار

سرانجام سالی که در آن شاهد جنگ‌های سایبری، هک گسترده، درز اطلاعات حساب‌های کاربری یاهو و غیره، انفجار باتری تلفن همراه بودیم، به پایان رسید. سالی که هکینگ حتی در کار سیاست‌مداران بزرگ هم وارد عمل شد و آنها را دستپاچه کرد. سالی که نشان داد جنگ سایبری شوخی نیست و می‌تواند همه چیز را در دنیای سیاست تغییر دهد. از روسیه گرفته تا آمریکا و اروپا همه و همه درگیر جنگی بودند و هستند که در حوزه مجازی صورت می‌گیرد. راب گایدری معتقد است زمانی که به پایان سال ۲۰۱۷ رسیدیم، برمی‌گردیم و با نگاهی به پشت سرمان متوجه می‌شویم که بزرگ‌ترین حملات سایبری سال ۲۰۱۶ آن‌قدرها هم بد نبوده‌اند. وی می‌گوید: «اگر اقدامی مناسب در این زمینه صورت نگیرد، بدون شک اوضاع بدتر از قبل خواهد شد. بدین ‌ترتیب مردم عادی، که از طریق اینترنت تجارت یا کسب‌ و‌ کاری برای خود به راه انداخته‌اند، باید هزینه این حملات سایبری و عملیات‌ هکری را بپردازند. درست همانند آن دورانی که کسانی که خواهان تجارت و حمل‌ و‌ نقل کالاها از طریق دریا بودند، باید هزینه آن، یعنی مواجه‌ شدن با دزدان دریایی، را می‌پرداختند.» به این ترتیب، امنیت یکی از روندهای مهم فناوری در سال ۲۰۱۷ خواهد بود.

شماره 41 گزارش ماه پرونده - گزارش‌ماه صفحه 29

نگاهی به بزرگ‌ترین سرمایه‌گذاری‌های خارجی در صنعت ICT ایران

یا حلال کن یا برو

شرکت‌های خارجی و هیات‌های تجاری با سر و صدای فراوان می‌آیند و می‌روند. سرمایه‌گذارها در حال بررسی وضعیت بازار ایران و سبک سنگین کردن شرایط پسابرجام هستند. هنوز خیلی‌ها نمی‌دانند تا کجا می‌توانند در این بازار پیش بروند و با تحریم‌های آمریکا روبه‌رو نشوند. به خصوص اکنون که فرمان سیاست در ایالات متحده در جهتی عکس هشت سال گذشته می‌چرخد. با همه این سر و صداها، آنچه به صورت مشخص اتفاق افتاده و می‌توان اندازه‌گیری کرد، هنوز تا رسیدن به ایده‌آل‌ها فاصله‌ای زیاد دارد.ارقامی که در مورد سرمایه‌گذاری خارجی در ایران پس از برجام اعلام می‌شوند، معمولاً بیشتر در صنایعی مانند نفت و گاز هستند و صنعت ICT هنوز نتوانسته است ارقام بزرگی را به خود اختصاص دهد. تجربیات قبلی در زمینه سرمایه‌گذاری روی پروژه‌های فناوری اطلاعات و ارتباطات ایران، عموماً یک نکته مهم دارند که لابه‌لای اعداد و ارقام گم می‌شود و آن، طرف ایرانی پروژه است. بزرگ‌ترین سرمایه‌گذاری با حلال‌سازان در حالی که سال‌ها از آغاز به کار اپراتور دوم تلفن همراه ایران می‌گذرد، مدیران دو سهامدار ایرانی این شرکت، هنوز هم معتقدند پروژه ایرانسل، بزرگ‌ترین سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی پس از انقلاب (و شاید تمام تاریخ ایران) است. امروز افراد بسیاری هستند که مدعی‌اند MTN را آنها به

میثم قاسمیدبیر ویژه‌نامه‌ها
شماره 35 خدمت و تجارت پرونده - خدمت و تجارت صفحه 79

جدال دستگاه‌ها بر سر شفافیت مالی بانک‌ها

بانک‌ها لبه تیغ شفافیت ایستاده‌اند

بحث بر سر میزان شفافیت مالی بانک‌های کشور مدتی است در میان دستگاه‌های مختلف مطرح شده است. مرکز پژوهش‌های مجلس گزارشی منتشر کرده که بر اساس آن بیش از ۵۰ درصد بانک‌های کشور شفافیت مالی لازم را ندارند و به همین دلیل نتیجه گرفته که سطح شفافیت مالی در میان بانک‌های کشور بسیار پایین است. اما مسئولان بانک مرکزی این گزارش را تایید نمی‌کنند و می‌گویند معیار و ملاکی که برای ارزیابی بانک‌ها در این گزارش به کار گرفته شده مشخص نیست و به همین دلیل نیز قابل استناد نیست.شفافیت مالی، هزینه‌های معاملاتی را کاهش می‌دهد و موجب بهبود روابط اقتصادی می‌شود. یکی از حوزه‌های مهم در شفافیت، شفافیت در حوزه بانکی است. امروزه بانک‌ها یکی از اصلی‌ترین ارکان اقتصادی هر کشوری محسوب می‌شوند. حفظ سلامت و ثبات بانک‌ها و نقش مهم آنها در هدایت اقتصاد کشور نیازمند شفافیت مناسب در بانک‌هاست. به همین دلیل نیز مقام‌های قانونگذار و ناظر در بسیاری کشورها، از مدت‌ها پیش با تصویب مقررات مختلف در صدد تحقق هر چه بیشتر این امر بودند. یکی از بخشنامه‌هایی که در این زمینه در ایران تصویب شده، بخشنامه سال ۱۳۹۳ شورای پول و اعتبار بانک مرکزی است که در آن از بانک‌های خصوصی و چهار موسسه مالی

شماره 34 خدمت و تجارت پرونده - خدمت و تجارت صفحه 79

چرا برخی می‌گویند سوئیفت همچنان بسته است

چشمان کاملاً بسته

در تمامی دوره‌های ریاست‌جمهوری رسانه‌های عمومی معمولاً به دو دسته تقسیم می‌شوند: منتقدان و طرفداران. هر کدام از این رسانه‌ها نیز به فراخور موضوع مورد بحث سعی در اثبات نظر خود دارند. برخی موافق نظر دولت و برخی دیگر مخالف نظر دولت. هرچند تا پیش از این تضاد آرای طرفداران و منتقدان بیشتر در مسائل سیاسی نمایان بود اما این بار موضوعی اقتصادی تبدیل به موضوعی سیاسی شد و تمام مخالفت‌‌ها در آن موضوع بازنمایی. این بار سوئیفت مرغ عزا و عروسی شد. موضوعی تخصصی که درک اثبات اتصال یا عدم اتصال آن برای مردم چندان ساده نیست. البته موضوع اصلی سوئیفت نبود اما «هرچه فریاد بود بر سر سوئیفت کشیده شد». موضوع اصلی برجام بود.برای برخی از رسانه‌ها موفقیت دولت در مذاکرات هسته‌ای و اجرایی شدن برنامه برجام خوشایند نبود و سعی کردند به‌ گونه‌ای آن را بی‌اثر نشان دهند؛ چه چیزی در این میان در دسترس‌تر از سوئیفت؟ همین امر موجب شد موضوعی تخصصی تبدیل به موضوعی شود که تمامی مردم از آن سخن می‌گویند و در مورد آن موضع‌گیری می‌کنند. خبری که هرچند ابتدا خوشایند بود و تمام فعالان اقتصادی و تجاری از انتشار آن اظهار خوشحالی کردند اما پس از انتشار اخبار ضد و نقیض در

مهرک محمودیدبیر تحریریه
شماره 40 گزارش ماه پرونده - گزارش‌ماه صفحه 31

ایران چگونه به گردنه پنجم ارتباطی خواهد پیوست

اندک اندک جمع نسلان می‌رسد

«برنامه‌ریزی برای ورود نسل پنجم موبایل به ایران تا شش ماه آینده انجام شده است.» این اظهارات محمد خوانساری رئیس پژوهشگاه ارتباطات و فناوری اطلاعات در دی‌ماه ۹۳ بود که باعث شد همه به اشتباه گمان کنند تا شش ماه دیگر یعنی خرداد ۹۴ فناوری ۵G به ایران می‌آید. چشم‌ها به انتظار تماشای معجزه‌ای نشست که قرار بود ارتباطات موبایلی کشور را دگرگون سازد. شش ماه بعد از چنین وعده‌ای، خوانساری این بار با برآورد نسبتاً واقع‌بینانه‌تری، برنامه‌ریزی برای عملیاتی‌سازی پروژه نسل پنجم موبایل را پنج‌ساله عنوان کرد و گفت:«تا ۱۰ سال آینده این فناوری در ایران ۱۰۰ درصد استفاده می‌شود.» با گذشت نزدیک به دو سال از وعده‌ای که رئیس پژوهشگاه ارتباطات و فناوری اطلاعات داده بود بالاخره اوایل مهر امسال بود که هر چند به صورت آزمایشی اما کمی ملموس‌تر و از نزدیک، ۵G رویت شد. اپراتور دوم موبایل با جنجال زیادی در حضور وزیر ارتباطات از پروژه آزمایشی ۵G خود رونمایی کرد. پیش از آن اغلب اقداماتی که برای توسعه نسل ۵ در کشور انجام شده، در حوزه امکان‌سنجی، تحقیق و پژوهش، برگزاری کارگاه آموزشی و همایش بوده است؛ اقداماتی که خروجی آنها به گفته محمود واعظی وزیر ارتباطات قرار نیست (مانند آنچه شرکت‌های بزرگ دنیا می‌کنند)

شماره 42 جهان پرونده - پیوست جهان صفحه 119

پیوست جهان روند کاربرد فناوری در صنعت فیلمسازی را بررسی می‌کند

مسیریابی سینما با قطب‌نمای فناوری

تجربه یک دهه گذشته نشان داده است در مسابقه درگیرانه فناوری و سبک‌های سنتی زندگی، این فناوری بوده که معمولاً بازی را در دست داشته و در بسیاری از موارد پیروز از زمین بیرون آمده است. از شغل گرفته تا گذراندن وقت‌های آزاد، از نوع ارتباط اجتماعی گرفته تا فعالیت‌های ورزشی، و از آموزش و تحصیلات گرفته تا سرگرمی و از رسانه تا هنر، همه و همه حوزه‌هایی هستند که فناوری، ساختار و تعریف آنها را متحول کرده است. دگرگونی در فرم و محتوای سرگرمی‌هایی مانند بازی کردن، مطالعه و خواندن حاکی از تاثیری عمیق بر این بخش از سبک زندگی است. در این میان سینما به عنوان یکی از چندوجهی‌ترین مقوله‌ها که یک پایش در هنر است و پای دیگرش در صنعت، و از طرف دیگر یگ سرگرمی پرطرفدار به حساب می‌آید، بی‌تردید از کاربردهای فناورانه بی‌نصیب نمانده است. فیلمسازی با مویابل یا دوربین‌های دیجیتال در دسترس، به‌کارگیری نرم‌افزارهای هوشمند در گرافیک کامپیوتری و استفاده از پهپاد و بسیاری از تجهیزات نو در فیلمبرداری، فقط نمونه‌های اندکی از کاربردهای فناوری در فاز تولید صنعت فیلمسازی به شمار می‌روند. از سوی دیگر تکنولوژی‌های نوین نمایش و البته استفاده از اپلیکیشن‌های مبتنی بر ابر جهت استریم تولیدات سینمایی، سبک جدیدی در

حمیدرضا نیکدلدبیر پیوست جهان
شماره 32 خدمت و تجارت پرونده - خدمت و تجارت صفحه 71

آیا سرانجام ایرانیان کارت اعتباری خواهند داشت

دو طرح با یک هدف

تلاش‌های بانک مرکزی برای ثمر رساندن طرح کارت اعتباری در ایران دوباره آغاز شده است. طرحی که قدمت آن حداقل به یک دهه پیش بازمی‌گردد اما مسئولان بانک مرکزی هرچه کرده‌اند تا آن را به نتیجه برسانند، کمتر توفیق یافته‌اند. رابطه معکوس کوشش‌های بانک مرکزی و نتیجه، شاید بیش از هر چیز به فرهنگ حاکم بر جامعه بازمی‌گردد؛ موضوعی که مردم، بانک‌ها و فروشندگان را شامل می‌شود. در به نتیجه نرسیدن طرح‌های کارت اعتباری خرید در ایران هر بار دلایل مختلفی به میان آمده است؛ از موضوعات شرعی گرفته تا سود بانک‌ها و آشنایی مردم، اما به نظر می‌رسد در توافقی نانوشته، همه گروه‌ها هم‌نظر شده‌اند که بهتر است تمام خریدها نقد انجام شود و در مقابل، اندوخته‌های مردم نزد بانک‌ها بماند یا صرف بنگاه‌داری آنان شود یا به طرح‌های بزرگ و سود بالا تخصیص یابد. اما این بار بانک مرکزی تلاش دارد با استفاده از رکود اقتصادی موجود یک بار برای همیشه تابوکارت اعتباری در ایران را بشکند و آن را دورن جیب مردم جا دهد. طرح خرید کالای ایرانی که پس از کش و قوس‌های فراوان این روزها به مرحله اجرا رسیده، بهانه‌ای است برای شکستن تابو کارت اعتباری و در کنار آن بانک مرکزی می‌کوشد با همکاری

میثم قاسمیدبیر ویژه‌نامه‌ها
شماره 38 گزارش ماه پرونده - گزارش‌ماه صفحه 31

چه شد که سیب آماج تیر شد

خانواده قاچاق‌شدنی‌ها

کرکره‌های فروشگاه تا نیمه باز و چراغ‌هایش روشن است. چند تکه لوازم جانبی موبایل این سو و آن سو رها شده. این منظره یکی از فروشگاه‌های شرکتی است که از سال ۹۳ ادعا کرده بود نمایندگی قانونی اپل است و از وزارت صنعت، معدن و تجارت نیز مجوز دارد؛ ادعایی که آن روزها سر و صدای زیادی هم به پا کرد اما با برخورد خاصی مواجه نشد. حالا بعد از آمدن ماموران پلیس، بیشتر از آنکه پلمب‌ شده به نظر رسد گویی در شبیخونی تاراج‌شده و در میان ویترین‌های پرزرق و برق و هیاهوی همیشگی بازار چارسو، سوت‌ و ‌کور بودن آن از دور خودنمایی می‌کند. از سر کنجکاوی سری به داخل آن خم می‌کنم تا شاید کسی را پیدا کنم. چهار نفر کمی دورتر از ورودی فروشگاه با چهره‌هایی پکر گرم صحبت هستند. مصرانه از یکی از آنها می‌خواهم سوالی بپرسم که سریع می‌گوید تعطیلیم و شنبه باز می‌کنیم، اگر گوشی می‌خواهید به واحدهای طبقه بالا سر بزنید. به طبقه دوم که می‌رسم یکی دیگر از فروشگاه‌های پلمب‌شده درست سمت راستم ظاهر می‌شود. وضعیت آن هم چندان چنگی به دل نمی‌زند. قفسه‌هایش خالی است و درهایش بسته. از واحدهای کناری‌اش به هوای قیمت کردن گوشی از اوضاع و احوال

میثم قاسمیدبیر ویژه‌نامه‌ها
شماره 31 خدمت و تجارت پرونده - خدمت و تجارت صفحه 79

نگاهی به مزایا و معایب استاندارد EMV

کالایی گران به نام امنیت

سال ۸۳ بانک مرکزی با اعلام نیاز به استفاده از کارت هوشمند با تبعیت از استاندارد EMV و مطابقت با برنامه کاربردی VSDC از بانک‌ها خواست برنامه مهاجرت خود به کارت هوشمند را اعلام کنند. اما هیچ کس این دستورالعمل بانک مرکزی را جدی نگرفت و برنامه‌ای برای پیاده‌سازی استاندارد جدید طراحی نشد و همچنان بانک‌ها به صدور کارت‌های مغناطیسی خود ادامه دادند. پروژه EMV به دلایل متعددی همچون گران بودن، نبود زیرساخت‌های مناسب، مشکلات و آسیب‌های استفاده از EMV در کشور محقق نشد؛ پروژه‌ای که به دلیل فضای پساتحریم و اتصال به شبکه جهانی پرداخت از دید بانک مرکزی و بسیاری از صاحب‌نظران ضروری است و باید مقدمات لازم برای اجرایی کردن و پیاده‌سازی آن در کشور هر چه سریع‌تر فراهم شود. هر چند به باور برخی نیز اجرای آن تنها بر چرخه کارت‌های بین‌المللی ضروری است و نیازی به پیاده‌سازی آن روی چرخه کارت‌های داخلی نمی‌دانند. عده‌ای دیگر هم به دلیل فراهم نبودن شرایط و زمان‌بر بودن آن، به طور کلی ضرورت چندانی برای تحقق آن نمی‌بینند. پیشینه شکل‌گیری استاندارد EMV با ظهور کارت‌های هوشمند در دنیا، انتظار می‌رفت کاربرد آنها در سیستم‌های بانکی بیش از سایر حوزه‌ها باشد اما به دلیل مزایای پیشینیان آنها یعنی کارت‌های مغناطیسی،

شماره 39 گزارش ماه پرونده - گزارش‌ماه صفحه 31

نگاهی به شبکه ملی اطلاعات از مفهوم تا رونمایی

این راه بی‌نهایت

یازده  سال طول کشید تا فاز اول شبکه ملی اطلاعات راه‌اندازی شود؛ پروژه‌ای که قرار بود شبکه ارتباطات کشور را از دنیای رنگارنگ اینترنت مستقل و متحد کند. مهم‌ترین ویژگی این شبکه‌ که از آن به عنوان یکی از بزرگ‌ترین پروژه‌های استراتژیک کشور یاد می‌کنند و تنها طی سه سال گذشته بیش از ۲۰ هزار میلیارد تومان برای آن سرمایه‌گذاری شده، افزایش کیفیت، سرعت و امنیت با هزینه کمتر است. شکی نیست که دولت یازدهم تلاش زیادی برای تحقق این رویای ۱۱ ساله کرده است. حسن روحانی در توصیف اهمیت این پروژه چنین گفته بود:«شبکه ملی اطلاعات می‌تواند جزو مولفه‌های استقلال کشور باشد.» با تعریف الزامات این شبکه در دی‌ماه ۹۲ توسط شورای عالی فضای مجازی راه پیگیری آن جدی‌تر و بالاخره فاز اول آن همان‌گونه که وزیر ارتباطات وعده داده بود، در هفته دولت و در آخرین ماه‌های وزارت او راه‌اندازی شد؛ دستاوردی که هرچند هنوز به طور تمام و کمال محقق نشده اما طبق برنامه‌ریزی‌های انجام‌شده قرار است تا بهمن ۹۵ فاز دوم و تا اردیبهشت ۹۶ و همزمان با روز جهانی ارتباطات فاز سوم آن نیز نهایی شود. تعاریف سهل و ممتنع با وجود تعاریف مکرری که از شبکه ملی اطلاعات و الزامات آن در طول این

شماره 30 خدمت و تجارت پرونده - خدمت و تجارت صفحه 79

اجرای موبایل‌بانک وارد فاز جدید شد

وقتی آمار وجود ۲۰ میلیون گوشی هوشمند در شبکه‌های مخابراتی منتشر شد، همه این سوال را مطرح کردند که چرا هنوز امکان استفاده از خدمات بانکی بر بستر موبایل فراهم نیست؟ برخی برای پاسخ دادن به این سوال عنوان کردند که به زودی کیف‌ پول الکترونیکی راه خواهد افتاد و موبایل کیف‌ پول الکترونیکی همراه شما خواهد شد. از سویی با گسترده شدن خدمات USSD بسیاری گمان کردند این همان موبایل‌بانک است و می‌توانند بر آن بستر سرویس‌های مختلف خود را ارائه دهند اما با بسته شدن این کانال به دلایل امنیتی از سوی بانک مرکزی و اعلام بانک مرکزی مبنی بر اینکه با فعال شدن کارت‌های هوشمند شبکه بانکی هر بانکی می‌تواند کیف‌ پول را بر آن بستر ارائه دهد، تفاوت کیف ‌پول الکترونیکی با موبایل‌بانک مشخص شد. موبایل‌بانک می‌تواند به عنوان کیف‌ پول نیز کارایی داشته باشد اما همه آن نیست. قرار است بانک مرکزی و اپراتورها برای ارائه این سرویس با یکدیگر همکاری مستقیمی داشته باشند؛ در اصل برای اولین بار بانک مرکزی و به نوعی شبکه بانکی کشور اپراتورهای موبایل را برای ارائه خدمات بانکی به رسمیت شناخت و قرار شده با همکاری هم از آن بستر بهره برند. طی گزارش‌هایی که در صفحه‌های بعد خواهد

شماره 37 گزارش ماه پرونده - گزارش‌ماه صفحه 29

چگونه هم مخابرات و دولت و هم مردم در نمایش قیمت خدمات مخابراتی حق دارند

تراژدی تعرفه

پرده‌ها که کنار رفتند، نمایش از نیمه گذشته بود و اتفاقاً آن نیمه‌ای که گره داستان در آن قرار داشت. حالا مخاطب حق دارد داستان را به خوبی متوجه نشود. با این حال از میانه داستان هم می‌توان دریافت با یک تراژدی روبه‌رو هستیم، داستانی که در آن همه طرف‌ها هم حق دارند و هم ندارند.موضوع تعرفه‌های مخابراتی، اکنون دیگر به کوچه و بازار کشیده شده است. در این سال‌ها طرف‌های درگیر آن‌قدر علیه هم موضع گرفته‌اند و استدلال کرده‌اند که همه کارشناس شده‌اند. اما تمام این کارشناسان هم نمی‌توانند با قاطعیت بگویند حق با کدام طرف است، مخابرات که از ثابت ماندن ۱۳ساله تعرفه‌هایش گلایه دارد یا دولت که به توسعه شبکه‌ای انحصاری فکر می‌کند یا مردم که می‌خواهند بدانند همان سرویس همیشگی را چرا باید گران‌تر از دیروز دریافت کنند.همچون تمامی تراژدی‌ها، قهرمان داستان ما هم کمی خودرایی و غرور داشت. نمی‌خواست بپذیرد ممکن است اشتباه کرده باشد، با چنین خصلت‌هایی هشت سال کشور را اداره کرد و سرانجام زمانی فهمید که دیر شده بود. این نیمه ابتدایی داستان است. آنجا که شرکت مخابرات ایران با سرعتی عجیب و شرایطی غریب، به خودی‌ها واگذار شد. آن‌قدر عجله شد که نه فروشنده متوجه شد چه فروخته و نه خریدار

میثم قاسمیدبیر ویژه‌نامه‌ها
شماره 36 گزارش ماه پرونده - گزارش‌ماه صفحه 29

بازار فناوری ایران در آستانه کسب و کارهای مشارکتی قرار دارد

کوچک‌های غول‌ساز

سی و یکم اردیبهشت‌ماه تهران میزبان یک رویداد تازه در حوزه کسب ‌و ‌کار بود؛ CSW یا کنفرانس کرادسورسینگ که از سال ۲۰۱۶ با هدف مدیریت جمعی و یکپارچه‌سازی آغاز به کار کرده و برای نخستین بار در خاورمیانه برگزار می‌شد. موسس این رویداد «اپی لودیک نیکاج» و تعدادی از فعالان داخلی و خارجی حوزه «جمع‌سپاری» از حاضران در این مراسم بودند. همه از تجربیات خود و مزیت‌های جمع‌سپاری گفتند و به چالش‌هایی اشاره کردند که می‌تواند بر سر راه موفقیت آن به وجود بیاید.هرچند هنوز در بازار فناوری ایران بسیاری کرادسورسینگ را با کرادفاندینگ یا تامین سرمایه جمعی یکسان در نظر می‌گیرند ولی چنین نیست و گستره کرادسورسینگ بسیار وسیع‌تر از حوزه مالی صرف است. آمارها نشان می‌دهد جمع‌سپاری در سال ۲۰۱۴ رشدی ۱۶۷ درصدی داشته و از طریق آن ۱۶ میلیارد دلار جمع‌آوری شده است. هرچند سال‌هاست کشورهای اروپایی و آمریکایی با این روش آشنایی دارند، از آن استفاده می‌کنند و بانک جهانی هم پیش‌بینی کرده در سال ۲۰۱۵ بیش از ۴/۳۴ میلیارد دلار از این راه جمع‌آوری شده باشد اما این موج تازه در خاورمیانه به راه افتاده، در حال ورود به ایران است و طبیعتاً مانند بسیاری از نقاط دیگر دنیا با موانعی هم مواجه خواهد

شماره 35 گزارش ماه پرونده - گزارش‌ماه صفحه 29

پرونده‌ای برای همه تلخ و شیرین‌های اینترنت ایرانی

قهوه تلخ پهنای باند

اوایل اردیبهشت‌ماه بود که آمارهایی از رشد شش برابری پهنای باند داخل، رشد هشت برابری ظرفیت شبکه انتقال کشور، رشد دو و نیم برابری شبکه دیتا و ۱۰۱ هزار میلیارد ریال سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌های ارتباطی منتشر شد. حل مشکل اینترنت حتی پیش از انتخاب یکی از وعده‌های دولت یازدهم بود؛ وعده‌هایی که هرچند دولت تلاش کرد با اعلام شاخص‌های ICT در ۳۰ماهه فعالیت خود آنها را محقق‌شده نشان دهد و حتی شخص وزیر ارتباطات اعلام کرد وضعیت اینترنت با ۳۲ ماه قبل قابل مقایسه نیست، از نظر فنی تجهیزات عظیمی به وجود آمده، اختلالات بسیار کم شده و سرعت اینترنت مشترکان به شدت در حال افزایش بوده و کیفیت نیز به مرور بهتر می‌شود اما سرعت، کیفیت و قیمت پهنای باند موضوعی نیست که بتوان آن را به ‌سادگی با ارائه چند آمار رفع و رجوع، دل کاربران را خوش و واقعیات را کتمان کرد. ریشه‌یابی دلایل توسعه‌نیافتگی پهنای باند کشور کار آسانی نیست، به ویژه که با وجود همه آمارهای امیدوارکننده همچنان مردم از وضعیت اینترنت کشور ناراضی هستند و بسیاری باور دارند نمی‌توانند متناسب با پولی که برای اینترنت می‌پردازند از سرعت و کیفیت خوب بهره ببرند. اینترنت و توسعه پهنای باند در ایران اینترنت از ۱۳۷۲ برای

شماره 34 گزارش ماه پرونده - گزارش‌ماه صفحه 31

گسترش ارتباطات و فناوری اطلاعات معنی امنیت و راهکارهای تامین آن را تغییر داده است

غلاف تمام‌مجازی

کامپیوترها ناگهان روشن شدند و شروع به پخش موسیقی راک کردند. این تصویری است که کارکنان مرکز هسته‌ای نطنز ایران در تیر ۸۹ دیدند. استاکس‌نت به ویندوزها حمله کرده بود. شاید از همان روز بود که ناباورترین افراد هم متوجه شدند معنی امنیت در دنیای جدید تغییر کرده است و دیگر استحکامات فیزیکی به تنهایی تامین‌کننده امنیت نیستند. حالا با سر و صدای اسنودن و چند ویروس که ایران را هدف خود قرار دادند همه متوجه شده‌اند برای تامین امنیت باید به مولفه‌های دیگری هم توجه داشت. امنیت در فضای مجازی را می‌توان از چند منظر دید. وجود ارتش سایبری، انتقال اطلاعات مهم به داخل کشور، استفاده از سیستم‌عامل‌های بومی و غیره اقداماتی هستند که باید به آنها توجه داشت. در بعد داخلی نیز گرچه تاکنون بسیار درباره امنیت ملی و فضای مجازی سخن به میان آمده اما همچنان راهکارهای ارائه‌شده از جنس محدودیت هستند. پرونده این شماره به موضوع امنیت در فضای مجازی ارتباط دارد.

شماره 33 گزارش ماه پرونده - گزارش‌ماه صفحه 27

آیا برنامه ششم توسعه میتواند مشکل مخابرات و دولت غیرالکترونیکی را حل کند

فراسوی حکم وبند

یک روز پس از اجرای برجام، دولت لایحه‌ای با عنوان «لایحه احکام مورد نیاز اجرای برنامه ششم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران» به مجلس تقدیم کرد. لایحه‌ای که از نام آن نیز پیدا بود با واکنش منفی نمایندگان مجلس روبه‌رو خواهد شد. لایحه‌ای کمتر از ۵۰ صفحه و با ۳۱ ماده که در آن فناوری اطلاعات نقش پررنگی داشت و محل مناقشه بسیار بود، قطعاً نمی‌توانست نمایندگان را راضی کند. آن هم در شرایطی که بسیاری از نمایندگان منتظر بودند دست‌پخت دولت یازدهم را در برنامه‌ریزی ببینند. دولت مقاومتی برای ارسال جداول برنامه ششم و اسناد پشتیبان آن از خود نشان نداد اما دیگر مجلس شمشیر را از رو بسته بود. مضاف بر اینکه زمان کافی برای بررسی لایحه برنامه ششم و لایحه بودجه نیز کم است. آن هم در شرایطی که انتخابات دور دهم مجلس شورای اسلامی ۷ اسفند برگزار می‌شود و بسیاری از نمایندگان، سرگرم تبلیغات انتخاباتی هستند. اما راز این رویکرد دولت و مخالفت‌های مجلس چیست؟ از برنامه به سند بر اساس قانون برنامه و بودجه مصوب سال ۵۱ بود که قوانین توسعه در کشور به راه افتاد. سازمان برنامه نیز متولی شد برای توسعه و آبادانی کشور برنامه‌های پنج‌ساله تدوین کند. در حال

شماره 39 جهان پرونده - پیوست جهان صفحه 117

سرمایه‌گذاری در استارت‌آپ‌های جهان چه حال و روزی دارد

در هیاهوی رشد و شتاب

در یادداشت ورودی پرونده‌ای که به استارت‌آپ‌های جهانی و آداب آن پرداختیم نیم‌نگاهی داشتیم به روند تب‌آلود رشد و نمو این کسب و کارهای نو در فضای کسب و کار داخلی کشورمان. در پرونده همان شماره فلسفه و مسیر ایده استارت‌آپ‌ها را در جهان بررسی کردیم تا خواننده بتواند نظریه «استارت‌آپ‌ها تبی زودگذر در کشورمان هستند» را تا حدودی راستی‌آزمایی کند. یکی از علائم بالینی این تب در شرکت‌های بزرگ و صاحب سرمایه و تجربه می‌تواند نوعی برندسازی، یعنی کسب یا ساختن تصویری از خود به عنوان شرکتی پیشرو در عرصه نوین فناوری باشد؛ آن‌قدر نوین که هر طور هست با موج استارت‌آپی شدن همگام می‌شوند و به نوعی خود را درگیر می‌کنند. البته بدیهی است این هم مانند خوی استارت‌آپ الگوگرفته از آن چیزی است که در دره سیلیکونی و اقمار آن اتفاق می افتد؛ جایی که شرکت‌ها و کسب و کارهای بزرگ به دو شکل اصلی ساز و کار سرمایه‌گذاری خطرپذیر یا کارآفرین (Venture Capital) را در مسیر حمایت از ایده‌های نو و خلاق پیاده‌سازی می‌کنند. شکل اول ایجاد و خلق ایده‌های نو درون خود سازمان به شکل گلخانه‌ای یا رشدپذیر است، به طوری که یک شرکت بزرگ به هدایت هسته‌ای نو درون خود بذر یک استارت‌آپ را

حمیدرضا نیکدلدبیر پیوست جهان
شماره 28 خدمت و تجارت پرونده - خدمت و تجارت صفحه 76

گام اول فعالیت‌ فروشگاه‌های بین‌المللی در ایران برداشته شد

خرید دلاری پرداخت ریالی

انتشار خبر قرارداد همکاری پست و یک شرکت ایرانی (یاتا) با فروشگاه‌های آنلاین بین‌المللی مانند EBAY و آمازون تقریباً با انتشار خبر اتصال شبکه بانکی ایران با ویزا و مسترکارت همزمان شد. این همزمانی موجب شد این تصور ایجاد شود که مشکلات مربوط به تحریم‌های فعالیت‌های بانکی به پایان رسیده ‌است و می‌توان به سادگی از طریق این سایت خرید انجام داد و به سادگی پول آن را پرداخت کرد.هر چند این پرداخت از طریق سایت به سادگی صورت می‌گیرد و امکان خرید ریالی کالاهای دلاری برای خریداران ایرانی فراهم شده است اما این بدان معنا نیست که خریدار ایرانی بی‌واسطه پول به حساب ای‌بی و آمازون واریز می‌کند بلکه این فعالیت توسط شرکت یاتا صورت می‌گیرد. مدیر کل ایجاد و توسعه سرویس‌های نوین شرکت پست در این خصوص گفت:«تبدیل ارز و مباحث ریالی و دلاری از طریق یک شرکت واسط انجام می‌شود.»در چنین شرایطی به نظر می‌رسد باید مشخص شود فرآیند مالی این شرکت توسط کدام شرکت یا بانک و با چه مجوزهایی صورت می‌گیرد. دلیل حساسیت موضوع نیز امکان خروج ارز از کشور است و به نظر می‌رسد برای اینکه دولت و بانک مرکزی بتوانند روی این مساله کنترل و نظارت داشته باشند، باید فرآیند تبدیل ریال به

شماره 32 گزارش ماه پرونده - گزارش‌ماه صفحه 28

آیا نرم‌افزارهای برشبکه (OTT) نیاز به تنظیم مقررات دارند

تحدید یا تهدید

OTTها یا همان خدمات برشبکه کم‌کم به معضلی جدی برای اپراتورهای تلفن همراه تبدیل شده‌اند. دیگر نمی‌توان آنها را نادیده گرفت یا حذف کرد. اقبال مردم به OTTها تا آن اندازه بالاست که حتی مخالفان‌شان نیز به استفاده از آنها رو آورده‌اند. در همین چند ماه اخیر که موضوع فیلترینگ تلگرام داغ بود، رسانه‌هایی که هر روز علیه این پیام‌رسان مطلب می‌نوشتند، پایین همان خبر، کانال تلگرام خود را معرفی می‌کردند.OTTها چند سالی است در دنیا به دردسری برای اپراتورهای تلفن همراه تبدیل شده‌اند، اما در ایران این روند تازه آغاز شده است. گرچه اپراتورها از مدتی قبل دغدغه‌شان درباره پیام‌رسان‌های اینترنتی را مطرح می‌کردند اما شاید نوروز ۹۴ بود که همگان به عمق موضوع پی بردند؛ جایی که در مجموع ۱۵ روز تعطیلات ابتدایی سال، حدود ۲۰ میلیارد پیامک در شبکه ۳ اپراتور ملی رد و بدل شد اما این رقم نسبت به سال‌های گذشته کاهش قابل ملاحظه‌ای داشت. آمارها نشان می‌دادند هر سال نوروز باید انتظار داشت حدود ۲۰ درصد پیامک بیشتر از نوروز سال قبل رد و بدل شود، اما امسال چنین نشد. در ایران موضوع OTTها معمولاً مترادف با پیام‌رسان‌ها در نظر گرفته می‌شوند. این در حالی است که پیام‌رسان‌های موبایلی تنها بخشی از خدمات برشبکه

شماره 37 جهان پرونده - پیوست جهان صفحه 119

پرونده‌ای برای فناوری و انتخابات

لایک‌هایی به مثابه رای

در دنیای امروز هر جایی که با حجم بالایی از اطلاعات سر و کار داشته باشیم به ناچار فناوری حاضر است. هر پدیده‌ای که حضور توده‌ای مردم در آن وجود داشته باشد نیز به دنبال خود حجم بالایی از داده‌ها و اطلاعات را به همراه دارد. انتخابات یکی از این پدیده‌هاست؛ پدیده‌ای که قبل، حین اجرا و حتی بعد از آن به شدت از فناوری استفاده می‌شود. قبل از هر انتخابات، کارزارهای تبلیغاتی و نظرسنجی‌ها دو حوزه برای جولان دادن فناوری هستند. شبکه‌های اجتماعی و فضای مجازی از مهم‌ترین بسترهایی به شمار می‌روند که مورد هدف نامزدهای انتخاباتی قرار می‌گیرند و با استفاده از تبلیغات دهان به دهان (Word of Mouth) در حقیقت این خود مردم هستند که با مکالمه با هم و گذاشتن پست و نوشتن کامنت، خودآگاه یا ناخودآگاه تبدیل به رسانه تبلیغاتی آن نامزد یا حزب می‌شوند. این همان چیزی است که به آن رسانه کسب‌شده (Earned Media) گفته می‌شود. در عین حال تیم‌های تبلیغاتی نامزدها و حزب‌های درگیر انتخابات با مجهز شدن به ابزارهای بزرگ‌داده (Big Data) از حجم انبوه داده‌های نظرسنجی‌ها، فکت استخراج می‌کنند و برای هدایت کمپین‌های خود تصمیم‌های جدیدی می‌گیرند. از سوی دیگر در بسیاری از کشورها پروسه رای‌گیری (مانند روش‌های بیومتریک) و

حمیدرضا نیکدلدبیر پیوست جهان
شماره 31 گزارش ماه پرونده - گزارش‌ماه صفحه 29

چرا جنگ بر سر نیروهای متخصص در شرکت‌های فناوری بالا گرفت

در کمین مهندس

۷۶۸ هزار دانش‌آموخته دانشگاهی بیکار؛ این آماری است که مهرماه امسال بر اساس مطالعات سازمان همیاری اشتغال دانش‌آموختگان جهاد دانشگاهی منتشر شد. موضوع وقتی عمیق‌تر شد که همان آمارها نشان داد مجموع آمار بیکاران در رشته‌های مرتبط با آی‌سی‌تی از دیگر رشته‌ها بیشتر است ولی باز هم تقریباً بسیاری از تمامی شرکت‌ها، فعالان و حتی استارت‌آپ‌های حوزه فناوری اطلاعات از کمبود نیروی انسانی متخصص می‌نالند. بر اساس این آمار که در ۲۳ رشته اصلی دانشگاهی دسته‌بندی شده است بیشترین آمار بیکاری به ترتیب به گروه تحصیلی «صنعت و فناوری» با نرخ ۴۱/۶ درصد و پس از آن به گروه تحصیلی علوم کامپیوتر با نرخ ۳۰/۴ درصد اختصاص دارد. در واقع در مجموع می‌توان گفت رشته‌های مرتبط با آی‌تی بیشترین نرخ بیکاری را در میان دانش‌آموختگان دانشگاهی شامل می‌شوند. این آمارها چه چیزی را نشان می‌دهد؟ شاید اولین فکری که به ذهن متبادر شود این باشد که بازار کار آی‌سی‌تی همانند دیگر صنعت‌ها در ایران ظرفیت این تعداد فارغ‌التحصیل دانشگاهی را ندارد. یا اینکه به خاطر عدم توسعه‌یافتگی در این بازار و حوزه‌های وابسته به آن، ظرفیت جذب این تعداد جمعیت تحصیل‌کرده در حال حاضر امکان‌پذیر نیست. اما واقعیت بازار حکایت دیگری از بیکاری این فارغ‌التحصیلان روایت می‌کند؛ روایتی که این

مسعود شفیعی برزیعضو تحریریه
شماره 30 گزارش ماه پرونده - گزارش‌ماه صفحه 27

رکود اقتصادی چیست و چرا بر ایران حاکم شد

بی‌‌تدبیری گذشته، مکافات آینده

همین چند ماه پیش بود که پیام‌هایی با محتوای تحریم خرید خودروهای ساخت داخل در شبکه‌های اجتماعی دست به دست می‌شد. انبارهای خودروسازهای داخلی لبریز از تولیدات هرروزه شده بودند و قطعه‌سازها صدایشان بلند شده بود که ضرر می‌دهند و تلاش‌های خودروسازها برای رهایی از این وضعیت، در حکم دست و پا زدن‌های بیهوده بود. واکنش وزیر صنعت، معدن و تجارت به این وضعیت و کمپین «نه به خودرو داخلی»، بسیار شدیدتر از حد انتظار بود. شاید کسی تصور نمی‌کرد مردی که از کابینه شهید رجایی در دولت بوده، این‌طور در برابر یک کمپین کوچک عصبانی شود و مردم را به خیانت متهم کند؛ آن هم وزیری در کابینه حسن روحانی. همان روزها بسیاری از کارشناسان اقتصادی، آشکار و نهان تاکید می‌کردند چنین کمپینی کم‌توان‌تر از آن است که صنعت خودروسازی کشور را دچار دردسر جدی کند و اگر انبارهای ایران‌خودرو و سایپا پر شده‌اند، مشکل از جای دیگری است. وضعیت بازار در هفته‌های بعد نشان داد چنین تحلیلی کاملاً درست بوده و اقتصاد ایران وارد شرایط جدیدی شده که باید آن را رکود نامید.در پرونده این شماره ماهنامه پیوست موضوع رکود اقتصادی را از ابعاد مختلف مورد بررسی قرار دادیم و سعی شده هم به لحاظ کلان و هم

شماره 36 جهان پرونده - پیوست جهان صفحه 117

بررسی ابعاد همراهی فناوری با ورزش

قهرمانان فناورزشی

شاید به نظر رسد موضوع پرونده این شماره جهان برای کسانی که به شکل منظم ورزش نمی‌کنند جذابیت خاصی ندارد، به ویژه برای آنهایی که می‌خواهند ورزش کنند ولی همتش را ندارند. اما این‌طور نیست؛ زیرا حتی بسیاری از این دسته افراد هم ماهی یک بار هنگام پیاده‌روی سمبولیک خود ممکن است کفش ورزشی و لباس ورزشی‌ای تن کنند که از آخرین فناوری‌هایی در ساخت آنها استفاده شده که رکورد یک ورزشکار حرفه‌ای را اندکی بهبود ببخشد؛ و شاید این ورزشکار ماهی یک بار روحش هم از آن بی‌خبر است. یا شاید اپلیکیشینی روی گوشی هوشمندش نصب شده باشد که به همراه مچ‌بندی ساخته فناوری پوشیدنی امکان ثبت کالری مصرفی، ضربان قلب و گام‌های برداشته‌شده را نیز فراهم کند. پس لازم نیست ورزشکار حرفه‌ای باشیم تا از فناوری‌های ورزشی (Sport technology) استفاده کنیم. در سطوح بالاتر این دسته کاربردهای فناوری آن‌قدر وسیع هستند که به راحتی یکی از روندهای پیشرو به حساب می‌آیند. شاید یکی از کاربردهایی که بلادرنگ به ذهن فوتبال‌دوستان خطور می‌کند فناوری تشخیص عبور توپ از خط دروازه باشد و البته هستند بسیاری فناوری‌های دیگر که یک استادیوم استاندارد فوتبال به آنها مجهز است و تماشاچیان از آن بی‌اطلاع. اما اگر از انواع و اقسام نرم‌افزارها و

حمیدرضا نیکدلدبیر پیوست جهان
شماره 27 خدمت و تجارت پرونده - خدمت و تجارت صفحه 69

آیا تئوری هر شهروند یک کارت نتیجه میدهد؟

کارت شهروندی یا کارت بانکی؟

سابقه کارت شهروندی به اوایل دهه ۸۰ بازمی‌گردد؛ درست زمانی که قرار بود کارت‌های ملی هوشمند صادر و برخی از خدمات از طریق آن ارائه شود. اما این پروژه به نتیجه نرسید و سرانجام کارت ملی سرنوشتی دیگر تجربه کرد و کارت شهروندی سرنوشتی دیگر. یکی از دلایل اختلاف‌ها و به سرانجام نرسیدن کارت شهروندی اختلاف نظر در مورد متولی اصلی این کارت بود. برخی آن را به عنوان زیرمجموعه سازمان ثبت احوال قرار می‌دادند چرا که اطلاعات هویتی افراد روی آن قرار می‌گرفت و عده‌ای دیگر آن را زیرمجموعه شهرداری‌ها. همین اختلاف نظر موجب شد طرح کارت‌های شهروندی در جزیره‌های قشم و کیش سرانجام دیگری داشته باشد.سازمان مناطق آزاد در کیش و قشم هر کدام به صورت مجزا اقدام به صدور و توزیع کارت شهروندی کردند و با توجه به اینکه تمامی فعالیت‌ها در این جزیره‌ها زیر نظر سازمان مناطق آزاد آن منطقه صورت می‌گیرد، طبیعی است برنامه‌ریزی برای صدور این کارت‌ها نیز ساده‌تر شد. با این وجود نیز نمی‌توان کارت کیشوندی یا کارت شهروندی قشم را جزو پروژه‌های موفق به شمار آورد. علاوه ‌بر اینکه دوره اجرایی شدن این طرح در این دو جزیره به نسبت زیاد بود، سرویس‌هایی که روی این کارت‌ها نیز ارائه می‌شود تقریباً محدود

شماره 26 خدمت و تجارت پرونده - خدمت و تجارت صفحه 67

بازار داغ کارت

زمانی که الکترونیکی شدن ارائه خدمات در دستور کار قرار گرفت، بازار کارت در ایران نیز داغ شد. شرکت‌هایی شکل گرفتند که یا خود را تولیدکننده کارت می‌دانستند یا فناوری‌های وابسته به آن را ارئه می‌کردند یا واردکننده کارت به شمار می‌آمدند. اگر به تعداد کل کارت‌های صادرشده نگاهی بیندازیم دلیل داغ بودن این بازار خود را نشان می‌دهد. حدود ۳۵۰ میلیون کارت بانکی در دست مردم است، حدود ۴۰ میلیون کارت ملی که باید هوشمند شوند و به این تعداد باید سایر خدماتی که روی کارت ارائه می‌شوند را نیز اضافه کرد؛ مانند کارت سوخت یا کارت پایان خدمت.طبق برآوردهای صورت‌گرفته حداقل هزینه‌ یک کارت دو هزار تومان است. یک محاسبه سرانگشتی نشان می‌دهد تعویض کارت‌های بانکی تقریباً ۷۰۰ میلیارد تومان هزینه دارد و اگر به این میزان کارت‌های ملی و سایر کارت‌های فعال در کشور را بیفزاییم این رقم چندبرابر می‌شود. با این وجود خیلی طبیعی است که فعالان این بازار چندان علاقه‌ای به تغییر روش ارائه خدمات نداشته باشند و همیشه به گونه‌ای عمل کنند تا این بازار داغ بماند. حال سوال اینجاست که آیا تغییر تکنولوژی در سطح جهان موجب می‌شود بازار ایران نیز در آینده این تغییر را تجربه کند یا این دوره گذار چقدر

شماره 25 خدمت و تجارت پرونده - خدمت و تجارت صفحه 65

چ مثل چک، چ مثل چکاوک

هیچ کدام از سامانه‌های افتتاح‌شده بانک مرکزی این شانس را نداشتند که برایشان جشن رونمایی برگزار شود اما با پیاده‌سازی سامانه چکاوک در پنجم خردادماه در استان خراسان رضوی، این سامانه در کلیه استان‌های کشور پیاده‌سازی شد و برای به پرواز درآمدن چکاوک جشن گرفتند.به نظر می‌رسد مشکلات پیاده‌سازی سامانه چکاوک یا سامانه ساکن‌سازی فیزیک چک آن‌قدر زیاد بود که بهره‌برداری کامل آن برای بانک مرکزی مانند برگزاری یک جشن مسرت‌بخش بود.مدیر کل فناوری اطلاعات بانک مرکزی پس از پیاده‌سازی چکاوک اذعان می‌کند چکاوک پروژه پرچالشی بود، چرا که در زمان کوتاه ۲۰۰ هزار نفر در ۳۰ شعبه بانکی با یکدیگر هماهنگ می‌شدند. اما مشکل اصلی در جایی بود که فرآیند داخلی بانک‌ها با یکدیگر هماهنگ نشده بود.برای اجرایی شدن این سامانه ۲۷ تا ۲۸ هزار شعبه کشور باید تجهیز می‌شدند و حدود ۵۰ هزار نفر آموزش می‌دیدند و نزدیک ۲۴ اتاق پایاپای تعطیل می‌شدند. کاری که مطمئناً دردسرهای اجرایی خاص خودش را دارد. تعطیلی اتاق‌های پایاپای از آن رو پرچالش بود که علاوه بر اینکه نیروی انسانی به کار گرفته‌شده در اتاق‌های پایاپای طبق گفته مسئولان بانک مرکزی باید جذب شبکه بانکی کشور می‌شدند، سر و سامان دادن به نیروی انسانی که حال سیستم کاری‌شان فرق می‌کرد، کار چندان

مهرک محمودیدبیر تحریریه
شماره 24 خدمت و تجارت پرونده - خدمت و تجارت صفحه 64

بررسی وضعیت مقررات‌گذاری برای بیت‌کوین در ایران

هنوز زود است

سیاستگذاری برای پول مجازی به منظور بررسی و آشنایی بیشتر با نحوه عملکرد این پول و بازار آتی آن فعلاً به تعویق افتاده است. هم‌اکنون کمیته مباحث اقتصادی و کمیته مباحث امنیتی در زیرمجموعه مرکز ملی فضای مجازی مسئولیت بررسی بیشتر این موضوع را بر عهده دارند. در کمیته مباحث اقتصادی قرار است تاثیر این نوع پول بر اقتصاد کشور و نظام پولی و مالی کشور مورد بررسی قرار گیرد و در کمیته امنیتی علاوه بر امنیت این نوع پول در مورد مباحث حقوقی آن بحث شود. اواخر سال گذشته خبری منتشر شد که حاکی از سیاستگذاری مرکز ملی فضای مجازی بود اما در شرایط فعلی به دلیل مشخص نبودن فضای حاکم بر پول مجازی فعلاً سیاستگذاری برای آن به آینده موکول شده و قرار است طی این مدت به بررسی بیشتر بازار و همچنین تحلیل تاثیر آن در بازار ایران و کشورهای مشابه و رصد وضعیت آن در کشورهای دیگر بپردازند. در شرایطی سیاستگذاری برای بیت‌کوین به آینده موکول شده است که در روز نوشتن این گزارش قیمت هر بیت‌کوین ۹ میلیون و ۴۰۰ هزار و ۶۴۴ ریال اعلام شده بود. بررسی جدول تغییر قیمت این محصول از اردیبهشت‌ماه گذشته تاکنون نشان می‌دهد قیمت این محصول تقریباً با نوسان

شماره 35 جهان پرونده - پیوست جهان صفحه 117

پرونده‌ای برای وضعیت شغلی زنان فناور در جهان

همه زنان استم

نفس اینکه موضوع پرونده حال و روز زنان شاغل و مدیر در حوزه فناوری در جهان باشد، شاید این معنی را بدهد که اوضاع این مقوله خیلی خوب نیست، به ویژه که قبلاً پرونده‌ای جامع در مورد مدیران و فعالان حوزه آی‌تی در جهان فارغ از جنسیت کار کرده‌ایم. واقعیت این است که آمار و گزارش‌ها نشان می‌دهد حتی در قلب سیلیکون‌ولی که شاید به عنوان اتوپیای فضاهای کاری موفق در حوزه فناوری شناخته می‌شود نیز عدم تعادل جنسیتی بین تعداد و رتبه شاغلان موفق به چشم می‌خورد. اگر از استثنائاتی که توانسته‌اند قله‌های رفیع رهبری فناوری را فتح کنند -و در این پرونده از آنها یاد شده- بگذریم، حتی در دره سیلیکونی نیز دفاتر برندهای کوچک و بزرگ حوزه فناوری شاهد سطح امیدوارکننده‌ای از تعادل، توازن و تنوع جنسیتی نیستند. برخی به این واقعیت اعتراف کرده و به دنبال راهکارند، بعضی هم از بیخ و بن منکر آنند. حال اینکه وضع کلی شاغلان مونث در کسب و کار جهان به شکل کلی در چه حال است سوالی است که پاسخ آن قطعاً از حوصله، تخصص و هدفگذاری این نشریه خارج است اما اینکه چالش عدم برابری جنسیتی در محیط‌های کاری حوزه‌های فناوری جهان یا به شکل کلی‌تر همان استم

حمیدرضا نیکدلدبیر پیوست جهان
شماره 29 گزارش ماه پرونده - گزارش‌ماه صفحه 29

آیا همکاری میان اپراتورهای تلفن همراه و استارت‌آپ‌ها به مدل پایداری می‌رسد؟

مرزی میان عشق و نفرت

وصلت واژه ساده‌ای است و در نگاه اول بسیار زیبا، اما در پس آن دردسرهای نهفته و آشکار بسیاری جا خوش کرده‌اند. شاید اولین مفهومی که از این واژه برداشت می‌شود، ذهن را به سمت مقولات مهمی در زندگی چون ازدواج سوق می‌دهد. همین مفهوم در ترکیب دو یا چند بنگاه اقتصادی هم به همان اندازه وصلت دو خانواده پراهمیت است. وصلتی که مرز باریکی از تفاهم و تداخل را به دنبال دارد تا جایی که ممکن است از عشق اولیه در آغاز یک فعالیت و فتح قله‌های بی‌نهایت، به تنفری تبدیل شود که به هجران بینجامد؛ هجرانی که شاید کمترین هزینه آن جدایی باشد. داستان این روزهای کسب و کارهای آی‌تی هم با کمی اغماض مصداق همین واژه زیبا و در عین حال خطرناک ‌است. تب رشد روزافزون استارت‌آپ‌های حوزه آی‌تی روزبه‌روز داغ‌تر می‌شود و در این میان علاوه بر کارآفرین‌ها، شرکت‌های سرمایه‌گذاری و شرکت‌های بزرگ هم با اسکناس‌های رنگین‌شان آن را پرحرارت‌تر می‌کنند. عشق ناگهانی که میان اپراتورها و استارت‌آپ‌ها شکل گرفته، شاید فقط یک عشق نباشد و با نگاهی عمیق‌تر به آن ممکن است رگه‌هایی از نفرت را نیز به دنبال داشته باشد. بحث بر سر چیست؟ در پرونده این شماره ماهنامه پیوست به بررسی تعامل (یا

مسعود شفیعی برزیعضو تحریریه
شماره 23 خدمت و تجارت پرونده - خدمت و تجارت صفحه 65

فاز یک سپاس به اتمام رسید

کیف پول ِبانک مرکزی خالی است

فاز یک سامانه پرداخت سیار به اتمام رسید اما هنوز مقررات مربوط به صدور کیف پول الکترونیکی نهایی نشده است.هر چند مدیران بانک مرکزی بارها به لزوم پیاده‌سازی و تدوین قوانین مربوط به کیف پول الکترونیکی تاکید کرده‌اند اما هنوز این قوانین نهایی نشده است و تا زمانی که قوانین مشخصی برای راهبری کیف‌ پول الکترونیکی تدوین نشود، نمی‌توان امیدوار بود که این سرویس در اختیار مردم قرار گیرد.طبق گفته مسئولان بانک مرکزی موضوعی که مانع نهایی شدن آیین‌نامه کیف ‌پول الکترونیکی می‌شود، پیچیدگی این آیین‌نامه و تعدد بخش‌های درگیر با این موضوع است. از سویی مسئولان بانک مرکزی عقیده دارند تاخیر و تعلل در نهایی کردن و ابلاغ آیین‌نامه کیف ‌پول الکترونیکی بهتر از آن است تا آیین‌نامه‌ای ناقص تدوین شود و پس از مدتی مشکلاتی برای کشور به‌ وجود آورد. این نوع تفکر موجب شده دوره انتظار آیین‌نامه کیف‌ پول الکترونیکی از چهار سال نیز بگذرد. پله اول تقریباً برای اولین بار در سال ۸۷ بانک مرکزی دستورالعملی صادر کرد که در آن نحوه صدور کیف پول الکترونیکی را به صورت بسیار کلی بیان کرده بود. آن زمان هنوز اپراتورها اقدام جدی‌ای در زمینه انتقال وجه از طریق شبکه‌های تلفن همراه یا صدور کیف ‌پول الکترونیکی انجام نداده

مهرک محمودیدبیر تحریریه
شماره 33 جهان پرونده - پیوست جهان صفحه 119

نگاهی بر آنچه از او یک ماسک ساخت

وقتی جاه‌طلبی و بلندپروازی کم می‌آورند

«اگر چیزی مهم است، حتی اگر زمین و زمان علیه تو باشد، باز هم باید انجامش دهی»؛ این جمله‌ای است که شاید بتوان آن را در هر سخنرانی مثبت‌اندیشانه‌ای شنید. شاید آن‌قدر تکراری باشد که به کلیشه پهلو بزند. اما وقتی بدانیم گوینده آن، اثراتی از خود در عالم نوآوری و فناوری به جا گذاشته (و ظاهراً به راحتی هم دست بردار نیست) که هر کدام برای مجموع عمر کاری چندین و چند نوآور آرزوست، قضیه فرق خواهد کرد. کسی را که از یک سو یکه‌تاز بلامنازع تولید خودروهای الکتریکی به نام تسلا (Tesla) بوده است و از سوی دیگر اولین پروژه غیردولتی پرتاب موشک به فضا را تحت عنوان اسپیس ایکس (Space X) رهبری می‌کند؛ شاید نتوان به راحتی کنار سایر نوآوران فناوری گذاشت. تازه از پلتفرم تجارت الکترونیکی پی‌پل (Paypal) که آن‌قدر مهم بوده که Ebay از خرید آن نگذشته، حرفی نمی‌زنیم. خالق همه این ایده‌ها یعنی الون ماسک (Elon Mask) به همراه محصولات عمر چهل و اندی ساله‌اش آن‌قدر مهم هستند تا پتانسیل موضوع پرونده بخش جهان برای چندین شماره باشند و باید اعتراف کرد جمع‌بندی منصفانه همه این دستاوردها در یک شماره کاری است نشدنی. به همین دلیل پرونده پیش روی شما در این شماره بیش

حمیدرضا نیکدلدبیر پیوست جهان
شماره 21 خدمت و تجارت پرونده - خدمت و تجارت صفحه 71

وضعیت ایران در شاخص‌های بین‌المللی

چرا دولت الکترونیکی توسعه نیافت

تکرار واژه دولت‌ الکترونیکی اگر هیچ فایده‌ای نداشت این فایده را داشت که دیگر مردم راه‌حل بسیاری از مشکلات را در توسعه دولت ‌الکترونیکی می‌دانند. زمانی استفاده از این کلمه در میان دولتیان رواج داشت اما امروز هر گاه صحبت از مشکلی در میان مردم می‌شود، راه‌حل برون‌رفت از آن را توسعه دولت ‌الکترونیکی می‌دانند. راه‌حل عبور از ترافیک، آلودگی هوا و حفظ محیط زیست برای مردم در دولت‌ الکترونیکی خلاصه شده است. طی گزارش‌های بین‌المللی ایران در گروه‌بندی شاخص دولت ‌الکترونیکی در گروه متوسط طبقه‌بندی می‌شود، در حالی که درآمد ایران از بسیاری از کشورهایی که در این گروه قرار گرفته‌اند، بالاتر است. این مقایسه نشان از سرمایه‌گذاری اندک در این حوزه دارد. هر چند تقریبا تمامی مدیران کشور بارها بر توسعه دولت ‌الکترونیکی تاکید کرده‌اند اما میزان بودجه‌ای که برای این بخش اختصاص یافته‌ بسیار اندک است و برای اولین بار در بودجه سال آینده، ردیفی به صورت مستقل برای توسعه دولت‌ الکترونیکی پیش‌بینی شده است. بررسی گزارش ۲۰۱۴ شاخص توسعه دولت‌ الکترونیکی سازمان ملل متحد نشان می‌دهد سطح درآمد کشورها که شاخص کلی برای تعیین میزان پیشرفت اقتصادی محسوب می‌شود، بر توسعه دولت ‌الکترونیکی نیز تاثیرگذار است، زیرا دسترسی به زیرساخت ICT و ارائه آموزش‌های لازم چون

شماره 28 گزارش ماه پرونده - گزارش‌ماه صفحه 28

آیا پروانه FCP گشایشی بر بن‌بست توسعه اینترنت ایران خواهد بود؟

پروانه‌ای اسیر پیله‌ها

تقریباً سابقه اولین پروانه‌های صادرشده برای شرکت‌های فعال در ارائه خدمات اینترنتی با عمر سازمان تنظیم مقررات و ارتباطات رادیویی که همزمان با تغییر وزارت پست، تلگراف و تلفن به وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات متولد شد، یکسان است. مدیریت تعرفه‌ها، مدیریت شماره‌ها، قواعد و مقررات صدور پروانه‌ها، ارتباط متقابل بین اپراتوری و حداقل تعهدات دولت در ارائه خدمات مخابراتی برای شهروندان را می‌توان از جمله وظایف کلی سازمان تنظیم مقررات و ارتباطات رادیویی برشمرد. سازمانی یک نهاد مستقل قانونگذار و نظارتی است که نقش آن رقابتی کردن بازار ارائه خدمات مخابراتی و بالا رفتن کیفیت خدمات آنهاست؛ هر چند پیش از آغاز فعالیت سازمان رگولاتوری پروانه‌های تحت عنوان ISP‌ و ISDP به دستور وزیر وقت- احمد معتمدی- و به محوریت مخابرات در جهت برون‌سپاری فعالیت‌های این شرکت دولتی در آن زمان صورت گرفته بود. پروانه VoIP‌ را می‌توان از اولین پروانه‌هایی به شمار آورد که در بدو تولد سازمان تنظیم مقررات و ارتباطات رادیویی توسط این سازمان صادر شد، اگر چه این پروانه در برابر مقاومت شرکت مخابرات در آن زمان عملاً راه به جایی نبرد و مسئولان آن زمان در رگولاتوری به گونه‌ای از انجامش نا‌امید شدند و آن را کنار گذاشتند. شاید مهم‌ترین و در عین حال

مسعود شفیعی برزیعضو تحریریه
شماره 31 جهان پرونده - پیوست جهان صفحه 113

پرونده‌ای برای نقش فناوری در فعالیت‌های بشردوستانه و خیریه

فناوری مهربانانه، یا مهربانی فناورانه

گردآوری مطالب پرونده این شماره به پایان رسیده و در حال ترجمه بود که شاهدی از غیب آمد. مارک زاکربرگ و همسرش در نامه‌ای سرگشاده به دختر نورسیده‌شان اعلام کردند برای پیشرفت فعالیت‌های بشردوستانه (با تمرکز بر تحقیقات در مورد بیماری‌ها و حمایت از آموزش کودکان) ۹۹ درصد از سهام‌شان را در فیس‌بوک به ارزش حدود ۴۵ میلیارد دلار تا آخر عمرشان هزینه خواهند کرد. اگر از تحلیل‌ها و قضاوت‌هایی که نیت موسس فیس‌بوک را در این کار فرار از مالیات می‌دانستند بگذریم، شاید با در نظر گرفتن حجم بودجه اختصاص داده‌شده فقط فعالیت‌های مشابه بنیاد بیل گیتس و همسرش که سال‌ها پیش در همین زمینه شروع شده، از لحاظ سخاوتمندی با آن قابل رقابت است؛ فعالیت‌هایی که با نام بشردوستانه (Philanthropy ) و در مقیاس و هدفگذاری مقطعی‌تر، خیریه (Charity) نامیده می‌شود و موضوع پرونده این شماره پیوست جهان است. علت انتخاب این موضوع برای پرونده‌ای که معمولاً روندهای فناوری را زیر ذره‌بین خود می‌برد، دو زاویه اصلی دارد؛ اول اینکه یکی از کاربردهای بی‌شمار فناوری آی‌سی‌تی در دنیای امروز همین جنس از فعالیت‌هاست، آن هم با چنان وسعتی که از یک سو کمتر پروژه کلان بشردوستانه را می‌توان یافت که به نوعی متکی بر بستر تکنولوژیک نبوده و

حمیدرضا نیکدلدبیر پیوست جهان
شماره 27 گزارش ماه پرونده - گزارش‌ماه صفحه 29

آیا واقعاً تلویزیون اینترنتی در ایران آتیه‌ای دارد

یک جعبه و چهل قلندر

حتی با مقیاس‌های نه‌چندان بالای کشورمان هم باز کمتر پروانه‌ای در زمینه فناوری اطلاعات و ارتباطات طی یک دهه اخیر به اندازه تلویزیون اینترنتی دستخوش ابهام، درگیری میان دستگاه‌‌‌های مختلف و البته تردیدهای جدی به لحاظ اقتصادی بوده است و آنچه دور از هر گونه پوشش رسانه‌ای ظرف این ماه‌ها‌ در میان تصمیم‌گیران جام جم رخ داده هم فقط بر این ابرهای تیره و تار گرد آنتن صدا و سیمای مرکزی ایران افزوده است.اواخر اسفندماه سال گذشته فراخوان صدا و سیما برای انتخاب شرکت‌های مجری ارائه خدمات صوتی و تصویری فراگیر مبتنی بر آی‌پی (IPTV – OTT) منتشر شد و ۱۳ مجموعه در این مزایده، ‌برخی به صورت مستقل و برخی در قالب کنسرسیوم شرکت کردند. بر اساس این فراخوان پخش کانال‌های تلویزیونی و رادیویی، ویدئو درخواستی (VOD)، موسیقی یا صوت درخواستی (AOD) و( Catch Up TV ) از جمله سرویس‌های تلویزیون مبتنی بر پروتکل اینترنت هستند و سعی شده در آن تمامی اشکال ممکن محتوای زنده بر بستر اینترنت پوشش داده شود. پس از باز شدن پاکت‌های مزایده در کمال تعجب همه شرکت‌کنندگان غیر از شاتل و های‌وب بالاترین عدد پیشنهادی را که متعلق به کنسرسیوم برهان مبین، مادیران و هماتلکام بود، پذیرفتند تا از این میان پنج مجموعه

مسعود شفیعی برزیعضو تحریریه
شماره 26 گزارش ماه پرونده - گزارش‌ماه صفحه 30

کارنامه وزارتخانه برای وجوه اداره‌شده چند صفر دارد

یک وام و دو هوا

آغاز توزیع وام‌های کم‌بهره و بلندمدت وزارت ارتباطات و ثبت‌نام برای دور دوم این وام‌ها شاید خوش‌ترین خبر دولت یازدهم برای بازار خصوصی فناوری اطلاعات کشور در تابستان ۹۴ بود. این خبر به ویژه از آن رو مورد توجه مضاعف قرار گرفت که دولت تدبیر و امید در سایه تمرکز هسته‌ای‌اش در دو سال گذشته صرفاً به امید دادن به فعالان فناوری اطلاعات بسنده کرده است و شاید توزیع این وام‌ها اولین مصداق تعهد عملی محمود واعظی به تزریق سرمایه به بخش رنجور خصوصی ایران بود؛ اما این تمام ماجرا نیست. دریافت وام وجوه اداره‌شده توسط حدود ۶۰ شرکت ریز و درست فناوری اطلاعات ایران در شرایطی با اعلام شادمانی ریاست سازمان نظام صنفی رایانه‌ای و ایجاد هیجانی در بخش خصوصی برای دریافت و به‌کارگیری آن همراه شد که زمزمه‌هایی درباره نظام ناهمگون رسیدگی به وام‌ها، پیچیده و غیرشفاف بودن شیوه رسیدگی، اعمال سلیقه و ضعیف بودن طرح‌‌های تجاری لازم برای دریافت وام‌ها در کنار بی‌توجهی به نظرات کارشناسی و بخش خصوصی به تدریج بالا گرفت. کنار گذاشته شدن یکی از معاونت‌های وزارتخانه، استعفای یکی از مدیران عالی‌رتبه سازمان فناوری اطلاعات و نارضایتی گسترده در میان نمایندگان شرکت‌های خصوصی سرانجام کار را به جایی رساند که دوباره این ابزار تقویتی

مسعود شفیعی برزیعضو تحریریه
شماره 30 جهان پرونده - پیوست جهان صفحه 117

فناوری‌های سبز به عنوان یک روند چه افقی پیش رو دارند؟

این لایک‌های غیرسبز

آمارهای رسمی اعلام‌شده حاکی از آن است که روزانه چیزی حدود هفت تا هشت هزار تن زباله توسط شهروندان تهرانی تولید می‌شود. اگر سری به انبار زباله تهران واقع در منطقه کهریزک بزنید (نگارنده این کار را انجام داده است) با صحرایی مواجه می‌شوید که جا تا جای آن مملو از پسماندهای شهری است. دیدن آنجا شاید باعث می‌شود در تولید زباله و تفکیک آن کمی ملاحظه بیشتری بکنید. شاید هم نه. اما خبر خوب اینکه در آنجا نیروگاهی وجود دارد که از زباله‌های تفکیک و سرندشده برق تولید می‌کند. البته خبر نه‌چندان خوب این است که میزان تولید آن‌قدر (در مقابل مصرف برق سراسری کشور) ناچیز است که نیمی از آن صرف نیاز خود نیروگاه می‌شود و خبر بد آنکه این نیروگاه‌ها هم مثل خیلی چیزهای دیگر فعلی کشورمان چینی است پس باید در همان حد از آن انتظار داشت. اما اگر راجع به تولید برق از پسماند شهری جست‌وجوی اندکی بکنیم خواهیم دید که در بسیاری از کشورهای پیشرفته و حتی در حال توسعه روش بسیار جدی و مهم در تولید برق مصرفی است. حفظ محیط زیست و دوری از آلوده کردن آن و همچنین حفظ منابع طبیعی کره زمین اگر تا چندین سال پیش یک ژست طبیعت‌دوستانه

حمیدرضا نیکدلدبیر پیوست جهان
شماره 25 گزارش ماه پرونده - گزارش‌ماه صفحه 25

چطور موتور جست‌وجوی بومی تبدیل به جست‌وجویی برای ثروت و قدرت شد

جویندگان طلا

اگر ایرانگرد خوش‌ذوقی باشید احتمالاً اولین بار که گرگر را می‌بینید نه از طریق موتورهای جست‌وجو یا در افتتاحیه وزارت ارتباطات بلکه در شهر شوشتر است؛ جایی که هر ساله هزاران توریست به امید دیدن نمایی از سازه‌های آبی ساسانیان به جنوب کشور سفر می‌کنند و به جای دیدن پل و آسیابی باقیمانده از هزار و اندی سال پیش رودی نیمه‌جان بدون هیچ راهنمایی درست در حال احتضار زیر صخره‌هایی نیمه‌ویران، آلوده و پر از زباله می‌بینند که بدون هیچ تاسیسات بهداشتی یا رفاهی رها شده است. در یک کلام اینجا هم گرگر ناامید‌کننده است حتی وقتی موضوع گزارش، موتور جست‌وجوی بومی نباشد. ولی متاسفانه این بار سوژه بود و موتور جست‌وجوی گرگر که نامش در رسانه‌ها و شبکه‌های اجتماعی نیز بسیار به میان آمده، هنگام تهیه گزارش از دسترس خارج است. وقتی همین نام را به عنوان واژه مشترک در همه جویشگرها جست‌وجو کنید -واژه‌ای که در نگاه اول برای خیلی‌ها عجیب به نظر می‌رسد و وجه تسمیه آن قابل فهم نیست- همه جویشگرها در سه نتیجه اول، اطلاعاتی در خصوص مکان‌هایی می‌آورند که با نام «گرگر» در ایران وجود دارد اما تنها در جویشگر خواهرخوانده‌اش یعنی یوز اولین نتیجه، خود «موتور جست‌وجوی گرگر» است که آن هم قابل

مسعود شفیعی برزیعضو تحریریه
شماره 24 گزارش ماه پرونده - گزارش‌ماه صفحه 31

چگونه توسعه دهندگان ترمز رویای استارت‌آپ ها شدند

مرگ ایده‌ها

اسفندماه گذشته اتفاق عجیبی افتاد. برای نخستین بار در جهان یک شهر به ‌تنهایی میزبان پنج استارت‌آپ ویکند بود. لازم نیست راه دوری برویم؛ این شهر رکوردشکن، کالیفرنیا، سان‌فرانسیسکو، لو‌س‌آنجلس، بوستون یا یکی از این مناطق محبوب استارت‌آپی نبود. آن شهر تهران بود و مکان این پنج استارت‌آپ ویکند هم دانشگاه‌های امیرکبیر، شهید بهشتی، علم و صنعت تهران و شریف بودند. در این پنج رویداد در مجموع ۵۰۰ نفر شرکت کردند و اگر خوش‌بین باشیم در انتهای آن هفته ایران به‌ صورت بالقوه صاحب ۵۰ استارت‌آپ در حوزه فناوری و رایانه شد. اما در بین هیاهوهای استارت‌آپی جای یک‌ مهره کلیدی رو به فراموشی است. برنامه‌نویس و به معنای کامل‌تر آن توسعه‌دهنده و طراح کسانی هستند که به ایده‌های روی کاغذ جان می‌دهند. نتیجه این می‌شود که ما چند وقتی است با انبوهی از ایده‌های ناب و طرح‌های کسب ‌و کار فوق‌العاده و دقیق مواجه هستیم که هرگز فرصت زنده شدن نمی‌یابند و مراسم‌های استارت‌آپی پر شده از افرادی که با ایده‌هایشان آمده‌اند و تعداد کمی موفق می‌شوند توسعه‌دهنده‌ای را برای پیاده‌سازی ایده‌شان پیدا کنند.در ایران ۶۰۰ هزار نیروی آماده‌به‌کار داریم که از رشته‌های کامپیوتری فارغ‌التحصیل شده‌اند. از این مقدار ۸۰ هزار نفر در مقاطع دکترا و کارشناسی ارشد و

شماره 23 گزارش ماه پرونده - گزارش‌ماه صفحه 33

آیا سندهای اخلاقی می‌توانند تاثیری بر بی‌اخلاقی‌های مجازی داشته باشند

در سیرت وبگردی

معمولاً بسیاری از شرکت‌ها، سازمان‌ها، انجمن‌ها و صنف‌ها برای خود یک مرامنامه یا منشور اخلاقی دارند که بر اساس آن تامین‌کنندگان، رقبا، رسانه‌ها، مشتریان و مخاطبان از یک سو، منابع انسانی آن تشکل یا سازمان مثل مدیران، کارمندان، کارشناسان، کارگران و اعضا نیز از سوی دیگر متناسب با نقش خود در قبال آن مجموعه فعالیت می‌کنند. برای مثال در صنف پزشکی یک مرامنامه اخلاقی وجود دارد که اعضای آن پس از پذیرفتنش می‌توانند به عضویت آن انجمن یا صنف دربیایند و در صورت عدم رعایت موارد ذکرشده در مرامنامه مورد بازخواست قرار می‌گیرند. فضای مجازی هم از این قاعده مستثنی نیست و ما می‌توانیم این دست مرامنامه‌ها را در وب‌سایت‌ها و شبکه‌های اجتماعی بزرگ مثل گوگل،‌ فیس‌بوک، اینستاگرام تا سایت‌های کوچک‌تر و پورتال‌های دولتی مشاهده کنیم؛ برای مثال وقتی بدون پذیرفتن مرامنامه یک سرویس ایمیل یا یک شبکه اجتماعی (accept) نمی‌توانید عضو آن شوید. همچنین معمولاً ساز و کارهایی در این وب‌سایت‌ها و شبکه‌ها وجود دارد که در صورت عدم رعایت موارد ذکرشده در آن ممکن است از سوی تصمیم‌گیران و سازندگان آن مجموعه یا گروه به کاربر تذکر داده شود یا حتی عضویتش لغو شود. مثلاً در فیس‌بوک وقتی کاربر بیش از حد درخواست دوستی برای دیگران ارسال کند

مسعود شفیعی برزیعضو تحریریه
شماره 29 جهان پرونده - پیوست جهان صفحه 113

بررسی سوءتفاهم‌های ساده‌انگارانه در مورد استارت‌آپ و فرهنگ آن

بیایید دور هم باشیم و بیاستارتاپیم

مواد اولیه لازم عبارت است از: ایده‌ای برای راه‌حل یک مساله یا نیاز، ابزاری برای پیاده‌سازی راه‌حل و احتمالاً مشتری برای خرید خروجی. چه عالی! خدا را شکر ایده و ایده‌پردازی که بیداد می‌کند در میان‌مان. همین‌طور راه می‌رویم برای مسائل موجود یا غیرموجود ایده می‌پراکنیم. ابزار پیاده‌سازی را هم که خدا زیادترش کند؛ یک اپلیکیشن موبایل که سر هر کوی و برزنی می‌توان یک توسعه‌دهنده‌اش را پیدا کرد؛ آن هم از نوع مرغوبش. در مورد مشتری هم سخت نگیریم. مگر همه شرکت‌های بزرگ و کوچک‌مان با کلی سابقه محصولات‌شان مشتری دارند؟ تازه ما که نمی‌خواهیم خرجی کنیم. با بچه‌های دانشگاه دور هم جمع می‌شویم و حالی می‌کنیم مبسوط. خرجی ندارد که. هر چه هم داشت دانگی حساب می‌کنیم. تازه هر هفته می‌شود استارت‌آپ ویکندی پیدا کرد که برویم و کلی دور هم باشیم. خیلی هم کلاس دارد. اصلاً مد است. کسی که استارت‌آپی نباشد این روزها از مرحله پرت است. راستش را بخواهید مثل بعضی چیزهای دیگر اینجا هم صاحب‌نظران سمینارهای استارت‌آپ یا هیات‌های داوری استارت‌آپ ویکندها از خودمان در همه چیز کم‌تجربه‌ترند. خیلی‌هاشان تا حالا حتی یک بیزینس را در هر اندازه‌ای مدیریت نکرده‌اند. دنیا را چه دیدید؟ شاید دری به تخته خورد و سرمایه‌گذاری هم پیدا کردیم.

حمیدرضا نیکدلدبیر پیوست جهان
شماره 28 جهان پرونده - پیوست جهان صفحه 115

مروری بر مفهوم اعتماد در تجارت الکترونیکی

میزان فشار آن کلیک نهایی

جک ما، موسس و مدیرعامل افسانه‌ای علی‌بابا و ثروتمندترین شهروند چینی می‌گوید:«ما هر روز ۶۰ میلیون تعامل یا تراکنش کامل داریم. مردم همدیگر را نمی‌شناسند. من شما را نمی‌شناسم، محصول را برایتان می‌فرستم، شما من را نمی‌شناسید، پول را برایم منتقل می‌کنید.» هر چند این جمله‌ صاحب بزرگ‌ترین نهاد فروش آنلاین -که حالا حتی بزوس و آمازونش را هم پشت سر گذاشته- را می‌توان کنایه‌ای مغرورانه به موفقیت خودش تلقی کرد اما می‌تواند یادآور لحظه‌ای در ذهن ما خریداران آنلاین نیز باشد؛ همان لحظه تردیدآمیز که پس از ورود، اطلاعات کارت بانکی‌مان را در فیلد مورد نظر برای یک خرید آنلاین وارد کنیم، می‌خواهیم آن کلیک نهایی را انجام دهیم. شما را نمی‌دانم اما من هر بار در این لحظه از خودم می‌پرسم که چرا باید به کاری که می‌کنم اطمینان داشته باشم؟ اینکه خریدی که می‌کنم واقعی است یا نه و آیا کالای مورد نظر به دستم خواهد رسید یا نه پیشکش، مهم‌تر آن است که اطلاعات حساب بانکی‌ام محفوظ بماند. کابوس اصلی آن است که مدتی بعد پیامکی دریافت کنم که نشان از خالی کردن حقیقی حسابم به نقطه‌ای نامعلوم در فضای نامعلوم‌تر مجازی باشد. این کابوس هیچ وقت تاکنون به واقعیت نپیوسته است اما از قدیم گفته‌اند

حمیدرضا نیکدلدبیر پیوست جهان
شماره 27 جهان پرونده - پیوست جهان صفحه 111

نگاهی به خدمت فناوری آی‌سی‌تی به بهداشت عمومی

فنابهداشت عمومی

دو سه سال پیش بود که به کتف‌درد مزمنی دچار شدم که خیال خوب شدن نداشت. عاقبت با لطایف‌الحیلی توانستم از یک پزشک ارتوپد با فوق تخصص شانه که بسیار در این زمینه معروف است، وقت بگیرم. در ورود به مطب، منشی اطلاعات شخصی و شماره تلفنم را گرفت ولی آنها را جایی ننوشت بلکه وارد دیتابیس خود کرد. وقتی نوبتم شد تا داخل اتاقش شوم، منتظر بودم منشی آن فرم کذایی اطلاعات مریض یا همان پرونده را به دستم بدهد. اما فرمی در کار نبود. داخل اتاق هم دیدم دکتر روی کاغذ چیزی نمی‌نویسد و همه موارد را با قلم نوری روی تبلتش ثبت می‌کند. با توجه به سن نسبتاً بالای او این همه به‌کارگیری فناوری برایم جالب بود. جالب‌تر زمانی شد که وقتی به طور مفصل نوع بیماری و راه علاجش را برایم توضیح داد، کاغذ پرینت‌شده‌ای در اختیارم گذاشت حاوی کلیه توضیحات فنی که بیمار می‌بایست راجع به آن بیماری بداند. بعد هم نام بیماری را به انگلیسی به من گفت و سفارش کرد حتماً بعداً آن را گوگل کنم تا بیشتر بدانم. برای آنکه شگفتی‌ام از این همه به‌روز بودن تکمیل شود همان شب اس‌ام‌اسی دریافت کردم شامل چندین لینک سایت‌های معتبری با مطالبی جالب راجع

حمیدرضا نیکدلدبیر پیوست جهان
شماره 26 جهان پرونده - پیوست جهان صفحه 107

پرونده‌ای برای غول‌های فناوری از نوع چینی‌اش

خفاش شب و روز

پانزده بیست سال پیش اگر چرخی در خیابان جمهوری می‌زدیم و انواع و اقسام دستگاه‌های صوتی تصویری را زیر و رو می‌کردیم، قطعاً به دنبال آن بودیم که خریدمان سونی یا پاناسونیک اصل ژاپن باشد نه اندونزی (آن روزها هنوز غول‌های کره‌ای خواب بودند). چند سال بعد که موبایل جا افتاد لابد در همان حوالی به دنبال گوشی نوکیا اصل فنلاند بودیم نه ساخت چین. مساله ساخت چین هر چند سال‌ها ادامه داشت اما سال به سال از حساسیتش کم می‌شد. البته نه اجناس قلابی (فیک) که چین به آن هم معروف بوده و هنوز هم هست، بلکه محصولات برندهای بزرگ آمریکایی، اروپایی و حتی کره‌ای که کارخانه‌هایشان در کشوری با نیروی انسانی فراوان و ارزان قرار دارد. امروز اما همه دیگر می‌دانند برندهای ریز و درشت در حوزه آی‌تی (و البته سایر حوزه‌ها) محصولات‌شان را در چین تولید می‌کنند. اصولاً محصولات چینی قصه عجیب و غریبی دارند. از یک سو کامیون‌هایشان به دلیل مشکلات فنی حوادث زیادی را در کشورمان موجب شده‌اند و از سوی دیگر خودروهای ریز و درشت‌شان در خیابان‌های شهرهایمان جولان می‌دهند و ظاهراً مردم زیاد هم از آنها ناراضی نیستند. شاید بتوان گفت صنعت چین دو دسته محصول تولیدی دارد؛ یکی آنهایی که تحت نظارت

حمیدرضا نیکدلدبیر پیوست جهان
شماره 25 جهان پرونده - پیوست جهان صفحه 107

نگاهی به آنچه در سیلیکون‌ولی می‌گذرد

دره‌ای که جای من نبود

سال‌ها پیش یکی از اقوام که مقیم آمریکا بود پس از مدت‌ها دوری از وطن سری به دیار مادری‌اش زده بود. هر شب یکی از اقوام مهمانی می‌گرفت و او را دعوت می‌کرد. در خلال یکی از همین مهمانی‌ها وقتی فهمید من مشغول تحصیل در رشته هوش مصنوعی در مقطع دکترا هستم، برایم راجع به منطقه‌ای در نزدیکی محل سکونتش در سن‌خوزه کالیفرنیا صحبت کرد؛ مکانی که دفاتر بزرگ شرکت‌های کامپیوتری آن زمان همه در آنجا قرار داشتند. البته آن زمان هنوز موج انواع و اقسام شبکه‌های اجتماعی یا اپلیکیشن‌های پیام‌رسان راه نیفتاده بود. حتی صنعت موبایل و کلیه متعلقاتش در ابتدای راه خود قرار داشت. اما برای من که از سیلیکون‌ولی (Silicon Valley) قبلاً شنیده و در اینترنت قدری پیگیر رشد سریعش بودم، شنیدن حال و هوای دست‌اول آن از زبان یک شاهد عینی بسیار جذاب بود. هرگز یادم نمی‌رود آخرین جمله آن فامیل‌مان را که گفت:«خلاصه حمیدرضا، جای تو آنجاست…» از آن شب شاید نزدیک ۱۹ سال می‌گذرد و در این سال‌ها مسیر فناوری نقاط عطف فراوانی از سر گذرانده است؛ از رشد استفاده از اینترنت گرفته تا افزایش انفجاری کاربران موبایل و خلق صنایعی که به آن وابسته‌اند. از ایجاد بستری به نام ابر گرفته تا روند

حمیدرضا نیکدلدبیر پیوست جهان
شماره 24 جهان پرونده - پیوست جهان صفحه 107

پرونده‌ای برای فناوری بیومتریک و تاثیرات آن بر کاربردهای فناوری

ما منحصر به‌فرد ها

من حیران مانده بودم که مسئول کنترل پاسپورت اماراتی با آن لهجه ویژه اش چه می گوید. فقط به آن سمت سالن بزرگ فرودگاه اشاره می کرد و می گفت «آی اسکان!» خلاصه من و بقیه ایرانی‌های توی صف همگی رفتیم به آن سمت. آنجا پیوستیم به هندی‌ها، پاکستانی‌ها و بنگلادشی‌های منتظر در صفی طولانی‌تر. سال‌ها پیش بود. قبل از آن هم به دوبی سفر کرده بودم اما اولین بار بود که با اسکن عنبیه IRIS برای مسافران مواجه می شدم. از برخورندگی موضوع که بگذریم (چون برای همه ملیت‌ها انجام نمی شد!) اما همان‌جا یادم انداخت که فناوری بیومتریک چقدر کاربردی می‌شود. چند سال قبل از آن وقتی روی موضوع تز دکترای خود کار می‌کردم با کاربردی دیگر از این فناوری آشنا شده بودم. شناسایی افراد از طریقه راه رفتن‌شان یاgait recognition روشی است که به کمک تکنیک‌های هوش مصنوعی می‌توان هویت هر شخص را از روی طریقه منحصربه فرد راه رفتنش که به کمک نرم‌افزارهای هوشمند قابل فرموله شدن و بازیابی است، شناسایی کرد. اگر زمانی فقط اثر انگشت ملاک تمایز افراد از یکدیگر بود امروز با پیشرفته‌تر شده تکنیک‌های نرم افزاری در کنار ابزار‌های سخت افزاری مدرن سنجش، دیگر صدای حرف‌زدن، ریتم ضربان قلب،شکل هندسی دست و

حمیدرضا نیکدلدبیر پیوست جهان
شماره 23 جهان پرونده - پیوست جهان صفحه 107

پرونده‌ای برای کنگره جهانی موبایل

ضیافتی به سبک کاتالونیا

برخلاف تصور عده بسیاری، مردم این شهر از گاوبازی متنفرند. آنها با خیلی از علایق پایتخت‌نشینان زاویه دارند. وقتی این زاویه به صد و هشتاد درجه می‌رسد که تیم قرمزپوش‌شان مقابل سفید‌پوشان مادریدی قرار می‌گیرد؛ مصافی که در آن فوتبال به ادعای استقلال‌طلبی کاتالان‌ها گرهی تاریخی می‌خورد. حال می‌خواهد نبردی خانگی در نیوکمپ باشد یا جنگی در زمین حریف در سانتیاگو برنابئو. کاتالان‌ها عاشق ابراز و حتی نمایش خواست جدایی‌طلبانه خود هستند. کسی نمی‌داند آیا همین امر باعث شده شهرشان یعنی بارسلون به شهر نمایشگاه‌ها معروف شود یا نه اما به هر حال این شهر میزبان نمایشگاه‌های متعددی در طول سال است؛ از انواع و اقسام اکسپوهای هنری گرفته تا نمایشگاه‌های سالانه صنعتی در رشته‌های مختلف. کنگره جهانی موبایل (MWC) اگر مهم‌ترین آنها نباشد، قطعاً یکی از دو سه رویداد مهم سالانه در بارسلون به شمار می‌رود. نمایشگاهی که هر سال در اواخر آوریل یا ابتدای مارس میزبان ده‌ها هزار نفر فعال، مدیر، تصمیم‌گیرنده و خبرنگار در صنعت موبایل و صنایع مرتبط به آن است. از بزرگ‌ترین برندهای مطرح در این حوزه گرفته تا استارت‌آپ‌های نوپا همه یک سال برنامه‌ریزی می‌کنند تا آخرین برگ‌های برنده خود را در این میعادگاه بازیگران کلیدی صنعت موبایل رو کنند. من در چند باری

حمیدرضا نیکدلدبیر پیوست جهان
شماره 17 جهان پرونده - پیوست جهان صفحه 105

سودای خلق

از زمانی که در فیلم عصر جدید، چارلی چاپلین با طنز سیاه خود درگیر شدن انسان در دام ماشین خودساخته را به نمایش گذاشت، سال‌ها می‌گذرد. در آن دوره عرضه و تقاضای مدرن رونق گرفته بود و انسان خود را در جایگاهی جدید می‌دید؛ در موقعیت خالقِ انبوه هر محصولی که مشتری می‌خواست. هزاران کارگر همان‌طور که چارلی نشان داد، خود تبدیل به پیچ و مهره‌های ماشین صنعت شدند. زمان گذشت و انسان پی برد که می‌تواند هوشمندی خود را فرموله کند و در حافظه کارگرانی هوشمند قرار دهد. روبات‌ها جای کارگران را تنگ کردند. هر یک به جای ده‌ها کارگر بازده داشتند، آن هم بدون اشتباه، خستگی و درخواست افزایش حقوق. آن خالق انبوه کالاهای مصرفی حالا با هوشمندی از نوع ماشینی‌اش مراحل و بازده فرآیند تولیدش را بهینه کرده بود و خود را خالق ابزارهای هوشمندِ انسان‌نما می‌دانست اما گویا همه اینها او را راضی نمی‌کرد. شاید هیچ چیز او را راضی نمی‌کند! پس ایده «خلق و تولید هر چیزی» را در ذهن می‌پروراند. همان افسانه قدیمی چراغ جادویی که بتوان از غول آن هر چیزی خواست. این افسانه در دنیایی‌ترین شکل ممکن با اختراع روش‌های چاپ سه‌بعدی (۳D Printing) شکل گرفت. فناوری طراحی به کمک کامپیوتر (CAD)

شماره 21 جهان پرونده - پیوست جهان صفحه 109

پرونده‌ای برای سونی به عنوان سمبل «ساخت ژاپن»

رادیوی ترانزیستوری روی ردکارپت

سال ۵۷ بود. پدرم شب‌ها رادیوی ترانزیستوری موج کوتاه سونی قهوه‌ای‌رنگش را روشن می‌کرد و همه‌مان خانوادگی به دورش می‌نشستیم تا آخرین اخبار انقلاب را بشنویم؛ خبرهایی که از رادیو و تلویزیون ملی آن زمان نمی‌شد شنید. چندین سال بعد زمانی که تب ویدئو و ویدئوکلوب‌ها راه افتاده بود و البته بعد از آن هم همین‌طور، یک دستگاه بود که در بسیاری از خانه‌ها دیده می‌شد: ویدئوی بتاماکس سونی. چند سال بعد روزی را که پدرم پول داد تا به سمت خیابان جمهوری راه بیفتم، خوب به یاد دارم. سوار اتوبوس بودم و با هیجان فقط به این فکر می‌کردم که تا ساعتی دیگر واکمن سونی خواهم خرید. آن سال‌ها سونی پیشگام بی‌چون و چرای لوازم الکترونیکی بود. غول‌های چشم‌بادامی دیگر یعنی کره‌ای‌ها هنوز خفته بودند، پس انتخاب خیلی‌ها یا سونی بود یا برندی که لقب جادویی «ساخت ژاپن» را یدک بکشد. ساخت ژاپن بودن هویتی از کیفیت و برتری را برای یک محصول با خود به همراه داشت. چند سال پس از آن زمانی که هنوز سی‌دی وارد بازار نشده بود، روزی از یک بقالی مشغول خرید نوار کاست خام TDK بودم که مشتری دیگری که کنارم ایستاده بود، گفت:«آقا سونی بخر، عالیه!» صدای مهران مدیری آن روزها که

حمیدرضا نیکدلدبیر پیوست جهان