نسخه فیزیکی

  • شهر کتاب مرکزی تهران – خیابان دکتر شریعتی – بالاتر از خیابان استاد مطهری – نبش کوچه کلاته – فروشگاه مرکزی شهر کتاب
  • شهر کتاب کاشانک نیاوران، کاشانک، نرسیده به سه راه آجودانیه
  • نشر ثالث خیابان کریم‌خان زند، بین خیابان ایرانشهر و ماهشهر، پلاک ۱۵۰
  • شهر کتاب سعادت آباد انتهای خیابان ایران‌زمین، جنب فرهنگسرای ابن‌سینا، شهر کتاب ابن‌سینا
شماره 52 جهان پرونده - پیوست جهان صفحه 111

مروری بر مسیر تاثیرگذار سیسکو در فناوری جهان

درباره ماندگاری یک پل

سال ۱۹۸۴ اتفاقی در دانشکده کامپیوتر دانشگاه استنفورد افتاد که تاثیر انکارناپذیری در مسیر رشد صنعت شبکه‌های کامپیوتری و روندهای بعدی فناوری داشته و دارد. لئونارد بوساک مسئول کامپیوترهای دانشکده کامپیوتر آن دانشگاه به همراه همسرش سندی لرنر که همکارش بود سیسکو سیستمز (Cisco Systems) را بنیان نهادند. اولین محصول‌شان روتری با اقتباس از روتر بلوباکس دانشگاه استنفورد بود به همراه نرم‌افزار چند پروتکله مدیریت آن. هرچند در سال ۱۹۸۷ استنفورد با ادعای مالکیت ایده اولیه این محصول از آنها شکایت و مجبور به استعفایشان از دانشگاه کرد، اما این شرکت سان‌فرانسیسکویی که هم‌ نامش را از این شهر الهام گرفته بود و هم لوگویش از پل عظیم گلدن‌گیت، با اتکا به تنوع پروتکل‌های تحت پوشش همچنان می‌تازید. حتی با ظهور اینترنت و همه‌گیر شدن پروتکل IP سیسکو با تمرکز روی ساخت مودم‌ها و تجهیزات ارتباطی به کار خود ادامه داد تا جایی که درست قبل از حباب دات‌کام با ارزش ۵۰۰ میلیارد دلار تبدیل به باارزش‌ترین شرکت جهان شد. حالا پس از گذشت ۱۷ سال از ترکیدن آن حباب، که منجر به مرگ بسیاری از کسب و کارهای ریز و درشت صنعت فناوری شد، سیسکو همچنان با ارزش ۳۱ میلیارد دلار و رتبه شانزدهم بین رده‌بندی اینتربرند میان کل

حمیدرضا نیکدلدبیر پیوست جهان
شماره 51 خدمت و تجارت پرونده - خدمت و تجارت صفحه 77

بررسی چرایی ضعف مرکز توسعه تجارت الکترونیکی در اجرای طرح‌هایش

فرزند ناخواسته وزیر

مرکز توسعه تجارت الکترونیکی، به عنوان مرکزی که برای توسعه تجارت الکترونیکی ایجاد شده بود، به نظر می‌رسد به اهداف اولیه خود نرسیده و کارنامه قابل قبولی در اجرای وظایفی که اساسنامه‌اش به این مرکز واگذار کرده تاکنون ارائه نکرده ‌است. در ماده ۳ اساسنامه مرکز توسعه تجارت الکترونیکی ۱۱ وظیفه برای این مرکز تعیین شده است که نمی‌توان این مرکز را در انجام هیچ‌کدام از این وظایف موفق دانست. اما چه کسی مسئول این ناکامی مرکز توسعه تجارت ‌الکترونیکی است! رؤسای مرکز مسئول اصلی به شمار می‌آیند یا وزرای صنعت، معدن و تجارت که تاکنون تجارت ‌الکترونیکی را به رسمیت نشناخته‌اند و در توسعه این بخش از مرکز حمایت نکرده‌اند؟ هنوز آمار مشخص و رسمی در مورد تجارت‌ الکترونیکی منتشر نمی‌شود؛ حجم تجارت الکترونیکی فقط به آماری که در بخش B2C از طریق درگاه‌های شاپرک ثبت می‌شود خلاصه شده است و هنوز هیچ آماری برای B2B منتشر نشده است. تنها آماری که در بخش تجارت الکترونیکی به صورت مرتب و دوره‌ای ثبت می‌شود آماری است که وزارت صنعت، معدن و تجارت به صورت روزانه، هفتگی و ماهانه منتشر می‌کند و آن نیز فقط به پنج فاکتور این بخش محدود می‌شود: تعداد گواهی امضای الکترونیکی صادرشده، مجوز نماد اعتماد الکترونیکی

مهرک محمودیدبیر تحریریه
شماره 50 خدمت و تجارت پرونده - خدمت و تجارت صفحه 75

دستورالعمل جدید بانک مرکزی برای فعالیت فین‌تک‌ها در راه است

درهای بسته بانک مرکزی و چشمان امیدوار فین‌تک‌ها

فین‌تک‌ها همچنان در میان نهادهای دولتی دست به دست می‌شوند و هنوز قانونی مشخص برای نحوه فعالیت آنها تدوین نشده است. از یک سو بانک مرکزی به آنها اعلام کرده دریافت مجوز برای فعالیت‌شان تنها از سوی این نهاد خواهد بود و از سوی دیگر مرکز توسعه تجارت الکترونیکی می‌گوید فین‌تک‌ها باید نام پذیرندگان خود را به مرکز اعلام کنند و در غیر این صورت فعالیت آنها وجه قانونی نخواهد داشت. در این میان فین‌تک‌ها، که حالا به نظر می‌رسد چشم امید از مرکز توسعه تجارت الکترونیکی برداشته و به درهای بسته بانک مرکزی چشم دوخته‌اند، منتظرند تا ببینند نتیجه جلسات متعدد این نهاد پولی و بانکی کشور برای آنها چه خواهد بود. به نظر می‌رسد این ‌بار بانک مرکزی می‌خواهد خودش سکاندار قانون‌گذاری در این عرصه شود و در این وادی رهبری تا جایی پیش‌ رفته که مرکز توسعه تجارت الکترونیکی از طریق رسانه‌ها در جریان مصوبات آنها درباره فین‌تک‌ها قرار می‌گیرد. آنچه همچنان در هاله‌ای از ابهام باقی‌ مانده جایگاهی است که در این میان از آنِ نماد اعتماد خواهد شد، نمادی که هیچ الزام قانونی‌ای برای دریافت آن وجود ندارد. مساله فین‌تک‌ها نه برای مرکز توسعه تجارت الکترونیکی و نه برای بانک مرکزی مساله جدیدی نیست. بیش

شماره 51 گزارش ماه پرونده - گزارش‌ماه صفحه 31

آیا اینترنت همراه برای همیشه نسخه اینترنت ثابت را در ایران خواهد پیچید؟

گمراهی ثابت

نیمه اول دهه ۸۰، زمانی که هنوز داشتن یک خط تلفن همراه برای بسیاری از مردم ایران آرزو بود، اینترنت پرسرعت در کشور عرضه شد. پیش از آن نیز اینترنت دایال‌آپ در حد و اندازه‌های خود کاربرانی داشت. زمانی که شرکت‌های ندا (PAP) توانستند پروانه فعالیت بگیرند انتظار می‌رفت تعداد مشترکان اینترنت در کشور به شکل چشمگیری افزایش یابد؛ اما چنین نشد. تا پیش از آنکه شرکت مخابرات ایران بتواند وارد این عرصه شود تمامی شرکت‌های PAP روی‌هم‌رفته کمتر از دو میلیون مشترک ADSL داشتند. آمدن مخابرات هم گرچه تکانی به بازار داد، اما باز هم نتوانست معضل دسترسی در کشور را حل کند. به گونه‌ای که بیش از یک دهه بعد از عرضه اولین اشتراک‌های اینترنت پرسرعت، هنوز تعداد مشترکان این فناوری به ۹ میلیون نفر نرسیده‌اند. در این میان تلفن همراه با همه مشکلاتی که بر سر راهش بود اکنون بیش از ۴۰ میلیون مشترک اینترنت پرسرعت دارد. در این سال‌ها برای حل معضل دسترسی به اینترنت ثابت در کشور اقداماتی صورت گرفته است. پروانه وایمکس و ایرانیان‌نت داده شده و تعرفه‌ها تا سر حد امکان پایین آمده‌اند، اما باز هم اتفاق درخوری رخ نداده است. چنین شد که با آمدن اینترنت همراه مردم به سمت آن گرایش

شماره 49 خدمت و تجارت پرونده - خدمت و تجارت صفحه 75

چرا بانک‌های ایرانی نمی‌توانند سامانه یکپارچه بانکی مناسب خود را انتخاب کنند

سیب‌های کال

ملی، صادرات، سپه و تجارت. این چهار نام همیشه جزو نام بانک‌هایی قرار می‌گیرند که تاکنون نتوانسته‌اند سامانه یکپارچه بانکی را در زیرمجموعه خود پیاده کنند. بیش از یک دهه است که بانک‌های کشور به دنبال پیاده‌سازی سامانه یکپارچه بانکی در زیرمجموعه خود هستند و چندین شرکت داخلی نیز خود را متخصص پیاده‌سازی این سامانه در بانک‌ها می‌دانند، اما هنوز بانک‌ها نتوانسته‌اند به سامانه یکپارچه مورد نیازشان دست ‌یابند. از میان بانک‌های بزرگ فقط کشاورزی و ملت تاکنون موفق شده‌اند سامانه یکپارچه بانکی را طبق آنچه خود می‌گویند در زیرمجموعه‌شان پیاده کنند. بانک کشاورزی از یک سامانه یکپارچه خارجی بهره برده است، هر چند دوره پیاده‌سازی آن سامانه نیز بسیار طولانی بود، اما ثبات مدیریتی در یک دوره مشخص در آن موجب شد پیاده‌سازی سامانه در بانک کشاورزی به نتیجه برسد. هر چند هستند منتقدانی که سامانه به‌کار گرفته‌شده در بانک کشاورزی را یک سامانه متمرکز بانکی نمی‌دانند، اما طبق آنچه مدیران خود بانک می‌گویند این سامانه در این بانک اجرا شده است. بانک ملت مسیری دیگر پیش گرفت و تصمیم گرفت به ‌جای خرید یک سامانه خارجی از توان ایرانی بهره ببرد و سامانه مورد نیازش را خودش بنویسد. البته مدیران این بانک موفقیت در پیاده‌سازی سامانه یکپارچه بانکی

مهرک محمودیدبیر تحریریه
شماره 51 جهان پرونده - پیوست جهان صفحه 117

مروری بر وضعیت فناوری روسیه در پرونده جهان

جنگ همیشه در فضاست

شاید اغلب کاربران جوان کشورمان پیام‌رسان تلگرام را مظهر عینی فناوری همسایه پهناور شمالی‌مان بدانند. اما آنهایی که قدری مسن‌ترند شاید حافظه تاریخی‌شان از تکنولوژی روسیه چیز دیگری به خاطرشان آورد. آنها به یاد دارند که در دوره جنگ سرد دست‌کم یک چیز به شدت داغ می‌نمود و آن مسابقه‌ای بود جنون‌آمیز بر سر حفظ سیطره هر یک از دو بلوک بر حوزه استحفاظی خود. فارغ از مبارزه‌های سیاسی و ایدئولوژیک دو قطب اصلی حاکم بر آن دوران، دستاوردها و نوآوری علمی و فناوری از زمینه‌های اصلی این رقابت بود. رقابتی که نتیجه‌اش در جنگ تسلیحاتی ایالات متحده و اتحاد جماهیر شوروی دیده می‌شد و نقطه عطفش کشاندن میدان مسابقه به فضا بود و اوج آنجایی بود که شوروی اولین فضانورد را به مدار زمین فرستاد و آمریکا اولین فضانورد را روی سطح ماه پیاده کرد. اما شاید به‌یادماندنی‌ترین تصویر ذهنی از پروژه‌های فضایی آن زمان تفاوتی عمده در تجهیزات الکترونیکی و کامپیوتری دو رقیب بود. جایی که دستگاه‌های آمریکایی سمبول دقت و ظرافت در طراحی بودند و در مقابل تجهیزات شوروی مظهر دوام ولی در عین حال نوعی از زمختی. حالا سال‌ها گذشته، دیوارها (به ظاهر) فرو ریخته و به لطف همه‌گیر شدن سخت‌افزار میدان مسابقه اصلی شاید بیشتر

حمیدرضا نیکدلدبیر پیوست جهان
شماره 50 گزارش ماه پرونده - گزارش‌ماه صفحه 30

پرونده‌ای برای تشکل‌سازی در بازار فناوری اطلاعات ایران و سرنوشت سازمان نظام صنفی رایانه‌ای

پایان دموکراسی

تاسیس سه تشکل جدید طی چند هفته در حوزه فناوری اطلاعات در تابستان امسال به تدریج اخبار را از حالت خبری خارج کرد و به آن کمی رنگ‌مایه طنز داد. ابتدا جمعی شورشی از منتقدان کمیسیون نرم‌افزار سازمان نظام صنفی رایانه‌ای که در میان آنها چند چهره آشنا و قدیمی هم به چشم می‌خورد انجمن کارفرمایی شرکت‌های نرم‌افزاری را با تخلص «آشنا» تاسیس کردند که آب ‌سردی بر پیکر بزرگ‌ترین تشکل مدعی ریاست سازمان ریخت. در گروه‌های تلگرامی و جمع‌های خودمانی این نیم دوجین اعضای هیات مدیره جدید با تلخ‌ترین زبان‌ها خائن و خوارج خوانده شدند. هنوز گرد و غبار تسویه‌‌حساب‌های قدیمی فرو ننشسته بود که اتحادیه کشوری کسب و کارهای مجازی در میان بهت ریش‌سفیدان سازمان تاسیس شد که می‌شد نام مدیران کسب و کارهای جوانی مانند دیجی‌کالا و اسنپ را در میان هیات مدیره نامتقارنش دید. بسیاری دست یکی از صندوق‌های ذی‌نفوذ را که رقابتی تاریخی با سازمان دارد پشت دبیرخانه این تشکل بسیار حیاتی می‌دیدند، هرچند قابل انکار نیست پشتوانه آنها قانون یک قرنی اصناف و در همان قدم اول توانمند‌تر از سازمان پرسر و صدا، دست‌کم روی کاغذ، بودند. نطفه این تشکل درست زیر چشمان سازمان در کمیسیون الکن تجارت الکترونیکی‌اش بسته شده بود و آنها

شماره 47 خدمت و تجارت پرونده - خدمت و تجارت صفحه 73

فین تک ها نمی دانند در کجای بازی قرار دارند

آرامش درحضور دیگران

خودشان می‌گویند روی آرامش را ندیده‌اند؛ می‌گویند با دلهره اینکه فردا چه می‌شود شب را به روز می‌رسانند. همیشه نگران‌اند. هر گاه تصور کرده‌اند همه چیز طبق روال است، فعالیت‌شان متوقف شده و با سدی با عنوان فیلتر روبه‌رو شده‌اند. فین‌تک‌ها از زمانی که نام‌شان بر سر زبان‌ها افتاد همواره از نبود قانون در این حوزه گله کرده‌اند و شفاف نبودن قوانین را دلیل اصلی بسیاری از مشکلات‌شان دانسته‌اند. البته این گله‌گزاری فقط مختص فین‌تک‌های فعال در ایران نیست، فین‌تک‌های فعال در سیلیکون‌ ولی نیز چندان دل خوشی از قانون‌گذار و رگولاتور حوزه‌شان ندارند. سیلیکون ولی در گزارشی که منتشر کرده بزرگ‌ترین مانع برای توسعه فین‌تک‌ها را موانع قانونی و همچنین رگولاتوری این حوزه عنوان کرده است. بررسی‌های صورت‌گرفته در این گزارش نشان می‌دهد ۴۳ درصد موانع پیش روی فین‌تک‌ها مختص موانع قانونی و ۲۴ درصد مختص مقاومت درون سازمانی و ۱۸ درصد ساختار حکومتی و در نهایت ۱۵ درصد مشکلات نیز به سهامداران بازمی‌گردد. این در شرایطی است که مدل قانون‌گذاری در آن منطقه بسیار پیشروتر از ایران است و موانع بر سر راه تولید و صنعت بسیار ساده‌تر حذف می‌شود. در اصل مشکل فین‌تک‌ها نوین بودن کسب و کار و فعالیت و در نهایت ناشناخته بودن فعالیت‌شان برای

مهرک محمودیدبیر تحریریه
شماره 47 خدمت و تجارت پرونده - خدمت و تجارت صفحه 75

وقتی دست و بال‌ها بسته می‌شود

ایران در رتبه صد و بیستم سهولت کسب و کار قرار دارد. این رتبه فاجعه‌آمیز در قسمت کسب و کارهای جدید که چارچوب فعالیت آنها از کسب و کارهای سنتی از پیچیدگی بیشتری برخوردار است به مراتب فاجعه‌بارتر هم هست. مجوز تخم فساد انتظاری که از دولت‌ها می‌رود برداشتن موانع و مجوزهای دست و پاگیر است. اگر دولت بخواهد برای هر کسب و کاری یک مجوز تعریف کند، راه‌اندازی کسب وکارها سخت‌تر و سخت‌تر می‌شود و همچنین باعث به وجود آمدن رانت‌های بیشتر خواهد شد. اگر هدف از تعریف مجوز حمایت از مصرف‌کنندگان است، کافی است به جای تعریف مجوز چارچوب‌های فعالیت در هر حوزه مشخص شود. می‌توانیم با حذف مجوز‌های بیهوده فضا را برای ورود به عرصه کسب و کار ساده‌تر کنیم. فضای رقابتی سالم بهترین ابزار برای حمایت از مصرف‌کنندگان است. تعریف مجوز و رانت ناشی از آن اجازه شکل‌گیری فضای رقابتی سالم را نمی‌دهد و دقیقاً در مسیر عکس حمایت از مصرف‌کنندگان عمل خواهد کرد. آیا نماد اعتماد کارآمد بوده است؟ ماموریت نماد در ابتدا قرار بوده صرفاً اعتمادسازی به مصرف‌کننده باشد، اما به مرور زمان از ماموریت اولیه خود خارج و تبدیل به یک مجوز برای فعالیت آنلاین شده است که در اساسنامه آن نیز چنین

شماره 47 خدمت و تجارت پرونده - خدمت و تجارت صفحه 76

درک استراتژیک لازمه مشارکت فین‌تک‌ها و بانکداری

موسسات مالی مرسوم با استارت‌آپ‌های فین‌تکی تفاوت‌های زیادی از نظر نوع سازمان با یکدیگر دارند. در حالی که به نظر می‌رسد همکاری این دو در مسیر منطقی خود قرار دارد، این همکاری و مشارکت به شناخت و درک تفاوت‌های آنها نیز کمک می‌کند. مادامی که ایده همکاری شرکت‌های فین‌تک با بانک‌ها مثل ایجاد و ورود به یک بازی رویایی و بر فراز ابرها باشد هیچ کمبودی در موج ایجادشده و تمایل به همکاری بین این دو مشاهده نمی‌شود، در حالی که در واقعیت اغلب این‌گونه نیست و آنچه اتفاق می‌افتد دور از تصورات قبلی است. در این مسیر چندین عامل عمده و اصلی وجود دارد که بانک‌ها و شرکت‌های فین‌تک قبل از هر گونه همکاری با یکدیگر باید به آن فکر کنند. همکاری با یک بانک یا تعاونی اعتباری (معمولی و سنتی) برای یک شرکت فین‌تکی می‌تواند دارای مزایای مطلوبی باشد، مانند دسترسی به منابع مالی فراوان (جیب پر پول)، پایگاه قابل توجهی از مشتریان، یک تیم بزرگ و حرفه‌ای فروش و مارکت، دسترسی به کانال‌های پرداخت و دیگر شبکه‌های محدود. همچنین دلایلی برای چرایی و تمایل همکاری بانک‌های (متداول) موجود با شرکت‌های فین‌تک می‌تواند وجود داشته باشد، مانند تغییر فرهنگ و رفتار با رویکردی نوآورنه، ضعف در بهره‌مندی از

شماره 47 خدمت و تجارت پرونده - خدمت و تجارت صفحه 78

معاون فناوری‌های نوین بانک مرکزی:

رگولاتوری جدید به جای رگولاتوری «مزاحم» می‌آید

فین‌تک‌ها و مسائل مربوط به آنها با وجود سندی که دی‌ماه سال گذشته برای رفع مشکلات آنها از سوی مرکز توسعه تجارت الکترونیکی منتشر شد همچنان حل‌نشده باقی مانده‌اند. چشم‌انتظاری طولانی جامعه فین‌تکی برای انتشار این سند آنها را مأیوس کرد و برخی از آنها سند «چارچوب فعالیت و نظارت بر وب‏ سایت‌های متمرکزکننده پرداخت کسب‌وکارهای اینترنتی» را حکم اعدام خود دانستند. حالا بانک مرکزی وارد شده تا نگاهی متفاوت به سیاست‌گذاری در این حوزه بیندازد. نگاهی که باز هم انتظاری طولانی می‌طلبد و به گفته معاون فناوری‌های نوین بانک مرکزی تا سال آینده باید برای به ثمر نشستن آن منتظر ماند. بانک مرکزی می‌خواهد رگولاتوری جدید برای حوزه فین‌تک‌ها شکل دهد و برای این کار از مشاوران بین‌المللی هم کمک گرفته است. علی کرمانشاه، معاون فناوری‌های نوین بانک مرکزی، با ما گفت‌گوی مفصلی داشت و ابعاد متفاوتی از پروژه‌ای را که پیش روی آنهاست تشریح کرد. او می‌خواهد اکوسیستم فین‌تکی کشور بازتعریف و از این ظرفیت در کشور و نظام بانکی استفاده شود. اگر می‌خواهید از آینده سیاست‌گذاری‌های بانک مرکزی در حوزه فین‌تک‌ها باخبر شوید گفت‌وگوی زیر را بخوانید: نام این معاونت، معاونت فناوری‌های نوین است، اما تاکنون فناوری‌های نوینی از دل این معاونت بیرون نیامده یا این حس

شماره 49 گزارش ماه پرونده - گزارش‌ماه صفحه 30

میزبانی داده‌‌های اینترنتی در داخل کشور، تاثیرات سیاسی خود را نشان داد

CDN سه حرفی وزیرساز

صدای طبل‌ها از خیلی وقت پیش بلند شده بود. شاید از همان روزها که هنوز نام محمود واعظی به عنوان اصلی‌ترین گزینه برای پست وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات در دولت دوازدهم مطرح بود. از همان روزها می‌شد نشانه‌هایی از رقابت برای جانشینی او دید. اما موضوع زمانی جدی شد که دست‌های واعظی به نشانه خداحافظی بالا رفت. همان زمان که او افتتاح پروژه‌های بزرگ و کوچک بخش خصوصی را آغاز کرد و در سخنرانی‌هایش تاکید کرد آنچه انجام شده، نه حاصل کار او، که نتیجه تلاش کل تیم همراهش است و در تمامی این افتتاح‌های هرروزه حضور جوان‌ترین معاون وزارت ICT و غیبت مردان قدیمی کاملاً به چشم می‌آمد. در مقابل غیبت همیشگی برات قنبری و حضور گه‌گاهی نصرالله جهانگرد، این محمدجواد آذری جهرمی بود که دوشادوش وزیر شاهد روبان بریدن‌ها و رونمایی‌های پایان دوره واعظی بود. اما در نهایت، آنچه کار را به نفع جهرمی یکسره کرد نه این همراهی‌ها که جنجال بر سر یک موضوع به ظاهر فنی بود. نمایشگاه الکامپ- همان‌جایی که با نوستالژی دوران طلایی تکفا گره خورده است- به ظاهر قلمرو همیشگی نصرالله جهانگرد است. خاطره خوش الکامپ دهم هنوز در ذهن اهالی صنف آی‌تی زنده است و البته جهانگردی که همه‌کاره دولت آن

میثم قاسمیدبیر ویژه‌نامه‌ها
شماره 46 خدمت و تجارت پرونده - خدمت و تجارت صفحه 77

با وجود گذشت پنج سال از راه‌اندازی سامانه تدارکات الکترونیکی دولت

«ستاد» در انتظار رشد مانده است

معاون تسهیل تجاری و توسعه کاربردهای مرکز توسعه تجارت الکترونیکی اعلام کرد یکی از کارهایی که امسال سازمان امور استخدامی انجام داده رتبه‌بندی دستگاه‌ها و یکی از شاخص‌های رتبه‌بندی میزان استفاده دستگاه‌ها از سامانه ستاد است. آمارهای مرکز توسعه نشان می‌دهد این سامانه سال گذشته رشدی پنج برابری را در میزان معاملات خود تجربه کرده و در مجموع پنج هزار میلیارد تومان معامله از طریق آن انجام شده است. اما هنوز این سامانه پس از گذشت پنج سال از زمان راه‌اندازی آن راه درازی پیش رو دارد تا به جایی برسد که تمام معاملات دولتی از طریق آن انجام شود، راهی که حالا قوانین هم به کمک آمدند تا این مسیر زودتر به نتیجه برسد. پایان سال ۹۶ اگر دولت تغییر نکند و برنامه‌ریزی‌ها بار دیگر به هم نریزد، می‌تواند روزهای مهمی برای این سامانه باشد، روزهایی که قرار است سه ماژول جدید به آن اضافه شود و معاملات خارجی و نفتی هم در آن گنجانده شود. سامانه تدارکات الکترونیکی دولت بیش از پنج سال است که راه‌اندازی شده، اما همچنان بخش زیادی از معاملات دستگاه‌های دولتی در این سامانه انجام نمی‌شود. حالا قانون‌گذاران دو قانون جدید نیز به تصویب رسانده‌اند تا استفاده از این سامانه در دستور کار دستگاه‌های دولتی

شماره 46 خدمت و تجارت پرونده - خدمت و تجارت صفحه 80

بر اساس گزارش وزارت ارتباطات درباره برنامه اجرایی شبکه ملی اطلاعات:

هیچ پروژه‌ای به پیشرفت ۱۰۰ درصدی نرسید

وزارت ارتباطات گزارشی تهیه کرده که در آن ۳۵ محور اصلی به عنوان برنامه اجرایی شبکه ملی اطلاعات در نظر گرفته شده است. از میان این ۳۵ محور، ۱۱ محور پیشرفت صفر درصدی داشتند و هیچ کاری تاکنون برای آنها انجام نشده و بقیه محورها هم هیچ کدام به پیشرفت ۱۰۰ درصدی نرسیده‌اند. بالاترین آمار پیشرفت ۵/۷۲ درصد و کمترین آمار یک درصد است. این در حالی است که معاون دولت الکترونیکی سازمان فناوری اطلاعات در گفت‌وگو با پیوست اعلام کرده سطح بلوغ دولت الکترونیکی در حال حاضر ۳۵ درصد است. با خواندن این گزارش می‌توان به این نتیجه رسید که با توجه به کارهایی که تاکنون انجام شده این آمار ۳۵ درصدی می‌تواند آمار درستی باشد. مساله دیگری که می‌تواند مورد توجه قرار گیرد این است که بسیاری از بخش‌های این گزارش که پیشرفت‌های بیشتری را شاهد بودند توسط سازمان فناوری اطلاعات اجرا شدند. بر اساس برنامه‌ریزی‌های دولت تا پایان سال ۹۷ پروژه دولت الکترونیکی به طور کامل پیاده‌سازی خواهد شد. اما باید دید با توجه به گزارش عملکردی که دستگاه‌های مربوطه تاکنون داشته‌اند، این گفته تا چه حد می‌تواند عملی باشد. در گزارشی که از سوی وزارت ارتباطات تهیه شده وضعیت برنامه اجرایی شبکه ملی اطلاعات مورد بررسی

شماره 46 خدمت و تجارت پرونده - خدمت و تجارت صفحه 82

معاون دولت الکترونیکی سازمان فناوری اطلاعات:

افتتاح فاز اول دولت الکترونیکی یک هفته بعد از انتخابات

دولت الکترونیکی پروژه‌ای است که از دوران اصلاحات موتورش روشن شده و در تمام دولت‌های پس از آن روی این پروژه کار شده است. اهمیت موضوع به حدی است که در مناظرات انتخاباتی عملکرد دولت در این زمینه مورد انتقاد قرار می‌گیرد و اعلام می‌شود که این پروژه در حال حاضر تنها ۱۵ درصد پیشرفت داشته است. آماری که معاون دولت الکترونیکی سازمان فناوری اطلاعات آن را مربوط به گزارش‌های سال ۹۳ می‌داند و اعلام می‌کند در حال حاضر پیشرفت این پروژه ۳۵ درصد است. اما داستان به همین‌جا ختم نمی‌شود. رضا باقری اصل، معاون دولت الکترونیکی سازمان فناوری اطلاعات، در گفت‌وگو با پیوست از راه‌اندازی پروژه کارپوشه ملی اطلاعات خبر می‌دهد که فاز اول آن کارپوشه است و یک هفته پس از انتخابات افتتاح خواهد شد و فازهای بعدی GSB و SSO است. به گفته او تا پایان سال ۹۷ چشم‌انداز دولت الکترونیکی در ایران محقق می‌شود. البته تمام این گفته‌ها منوط به نتیجه انتخابات دوازدهمین دوره ریاست جمهوری است. کارپوشه تا پیش از پایان کار دولت یازدهم افتتاح می‌شود اما استقرار فازهای دوم و سوم این پروژه در گرو انتخاب دولت آینده است که می‌تواند ادامه همین فرایند باشد یا شیوه جدید مدیریتی برای اجرای پروژه دولت الکترونیکی

شماره 50 جهان پرونده - پیوست جهان صفحه 119

پرونده‌ای برای روند پرشتاب ویدئوکنفرانسینگ

بیایید یکدیگر را از دور ببینیم

تا کمتر از ۱۰ سال پیش بسیاری از برندهای بزرگ بین‌المللی برای معمولی‌ترین جلسات گروهی بین مدیران‌شان آنها را به دفاتر مرکزی یا منطقه‌ای خود فرا می‌خواندند. این گشاده‌دستی در سفرهای کاری تا حدی بود که یافتن همزمان تعداد قابل ملاحظه‌ای از مدیران ارشد و میانی شرکت‌ها در دفاتر محل کارشان گاهی دشوار به نظر می‌رسید. اما اوضاع نابسامان پس از بحران مالی جهانی در سال ۲۰۰۸ حتی روی پول‌سازترین این برندها تاثیرات شدیدی گذاشت و آنها را ناگزیر به حذف سریع هزینه‌ها و حتی کاهش نیرو کرد. شرکت‌ها خود را به سیستم‌های برگزاری جلسات آنلاین مجهز کردند تا از بار مالی آن همه سفر کاری رها شوند. در ابتدا این سیستم‌های برگزاری جلسات فقط صوتی بود و سپس به لطف افزایش سرعت اینترنت ارتباط تصویری نیز پا به میان گذاشت. کسب و کار کنفرانس ویدئویی (Video Conferencing) رونق گرفت و به یکی از پرشتاب‌ترین روندهای فناوری این سال‌های جهان از لحاظ رشد تبدیل شد. کاربردهای درمانی و پزشکی از راه دور، خدمات پس از فروش، آموزش و انجام خدمات بانکی فقط برخی از کاربردهای این روند هستند و این فهرست همچنان ادامه دارد. شرکت‌های فعال در حوزه ویدئوکنفرانسینگ با پیوند این سرویس به فناوری ابری خود را ارائه‌دهنده نرم‌افزار

حمیدرضا نیکدلدبیر پیوست جهان
شماره 48 گزارش ماه پرونده - گزارش‌ماه صفحه 29

پرونده بررسی وضعیت بازی‌های رایانه‌ای و موبایلی در ایران

بازیکن هست بازیگر نیست

پیشینه ورود بازی‌های رایانه‌ای به ایران به دهه ۷۰ برمی‌گردد. درست همزمان با دورانی که کامپیوترها از ردای یک کالای صرفاً اداری خارج شدند و به عنوان همبازی بالقوه پا به خانه‌هایمان گذاشتند. با آمدن بازی‌های مولتی‌پلیر محل بازی شیفتگان این دنیای هیجان‌انگیز از خانه خارج شد و به گیم‌نت‌ها تغییر پیدا کرد. جایی که دهه شصتی‌ها می‌توانستند تلخی‌های دوران جنگ و تمام دلخوشی‌هایی نداشته را با ساعت‌ها بازی کردن جبران کنند. از همان زمان در نبود مراجع قانونی ناظر و قانون حمایت از مالکیت معنوی، بازار بازی‌های رایانه‌ای به صورت غیررسمی و غیرقانونی فعالیت خود را شروع کرد. هرچه بود بازی‌های خارجی بود که به طور زیرزمینی دست به دست می‌شد. آن دسته از کسانی که سودای تولید بازی را در سر می‌پروراندند هم نه امکان ساخت آن را داشتند و نه جرات ورود به بازاری را که هنوز حتی به رسمیت شناخته نشده بود. بسیاری از آنها در حد ایده خام باقی ماندند و سرمایه‌گذاران روی خوش به آنها نشان نمی‌دادند. آن دسته هم که کج دار مریز محصولی را تولید کردند به دلیل تفاوت زمین تا آسمان کیفیت محصول‌شان با بازی‌های خارجی مورد استقبال چندانی واقع نشدند. سال ۸۵ بود که بنیاد ملی بازی‌های رایانه‌ای برای مقابله

شماره 48 گزارش ماه پرونده - گزارش‌ماه صفحه 32

کافه‌بازار و بازی‌سازی ایرانی؛ از تولد تا بلوغ

در یک دهه اخیر با سیطره یافتن گوشی‌های هوشمند بر بازار تلفن‌های همراه، امکان عرضه بازی‌های متنوع و باکیفیت روی این بستر فراهم شد. این اتفاق صنعت بازی‌سازی را در دنیا متحول کرد، زیرا اندازه بازار مصرف‌کننده محصولی به نام بازی ویدئویی چندین برابر شد. حالا دیگر مخاطبان بازی‌های ویدئویی فقط به نوجوانانی که روی رایانه شخصی یا کنسول بازی خود ساعت‌ها بازی می‌کردند محدود نمی‌شد و هر کسی می‌توانست در اوقات فراغت، هرچند کوتاه، با انجام یک بازی موبایلی خود را سرگرم کند. همزمان با این اتفاقات تحریم‌های اقتصادی علیه ایران در حال اوج گرفتن بود و پلتفرم‌های بین‌المللی عرضه اپلیکیشن‌‌ها و بازی‌های موبایل دسترسی کاربران ایرانی را محدود کرده بودند. در چنین فضایی کافه‌بازار به‌عنوان یک پلتفرم ایرانی عرضه اپلیکیشن در بستر موبایل شروع به کار کرد و توانست به‌ سرعت توجه کاربران و همچنین توسعه‌دهندگان داخلی را به ‌خود جلب کند. در این زمان صنعت بازی‌سازی در ایران کاملاً نوپا بود و به ‌شدت با چالش‌های حوزه نشر آثار فرهنگی و ضعف‌های قانونی در حمایت از این آثار دست و پنجه نرم می‌کرد. چالش‌هایی که به‌ نظر می‌رسد مانع اصلی بر سر راه رشد و شکوفایی این صنعت در کشور بودند. با جا افتادن کافه‌بازار به ‌عنوان

شماره 48 گزارش ماه پرونده - گزارش‌ماه صفحه 33

مدیرعامل گیم کانکشن:

شرط قدرتمند بودن، رویارویی با دنیای واقعی است

گیم‌کانکشن به عنوان کنوانسیونی برای صنعت بازی که در سال ۲۰۰۱ تاسیس شده تاکنون توانسته با برگزاری رویدادهای سالانه ابتدا در لیون و حالا در پاریس و سان‌فرانسیسکو، به یک رویداد کسب ‌و کاری با حضور بیش از ۲۷۰۰ شرکت‌کننده از ۶۰ کشور تبدیل شود. در حاشیه رویداد TGC فرصتی فراهم شد تا با پیِرکارد، مدیرعامل فعلی گیم‌کانکشن و مدیر سابق لیون‌گیم، گفت‌وگویی کنم و به عنوان مدیرعامل نهادی که مهم‌ترین رویدادهای صنعت بازی را در دنیا برگزار می‌کند نظرش را درباره صنعت بازی ایران بدانم. یک موسیو خوش‌برخورد و سردماغ است که با اشتیاق به سوالاتم جواب می‌دهد. قامتش آن‌قدر بلند است که برای شنیدن صدای من (که در همهمه سالن همایش‌های صدا و سیما کار آسانی هم نیست) به جای خم شدن ترجیح می‌دهد پاهایش را ۹۰ درجه باز کند شاید کمی به منبع صدا نزدیک‌تر شود. بزرگ‌ترین نقطه قوت صنعت بازی ایران از دید شما چیست؟ از دو جهت این صنعت دارای پتانسیل خوبی است. اول از جنبه سرمایه‌گذاری در بازار ایران حائز اهمیت است، چون ایران بازار بسیار قابل توجهی است. یک جمعیت ۸۰ میلیون نفری در این کشور وجود دارد که ۲۳ میلیون نفر آنها اهل بازی رایانه‌ای هستند. این آمار درخشانی است. به دلیل

شماره 48 گزارش ماه پرونده - گزارش‌ماه صفحه 36

وزنه واردات غیرقانونی و قانونی لوازم بازی بیش از صادرات

۹۵ درصد بازار بازی در دست محصولات غیرایرانی

هنر صنعت رسانه بازی‌های دیجیتالی مانند سایر صنایع دیجیتالی راه‌های فراوانی برای جهانی شدن پیش روی خود دارد. راه‌هایی که برخی قانونی و برنامه‌ریزی‌شده توسط دولت‌ها پیش پای فعالان این عرصه گذاشته می‌شود و برخی نیز به صورت خودجوش و به نوعی با دور زدن‌ها توسط افراد فعال در این حوزه باز می‌شود. از زمانی که کنسول‌های بازی مانند آتاری، نینتندو، میکرو و سگا در ایران در میان بچه‌های دهه ۶۰ جای خود را باز کردند تاکنون که کنسول‌های نسل جدید PS با تکنولوژی‌های جدید VR با قیمت‌های بالا به بازار ایران راه یافته‌اند، همواره وزنه واردات غیرقانونی و قانونی این لوازم و بازی‌ها بیشتر از وزنه صادارت آنها بوده است. تا آنجا که در گزارش مرکز تحقیقات بازی‌های دیجیتالی در سال ۹۴ بیان شده که ۹۵ درصد بازار سخت‌افزار و نرم‌افزار بازی در دست محصولات غیرایرانی است. البته باید گفت که در این سال‌ها با برخی تولیدات خوب محصولات ایرانی نیز مواجه بوده‌ایم و با فراگیر شدن بازی‌های موبایلی این خوب شدن ساخت بازی‌های ایرانی سیر صعودی داشته است و در این میان چند ده یا شاید چند صد محصول به بازارهای دیجیتالی خارج از کشور راه یافته است. اما همواره مشکل وارد کردن پول، ثبت شرکت و بلوکه

شماره 48 گزارش ماه پرونده - گزارش‌ماه صفحه 37

صنعت بازی‌سازی ایران، رویا یا واقعیت؟

بیش از ۱۰ سال است که شرکت‌های متعددی در ایران به بازی‌سازی مشغول‌اند، با این حال، هنوز به این پرسش که آیا ما در کشورمان دارای صنعت بازی‌سازی هستیم نمی‌توان به راحتی پاسخ داد. در ادامه این مطلب نیازمندی‌های یک صنعت به علاوه وضعیت تولید بازی‌های ویدئویی در کشورمان را بررسی می‌کنیم. صنعت بازی‌سازی از حداقل شش لایه تشکیل می‌شود که هر کدام نقش مهمی در چرخاندن چرخ صنعت و پایداری آن دارند. سرمایه‌گذاری و ناشران با شروع فعالیت‌های بازی‌سازی در کشورمان، عمده هزینه‌های بازی‌سازی توسط خود شرکت‌های بازی‌ساز تامین می‌شد. با روی کار آمدن بنیاد ملی بازی‌های رایانه‌ای، سرمایه‌گذاری در پروژه‌های در حال ساخت در دستور کار این نهاد قرار گرفت و بازی‌های متعددی با کمک مالی این نهاد تولید شدند، اما با تغییر مدیریت بنیاد ملی بازی‌های رایانه‌ای و در پنج سال گذشته، این نوع سرمایه‌گذاری متوقف و در حال حاضر، سرمایه‌گذاری برای تولید بازی‌های ویدئویی توسط تعداد اندکی از نهادهای دولتی یا خصوصی صورت می‌گیرد ولی حجم آن بسیار اندک است. نقش شرکت ناشر نیز همواره در این سال‌ها مورد نیاز بوده است، شرکتی که بتواند برای محصول از ابتدای تولید تا رساندن آن به دست مخاطب و دریافت بازخورد و بهینه کردن فرایندهای تولید بعدی برنامه‌ریزی

شماره 48 گزارش ماه پرونده - گزارش‌ماه صفحه 38

میزگرد بررسی وضعیت تولید بازی‌های رایانه‌ای در ایران

بازی ایرانی روی میز جراحی

تنها چند روز بعد از برگزاری اولین رویداد بین‌المللی صنعت بازی در کشور، ماهنامه پیوست میزگردی ترتیب داد تا وضعیت این صنعت نیمه‌جان را که حالا سودای قدم گذاشتن به بازار بین‌المللی را هم در سر می‌پروراند با حضور برخی از صاحب‌نظران و فعالان این حوزه بررسی کند. هر یک از حاضران این میزگرد به شرح کاستی‌های این صنعت و راه نجات آن پرداختند. بهروز مینایی، رئیس سابق بنیاد ملی بازی‌های رایانه‌ای، که به خوبی با الفبای این صنعت آشناست از جایگاه دولتی این بنیاد، ابهام در وضعیت بودجه و برنامه‌ریزی برای آن انتقاد کرد. حسن کریمی قدوسی که در سه سال گذشته بر صندلی ریاست بنیاد تکیه زده نمره متوسطی به تلاش‌های بنیاد برای ساخت صنعت بازی داد و حفظ تعامل با دولت را به نفع آن دانست. امیرحسین فصیحی، مدیرعامل فن‌افزار، از خود بازی‌سازان دل خوشی نداشت و از نبود سرمایه و پایین بودن کیفیت بازی‌ها گلایه می‌کرد و محمدمهدی بهفرراد، مدیرعامل مدریک، از کامل نبودن اجزای صنعت بازی و بی‌ثباتی آن گفت. امین امیر شریفی، مدیرعامل جدید کافه‌بازار، هم به ضعف آموزش بازی اشاره کرد و موضوع گرفتن عوارض از بازی خارجی را نه راهکار بلکه عاملی برای افزایش قاچاق برشمرد. بنیاد ملی بازی‌های رایانه‌ای تا چه

شماره 49 جهان پرونده - پیوست جهان صفحه 113

نگاهی به روند شتابان بینایی ماشین در فناوری امروز جهان

ز دست دیده فریاد

وقتی کامپیوترها به لطف رشد پرشتاب فناوری سخت‌افزارها هر روز سریع‌تر شدند صنعت نرم‌افزار با همه پیشرفت‌هایش کم آورد. نرم‌افزارهای کاربردی در بهترین حالت مشغول محاسبات فرایندهای روزمره کسب و کارها بودند. آنجا بود که کم‌کم زمزمه هوش مصنوعی و نرم‌افزارهای هوشمند شنیده شد. این واقعیت که سریع‌ترین محاسبات و بزرگ‌ترین فرایندهای نرم‌افزاری در مقابل برخی از کارهای ساده انسان حرفی برای گفتن نداشتند ایده شبیه‌سازی این فرایندها در نرم‌افزارها را پیش کشید. این فرایندها که برای ما گاهی آن‌قدر ساده به نظر می‌آیند که حتی به آنها فکر هم نمی‌کنیم، سال‌هاست موضوع تحقیقات پروژه‌های میلیارد دلاری شرکت‌ها، دانشگاه‌ها و موسسات تحقیقاتی هستند. اینکه ما در عمل دیدن به چه سادگی و با چه سرعت اعجاب‌انگیزی تصاویر را آنالیز و اشیا را در آن تفکیک و شناسایی می‌کنیم سرفصل کاربردهای بسیاری در حوزه بینایی ماشین (Machine Vision) است. از روباتیک گرفته تا اتوماسیون خط تولید، از اتومبیل‌های خودران گرفته تا دوربین‌های ثبت تخلفات ترافیکی و تشخیص افراد با مشخصات ارگونومیک، همه و همه فقط کاربردهای ساده‌ای از این حوزه از هوش مصنوعی هستند. هر چند پیچیدگی‌های تکنیکی همین کاربردهای ساده بهانه‌هایی می‌توانند باشند تا یادمان بیاید که بدن‌مان همین فرایندهای حیرت‌آور را با چه سادگی طعنه‌آمیزی انجام می‌دهد. البته اگر

حمیدرضا نیکدلدبیر پیوست جهان
شماره 47 گزارش ماه پرونده - گزارش‌ماه صفحه 29

بررسی کارنامه و گزینه‌های آتی وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات

نوشتند اطلاعات؛ خواندند ارتباطات

وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات هیچ گاه یک وزارت کلیدی نبوده است. حتی توسعه واژگون‌گر اینترنت و تاثیر شبکه‌های اجتماعی و آشوب‌های موبایل هم نتوانسته باز این نهاد تصمیم‌گیر و اجرایی را به بازیگری تبدیل کند که وقتی کار به چیدن کابینه می‌کشد از همان اول نگاه و خط‌مشی مشخصی برای انتخاب وزیرش وجود داشته باشد. اغلب، چنان‌که در دوره پیشین هم اتفاق افتاد، استخوان‌بندی اصلی کابینه شامل وزارتخانه‌های کلیدی مانند وزارت امور خارجه کشور و اطلاعات چیده می‌شود و در نهایت اگر در سهم‌خواهی‌های جناح‌های برنده و بازنده لازم بود وزارتی دست به دست شود تا به همه صندلی برسد، وزیر ارتباطات هم به عنوان وجه‌المصالحه به طرفین یا افراد داده می‌شود. امسال اما این ماجرا کمی فرق دارد. تاثیر محسوس پهنای باند بر نتیجه انتخاباتی که در آن عملاً صدا و سیما از دور خارج شد نشان داد در پایان چهار سال دولت یازدهم به هدفی که برای این موضوع برگزیده بود رسیده و به قول خود شیخ دیپلمات هر کدام از این گوشی‌ها برای خودش یک صدا و سیماست. توسعه پهنای باند، اینترنت همراه و کنترل فیلترینگ منجر به نوزایی محتوای مستقل در فضای مجازی ایران شد، اما در نهایت امروز بسیاری از کسب و کارهای کلیدی

شماره 42 خدمت و تجارت پرونده - خدمت و تجارت صفحه ۷۷

آمار نه‌چندان خوشایند

مروری بر گزارش‌های بین‌المللی در زمینه خدمات الکترونیکی و سرویس‌های الکترونیکی مختلف نشان می‌دهد ایران در وضعیت مناسبی قرار ندارد. در تمامی این گزارش‌ها، گزارش بین‌المللی در زمینه اقتصاد الکترونیکی یا دولت‌ الکترونیکی و تجارت الکترونیکی ایران، تقریباً با کشورهایی با درآمدهای پایین و توسعه‌نیافته رقابت می‌کند و وضعیتش قابل قیاس با کشورهای با درآمد متوسط یا بالا نیست. این در حالی است که همواره طی یک دهه گذشته تلاش شده وضعیت زیرساخت ارتباطی کشور بهبود یابد و سرویس‌های دولتی بر بستر الکترونیکی ارائه شوند، با این وجود به نظر می‌رسد این تلاش در مقایسه با فعالیت‌هایی که از سوی کشورهای دیگر صورت گرفته کافی نبوده است. بررسی گزارش‌های بین‌المللی این مزیت را دارد که جایگاه خود را در میان کشورهای منطقه دریابیم. هرچند بسیاری از مسئولان اعلام می‌کنند نباید به این گزارش‌ها اعتماد کرد، چرا که اطلاعاتی که از ایران می‌گیرند چندان موثق نیست. البته همین گفته نیز نشان می‌دهد برای رسیدن به سطح استانداردهای جهانی باید بیش از پیش تلاش کنیم.

شماره 47 گزارش ماه پرونده - گزارش‌ماه صفحه 38

نتایج نظرسنجی از فعالان عرصه فاوا درباره عملکرد وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات در دولت یازدهم

وزارتخانه‌ای در میانه

در آستانه پایان عمر دولت یازدهم و در حالی که گمانه‌زنی‌ها برای انتخاب اعضای کابینه دولت دوازدهم آغاز شده است، ماهنامه پیوست تصمیم گرفت درباره عملکرد چهارساله محمود واعظی و زیرمجموعه‌اش در وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات از فعالان عرصه فاوا نظرسنجی کند. این نظرسنجی از ۵۰ فعال این حوزه انجام شد که در بخش دولتی، خصوصی و رسانه فعال هستند. فرم‌های این نظرسنجی به صورت بی‌نام طراحی شدند و در نتیجه می‌توان انتظار داشت نظرات اعلام‌شده تا حد زیادی به واقعیت نزدیک هستند. در گزارش زیر نتایج به‌دست‌آمده از این نظرسنجی بررسی شده است. یک ضرب‌المثل فرانسوی هست که نسخه قابل چاپ آن در ایران می‌شود:«نظرسنجی‌ها همه چیز را به ما نشان می‌دهند، به جز آن چیزهایی که می‌خواهیم ببینیم.» نمایش دادن آن قسمت‌هایی که می‌خواهیم ببینیم و نظرسنجی‌ها در نگاه اول به ما نشان نمی‌دهند بر عهده تحلیلگران است. اما برای تحلیل عملکرد یک وزارتخانه تنها نتایج یک نظرسنجی کافی نیست، توجه به داده‌های بیرونی و جو موجود نیز بسیار مهم است. در عین حال باید توجه داشت اگر افراد شرکت‌کننده در یک نظرسنجی معتقد باشند عملکرد مجموعه‌ای در موضوع A خوب (یا بد) بوده است بدان معنی نیست که واقعاً آن عملکرد خوب (یا بد) بوده، بلکه

میثم قاسمیدبیر ویژه‌نامه‌ها
شماره 47 گزارش ماه پرونده - گزارش‌ماه صفحه 42

برنامه دولت حسن روحانی در زمینه فناوری اطلاعات چیست؟

تا ۱۴۰۰ با صفر و یک

حسن روحانی، که روز ۲۹ اردیبهشت با رای بیش از ۲۳ میلیون نفر از مردم ایران دوباره به عنوان رئیس‌جمهور ایران انتخاب شد، در دوران تبلیغات انتخاباتی کتابی با عنوان برنامه دولت دوازدهم منتشر کرد که در حقیقت فهرست برنامه‌های دولت از سال ۱۳۹۶ تا سال ۱۴۰۰ خواهد بود. به صورت اجمالی نگاهی داریم به هفت نکته‌ای که می‌توان از این کتاب برنامه‌ در حوزه فناوری اطلاعات استخراج کرد: ۱٫ بخش ششم این کتاب مربوط به برنامه‌های حوزه علم و فناوری است و پس از ذکر یک مقدمه کوتاه گفته شده که در این کتاب برنامه، نظام علم، فناوری و نوآوری دارای شش هدف عمده است و بر این مبنا، شش سیاست کلیدی قرار است در دستور کار دولت قرار گیرد. بی آنکه بخواهیم خود را در پیچ و تاب الفاظ کلی این سند برنامه‌ریزی بیندازیم باید گفت نخستین و شاید مهم‌ترین سیاستی که مربوط به حوزه فناوری اطلاعات است، تحت عنوان پیشرانی بنگاه‌های بزرگ در زمینه توسعه فناوری و نوآوری و نیز اصل پیشرفت اقتصادی برمی‌گردد. ۲٫ در این بخش گفته شده «(در حال حاضر) مشکلات اقتصادی کشور عمدتاً با ارجاع به مشکل نقدینگی یا محیط کسب‌وکار تبیین می‌شوند و کمتر به جنبه عقب‌ماندگی فناورانه توجه می‌شود» و از

شماره 41 خدمت و تجارت پرونده - خدمت و تجارت صفحه 77

نوسازی اصناف چگونه اجرایی می‌شود

رنج عبثی می‌کشد این قافله با هیچ*

سه میلیون واحد صنفی کشور با حداقل سرمایه ۶۰۰ میلیون تومان بدون احتساب ارزش ملک، تقریباً برای چهار میلیون و ۱۵۰ هزار نفر اشتغال ایجاد کرده و سهم صادراتی‌اش به صورت مستقیم و غیرمستقیم سالانه ۵۰۰ میلیون دلار برآورد شده و سهم ارزآوری‌اش به مبلغ دو میلیارد دلار می‌رسد که از این میزان ۵۰۰ میلیون دلار به بخش صادارت و یک و نیم میلیارد دلار به حوزه گردشگری اختصاص دارد. این آمار که از سوی مرکز اصناف و بازرگانان کشور اعلام شده است مشخص می‌کند کمترین تغییر و نوآوری در این بخش می‌تواند موجب جهش اقتصادی و قدرت گرفتن بیشتر این بخش شود.یک دهه پیش هنوز اصناف و واحدهای صنفی به بازارهای نوظهور عادت نکرده بودند و آنها را پدیده‌های جدی‌ای تلقی نمی‌کردند اما گذشت این دوره زمانی و تحول و توسعه‌ای که فناوری اطلاعات در این دوره زمانی پیدا کرد موجب شد واحدهای صنفی و اتاق‌های اصناف دریابند که اگر می‌خواهند همچنان سهم بزرگی از اقتصاد کشور در اختیارشان باشد باید خود را با مسیر فناوری اطلاعات و ارتباطات همسو کنند و نه‌تنها با آن و به‌کارگیری آن مبارزه کنند و در برابر به‌ کار گرفتن آن از خود مقاومت نشان دهند، بلکه سعی کنند از قابلیت‌های آن در

شماره 46 گزارش ماه پرونده - گزارش‌ماه صفحه 30

پرونده‌ای برای کسب و کاری که در میان پردازش و امنیت گم شده

انفجاری کوچک برای داده‌های بزرگ

نتیجه انتخابات ریاست جمهوری آمریکا که اعلام شد بسیاری از افراد حتی تحلیلگران زبردست عالم سیاست حیرت‌زده بودند. برخی نتیجه را به هک شدن سیستم‌های کامپیوتری انتخابات از سوی روسیه نسبت می‌دادند. کار به جایی رسید که خود کاندیدای مغلوب هم به زبان آمد و صراحتاً اعلام کرد:«مداخلات روسیه و تصمیمات تامل‌برانگیز FBI بر نتیجه این انتخابات تاثیر گذاشته است.» در این میان عده‌ای هم علت ماجرا را کمی تقلیل دادند و معتقد بودند روسیه تنها با هدایت افکار عمومی آمریکا آن هم از طریق نشر اخبار جعلی موفق به چنین کاری شده است. صرف ‌نظر از اینکه چقدر این دلایل دایی‌جان ناپلئونی به نظر می‌آیند، تمام این قیل‌وقال‌ها نشان از یک واقعیت انکارناپذیر داشت: اینکه دسترسی به اطلاعات تا چه اندازه می‌تواند مهم باشد آن هم در حد تعیین سرنوشت انتخابات ریاست جمهوری بزرگ‌ترین ابرقدرت دنیا. بدون شک اهمیت دسترسی به اطلاعات در گذشته نیز کمتر از امروز نبوده و بودجه‌های کلانی از دیرباز صرف این موضوع می‌شود، اما امکانات دنیای دیجیتالی، سرعت و حجم دسترسی به اطلاعات را تا حدی بالا برده است که نه تنها کنترل آن با چالش مواجه شده بلکه تجارت شگفت‌انگیزی نیز در دنیای داده‌ها به جریان افتاده است. جایی که اگر شما بتوانید

شماره 46 گزارش ماه پرونده - گزارش‌ماه صفحه 33

آیا نسخه بزرگ‌داده‌ها برای کشورهای در حال توسعه شفادهنده است

استخراج نظم از معادن بی‌نظمی

در دنیایی زندگی می‌کنیم که در آن هر روز بیش از دو و نیم کوینتیلیون (quintillion یعنی ۵/۲ و ۱۸ صفر در مقابلش) بایت داده تولید می‌شود. منبع این داده‌ها رسانه‌های اجتماعی، ایستگاه‌های هواشناسی، اطلاعات بهداشتی، و تراکنش‌های کسب و کار از هر گوشه جهان هستند. جمع‌آوری، تحلیل و مدیریت این داده‌های بدون ساختار و ناهمگون اگر به استخراج الگو و روند بینجامد (که البته کار آسانی نیست)، می‌تواند سیاست آینده و کسب و کار جهانی را ترسیم و آن را دچار تحول کند و این کاری است که بزرگ‌داده‌ها (Big Data) انجام می‌دهند. کشورهای در حال توسعه بخش بزرگی از جمعیت جهان را نمایندگی می‌کنند و این یعنی سهم بزرگی از داده‌های بشری که می‌توانند پتانسیل تحلیل‌های ارزشمند اقتصادی اجتماعی و حتی فرهنگی را داشته باشند، که البته دارند. اما این سوال مطرح می‌شود که بزرگ‌داده‌ها مانند بعضی روندهای فناوری دیگر جهان تبدیل به یک تب زودگذر برای کشورهای در حال توسعه می‌شوند یا اینکه عامل شتاب‌دهنده رشد آنها. نهادهای جهانی و بزرگ‌داده‌ها داده‌های کلان فقط در کشورهای توسعه‌یافته تولید نمی‌شوند بلکه کشورهای در حال توسعه نیز سهم بزرگی در آن دارند، با این تفاوت که منبع تولید داده‌ها در این بخش از جهان تا حدودی متفاوت است. در

حمیدرضا نیکدلدبیر پیوست جهان
شماره 46 گزارش ماه پرونده - گزارش‌ماه صفحه 38

چالش‌ها و فرصت ها در پردازش کلان داده‌های جغرافیایی

داده‌های کلان در یک دهه اخیر تبدیل به واژه پرگفتمان در کلیه سطوح تحقیقاتی و تجاری شده است و کنفرانس‌های متعدد آکادمیک و تجاری در سطح جهان با محوریت اصلی این موضوع برگزار شده است. به موازات آن حجم زیادی از مقالات علمی برآمده از کارهای تحقیقاتی در دانشگاه‌ها نیز به این حوزه اختصاص داده شده است که نشان از اهمیت آن در آینده دنیای پردازش اطلاعات دارد. اما داده‌های کلان واقعاً چه هستند و چرا تا این حد اهمیت پیدا کرده‌اند؟ واژه داده کلان به طور مفهومی به بانک‌های اطلاعاتی اطلاق می‌شود که دارای حجم رکوردهای انبوهی است که با روش‌های سنتی و مکانیسم‌های عادی در نرم‌افزارهای مدیریت بانک‌های اطلاعاتی قادر به پردازش آنها نیستیم. تولید حجم انبوه رکوردهای اطلاعات، چالش‌های فراوانی پیش روی ما قرار خواهد داد از جمله در زمینه شیوه جمع‌آوری داده‌ها، ذخیره‌سازی آنها، پردازش، جست‌وجو، تقسیم با دیگران، انتقال، تولید نمودارهای آماری مناسب، کوئری گرفتن در سطح بانک اطلاعاتی، به‌روزرسانی رکوردها و حتی حفظ حریم خصوصی افراد. واژه داده کلان، به خصوص زمانی که بحث از آنالیز داده‌های انبوه برای استخراج و استنتاج اطلاعات مفید و کاربردی باشد، اهمیت خود را دوچندان نشان می‌دهد. درک صحیح از مفهوم داده کلان برای فهم چرایی سختی پردازش

شماره 46 گزارش ماه پرونده - گزارش‌ماه صفحه 40

کلان داده، انقلابی که الگوی زندگی، کار و اندیشه ما را تغییر می‌دهد

تحول داده‌های بزرگ

تیم بسکتبال کلیولند کاوالیرز (Cleveland Cavaliers) با قهرمانی در مسابقات بسکتبال حرفه‌ای ایالات متحده در سال ۲۰۱۶ تاریخساز شد. این نخستین قهرمانی تیم در تاریخ مسابقات بود و باعث شگفتی طرفداران این رشته ورزشی و حتی بازیکنان و مربیان این حرفه در ایالات متحده شد. درآمد تیم کاوالیرز ناگهان به بیش از ۸۰ برابر رسید. چه اتفاقی افتاده بود؟ چگونه یک تیم ضعیف لیگ بسکتبال حرفه‌ای ناگاه به بهترین تیم تبدیل شد؟ جواب حیرت‌انگیز بود: استفاده از الگوهای جدید جمع‌آوری و تحلیل مستمر داده‌ها! کمتر از دو سال قبل یک فارغ‌التحصیل دکترای فیزیک دانشگاه یوتا الگویی جدید برای درک و تحلیل وضعیت فیزیکی و کیفیت روانی بازیکنان به باشگاه پیشنهاد داد. او به گروه آنالیز تیم اضافه شد و پس از چند ماه مدیریت تیم آنالیز را بر عهده گرفت و انقلابی در تیم پدید آورد. جمع‌آوری و ذخیره‌سازی مستمر اطلاعات بدنی و عملکرد تک‌تک بازیکنان در تمرین‌ها و مسابقات و تحلیل در لحظه‌ی آن، با تکیه بر الگوهای جدید کلان‌داده و داده‌کاوی صورت می‌گرفت. نتیجه، تصمیم‌گیری سریع مربیان در تغییر تاکتیک‌های تیمی و تعویض بازیکنان بود که در واقع مزیت رقابتی برای تیم به وجود آورده بود. به نظر می‌رسد آنچه انقلاب کلان‌داده (Big Data) می‌نامند به ورزش هم

شماره 40 خدمت و تجارت پرونده - خدمت و تجارت صفحه 76

امنیت شبکه بانکی کشور، دغدغه همزمان مردم و مسئولان

«کاشف» امنیت به دل بانک‌ها ننشست

کاشف یکی از زیرمجموعه‌های بانک مرکزی است که آمده تا امنیت شبکه بانکی کشور را تامین کند. نزدیک به سه سال از تاسیس کاشف می‌گذرد با این حال هنوز هم این شرکت نامی ناشناخته در اذهان عمومی است و یکی از دلایل اصلی آن نبود مرجعی مشخص برای تامین مالی این مجموعه است. ناشناخته ماندن کاشف در جامعه سبب شده مردم نتوانند آنچنان که باید به امنیت سیستم بانکی کشور مطمئن باشند و با انتشار هر خبری درباره اختلال در سیستم مالی یکی از بانک‌ها هراس در دل مردم می‌نشیند و فکر خارج کردن سپرده‌ها از بانک‌ها قوت می‌گیرد. ایجاد کمیته امنیت در بانک‌ها یکی از راه‌حل‌های تامین امنیت شبکه بانکی است؛ راه‌حلی که در حال حاضر تنها به صورت یک پیشنهاد به بانک‌ها ارائه شده و هنوز الزام قانونی برای آن وجود ندارد. به نظر می‌رسد کاشف نه‌تنها در ذهن ناشناخته است که سیستم بانکی کشور نیز آن‌طور که شایسته است به رشد این شرکت کمک نمی‌کند و هنوز فرهنگ «همه کارها را خودمان انجام می‌دهیم» در نظام بانکی کشور جاری است.امنیت شبکه بانکی واژه‌ای است که ‌همزمان با رونق گرفتن بانکداری الکترونیکی در جامعه مطرح شده و علاوه بر مسئولان، ذهن مردم عادی را نیز درگیر کرده است.

شماره 46 گزارش ماه پرونده - گزارش‌ماه صفحه 43

مجری پروژه تدوین نقشه راه کلان داده‌ها:

از دسترسی غیرمجاز به داده‌های حیاتی جلوگیری می‌کنیم

از آبان سال ۹۵ پژوهشکده فناوری اطلاعات در پژوهشگاه ارتباطات و فناوری اطلاعات (مرکز تحقیقات مخابرات ایران)، پروژه‌ای برای تدوین نقشه راه کلان داده‌ها آغاز کرده است. برای آشنایی با جزئیات و روند این با دکتر محمد شهرام معین، دانشیار و معاون پژوهشکده فناوری اطلاعاتِ پژوهشگاه ارتباطات و فناوری اطلاعات و مجری این پروژه پروژه گفت‌وگویی انجام دادیم که در زیر می‌خوانید: چه ضرورتی برای انجام این پروژه وجود داشت؟ وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات به فناوری‌های نوین حوزه ICT توجه دارد و علاقه‌مند است از طریق پژوهشگاه ارتباطات و فناوری اطلاعات به عنوان مرکز اصلی پژوهشی در این وزارتخانه، ضمن شناخت ابعاد مختلف فناوری‌ها، نقش خود را در ایجاد اکوسیستم فناوری تعیین کند. بر این اساس و بنا بر درخواست وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات، در مورد موضوعاتی همچون کلان داده‌ها بررسی‌هایی آغاز و بودجه‌ای نیز برای این کار تخصیص داده شده است. یکی از اهداف کمی بخش آی‌سی‌تی در برنامه توسعه ششم کشور نیز رصد و پژوهش در حوزه‌های چهارگانه فناوری است که کلان داده‌ها یکی از این حوزه‌ها به شمار می‌رود. من به عنوان مجری در این پروژه همکاری می‌کنم. این پروژه چه زمان آغاز شد و الآن در چه مرحله‌ای قرار دارد؟ پروژه ما از آبان‌ماه

شماره 46 گزارش ماه گزارش ماه صفحه 44

نقش داده‌های بزرگ در صنعت بانکداری

طی دهه‌های گذشته صنعت بانکداری در راه تکامل خود با فراز و نشیب‌هایی در اجرای عملیات و ارائه خدمات مواجه بوده است. با کمال تعجب، بسیاری از بانک‌ها در بهره‌برداری و استفاده صحیح و مناسب از اطلاعات موجود در پایگاه داده خودشان ناموفق بوده‌اند. این در حالی است که تقریباً همه بانک‌ها در فرایندهای خود مقادیر زیادی داده ایجاد و گاه هزینه‌های گزافی برای جمع‌آوری و نگهداری آنها صرف می‌کنند. برخی از کارشناسان صنعت بانکی رشد هفت برابری حجم موجود داده‌ها را تا سال ۲۰۲۰ برآورد می‌کنند. امروزه فناوری داده‌های بزرگ به عنوان راه‌حلی برای بهره‌برداری و استفاده این حجم از اطلاعات مطرح است. داده‌های بزرگ برای بانک‌ها چه مفهومی دارد؟ علت تعلل استراتژی‌های مدیریت داده و راه‌حل‌های ذخیره‌سازی داده به شکل رایج و سنتی در اجرای پروژه‌های داده‌های بزرگ چیست.طبق بررسی‌های انجام‌شده توسط واحد کسب و کار شرکت آی‌بی‌ام با همکاری یک از موسسات مطالعاتی تحقیقاتی اروپایی، عنوان شده است در ۶۳ درصد بانک‌ها مهارت در داده‌های بزرگ به عنوان یک مزیت رقابتی شناخته شده است. این در حالی است که ۹۱ درصد از آنها فاقد مهارت‌های کلیدی برای اجرای موثر این کار هستند و تنها سه درصد گزارش کرده‌اند که در سازمان خود زیرساخت بهره‌برداری از داده‌های بزرگ

شماره 48 جهان پرونده - پیوست جهان صفحه 117

پرونده‌ای برای لینکدین و تاثیرش بر بازار کار

خداحافظی با انبوه رزومه‌ها و آگهی‌ها

حجمی از رزومه‌های نصفه ‌نیمه در ادوار مختلف زمانی، ایمیل‌های درخواست کار، صفحه‌های آگهی‌های استخدام روزنامه‌ها، همه و همه دست به دست هم می‌دهند و اوضاع استخدام شدن و استخدام کردن را هر روز دشوارتر از پیش می‌کنند. مدیران و کارفرمایان در انبوهی از رزومه‌ها گم می‌شوند، تصمیم‌گیری‌ها شفافیت لازم را ندارد و در نهایت هم، احتمالاً با توصیه‌ها و سفارش‌های دوست و آشنا، فردی استخدام می‌شود که رزومه‌اش در همان انبوه رزومه‌ها فراموش شده است! لینکدین طی ‌زمان ۱۵ساله تاسیس خود، بر همین مساله تمرکز داشته و سعی کرده است شبکه‌ای اجتماعی برای «کار» راه‌اندازی کند. شاید رید هافمن، موسس لینکدین، خودش هم فکر نمی‌کرد این شبکه اجتماعی روزی بیش از ۵۰۰ میلیون کاربر داشته باشد و در بیش از ۲۰۰ کشور جهان استفاده شود. لینکدین به نوبه خود به عنوان پلتفرم اجتماعی جهانی توانسته روند شغل‌یابی و استخدام را تسهیل کند. شاید تا سال‌های دیگر نه خبری از آگهی‌‌ها باشد و نه حجم عظیم ایمیل‌ها. اما باید دید این شبکه می‌تواند ماهیت خود را که تمرکز بر «کار» است حفظ کند یا کاربران به این سمت خواهند رفت که از لینکدین و سیستم‌های پیام‌رسانی آن همانند فیس‌بوک استفاده کنند یا پست‌هایی منتشر کنند که آن‌قدرها هم حرفه‌ای نباشند.

شماره 39 خدمت و تجارت پرونده - خدمت و تجارت صفحه 81

آخرین دستورالعمل

آخرین دستورالعمل اجرایی کارت مرابحه اواسط ماه‌ گذشته در شرایطی ابلاغ شد که مدیران بخش‌های مختلف بانک مرکزی برنامه‌ریزی جدید برای صدور کارت اعتباری را از الزامات این بانک و یکی از موجبات رونق بخش اقتصادی کشور می‌دانستند. این دستورالعمل که در ۳۸ ماده و ۵ تبصره آخرین روز مردادماه در کمیسیون مقررات و نظارت موسسات اعتباری بانک مرکزی به تصویب رسید، قرار است امکان خرید اعتباری را برای متقاضیان این نوع خرید فراهم کند؛ امکانی که تاکنون شهروندان ایرانی از آن بهره کاملی نبرده‌اند.طبق این مصوبه موسسه اعتباری مکلف است در چارچوب مفاد این دستورالعمل، اموال یا خدمات مورد تقضای مشتری را از پذیرنده کارت خریداری و در قالب مرابحه به مشتری واگذار کند. سقف اعتبار تخصیص‌یافته به این کارت اعتباری ۵۰ میلیون تومان است که بانک‌ها می‌توانند این کارت‌ها را در قالب ۱۰ ، ۳۰ و ۵۰ میلیون تومانی در اختیار مشتریان بانک‌ها قرار دهند. طبق پیش‌بینی‌های صورت‌گرفته امکان واریز وجه به این کارت‌ها وجود دارد و در این صورت اولویت مصرف موجودی کارت اعتباری جهت خرید اموال و خدمات، با وجوه واریزی است. در صورتی که مشتری بابت استفاده از کارت اعتباری دارای بدهی باشد، موسسه اعتباری می‌تواند وجوه واریزی را جهت تسویه بدهی او برداشت کند.مجموعه

مهرک محمودیدبیر تحریریه
شماره 37 خدمت و تجارت پرونده - خدمت و تجارت صفحه 79

هویت مجازی افراد چگونه تعریف می‌شود

وقتی چهره‌ای ندارم

وقتی جلو بانک کیفم را زدند و شناسنامه‌ام را همراه خودشان بردند وحشتم برای گم کردن آن به حقیقت تبدیل شد، مخصوصاً اینکه کمتر از سه ماه به برگزاری کنکور باقی مانده بود. تازه ۱۸ سالم تمام شده بود و شناسنامه‌ام را عکس‌دار کرده بودم. عاشق این بودم که حساب بانکی باز کنم و برخی از فعالیت‌هایم را با هویت خودم انجام دهم. از همین رو همیشه شناسنامه‌ام همراهم بود. هنوز گواهینامه نگرفته بودم و کارت شناسایی‌ام همان شناسنامه بود. هر چند کارت دانش‌آموزی هم داشتم اما هیچ‌ کس آن را به رسمیت نمی‌شناخت و باید همیشه شناسنامه‌ام همراهم می‌بود. در آن زمان هنوز کارت ملی فراگیر نشده بود. شناسنامه و گواهینامه حرف اول و آخر را در شناسایی افراد و تشخیص هویت می‌زد. برای اینکه وارد مکانی شوید یا باید شناسنامه خود را ارائه می‌دادید یا گواهینامه. البته کارت پایان خدمت آقایان نیز قابل پذیرش بود. صدور شناسنامه المثنی تقریباً سه ماه زمان برد و در این مدت گواهینامه خود را گرفتم و به ‌جای بردن شناسنامه گواهینامه همراهم بود. البته ترس گم کردن آن نیز با توجه به تجربه گذشته بزرگ‌تر شده بود و همین امر موجب شد عکس گواهینامه‌ام به ‌جای اصل آن همراهم باشد که در

مهرک محمودیدبیر تحریریه
شماره 47 جهان پرونده - پیوست جهان صفحه 111

هوش تجاری دنیای کسب و کار را تحت سلطه خود درمی‌آورد

آسان‌یابی سوزنی در انبار کاه

هوش تجاری، که به تازگی به عنوان یک روند در جهان فناوری شناخته می‌شود، برای خود تاریخچه‌ای دارد و آن‌قدرها هم جدید نیست، اما امروزه این فناوری که برای تحلیل داده‌ها به کمک مدیران و کاربران می‌آید، فرایند تصمیم‌گیری در کسب و کار را متحول می‌کند. در واقع هدف اصلی هوش تجاری تفسیر آسان حجم زیادی از داده‌های کسب و کار به کمک مجموعه‌ای از ابزارهاست. هوش تجاری یا هوش کسب و کار (Business intelligence) هنگامی اهمیت می‌یابد که به دنبال سوزنی در انبار کاه باشید و اتفاقاً بتوانید آن را سریع پیدا کنید.  نکته مهم در این میان این است که هوش تجاری (BI) به مرور زمان، با نرم‌افزارهای جدید، کاربرمحور شده است؛ یعنی کاربران ساده نیز می‌توانند از آن استفاده کنند و نیازی به متخصص هوش تجاری در کنار خود نداشته باشند. در واقع هوش تجاری در دنیای مدرن کسب و کار توانسته تا جای ممکن دموکرات و همه‎گیر شود و گستره مخاطبان خود را توسعه دهد. این همان وعده‌ای است که دنیای فناوری به مردم داده: دسترسی آسان همگان به روندهای پیچیده. مینا پاکدل

شماره 47 جهان پرونده - پیوست جهان صفحه 112

مروری بر اهداف و راه‌حل‌های هوش تجاری

هوش تجاری چیست؟

هوش تجاری یا BI واژه‌ای فراگیر شامل انواع برنامه‌های نرم‌افزاری مورد استفاده در تحلیل داده‌های خام یک سازمان است. هوش تجاری در مقام یک رشته نیز متشکل از چند فعالیت مرتبط شامل داده‌کاوی، پردازش تحلیل آنلاین، جست‌وجو و گزارش است. شرکت‌ها از هوش تجاری برای بهبود روند تصمیم‌سازی، کاهش هزینه‌ها و شناسایی فرصت‌های تجاری نوین استفاده می‌کنند. هوش تجاری چیزی فراتر از گزارش‌های سازمانی صرف یا مجموعه ابزاری برای بیرون کشیدن داده از سیستم‌های تجاری است. مدیران عامل شرکت‌ها از هوش تجاری برای شناسایی روندهای تجاری نیازمند مهندسی مجدد استفاده می‌کنند. با استفاده از ابزارهای امروزی هوش تجاری، اهالی تجارت می‌توانند به راحتی خودشان اقدام به تحلیل داده کنند، بدون اینکه منتظر گزارش‌های پیچیده بخش آی‌تی باشند. این آزادسازی دسترسی به اطلاعات به کاربران کمک می‌کند با اعداد و ارقام از تصمیمات تجاری دفاع کنند که در غیر این صورت صرفاً مبتنی بر حدس و گمان می‌بودند. هرچند هوش تجاری فرصتی بزرگ است، اما چالش‌های فرهنگی و فنی نیز فراروی آن قرار دارد. مدیران اجرایی باید مطمئن شوند که داده‌های ورودی به برنامه‌های هوش تجاری سالم و پایدارند و کاربران می‌توانند به آن اعتماد کنند. چه شرکت‌هایی از سیستم‌های هوش تجاری استفاده می‌کنند؟ رستوران‌های زنجیره‌ای مانند هاردی، وندی، رابی تیوزدی

شماره 47 جهان پرونده - پیوست جهان صفحه 115

نگاهی بر ایجاد و رشد هوش تجاری

به‌دنبال تصمیم‌های سریع و دقیق

هوش تجاری روندی فناوری‌محور در تحلیل داده و ارائه اطلاعات اجرایی برای کمک به مدیران اجرایی شرکت، مدیران تجاری و دیگر کاربران در زمینه اتخاذ تصمیمات تجاری آگاهانه است. هوش تجاری مجموعه‌ای گسترده از ابزارها، برنامه‌ها و روش‌هایی را شامل می‌شود که به سازمان امکان می‌دهند داده‌ها را از سیستم‌های داخلی و منابع خارجی دریافت و آن را برای تحلیل آماده کنند، روی آنها تحلیل انجام دهند، گزارش تهیه کنند و برای ارائه نتایج تحلیلی به تصمیم‌گیرندگان سازمانی و نیز کارمندان عملیاتی، آنها را به صورت بصری تغییر دهند. از جمله منافع احتمالی برنامه‌های هوش تجاری می‌توان به تسریع و بهبود روند تصمیم‌گیری، بهبود روندهای تجاری، افزایش کارآمدی عملیاتی، درآمدسازی، مزیت‌سازی رقابتی در برابر رقبا اشاره کرد. سیستم‌های هوش تجاری همچنین می‌توانند روندهای بازاری و مشکلات تجاری موضوع رسیدگی را شناسایی کنند. داده‌های هوش تجاری اطلاعات تاریخی و نیز داده‌های به‌دست‌آمده از سیستم‌های مرجع، همزمان با تولید را شامل می‌شود که بر اساس آنها می‌توان تحلیل هوش تجاری را در تایید روندهای تصمیم‌گیری‌های راهبردی و تاکتیکی انجام داد. ابزارهای هوش تجاری در ابتدا توسط تحلیلگران داده و دیگر متخصصان‌ آی‌تی استفاده شد که با جست‌وجو در نتایج، برای کاربران تجاری تحلیل انجام داده و گزارش تهیه می‌کردند. البته مدیران و

شماره 47 جهان پرونده - پیوست جهان صفحه 116

تاریخچه هوش تجاری

فناوری هوش تجاری امروزه به معنای مجموعه‌ای از تحلیل‌هاست که ارزش و دیدگاه مورد نظر را از داده به دست می‌آورد. ریچارد میلر دیونس در دایره‌المعارف داستان‌های کسب و کار و تجارت (۱۸۵۶) سر هنری فرنیز (Sir Henry Furnese) بانکدار را اولین کسی می‌داند که از عبارت هوش تجاری استفاده کرده است. فرنیز علاقه بسیاری به مسائل سیاسی، نوسان‌ها و رقابت بازار داشت و در هلند، فرانسه و آلمان هوش تجاری را پیاده کرد. فرنیز از این دانش پیشرفته به گونه‌ای استفاده کرد که به سرمایه‌دار فاسد شهره یافت. در هر حال هوش تجاری دانه کوچکی بود که کم‌کم رشد کرد و میوه داد. ریشه‌ها و توسعه تا سال ۱۹۵۸ فناوری تا قرن بیستم به گونه‌ای پیشرفت نکرد که بتوان آن را عاملی مهم برای رشد هوش تجاری در این سال‌ها در نظر گرفت. در سال ۱۹۵۸ با انتشار مقاله هانس پیتر لوهن که متخصص رایانه IBM بود پتانسیل هوش تجاری به رسمیت شناخته شد. عنوان این مقاله «سیستم هوش تجاری» بود و «سیستم اتوماتیک» را توصیف می‌کرد که «برای انتشار اطلاعات در بخش‌های مختلف هر سازمان صنعتی، علمی یا دولتی طراحی شده است». چنین بخش‌هایی در پایان جنگ جهانی دوم به روشی برای سازماندهی و ساده‌تر کردن داده‌های در

شماره 47 جهان پرونده - پیوست جهان صفحه 118

روش‌های جدید تصمیم‌گیری با استفاده از هوش تجاری

دُم بلند

هوش تجاری روشی است که در حال حاضر به حد بلوغ خود رسیده است. اکثر سازمان‌ها از داده‌ها و ابزارهای هوش تجاری برای تصمیم‌گیری بهتر استفاده می‌کنند. مساله اصلی بهترین استفاده از داده و استخراج هر ذره‌ای از ارزش برای کسب مزیت رقابتی است. حوزه‌هایی مثل تجزیه و تحلیل، پیش‌بینی و بزرگ‌داده از نشانه‌های این مساله به شمار می‌روند. اگر مردم بیشتری به این اطلاعات دسترسی یابند، چه اتفاقی می‌افتد؟ چرا هوش تجاری برای عموم اهمیت دارد و چه کارهایی می‌توان در این مورد انجام داد؟ مفهوم دم‌بلند بسیاری از مردم معنی دُم‌بلند (long tail) را متوجه خواهند شد. این ایده که خرده‌فروشان آنلاین مثل آمازون از کتاب‌ها و فیلم‌های نه‌چندان مشهور پول بیشتری نسبت به فروشندگان بزرگ به دست می‌آورند. این امر به این دلیل است که محصولات گمنام بسیاری نسبت به محصولات محبوب وجود دارد. حتی با وجود اینکه این محصولات فروش چندانی ندارند، دم‌‌بلند نمودار فروش آن‌قدر دراز است که در کل همه این ارقام جزئی فروش می‌تواند به رقم قابل توجهی منتهی شود. حالا به تصمیم‌هایی بیندیشید که هر روز در سازمان شما گرفته می‌شوند. در یک سازمان مدیران و مسئولان مختلفی برای هر بخش وجود دارد. هر فرد می‌تواند به صورت روزانه تصمیم‌‌گیری کند. مدیران

شماره 47 جهان پرونده - پیوست جهان صفحه 119

روندهای مهم هوش تجاری در سال ۲۰۱۷

همه برای یکی

هنگامی که مساله تحلیل داده باشد، نوآوران امروزی درک می‌کنند که هوش تجاری چیزی بیش از گزارش‌دهی است. در حالی که هنوز هم دانشمندان داده نقش مهمی دارند، تقاضای رو به رشد برای تحلیل داده افزایش می‌یابد و هر زمان و هر مکانی را که نیاز باشد در بر می‌گیرد. کسب و کارهایی که می‌توانند از تحلیل خویش‌خدمت (self-service) استفاده کنند و سود ببرند کسب و کارهایی هستند که تغییری مهم را در فرهنگ تحلیل مشاهده می‌کنند. بنابراین هیچ جای تعجبی ندارد که در سال ۲۰۱۶ شاهد موج تحلیل‌های بصری خویش‌خدمت در سراسر بخش سرمایه‌گذاری بودیم. کسب و کارها قابلیت‌های تحلیل بصری را برای کارمندان و مشتریان خود فراهم می‌آورند و به افراد کمک می‌کنند چرخه فروش، روندهای غالب، نرخ‌ها و سیستم پیش‌بینی را درک کنند. این حرکت به ‌تازگی آغاز شده و امکانات آن بی‌پایان است. در اینجا نگاهی می‌اندازیم به مهم‌ترین روندهای هوش تجاری در سال ۲۰۱۷. تجزیه و تحلیل داده برای همگان دپارتمان‌های فناوری و اطلاعات در استفاده از فناوری‌های جدید بسیار سریع عمل کرده‌اند و روزهایی که زمان صرف به اشتراک گذاشتن داده از طریق پی‌دی‌اف یا پاورپوینت می‌شد گذشته است. به جای آن، همه کارمندها می‌توانند منابع داده را برای کمک به تصمیم‌گیری‌ها به اشتراک

شماره 35 خدمت و تجارت پرونده - خدمت و تجارت صفحه 79

جدال دستگاه‌ها بر سر شفافیت مالی بانک‌ها

بانک‌ها لبه تیغ شفافیت ایستاده‌اند

بحث بر سر میزان شفافیت مالی بانک‌های کشور مدتی است در میان دستگاه‌های مختلف مطرح شده است. مرکز پژوهش‌های مجلس گزارشی منتشر کرده که بر اساس آن بیش از ۵۰ درصد بانک‌های کشور شفافیت مالی لازم را ندارند و به همین دلیل نتیجه گرفته که سطح شفافیت مالی در میان بانک‌های کشور بسیار پایین است. اما مسئولان بانک مرکزی این گزارش را تایید نمی‌کنند و می‌گویند معیار و ملاکی که برای ارزیابی بانک‌ها در این گزارش به کار گرفته شده مشخص نیست و به همین دلیل نیز قابل استناد نیست.شفافیت مالی، هزینه‌های معاملاتی را کاهش می‌دهد و موجب بهبود روابط اقتصادی می‌شود. یکی از حوزه‌های مهم در شفافیت، شفافیت در حوزه بانکی است. امروزه بانک‌ها یکی از اصلی‌ترین ارکان اقتصادی هر کشوری محسوب می‌شوند. حفظ سلامت و ثبات بانک‌ها و نقش مهم آنها در هدایت اقتصاد کشور نیازمند شفافیت مناسب در بانک‌هاست. به همین دلیل نیز مقام‌های قانونگذار و ناظر در بسیاری کشورها، از مدت‌ها پیش با تصویب مقررات مختلف در صدد تحقق هر چه بیشتر این امر بودند. یکی از بخشنامه‌هایی که در این زمینه در ایران تصویب شده، بخشنامه سال ۱۳۹۳ شورای پول و اعتبار بانک مرکزی است که در آن از بانک‌های خصوصی و چهار موسسه مالی

شماره 47 جهان پرونده - پیوست جهان صفحه 120

سه روند هوش تجاری برای بهبود کسب‌وکار

آیا پیشگویی درکسب‌وکار یک رویاست

وقتی سخن از تحولات در بازار هوش تجاری به میان می‌آید، بر خلاف انتظاری که داریم غول‌های قدیمی نرم‌افزار مثل SAP و اوراکل مطرح نیستند. در عوض شرکت‌های جوان‌تر بازار هوش تجاری امروز را قبضه کرده‌اند. خواه سرویس ابری هنر فروش (state-of the-art) سیلزفورس خواه راهکارهای POS، سیستم‌های هوش تجاری (BI) ابزارهایی هستند که از سنت یکپارچگی سیستم‌های قدیمی فاصله گرفته‌اند. این بدان معناست که ابزارهای تطبیق‌پذیر و جدیدتر BI در حال تبدیل شدن به شیوه‌های ارتباطی در کسب‌وکارها هستند. از این منظر سه مورد از روندهای BI را بررسی می‌کنیم که به بهبود کسب‌وکار شما کمک خواهند کرد. ۱٫ ظهور هوش اجتماعی کسب‌وکارها بیشتر مشتری‌محور شده‌اند و این امر تا اندازه زیادی به تاثیر پیوسته شبکه‌های اجتماعی و رفتار مشتریان بستگی دارد. به عنوان یک کسب‌وکار کوچک شما نمی‌‌توانید از این قافله عقب بمانید. دیگر شرایط این طور نیست که کسب‌وکارها، بزرگ و کوچک، فقط از مشتریان انتظار خرید محصول و خدمات داشته باشند. مشتریان کنونی و بالقوه نیز با نوشتن پست‌های وبلاگی، اشتراک‌گذاری تجربه‌ها در فیس‌بوک و توییتر در کسب‌وکار شما «مشارکت» دارند. در واقع شبکه‌های اجتماعی به بازاریاب‌ها شیوه‌های ارتباطی نامحدودی داده‌اند تا از این طریق به داده‌هایی مهم دست یابند و این داده‌ها کلیدی برای وفاداری

شماره 47 جهان پرونده - پیوست جهان صفحه 121

هوش تجاری در سال 2017 چه برای گفتن دارد

سال دانشمندان داده‌ای

تجارت‌های داده‌محور امکان تصمیم‌گیری تا پنج برابر سریع‌تر از رقبای تجاری خود را دارند و احتمال رسیدن‌شان به اهداف تعیین‌شده در سال مالی تا دو برابر بیشتر است. هوش تجاری که پیش از این به عنوان ترکیب داده‌کاوی با پردازش و گزارش تحلیلی شناخته می‌شد، اکنون نگاه سازمان‌ها به آینده را تغییر داده است. از آنجا که تصمیمات مبتنی بر شواهد کاملاً قابل اعتمادتر از تصمیمات مبتنی بر غریزه، فرض یا برداشت هستند، اکنون واضح است که موفقیت از تحلیل داده‌های مرتبط و ترسیم مسیر شرکت بر اساس آن تحلیل به دست می‌آید. هرچند کاملاً مشخص شده است که راهبرد داده‌محور مسیر درست است، اما تا همین اواخر دسترسی به ابزارهای پیچیده هوش تجاری تنها محدود به شرکت‌های بزرگ و برنامه‌های شرکتی بود. به دلیل ملاحظات سرمایه‌گذاری نه فقط برای جمع‌آوری داده، بلکه نیاز به استخدام یک دانشمند داده‌ای برای ترجمه آنها به اطلاعات مفید، تنها غول‌های این صنایع می‌توانستند از چنین برنامه‌هایی بهره ببرند. اما سال ۲۰۱۷ سال تغییر است. شرکت‌های کوچک و متوسط با تمام توان به دنبال استفاده از همان ابزارهای تحلیلی هستند که شرکت‌های بزرگ در اختیار دارند و از این رو به دنبال یک جایگزین می‌گردند که همان ابزارهای مستقل هوش تجاری است. بیش از

شماره 47 جهان پرونده - پیوست جهان صفحه 122

مدیران مالی ارزش هوش تجاری را درک می‌کنند

سلاح حسابداران

بخش‌های مالی تعیین‌کننده حرکت به سمت به‌کارگیری نرم‌افزارهای هوش تجاری و استفاده از آن برای افزایش دقت پیش‌بینی‌ها و ایجاد راهبردهای تجاری هستند. نظرسنجی شرکت داده‌پردازی ترادیتا نشان داد تقریباً سه‌چهارم متخصصان مالی می‌گویند داده‌های خود را از چند منبع جمع‌آوری می‌کنند و سپس تحلیل‌های لازم برای پاسخ به سوالات مرتبط با عملکرد مالی شرکت را انجام می‌دهند. بر اساس گفته‌های آنها این کار مانع دیده شدن آنها در دینامیک تجاری موثر بر نتایج مالی می‌شود و اقدام برای بهبود عملکردهای شرکتی را به تاخیر می‌اندازد. از این رو تعجبی ندارد که فعالیت‌های مالی پیشتاز استفاده از نرم‌افزار هوش تجاری بوده‌اند. در واقع بسیاری از پیشرفت‌های بازار ابزارهای هوش تجاری منتج از تلاش فروشندگان بزرگ‌تر برای توسعه سهم خود در بازار مالی بوده است، مانند خرید شرکت کاگنوس توسط آی‌بی‌ام و خرید هایپریون توسط اوراکل. در سال ۱۹۹۷ در یک کتاب متعلق به شرکت حسابداری پرایس واتر هاوس به نام «معماری آینده شرکت» بر این مساله تاکید شد که به یمن فناوری‌های هوش تجاری و ساده‌تر شدن تحلیل ارقام مهم تجارت و خارج شدن حدس و گمان از حوزه تصمیم‌گیری، مدیران و کارمندان مالی چگونه نقشی مرکزی‌تر در تعریف راهبردهای سازمانی خود پیدا کرده‌اند. به گفته جان هاگرتی، معاون مدیر

شماره 47 جهان پرونده - پیوست جهان صفحه 124

نرم‌افزارهای هوش تجاری فراتر از آی‌تی خواهند رفت

دموکراسی دسترسی

به باور مت روچر (Matt Rauscher)، معاون ریاست شرکت سئوپ (Yseop)، هوش تجاری دو مولفه دارد: اطلاعات تجاری و گزارش‌های اطلاعاتی:«اگر اطلاعاتی در کار نباشد، تجارت هم هوشمند نیست.» مدیران ارشد اجرایی مدت‌هاست به هوش تجاری (BI) دسترسی دارند و داده‌پژوهان داده‌هایشان را تفسیر می‌کنند. BI به‌ شکل فزاینده‌ای دسترسی مستقیم کاربران را در سرتاسر سازمان به داده‌ها فراهم کرده است. شرکت گود دیتا (GoodData) در کنفرانس فینووات (Finovate) -که در نیویورک برگزار شد- اعلام کرد در حال توسعه پلتفرمی است که موسسات مالی با آن می‌توانند سرویس‌های تحلیلی خودمختار را تولید و توزیع کنند. شرکت کیو‌ای ‌‌دیتا (QEData) اعلام کرد بسته‌ای آماده کرده تا به مشتریان بانک دسترسی شفاف به داده‌ها و ورود آنها به سیستم‌های تحلیلی پیش‌بینی را تا مدت شش ماه فراهم کند. پالو لیچری (Pablo Licheri)، رئیس واحد مدیریت اطلاعات در ICBC، اشاره کرد این بانک از هفت سال پیش زیرساخت‌های مربوط به چند پروژه تحلیلی را مهیا کرده است و اکنون ۱۸ واحد با این سیستم داده‌های داخلی و خارجی‌شان را تحلیل می‌کنند. او افزود:«ما به واحدهای مختلف کمک کرده‌ایم به سطح بالاتری از بینش تجاری و هوش اطلاعاتی برسند. آنها از هم‌اینک می‌توانند درباره تحلیل‌های پیچیده‌تر بیندیشند و راهکارهای مطلوبی ارائه کنند.» اولیور رازربرگر

شماره 47 جهان پرونده - پیوست جهان صفحه 125

گپی با جاش جیمز، مدیرعامل دومو

به دنبال دموکرات کردن فضا هستیم

جاش جیمز (Josh James) در سال ۲۰۱۰ دومو (Domo) را تاسیس کرد تا بتواند روش‌های مدیریت کسب و کار را متحول کند و از میلیاردها دلار هزینه‌ای که صرف سیستم‌های هوش تجاری می‌شود، بهتر بهره‌برداری شود. جاش قبل از دومو مدیرعامل امنیتور (Omniture) بوده که شرکت تجزیه و تحلیل وب و SaaS محور است. او امنیتور را در سال ۱۹۹۶ تاسیس کرد. بزرگ‌داده را چگونه تعریف می‌کنید و چه نقشی برای شما و کسب و کارتان دارد؟ بزرگ‌داده برای من داشتن داده‌های بیشتر نیست، بلکه داشتن داده‌های درست و اطلاعات مربوط است که بر تصمیم‌گیری تجاری تاثیر می‌گذارد. ما در امنیتور داده را در زمان واقعی ارزیابی می‌کردیم و ترافیک وب و معیارهای کلیدی مثل جست‌وجو، ابزارهای بهینه‌سازی و بازدهی را مشخص می‌کردیم. امروز در دومو نه تنها داده بازاریابی آنلاین ارائه می‌دهیم، بلکه داده‌های سراسر سیستم‌های یک شرکت و بسته‌های تحلیلی آن داده را عرضه می‌کنیم. این روش باعث دسترسی آسوده‌تر می‌شود. هدف این است که تصمیم‌گیرندگان یک سازمان بتوانند نگاهی جامع به کسب و کار خود داشته باشند و بتوانند از طریق این پلتفرم با یکدیگر همکاری کنند و تصمیم‌های بهتر، موثرتر و سریع‌تر بگیرند، در ننیجه عملکرد در زمان واقعی بهینه‌سازی می‌شود. ارائه‌دهنده بزرگ‌داده چگونه می‌تواند از

شماره 47 جهان پرونده - پیوست جهان صفحه 126

وین اکرسون از هوش تجاری می‌گوید:

هدف همیشه یکسان بوده است

وین و. اکرسون (Wayne W. Eckerson)، موسس و مشاور اکرسون گروپ (Eckerson Group)، از نظر بین‌المللی فردی شناخته‌شده و پیشتاز در عرصه هوش تجاری است. او مشاور، سخنرانی برجسته و نویسنده‌ای با آثار پرفروش است. وین در این گفت‌وگو نگرش خود را نسبت به تجزیه و تحلیل توضیح می‌دهد و اندیشه‌هایش را در زمینه هوش تجاری، ملزومات آن و فناوری خویش‌خدمت به اشتراک می‌گذارد. حوزه هوش تجاری و تحلیل از زمانی که شما در این زمینه آغاز به کار کرده‌اید چگونه به تکامل رسیده است؟ من در اوایل دهه ۱۹۹۰ وارد این زمینه شدم که آن را پایگاه داده تحلیلی (data warehousing) می‌خواندیم. در اواخر دهه ۱۹۹۰ این نام به هوش تجاری تغییر یافت. در دهه ۲۰۰۰ با ظهور داشبوردها تاکید بر مدیریت عملکرد بود. در ۲۰۱۰ این نام کم‌کم به بزرگ‌داده یا تحلیل بزرگ‌داده تغییر یافت. احتمالاً در ۲۰۲۰، شاهد تغییر معنایی دیگری خواهیم بود، شاید چیزی به نام هوش مصنوعی و علوم شناختی که در حال حاضر نیز در مورد آن صحبت می‌شود. با وجود تغییر نام‌ها هدف همیشه یکسان بوده است: استفاده از فناوری برای کمک به مردم و سازمان‌ها در تبدیل داده‌ها به بینش‌ها و ‌نظرهایی که بر اساس آن بتوان وارد عمل شد. چه رویکردی

شماره 34 خدمت و تجارت پرونده - خدمت و تجارت صفحه 79

چرا برخی می‌گویند سوئیفت همچنان بسته است

چشمان کاملاً بسته

در تمامی دوره‌های ریاست‌جمهوری رسانه‌های عمومی معمولاً به دو دسته تقسیم می‌شوند: منتقدان و طرفداران. هر کدام از این رسانه‌ها نیز به فراخور موضوع مورد بحث سعی در اثبات نظر خود دارند. برخی موافق نظر دولت و برخی دیگر مخالف نظر دولت. هرچند تا پیش از این تضاد آرای طرفداران و منتقدان بیشتر در مسائل سیاسی نمایان بود اما این بار موضوعی اقتصادی تبدیل به موضوعی سیاسی شد و تمام مخالفت‌‌ها در آن موضوع بازنمایی. این بار سوئیفت مرغ عزا و عروسی شد. موضوعی تخصصی که درک اثبات اتصال یا عدم اتصال آن برای مردم چندان ساده نیست. البته موضوع اصلی سوئیفت نبود اما «هرچه فریاد بود بر سر سوئیفت کشیده شد». موضوع اصلی برجام بود.برای برخی از رسانه‌ها موفقیت دولت در مذاکرات هسته‌ای و اجرایی شدن برنامه برجام خوشایند نبود و سعی کردند به‌ گونه‌ای آن را بی‌اثر نشان دهند؛ چه چیزی در این میان در دسترس‌تر از سوئیفت؟ همین امر موجب شد موضوعی تخصصی تبدیل به موضوعی شود که تمامی مردم از آن سخن می‌گویند و در مورد آن موضع‌گیری می‌کنند. خبری که هرچند ابتدا خوشایند بود و تمام فعالان اقتصادی و تجاری از انتشار آن اظهار خوشحالی کردند اما پس از انتشار اخبار ضد و نقیض در

مهرک محمودیدبیر تحریریه
شماره 47 جهان پرونده - پیوست جهان صفحه 125

فرایند دموکراتیزه‌سازی هوش تجاری در دنیای امروز

بازی همگانی

فناوری هوش تجاری شرکت‌های کوچک را وارد بازی‌ با شرکت‌های بزرگ کرده است. هر زمان که یک ابزار فناوری موجود به ‌شکلی ناگهانی برای افراد زیادی دسترس‌‌پذیر می‌شود می‌گویند این ابزار «دموکراتیزه» شده است. در سال‌های اخیر دستیابی مستقیم به انواع و اقسام اطلاعات تجاری دیجیتالی (عمدتاً از طریق موبایل) به موضوعی عمومی تبدیل شده و این امر به نوبه خود فناوری هوش تجاری را دموکراتیزه کرده است. هوش تجاری در عصر بزرگ‌داده‌ها تعریف ساده‌شده‌ای از نقش هوش تجاری (BI) اینکه این ابزار به سازمان‌ها امکان استفاده از داده‌ها را برای بهبود فرایندهای تصمیم‌گیری می‌دهد. به‌ طور کلی فناوری هوش تجاری بیانگر نرم‌افزار، سخت‌افزار و پلتفرم‌هایی است که برای بازیابی، تحلیل، تبدیل و گزارش داده‌ها به‌ کار می‌روند. BI به خودی خود موضوع تازه‌ای نیست و شرکت‌های بزرگ در سرتاسر جهان از اشکال مختلف آن بهره گرفته‌اند. مفهوم BI برای اولین بار در ۱۹۹۶ مطرح شد. در آن زمان بر اساس گزارشی از گارتنر اعلام شد:«تا سال ۲۰۰۰ دموکراسی اطلاعاتی در شرکت‌های پیشرو ظهور می‌کند که شامل اطلاعات هوش تجاری و برنامه‌هایی برای کارکنان، مشاوران، مشتریان، تامین‌کنندگان و عرصه عمومی است.» لیکن پیش از زمان دموکراسی BI (یعنی پنج سال پیش) شرکت‌های کوچک نتوانسته بودند آنچنان که باید از این

شماره 47 جهان پرونده - پیوست جهان صفحه 130

آیا هوش تجاری می‌تواند مشکلات را حل کند؟

مشکلات ارزش‌افزایی در کسب و کار

هیچ چیزی در خلأ وجود ندارد و هر تحولی که رخ می‌دهد پیامدهایی دارد، خواه این تحول از قبل برنامه‌ریزی شده باشد خواه بدون بینش قبلی رخ دهد. هوش تجاری (BI) و پیاده‌سازی‌های تحلیلی هم از این قاعده مستثنی نیستند. هر پروژه‌ای که امکان دسترسی به داده‌ها و تحلیل‌ها را فراهم می‌کند تاثیری بر افراد استفاده‌کننده دارد. هدف معمول در هوش تجاری کمک به کلیه افرادی است که در یک مجموعه تجاری فعال‌اند تا با این ابزار بتوانند از تحلیل‌ها استفاده کنند و تصمیم‌گیری‌هایشان را بهبود دهند. لیکن ارائه تحلیل‌ها – به ویژه در بسترهای خودکار – را نباید به منزله تنها هدف در نظر گرفت. در عوض استفاده فعالانه از داده برای تصمیم‌گیری باید هدف کلی در سرتاسر سازمان باشد. ایجاد این نوع سازمان‌های «داده‌محور» شامل نظارت بر مسائلی چالش‌برانگیز است که فناوری، روندهای اجرایی و تحولات تجاری را پوشش می‌دهند. با این اوصاف آیا تیم‌های آی‌تی باید بیشترین بهره را از BI و سیستم‌های تحلیلی بگیرند؟ آغازی برای پیاده‌سازی تحلیل‌های داده‌ای سیستم‌های BI سنتی که در دهه‌های ۸۰، ۹۰ و اوایل سال‌های ۲۰۰۰ راه‌اندازی شدند معمولاً معطوف به سازمان‌های بزرگی بودند که قادر به خرید سخت‌افزار، نرم‌افزار و مشاوره‌ و خدمات مربوط بودند. امروزه با ظهور ابزارهای ابری

شماره 47 جهان پرونده - پیوست جهان صفحه 132

نیمه تاریک هوش تجاری کدام نیمه است

هزینه‌های یک داشبورد شفاف

                                                                پیاده‌سازی فرایندهای گزارش‌دهی و ابزارهای مربوط به آن می‌تواند برای برخی ترسناک جلوه کند. اگر شرکت شما برای گزارش‌هایش بر اکسل، پی‌دی‌اف یا پاورپوینت متکی است، همواره فرصت دستکاری نتایج را دارید. این اقدام لزوماً به معنای دروغ گفتن نیست بلکه نوعی تعدیل داده‌ است. فقط به‌ اندازه‌ای که نمودار خطی به ‌نظر برسد یا اعداد به بالا یا پایین گرد شوند، جدول‌ها به سطرهای خاصی محدود شوند و ستون‌ها مخفی شوند «تا بهتر خوانده شوند». اما برای یک انبارداده ساده، استاندارد و سیستم گزارشی که داشبوردها را برای بقیه قابل دسترس می‌کند و همه را از وضعیت و روند عملکرد مطلع، چه می‌توان گفت؟ ترسناک است! ۸۵ درصد آمار اشتباه هستند آیا تا به ‌حال درباره آمارهای عجیب ‌و غریب در پروژه‌های هوش تجاری چیزی خوانده‌اید؟ عمدتاً مواردی که با شکست مواجه می‌شوند از ابزارهای مطلوب استفاده نکرده‌اند یا فرایندها در آنها به ‌خوبی تعریف نشده‌اند. به باور من اولین دلیل شکست این‌ پروژه‌ها، به‌ ویژه در شرکت‌های بزرگ، این است که سطح بالایی از شفافیت اکثر

شماره 47 جهان پرونده - پیوست جهان صفحه 133

چهار چالش هوش تجاری پیش‌ روی کارآفرینان

خداحافظی با کالاهای لوکس

امروزه هوش تجاری کالای لوکسی نیست که تنها سازمان‌های بزرگ توان تهیه آن را داشته باشند. نیاز به دانش ناشی از اطلاعات تجاری در شرکت‌هایی که با مقادیر زیادی اطلاعات سر و کار دارند بیشتر به چشم می‌خورد. حتی کارآفرینان و موسسات معمولی نیز برای تصمیم‌گیری به کسب داده متکی هستند. هوش تجاری یعنی تبدیل داده به اطلاعات عملیاتی و آگاهی‌بخش از جمله اطلاعاتی که می‌توان برای بهبود فروش، حذف فرایندهای اضافی و شناسایی فرصت‌های رشد شرکت به کار گرفت. به عبارت دیگر باید تصمیمات تجاری‌ای اتخاذ کرد که بر واقعیت‌های ثابت‌شده استوار باشد. با این حال بسیاری از موسسات کوچک به علت نگرانی در قبال هزینه و زحمت کسب هوش تجاری از آن استفاده نمی‌کنند. امروزه در اثر پیشرفت‌های بزرگ فناوری، چنین نگرانی‌هایی دیگر کارآمد نیست. امروزه اطلاعات تجاری موثق در اختیار همه قرار دارد. هزینه تحلیل داده‌ها کمتر شده است و داده‌ها بیش از پیش روی ابر ذخیره می‌شوند، عملیاتی‌سازی داده‌ها سریع‌تر شده است، کامپیوترها می‌توانند خود آموزش ببینند و جست‌وجو در صفحات اطلاعاتی چنان ساده است که افراد غیرمتخصص در امر تحلیل نیز می‌توانند همبستگی و روندهای خود را پیدا کنند. در اینجا چهار چالش مربوط به عملیات هوش تجاری و توصیه‌هایی برای رفع آنها مطرح می‌شود.

شماره 47 جهان پرونده - پیوست جهان صفحه 134

چگونه هوش تجاری در مسیر بهبود در هم شکسته می‌شود

زمان تنفس مصنوعی

سال‌هاست هوش تجاری به استاندارد صنعتی برای کمک به مدیران در جهت شفاف‌سازی عملیات‌های تجاری و تصمیم‌گیری بر اساس داده تبدیل شده است. بسیاری از شرکت‌ها تحلیل داده‌ها را طوری برای شهرت خود حیاتی دیدند که «متخصصان هوش تجاری» را برای کسب اطلاعات و تبدیل آن به بسته‌های قابل ‌فهم به کار گرفتند. ورود به هوش تجاری بیهوده نبوده است و اکنون در کانون تحولات قرار دارد. فرنک بایتندیجک در نشست سران گارتنر برای تحلیل و هوش تجاری گفت «هوش تجاری مرده است». حرکت بعدی چیست؟ با رشد حجم و پیچیدگی داده‌ها، صاحبان کسب و کار باید بر نحوه گسترش داده‌ها در چند اداره و بخش‌های تجاری تمرکز و کار اداری را به دورکاری تبدیل کنند. ندیم حسین، مدیرعامل BrightFunnel، توضیح می‌دهد که «هوش تجاری به طور سنتی از مکان‌های برای ذخیره داده‌ها، ایجاد ارتباط میان منابع داده‌ها، روش‌های تصویرسازی و گزارش داده‌ها، افراد متخصص تحلیلگر داده‌ها و غیره تشکیل می‌شد. معمولاً هر لایه توسط فروشنده متفاوتی عرضه می‌شد و به پشتیبانی سنگین فناوری اطلاعات نیاز داشت. این سنت ۲۵ ساله اکنون فرو پاشیده است و شرکت‌های تحلیلی مبتنی بر ابر که گرایش‌های آینده را پیش‌بینی می‌کنند کل لایه‌های هوش تجاری را ترکیب می‌کنند». تحلیل در سازمان در اوایل دوره

شماره 47 جهان پرونده - پیوست جهان صفحه 135

آیا این بازار در نهایت به بلوغ می‌رسد؟

کاربرانی که آمده‌اند و رفته‌اند

بازار خرید هوش تجاری آن‌قدرها هم به بلوغ نرسیده است و همچنان فرصتی برای بسیاری از وندورهای هوش تجاری خواهد بود. تحقیقات فورستر (Forrester) نشان می‌دهد سایه برنامه‌های فناوری اطلاعات در حوزه هوش تجاری هنوز هم بر سر پایگاه داده‌های دسکتاپ و صفحات گسترده است و بر شرکت‌ها تسلط دارد. تنها بین ۳۰ تا ۵۰ درصد از داده‌های ساختاریافته سازمانی در دسترس ابزارهای هوش تجاری و برنامه‌هاست. اما از نظر فروش در بازار ماجرا متفاوت است. تحقیقات اخیر فورستر نشان از بلوغ بالا، مشخص و بازار پرازدحام دارد. این چشم‌انداز تغییر خواهد کرد. فورستر سه نکته را پیش‌بینی کرده است که وندورهای هوش تجاری و خریداران استراتژی هوش تجاری را طی سه تا پنج سال آینده هدایت و راهنمایی می‌کند: ۱. کالایی شدن و ثبت فناوری‌های متعدد فورستر گزارش، جست‌وجو، فرایند تحلیل آنلاین، مصورسازی داده، داشبوردها، کشف داده و تحلیل منطقه‌محور را بخش‌های جداگانه در بازار هوش تجاری نمی‌داند، بلکه اکثر پلتفرم‌های سازمانی هوش تجاری همه این قابلیت‌ها را ارائه می‌دهند. کالایی‌سازی در ابر و هوش تجاری همراه پیاده می‌شود و بیشتر وندورهای پیشتاز در حال ساخت طرح ابرمحور خود هستند یا نسخه ابر برنامه خود را ارائه می‌دهند. همچنین هوش تجاری همراه در حال حاضر ویژگی اکثر پلتفرم‌های هوش

شماره 47 جهان پرونده - پیوست جهان صفحه 136

آینده هوش تجاری چگونه خواهد بود

قطعه‌های پازل

هوش تجاری هنوز مساله‌ای با محوریت فناوری اطلاعات است. تیم مهندسان ایده‌های خام را در انبار داده‌ها پردازش می‌کنند و تحلیلگران گزارش‌هایی ارائه می‌دهند و سپس نتایج این کوشش‌ها در ابزاری خویش‌خدمت یا ایمیل به اشتراک گذاشته می‌شود. اما هوش تجاری یک مشکل بنیادین دارد و این مساله باید حل شود: ایجاد این امکان که مردم واقعاً از آن استفاده کنند. حتی نسل جدید نرم‌افزارهای تحلیل داده فاقد روش‌هایی هستند که دسترسی به رویکردها و همکاری را تسهیل کنند. امروزه هوش تجاری زمینه فنی لازم را برای دسترسی به اطلاعات مهیا می‌کند. اما مشکل اینجاست که قبل از آشکار شدن ارزش واقعی این داده‌ها فرایند پردازش تمام می‌شود. ظاهراً همکاری و تصمیم‌گیری هنوز وارد حوزه هوش تجاری نشده است. استفاده از داده باید افزایش یابد نرخ پایین استفاده از هوش تجاری با بی‌‌توجهی به داده ارتباط پیدا می‌کند. آمار و ارقام نشان می‌دهند فقط ۱۸ تا ۲۴ درصد از افراد در سازمان‌ها از ابزارهای هوش تجاری استفاده می‌کنند، در حالی که پتانسیل استفاده حداقل ۵۰ درصدی و حتی بالاتر از آن انتظار می‌رود. این نگاه که «راه‌اندازی کنیم و بعد مسائل پیش می‌روند» کافی نیست. افراد باید بتوانند داده را در سازمان‌ها به کار بگیرند، این امر هم ضروری و

شماره 42 گزارش ماه پرونده - گزارش‌ماه صفحه 29

پارک‌های علم و فناوری، دو دهه پس از تاسیس چه مشکلاتی را حل کرده‌اند

سرزمین هیچکس

حدود نیم قرن از تاسیس اولین پارک‌های علم و فناوری در جهان می‌گذرد و مانند بسیاری از پدیده‌های وارداتی، این مراکز در ایران عمری کمتر از مراکز دیگر نقاط دنیا دارند. با این وجود، افزایش تعداد این پارک‌ها در همین زمان اندک، چشمگیر بوده است. اکنون که نزدیک به دو دهه از ارائه طرح اولیه ایجاد چنین مراکزی می‌گذرد، شاید زمان خوبی باشد برای پرسیدن این سوال که پارک‌های علم و فناوری،‌مشکلات چه کسانی را حل کرده‌اند یا به بیان دیگر،‌چه مشکلاتی را حل کرده‌اند. آیا رابطه صنعت و دانشگاه را تقویت کرده‌اند یا بر تولیدات دانش‌بنیان کشور افزوده‌اند؟ مشکل بیکاری تحصیل‌کرده‌ها را حل کرده‌اند یا آزمایشگاهی مطمئن برای آزمون و خطای جوانان بوده‌اند؟ اولین‌ها قانونی شدند اسناد نشان می‌دهند برای اولین بار در ایران، شرکت سهامی ذوب آهن اصفهان ایده تشکیل یک شهرک علمی و تحقیقاتی را مطرح کرد. سال ۷۱ پیشنهاد تاسیس چنین مرکزی داده شد و پیگیری کلیت کار به معاونت پژوهشی دانشگاه صنعتی اصفهان واگذار و در همین سال موضوع در شورای پژوهش‌های علمی کشور تصویب شد.در سال ۱۳۷۲ با تشکیل هیات امنا، عملیات اجرایی شهرک آغاز و در سال ۱۳۷۵ اساسنامه آن در شورای عالی انقلاب فرهنگی تصویب شد. در سال ۱۳۷۸، عملیات اجرایی ساخت

میثم قاسمیدبیر ویژه‌نامه‌ها
شماره 46 جهان پرونده - پیوست جهان صفحه 110

سرمایه بازار اپل با ۸۰۰ میلیارد دلار رکورد شکست

پرچمدار بازار

اپل اولین شرکت در تاریخ است که در بازار سرمایه به بیش از ۸۰۰ میلیارد دلار رسید و نسبت به ۷۰۰ میلیارد دلار در دو سال قبل خود فراتر رفته است. ارزش اپل دو سال پیش ۷۰۰ میلیارد دلار بود و سرمایه بازار اپل برای اولین بار در تاریخ هشتم مه ۲۰۱۷ به بیش از۸۰۰ میلیارد دلار افزایش یافت و این مساله به نقطه عطف دیگری برای باارزش‌ترین شرکت جهان تبدیل شد. ارزش هر سهم شرکت به ۵۰/۱۵۳ دلار رسید. سهام آی‌فون امسال ۳۳ درصد و از زمان انتخابات آمریکا در نوامبر، حدود ۵۰ درصد رشد کرده است. این شرکت حدود چهار درصد از ۲۱/۷ هزار میلیارد دلار سرمایه بازار در شاخص «اس اند پی » را تشکیل می‌دهد. در پی گزارش تحقیقاتی موسسه سرمایه‌گذاری درکسل همیلتون (investment firm Drexel Hamilton)، که از جانب برایان وایت (Brian White) بررسی شده بود، سهامداران با رشد در قیمت سهام مواجه شدند. وایت در این گزارش اشاره می‌کند که سهام بازار اپل از ۱۸۵ دلار به ۲۰۲ دلار رسید و سهام کل بازار به بیش از یک هزار میلیارد دلار رسیده است. وایت تایید می‌کند که این مساله خیلی بزرگ و مهم است. به نظر او قیمت هر سهم کمپانی به ۲۰۲ دلار

شماره 32 خدمت و تجارت پرونده - خدمت و تجارت صفحه 71

آیا سرانجام ایرانیان کارت اعتباری خواهند داشت

دو طرح با یک هدف

تلاش‌های بانک مرکزی برای ثمر رساندن طرح کارت اعتباری در ایران دوباره آغاز شده است. طرحی که قدمت آن حداقل به یک دهه پیش بازمی‌گردد اما مسئولان بانک مرکزی هرچه کرده‌اند تا آن را به نتیجه برسانند، کمتر توفیق یافته‌اند. رابطه معکوس کوشش‌های بانک مرکزی و نتیجه، شاید بیش از هر چیز به فرهنگ حاکم بر جامعه بازمی‌گردد؛ موضوعی که مردم، بانک‌ها و فروشندگان را شامل می‌شود. در به نتیجه نرسیدن طرح‌های کارت اعتباری خرید در ایران هر بار دلایل مختلفی به میان آمده است؛ از موضوعات شرعی گرفته تا سود بانک‌ها و آشنایی مردم، اما به نظر می‌رسد در توافقی نانوشته، همه گروه‌ها هم‌نظر شده‌اند که بهتر است تمام خریدها نقد انجام شود و در مقابل، اندوخته‌های مردم نزد بانک‌ها بماند یا صرف بنگاه‌داری آنان شود یا به طرح‌های بزرگ و سود بالا تخصیص یابد. اما این بار بانک مرکزی تلاش دارد با استفاده از رکود اقتصادی موجود یک بار برای همیشه تابوکارت اعتباری در ایران را بشکند و آن را دورن جیب مردم جا دهد. طرح خرید کالای ایرانی که پس از کش و قوس‌های فراوان این روزها به مرحله اجرا رسیده، بهانه‌ای است برای شکستن تابو کارت اعتباری و در کنار آن بانک مرکزی می‌کوشد با همکاری

میثم قاسمیدبیر ویژه‌نامه‌ها
شماره 46 جهان پرونده - پیوست جهان صفحه 111

مروری بر میراث گیتس برای فناوری و انسان

آقای سیستم‌عامل

کسی که در کودکی علاقه فراوانش به خواندن دایره‌المعارف پدر و مادرش را نگران کرده بود، کمی بعد درگیری شدیدش با برنامه‌نویسی به زبان بیسیک نشان داد رویای پدرش را برای اینکه مانند خودش حقوق بخواند به واقعیت تبدیل نخواهد کرد، حتی اگر با نمره عالی کنکور در همان رشته در هاروارد ثبت‌نام کند، چراکه او آینده خود و صنعت کامپیوتر را در برنامه‌نویسی می‌دانست. آن هم نرم‌افزاری که به کاراترین شکل ممکن استفاده از سخت‌افزار را برای همه فراهم سازد. MSDOS به عنوان سیستم‌عاملی که امکان همه‌گیر شدن کامپیوترهای شخصی را مهیا کرد و در ادامه WindosMS که آن را گرافیکی و منعطف کرد، دو دستاورد او بودند که مفهوم کامپیوتر شخصی را به واقعیت تبدیل کردند. گیتس در تمام دوران مدیریتش بر مایکروسافت نشان داد نه فقط در تولید نرم‌افزار بلکه در تصمیم‌های راهبردی‌اش برای شرکت نیز آنچنان موشکافانه همه حالات و موقعیت‌های ممکن را پیش‌بینی می‌کند که گویا آینده را نقاشی می‌کرده است. کناره‌گیری از سمت‌های اجرایی و صرف وقت و ثروت کلان خود روی فعالیت‌های انسان‌دوستانه در بنیاد مشترک خود و همسرش نشان داد آقای سیستم‌عامل به عاملیت‌های مثبت دیگری هم در جهان هستی فکر می‌کند. شاید او که یک بار در دنیای برنامه‌نویسی آینده‌ای متفاوت

حمیدرضا نیکدلدبیر پیوست جهان
شماره 46 جهان پرونده - پیوست جهان صفحه 112

نگاهی به تاریخ حضور بیل گیتس در مایکروسافت

ستیزه‌جوی کارآفرین

تغییراتی که امروزه مایکروسافت در جهان ایجاد کرده است، بیشتر از اینکه وامدار شرکت مایکروسافت باشد، وامدار گیتس است که هر روز برای شرکتی که حدود ۴۳ سال پیش تاسیس کرد زحمت کشیده است. گیتس از نوجوانی به برنامه‌ریزی علاقه بسیار داشت و این شور و شوق را در کالج نیز دنبال کرد. در سال ۱۹۷۵ به همراه دوست دوران کودکی‌اش، پل آلن (Paul Allen)، نسخه برنامه‌نویسی BASIC را برای اولین میکروکامپیوتر، MITS Altair 8800، توسعه داد. گیتس و آلن با خلاقیت خود به MITS نزدیک شدند و شرکت با توزیع Altair BASIC موافقت کرد. پل آلن استخدام شد و گیتس نیز از هاروارد مرخصی گرفت تا با آلن در شهر البوکرکی واقع در نیومکزیکو همکاری کند. آنها رسماً مایکروسافت را در چهارم آوریل ۱۹۷۵ راه‌اندازی کردند و بیل گیتس مدیرعامل شرکت شد. او به هاروارد بازنگشت. مایکروسافت در اواخر سال ۱۹۷۶ از MITS مستقل شد، اما توسعه برنامه‌نویسی نرم‌افزار برای سیستم‌های مختلف را ادامه داد. شرکت در اول ژانویه ۱۹۷۹ از البوکرکی به بلویوی واشینگتن منتقل شد. همه کارمندان طی سال‌های اولیه راه‌اندازی مایکروسافت مسئولیت گسترده‌ای در کسب و کار شرکت داشتند. گیتس بر جزئیات کار نظارت داشت، اما همچنان به برنامه‌نویسی و کدنویسی مشغول بود. او در پنج

شماره 46 جهان پرونده - پیوست جهان صفحه 114

بیل گیتس:

در مایکروسافت خوش می‌گذرد

حدود یک دهه است که بیل گیتس از نقش خود به عنوان مدیرعامل مایکروسافت استعفا داده، اما او هنوز هم در ارتباط با شرکت است، نه فقط به عنوان عضو و سهامدار بزرگ، بلکه به عنوان مشاور پاره‌وقت فناوری. بیل گیتس زمان خود را در مایکروسافت چگونه می‌گذراند؟ او در پاسخ به سوالات گیک‌وایر (GeekWire) بیان می‌کند که به دنیای زبان طبیعی و واقعیت مجازی می‌اندیشد. او همچنین از تکامل آفیس و ویندوز طی سال‌ها صحبت می‌کند و در عین حال اندیشه‌هایش را در مورد فرهنگ شکل‌گرفته تحت رهبری فعلی شرکت با ساتیا نادلا مطرح می‌کند.  ما تنها شرکت نرم‌افزار نیستیم، اما شرکتی عالی در حوزه نرم‌افزار هستیم که خروجی فوق‌العاده‌ای دارد. حدود ۹ سال است که شما نقش خود را در مایکروسافت رها کرده‌اید. در مورد این مساله چه فکر می‌کنید؟ بسیاری از مردم این تغییر را کلیدی برای احیا می‌دانند، آیا شما نیز این نگاه را دارید؟ مایکروسافت دارایی‌هایی مثل آفیس دارد که قدرت خود را حفظ می‌کند و در اتاق فکر مایکروسافت برای ایجاد نوآوری در این دارایی‌ها تلاش می‌شود. این مهم‌ترین و شگفت‌انگیزترین دارایی مایکروسافت است که مردم در سطح جهانی بهره‌وری را در Word و Outlook به دست می‌آورند، موقعیت خود را حفظ می‌کنند و

شماره 46 جهان پرونده - پیوست جهان صفحه 115

ویندوز جهان را متحول کرد

انقلاب گیتسی

بیست سال پیش* مایکروسافت جهان را متحول کرد. در ۲۴ آگوست ۱۹۹۵ ویندوز ۹۵ در عرصه عمومی منتشر شد، پلتفرمی دنیای فناوری را برای دو دهه آینده تغییر داد. ویندوز ۹۵ ابداً نسخه اولیه این سیستم‌عامل نبود؛ محاسبات خانگی برای بیش از یک دهه قبل وجود داشتند، اما هیچ چیزی به اندازه ویندوز چنین تاثیر گسترده‌ای نداشت. ضمن اینکه این نسخه یک پیشرفت فناورانه محسوب می‌شد و ویژگی‌هایی داشت که هنوز هم سیستم‌عامل ویندوز را تعریف می‌کنند، برخاستنش یک پدیده فرهنگی بی‌سابقه بود. ظاهراً برای اولین بار یک نرم‌افزار توانسته بود در سطح جهانی شهرتی به‌ هم بزند. علاقه‌مندان ویندوز، شبیه طرفداران امروزی آی‌فون، در روز انتشار صف‌هایی طولانی‌ بستند تا نسخه‌ای از این جادوی مایکروسافتی را به خانه ببرند. اگر ویندوز صرفاً یک محصول پرزرق ‌و برق می‌بود، امروزه اصلاً یادش نمی‌کردیم. لحظه ظهور ویندوز، نه در تاریخ مایکروسافت بلکه در عرصه محاسبات شخصی، اتفاقی محوری بود. معرفی ویژگی‌هایی مثل منوی شروع – قابلیتی که مایکروسافت پس از حذفش در سال ۲۰۱۲، مجبور به بازگرداندن آن در آخرین نسخه شد – و نوار وظیفه پیکربندی کامپیوترهایی را که قرار است به اینترنت متصل باشند مشخص کرد. ویندوز گامی جلو در طراحی گرافیکی بود و تقریباً با کلیه سخت‌افزارهای بازار

شماره 46 جهان پرونده - پیوست جهان صفحه 116

دنیای تجارت به محاسبات مایکروسافتی مدیون است

تولد اعتماد

مایکروسافت روایتی را با عنوان «زندگی در تیررس دیجیتال» منتشر کرد که در آن جزئیاتی از خاستگاه و تکامل چرخه امنیتی SDL آمده است. با نگاه به این تاریخچه برای من بستر بزرگ‌تری از آنچه مایکروسافت بدان دست یافته ترسیم شد؛ منظور من موفقیت SDL و محاسبات قابل اعتمادی است که فراتر از کمپ مایکروسافت انعکاس یافته است. در برخی موارد شرایط تا این حد گسترده نیست، اما دنیای محاسبات و فناوری در مقایسه با یک دهه گذشته امنیت بیشتری دارد. امروز به لطف تلاش‌های پیگیرانه مایکروسافت در زمینه محاسبات قابل اعتماد از «غرب وحشی» فاصله زیادی گرفته‌ایم. تجربه شخصی در زمان مبارزه با حمله‌هایی مثل کد قرمز (Code Red)، نیمدا (Nimda) و اسلمر SQL این موضوع را به من ثابت کرد که اینترنت زمانی با این حملات به زانو درآمده بود. به‌ تازگی مدتی در ردموند (Redmond) بودم و فرصت گفت‌وگو با برخی اعضای کلیدی محاسبات قابل اعتماد مایکروسافت (Microsoft Trustworthy Computing) را یافتم. پی‌سی‌ها و دستگاه‌های همراه امروزی ما شاید کاملاً رویین‌تن نباشند – هرگز هم نخواهند بود – اما تلاش مایکروسافت در جهت توسعه فرهنگی امنیتی برای محصولات خود تاثیری موج‌دار بوده که فراتر از زیست‌بوم ویندوز رفته و در مسیر فی‌نفسه فناوری قرار داشته است. با

شماره 46 جهان پرونده - پیوست جهان صفحه 118

درپس رشد سهام مایکروسافت

فراتر از الگوی بازار

مایکروسافت یکی از بزرگ‌ترین شرکت‌های فناوری جهان است که به عنوان یکی از مهم‌ترین ارائه‌دهنده‌های سیستم‌عامل شخصی بر بازار تسلط دارد و نرم‌افزارهای مهمی را در مجموعه برنامه‌های آفیس (Office) ارائه داده است. سهام مایکروسافت به دنبال رکود بازار در سال ۲۰۰۸ افزایش یافت، اما تغییر نگرش‌ها نسبت به شرکت باعث انحراف از معیارهای اصلی شرکت شد. اولویت تحول دستگاه‌های تولیدشده، حیات محصولات پرچمدار شرکت را در معرض تهدید قرار داد و باعث شد مایکروسافت به دنبال کشف فرصت‌های جدید برای رشد از طریق ارائه خدمات و ابر باشد. تاریخچه سهام مایکروسافت سهام مایکروسافت در ژوئن ۲۰۰۶، ۲۳/۳۰ دلار بود و در سال ۲۰۰۷ به بیش از ۳۷ دلار رسید. اوایل سال ۲۰۰۹ در پی رکود بازار سهام بازار مایکروسافت به زیر ۱۸ دلار رسید. مایکروسافت سریعاً به سمت رشد رفت و ارزش سهام را تا سال ۲۰۱۰ به بالای ۳۰ دلار رساند، با وجود اینکه سال‌های ۲۰۱۰ و ۲۰۱۱ سال‌های افزایش بازگشت سرمایه نبودند. شرکت در سال ۲۰۱۳ و ۲۰۱۴ شاهد بازگشت سریع سرمایه بود و در نتیجه بنیان‌های مستحکم و افزایش ارزش سهام به قیمت ۵۰ دلار رسید. مایکروسافت در سال ۲۰۱۵ نوسان‌ها را گذراند و در پایان سال ۲۰۱۵ به ارزش سهان ۵۵ دلار رسید. نیمه اول

شماره 46 جهان پرونده - پیوست جهان صفحه 119

عملکرد مالی مایکروسافت در سال ۲۰۱۷

ارقام چه می‌گویند؟

مایکروسافت درآمد خود را برای سه‌ماهه دوم ۲۰۱۷ در ۲۶ ژانویه منتشر کرد. بر اساس این گزارش درآمد، رشد سالانه دو درصد (چهار درصد ارز ثابت) بوده و درآمد به ۰۶/۲۶ میلیارد دلار رسیده است. خدمات ابری درآمدها را در بسترهای کسب‌وکار و ابر هوشمند افزایش می‌دهند. درآمد واحد کسب‌وکار ابری به بیش از ۱۴ میلیارد دلار رسیده و این شرکت تا پایان سال ۲۰۱۸ این مبلغ را به ۲۰ میلیارد دلار خواهد رساند. مهم‌ترین نکته‌های مربوط به میزان درآمد مایکروسافت در ادامه نام برده‌ شده‌اند. مایکروسافت در این مدت موفق شده از محبوبیت سرویس‌های ابری تحت پروتکل SaaS بیشترین بهره را ببرد. در طول سه‌ماهه مذکور، مایکروسافت گزارش کرد که محصولات تجاری آفیس و خدمات ابری رشدی پنج درصدی از نظر درآمد داشته‌اند و در این میان آفیس ۳۶۵ نقشی ۴۷ درصدی داشته است. کاربران فعال ماهانه آفیس ۳۶۵ اکنون به بیش از ۸۵ میلیون نفر رسیده‌اند – یعنی ۳۷ درصد بیشتر از سال گذشته – و این موضوع رشد هشت درصدی کاربران آفیس و افزایش درآمد خدمات ابری را موجب شده است. خدمات دینامیک ابری (سرویس Dynamic) همچنان سازگاری بیشتری در میان کاربران داشته و اکثر مشتریان این شرکت به روش‌های CRM و ERP روی آورده‌اند، خدماتی که

شماره 46 جهان پرونده - پیوست جهان صفحه 120

مایکروسافت سراغ برنامه‌های منبع باز می‌رود

واژه ممنوعه

شرکت مایکروسافت راه درازی را پیمود: ابتدا نرم‌افزارهای منبع باز را آزمایش کرد و نهایتاً هم آنها را پذیرفت – از پروژه‌های کوچک آزمایشی تا پذیرش کامل این رویکرد و نهایتاً اکنون که از بیش از ۱۰ هزار مهندس برنامه‌های منبع باز حمایت می‌کند. جف مک آفر، مدیر دفتر برنامه‌های منبع باز مایکروسافت و جف ویلکاکس، مهندس ارشد دفتر برنامه‌های منبع باز مایکروسافت، در مصاحبه‌ای بخشی از روند کارکردی این غول نرم‌افزاری را توصیف کردند که اکنون در آن تعداد زیادی از افراد نه تنها با برنامه‌های منبع باز سر و کار دارند بلکه به توسعه آن کمک می‌کنند. مک آفر می‌گوید اکنون ۱۰ هزار مهندس در بخش گیت هاب مایکروسافت حضور دارند و در عین حال این بخش دارای هفت هزار برنامه آرشیوی، هزار درخواست برای آزادسازی برنامه در سال و ۲۷ هزار ثبت کاربری برنامه است که مجموعاً منجر به رشدی دو برابری در هر سال از نظر میزان حضور در گیت هاب مایکروسافت می‌شود. به گفته ویلکاکس یکی از دلایلی که برنامه‌نویسان مایکروسافت به منبع باز بودن برنامه علاقه نشان می‌دهند، تسلط زیاد مدیرعامل این شرکت بر فناوری منبع باز است. او می‌گوید:«ساتیا نادلا (مدیرعامل مایکروسافت) آن‌قدر بر منبع باز تسلط دارد که همه احساس می‌کنند باید

شماره 46 جهان پرونده - پیوست جهان صفحه 123

جایگاه مایکروسافت در هوش مصنوعی و ابر

قمار بزرگ

پایان سال ۲۰۱۶ برای مایکروسافت با افزایش ۱۰ درصدی ارزش سهام این شرکت همراه بود. سهام شرکت امسال را هم خوب آغاز کرد و تاکنون پنج درصد رشد قیمت داشته است. در واقع این روند صعودی از سال ۲۰۱۳ آغاز شده و از آن زمان تاکنون همواره برای سرمایه‌گذاران سودآور بوده است. مایکروسافت گزارش سه‌ماهه دوم خود را در ماه ژانویه منتشر کرد. این شرکت درآمد دقیق هر سهم را ۸۳ سنت اعلام کرد که چهار سنت بیش از پیش‌بینی‌های سال گذشته بود. درآمد کل شرکت نیز ۲۶ میلیارد دلار بود که ۷۹۰ میلیون دلار بیش از پیش‌بینی کارشناسان شد. به‌علاوه این گزارش نشان‌دهنده چهار درصد رشد در مقایسه با سه درصد سقوط همین دوره در سال مالی گذشته است. بر اساس گزارش سایت marketsandmarkets.com بازار هوش مصنوعی تا سال ۲۰۲۲ به ۱۶/۰۶ میلیارد دلار خواهد رسید و این یعنی نرخ رشدی تقریباً تا ۶۳ درصد در هر سال. این شرکت با نگاهی مثبت حرکت‌های هوشمندانه‌ای برای رسیدن به سودی بزرگ در این روند انجام داده است. اخیراً این غول فناوری اقدام به خرید استارت‌آپ مالوبا (Maluuba) کرد که تمرکز آن بر فناوری پردازش زبان طبیعی بود. بر اساس جدیدترین گزارش گروه تحقیقاتی سینرژی (Synergy Research Group)، آمازون در بازار

شماره 46 جهان پرونده - پیوست جهان صفحه 123

درس‌های ابری که مایکروسافت به جهان یاد داد

از ویندوز تا آزوره

برنامهBuild powwow مایکروسافت نکات بسیار مهمی برای خریداران فناوری در بر دارد. سوال مهم این است که از این پروژه چه آموخته‌ایم. در این یادداشت کوتاه نگاهی به شش مساله اصلی می‌اندازیم که به ‌تازگی جریان‌ساز شده است. تاکید بر ارتباط بین دستگاه‌های مختلف مایکروسافت می‌داند که تلفن ‌همراه اهمیت زیادی دارد و مطمئن است که می‌تواند ویندوز را به دستگاه‌های آی‌فون اپل، اندروید و اینترنت اشیا وصل کند. ساتیا نادلا (Satia Nadella)، مدیرعامل فعلی مایکروسافت، در سخن‌های خود اشاره‌ای به کلمه تلفن همراه نداشته است، اما ده‌ها بار از mobility حرف زده است. نظر او این است: «هنگامی که می‌گویید می‌خواهید تجربه چنددستگاهی داشته باشید، امر مهم و منطقی داده و هوش مصنوعی است که به این نوع تجربه‌ها غنا می‌بخشد. در ‌واقع شما مشاهده می‌کنید و دقیقاً می‌دانید که امروز در حوزه ابر، مردم چه چیزهایی را با ابر امتحان می‌کنند، استفاده می‌کنند و… شما مردم، مکان‌ها، اشیا و حتی نوع استفاده از دوربین‌ها را می‌شناسید.» تغییر ویندوز ویندوز حتی اگر فقط ۵۰۰ میلیون کاربر داشته باشد یکی از بحث‌های مهم در پیش‌بینی آینده خواهد بود. جیسون پرلو می‌گوید ویندوز باید بمیرد، اما مایکروسافت در صورت نیاز راهی پیدا می‌کند که سیستم‌عامل هسته‌ای ویندوز را دوباره طراحی کند

شماره 31 خدمت و تجارت پرونده - خدمت و تجارت صفحه 79

نگاهی به مزایا و معایب استاندارد EMV

کالایی گران به نام امنیت

سال ۸۳ بانک مرکزی با اعلام نیاز به استفاده از کارت هوشمند با تبعیت از استاندارد EMV و مطابقت با برنامه کاربردی VSDC از بانک‌ها خواست برنامه مهاجرت خود به کارت هوشمند را اعلام کنند. اما هیچ کس این دستورالعمل بانک مرکزی را جدی نگرفت و برنامه‌ای برای پیاده‌سازی استاندارد جدید طراحی نشد و همچنان بانک‌ها به صدور کارت‌های مغناطیسی خود ادامه دادند. پروژه EMV به دلایل متعددی همچون گران بودن، نبود زیرساخت‌های مناسب، مشکلات و آسیب‌های استفاده از EMV در کشور محقق نشد؛ پروژه‌ای که به دلیل فضای پساتحریم و اتصال به شبکه جهانی پرداخت از دید بانک مرکزی و بسیاری از صاحب‌نظران ضروری است و باید مقدمات لازم برای اجرایی کردن و پیاده‌سازی آن در کشور هر چه سریع‌تر فراهم شود. هر چند به باور برخی نیز اجرای آن تنها بر چرخه کارت‌های بین‌المللی ضروری است و نیازی به پیاده‌سازی آن روی چرخه کارت‌های داخلی نمی‌دانند. عده‌ای دیگر هم به دلیل فراهم نبودن شرایط و زمان‌بر بودن آن، به طور کلی ضرورت چندانی برای تحقق آن نمی‌بینند. پیشینه شکل‌گیری استاندارد EMV با ظهور کارت‌های هوشمند در دنیا، انتظار می‌رفت کاربرد آنها در سیستم‌های بانکی بیش از سایر حوزه‌ها باشد اما به دلیل مزایای پیشینیان آنها یعنی کارت‌های مغناطیسی،

شماره 46 جهان پرونده - پیوست جهان صفحه 124

با حضور ساتیا نادلا در مایکروسافت چه تغییراتی رخ داد

قلمرو دشمن

 نادلا سازمان و همچنین فرهنگ شرکت را متحول کرده است. مایکروسافت امروزه بیشتر یک سازمان یکپارچه عمودی است. تا یک دهه پیش قدم گذاشتن در مقر اصلی مایکروسافت نزدیک سیاتل مثل سفر به قلمرو دشمن بود. مدیران اجرایی خیلی با بازدیدکنندگان گرم نمی‌گرفتند و کلمات را روی آنها شلیک می‌کردند. اگر شعار مایکروسافت را به چالش می‌کشیدید، زبان بدن‌شان افکارشان را لو می‌داد و ظاهراً چیزی در دل می‌گفتند که گیتس زمانی اغلب به زبان می‌آورد:«این مضحک‌ترین چیزی است که تاکنون شنیده‌ام.» امروزه حال‌ و هوای کمپ مایکروسافت با بیش از یکصد ساختمان با گذشته تفاوت دارد. شمارش کلمات در ثانیه معنایش را تقریباً از دست داده است. افراد به سوالات انتقادی و حتی احمقانه با صبر و حوصله پاسخ می‌دهند. رئیس شرکت لحنی متفاوت و ملایم‌تر از گیتس و بالمر دارد. هر دو توصیف قبلی کاریکاتوری هستند، اما به نکته‌ای حقیقی اشاره می‌کنند: اینکه چطور بزرگ‌ترین شرکت نرم‌افزاری جهان از زمان ورود نادلا در اوایل ۲۰۱۴ تغییر کرده است. تا پیش از این همه ‌چیز در مایکروسافت در مورد ویندوز بود. ویندوز از آن زمان نقشی حمایتی در مایکروسافت ایفا کرد؛ در قلب مایکروسافت جدید، آزوره (Azure به معنای لاجوردی) که یک سرویس محاسبات ابری است قرار دارد. این

شماره 41 گزارش ماه پرونده - گزارش‌ماه صفحه 29

نگاهی به بزرگ‌ترین سرمایه‌گذاری‌های خارجی در صنعت ICT ایران

یا حلال کن یا برو

شرکت‌های خارجی و هیات‌های تجاری با سر و صدای فراوان می‌آیند و می‌روند. سرمایه‌گذارها در حال بررسی وضعیت بازار ایران و سبک سنگین کردن شرایط پسابرجام هستند. هنوز خیلی‌ها نمی‌دانند تا کجا می‌توانند در این بازار پیش بروند و با تحریم‌های آمریکا روبه‌رو نشوند. به خصوص اکنون که فرمان سیاست در ایالات متحده در جهتی عکس هشت سال گذشته می‌چرخد. با همه این سر و صداها، آنچه به صورت مشخص اتفاق افتاده و می‌توان اندازه‌گیری کرد، هنوز تا رسیدن به ایده‌آل‌ها فاصله‌ای زیاد دارد.ارقامی که در مورد سرمایه‌گذاری خارجی در ایران پس از برجام اعلام می‌شوند، معمولاً بیشتر در صنایعی مانند نفت و گاز هستند و صنعت ICT هنوز نتوانسته است ارقام بزرگی را به خود اختصاص دهد. تجربیات قبلی در زمینه سرمایه‌گذاری روی پروژه‌های فناوری اطلاعات و ارتباطات ایران، عموماً یک نکته مهم دارند که لابه‌لای اعداد و ارقام گم می‌شود و آن، طرف ایرانی پروژه است. بزرگ‌ترین سرمایه‌گذاری با حلال‌سازان در حالی که سال‌ها از آغاز به کار اپراتور دوم تلفن همراه ایران می‌گذرد، مدیران دو سهامدار ایرانی این شرکت، هنوز هم معتقدند پروژه ایرانسل، بزرگ‌ترین سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی پس از انقلاب (و شاید تمام تاریخ ایران) است. امروز افراد بسیاری هستند که مدعی‌اند MTN را آنها به

میثم قاسمیدبیر ویژه‌نامه‌ها
شماره 46 جهان پرونده - پیوست جهان صفحه 127

جدال همیشگی ویندوز و مک به کدام سمت می‌رود

رنسانس ویندوزی‌ها

کاربران ویندوز مایکروسافت برای چندین دهه بحثی دائمی با کاربران مک اپل بر سر برتری پلتفرم خودشان داشتند – جدالی که با رقابت آشکار میان بیل گیتس و استیو جابز آغاز شد. پس از مدتی شرایطی پایدار در این جدال برقرار شد و اپل جایگاه خود را به عنوان سازنده سخت‌افزارهای برتر طبقه متوسط یافت و مایکروسافت نیز به عنوان کامپیوترهای عامه به ویژه برای بازی و محیط کار شناخته شد. اپل راه را برای نصب ویندوز روی مک باز کرد و مایکروسافت نیز از فروش بالای مجموعه آفیس خود و خدمات مربوطه روی آی‌فون و آی‌پد سود کلانی برد. جبهه کامپیوتر آرام شد و رقابت به عرصه گوشی‌های هوشمند رسید. اما امروزه بعد از سال‌ها ثبات، بازار کامپیوتر در آستانه تغییر است. علاقه‌مندان سابق اپل، اکنون ویندوز را هم مد نظر قرار می‌دهند. سخت‌افزارهایی مانند مایکروسافت سرفیس استودیو، لپ‌تاپ‌های Eve V و تبلت‌های هیبریدی در کنار XPS شرکت دل، دوباره مردم را به کامپیوترها علاقه‌مند می‌کنند. دوره رنسانس بزرگ برای ویندوز در زمانه‌ای رسیده که علاقه‌مندان اپل احساس می‌کنند این شرکت در حال بازنگری در مک است. اوون ویلیامز در مقاله‌ای به نام «چرا مک را به نفع ویندوز کنار گذاشتم: اپل تسلیم شده است» همین مساله را مطرح

شماره 46 جهان پرونده - پیوست جهان صفحه 128

از ویندوز تا ایکس‌باکس: نقش پیشگامانه بیل ‌گیتس

رویای هر میز کار یک کامپیوتر

پرسش از نقشی که بیل ‌گیتس در صنعت محاسبات داشته است تا اندازه‌ای ساده می‌نماید. احتمالاً میلیون‌ها نفر معتقدند گیتس در چهار دهه گذشته همه ‌چیز این صنعت را تعریف کرده است. وب‌گردی در اینترنت اکسپلورر، ارائه محتوا با پاورپوینت یا نشستن پای ایکس‌باکس، همه و همه تجاربی هستند که از طریق حمایت‌های گیتس وارد زندگی ما شده‌اند. گیتس در سال ۲۰۱۴ آخرین گام خود برای فاصله‌ گرفتن از مایکروسافت را هم برداشت. مایکروسافت با بیان این مطلب که ساتیا نادلا، از کهنه‌سربازان مایکروسافت، قرار است مدیریت عاملی شرکت را بر عهده بگیرد اعلام کرد که گیتس از ریاست هیات ‌مدیره نیز کناره‌گیری خواهد کرد. گیتس مایکروسافت را در سال ۱۹۷۵، با مشارکت پاول آلن (Paul Allen) راه‌اندازی کرد و در سال ۲۰۰۰ مدیرعامل این شرکت شد. او قبل از اینکه از کار تمام‌وقت کناره بگیرد و سراغ امور خیریه (از طریق بنیاد بیل و ملیندا گیتس) برود، به مدت هشت سال تا سال ۲۰۰۸ در مایکروسافت خدمت کرد. گیتس با خروج از بزرگ‌ترین شرکت نرم‌افزاری جهان، از کار کناره‌گیری نکرد و گویی فعال‌تر هم شد. او تاکنون در نقش مشاور نادلا به کار خود ادامه داده است. همین مساله باعث شد در قلب نوآوری‌های فناورانه شرکت در رقابت با

شماره 46 جهان پرونده - پیوست جهان صفحه 129

مثل حکم اعدام

روایت داستانی که گیتس را جذب خیریه کرد بیل گیتس در سال ۲۰۱۴ از تلاش بابت فراهم آوردن اینترنت برای نقاط دوردست و در برخی کشورهای در حال توسعه انتقاد کرد. در حال حاضر ما می‌توانیم بفهمیم که احساس گیتس چه بوده است. او در آن زمان تاکید داشت که «کدام یک مهم‌تر است، اتصال به اینترنت یا واکسن مالاریا؟ اگر فکر می‌کنید اتصال به اینترنت امری کلیدی است، فوق‌العاده است. من این‌طور فکر نمی‌کنم». به نظر می‌رسد گیتس همیشه هم چنین افکاری نداشته است. در ‌واقع نگرش او هنگامی تغییر کرد که سعی داشت رایانه‌هایی را برای مناطق فقیرنشین آفریقا فراهم کند. او با دیدن شرایط زندگی در این مناطق در سال ۱۹۹۷، به این نتیجه رسید که چقدر این کار می‌تواند مسخره باشد. گیتس در مصاحبه با چارلی رز (Charlie Rose) داستان را این‌طور تعریف می‌کند: «خب ایده این بود که رایانه می‌تواند در ارتباط با مشکلاتی قرار گیرد که با آنها دست و پنجه نرم می‌کنند: غذای کافی، بهداشت و سلامت، برق، مکانی معقول برای زندگی کردن. مساله برای من روشن بود، عاشق کامپیوتر بودم و فکر کردم بچه‌ها نیز باید دسترسی داشته باشند، اما آنها باید ژنراتور می‌داشتند. ژنراتوری پیدا کردند و قرض گرفتند و زمانی

شماره 46 جهان پرونده - پیوست جهان صفحه 129

در بنیاد بیل و ملیندا گیتس چه می‌گذرد

شاید آنها بتوانند

داستان بزرگ‌ترین بنیاد خصوصی از آنجا آغاز می‌شود که یک زوج در مورد رنج و درد جهان در حال توسعه گزارشی می‌خوانند. شوهر گزارش را برای پدرش، ویلیام اچ گیتس، می‌فرستد و می‌نویسد:«شاید ما بتوانیم کاری انجام دهیم.» به این ترتیب اولین قدم تاسیس موسسه بیل و ملیندا گیتس (Bill and Melinda Gates Fondation) برداشته می‌شود. این زوج از ابتدای ماموریت انسان‌دوستانه خود در سال ۱۹۹۷ قدمی بزرگ برای توسعه و ارتقای زندگی فقیرترین کشورهای جهان برداشته‌اند. این بنیاد با ۵/۴۳ میلیارد دلار راه‌اندازی شده است و هر ساله بیش از سه میلیارد دلار از طرف افراد مختلف به آن اهدا می‌شود (۹/۳ میلیارد دلار در سال ۲۰۱۴). تمرکز بنیاد بر کمتر کردن فاصله سلامت و بهداشت بین کشورهای مرفه و فقیر بوده است و در سطح گسترده برای این هدف مبارزه می‌کند. در میان این اهدف، ریشه‌کن کردن مالاریا، فلج اطفال، کنترل گسترش سل و ایدز قرار دارد. وارن بافت (Warren Buffet) با حدود ۳۰ میلیارد پوند سرمایه‌گذاری در سال ۲۰۰۶ متولی بنیاد شد. بیل گیتس در سال ۲۰۰۶ مدیر ارشد نرم‌افزار مایکروسافت بود که استعفا داد و بیشتر بر روند کاری بنیاد تمرکز کرد. در مجموع حدود ۹/۳۲ میلیارد دلار وقف برنامه‌های بهداشتی و سلامت در سراسر جهان

شماره 46 جهان پرونده - پیوست جهان صفحه 130

بیل گیتس از آموزش می‌گوید:

«می‌توانیم قدم‌های بزرگی برداریم»

آیا بیل ‌گیتس ناجی آموزش عمومی آمریکاست یا میلیاردری ایده‌آل است که باید به مسائل ساده نظیر فلج اطفال بپردازد؟ هر دو نظر طرفداران خود را دارند. ملکوم گلدول در داستان قهرمانانه خود در کتاب Outliers از گیتس جوان می‌نویسد که ۱۰ هزار ساعت از عمر خود را در آزمایشگاه‌های کامپیوتری سپری می‌کند تا مهارت‌هایی به دست آورد که یکی از مهم‌ترین شرکت‌های فناوری را خلق کرد. لئونی هیمسان، فعال اجتماعی که با گروه Class Size Matters (اندازه کلاس مهم است) کار می‌کند، نظری مخالف دارد و به عنوان حامی بی‌چون و چرای آموزش استاندارد، پرچمدار خصوصی‌سازی مدارس و دشمن قسم‌خورده اتحادیه معلمان می‌گوید:«نباید زیاده‌روی کنیم و بگذاریم بیل گیتس تصمیم بگیرد که با فرزندان خود چگونه باید رفتار کنیم و آموزش آنها چگونه باید باشد. اگر قرار باشد قدرتمندترین و ثروتمندترین مرد آمریکا در مورد منافع ما تصمیم بگیرد، حقوق والدین بی‌معنا خواهد بود.» هر دو نظر مذکور اغراق‌شده هستند. گفت‌وگوی فست‌کمپانی (Fast Company) با گیتس تصویری دقیق‌تر ارائه می‌دهد. احساسات و شوق او در زمینه آموزش در اثر تمایلات تکنوکراتی تعدیل می‌شود. او در ابتدای این گفت‌وگو کم‌حرف بود، اما به سرعت گرم گرفت و لبخند زد. گیتس با طعنه می‌گوید:«در بودجه ۶۰۰ میلیارد دلار در سال گیر

شماره 46 جهان پرونده - پیوست جهان صفحه 132

نگاهی به نظرات مک‌گوی در مورد موسسه‌های خیریه

هیچ چیز مجانی نیست

بیل گیتس، میلیاردر مایکروسافت، در نیمه راه تغییر و تحول خود از حوزه انحصاری نرم‌افزار به شگفت‌انگیزترین نیکوکار جهان تبدیل شد. او طی یک سخنرانی دبیرستان‌های آمریکایی را «منسوخ» خواند. بنیاد خیریه بسیار ثروتمندش، حدود دو میلیارد دلار برای مدرسه‌های کوچک با حدود ۸۰۰ هزار دانش‌آموز سرمایه‌گذاری کرده‌ است. اما بعد از چند سال در سال ۲۰۰۸ بودجه به طور ناگهانی متوقف شد. برخی مدرسه‌ها تعطیل شدند. گیتس سه سال بعد در یکی از مصاحبه‌های به‌دقت تنظیم‌شده توضیح می‌دهد:«تاثیر کلی مداخله، به‌ویژه میزانی که به آن خیلی اهمیت می‌دهیم-اگر دانش‌آموزان به دانشگاه بروند- چندان بزرگ و قابل توجه نبوده است، بنابراین ما در این مسیر اشتباه کرده بودیم…» ترکیبی از آرمان‌گرایی و اصطلاحات سرد صنفی خشک که تاکیدش بر نتایج خیریه است و باید منجر به نتایج چشمگیر شود. حسی که القا می‌شود بیل گیتسی است که نقش بزرگی را بازی می‌کند. نقل قول بالا در کتاب No Such Thing as a Free Gift: The Gates Foundation and the Price of Philanthropy نوشته لیزنی مک‌گوی (Lisney McGoey) آمده است. او مشاور سابق سازمان بهداشت جهانی و استاد دانشگاه اسکس (Essex) است و در این کتاب بر مساله انسان‌دوستی تمرکز کرده و برخی از ویژگی‌های آن را برشمرده است. به نظر

شماره 46 جهان پرونده - پیوست جهان صفحه 134

گفت‌وگو با بیل گیتس در زمینه انرژی

این همه کم‌توجهی عجیب است

ثروتمندترین مرد دنیا و همسرش هر سال نامه سرگشاده‌ای در مورد فرصت‌های «بنیاد بیل و ملیندا گیتس» منتشر می‌کنند؛ این بنیاد بزرگ‌ترین بنیاد بشردوستانه جهان است. سال پیش موضوع نامه سرگشاده، نابرابری بود. امسال با الهام از سوال دانش‌آموزان دبیرستانی مبنی بر اینکه «دوست داری چه قدرت خارق‌العاده‌ای داشته باشی»، نامه‌های جداگانه برای دانش‌آموزان نوشتند و حاشیه نامه‌ها را نیز با یادداشت‌های جذاب پر کردند. ملیندا جواب داد:«زمان بیشتر!» و در مورد شناخت، بازتوزیع و کاهش کار بدون درآمد زنان، به ویژه در کشورهای فقیر، توضیح داد. بیل نوشت:«انرژی بیشتر!» و در مورد چالش تغییر آب و هوا و ضرورت توسعه آنچه «معجزه‌ انرژی» خواند توضیح داد. منظور گیتس از «معجزه» هدایای غیرمترقبه نیست که ناگهان پدیدار شود، بلکه پیشرفت‌های فناوری است که «نتیجه تحقیقات و توسعه و همچنین ظرفیت انسان برای نورآوری» است؛ مانند کامپیوتر شخصی، اینترنت و واکسن فلج اطفال. وی از دانش‌آموزان خواست «در دروس ریاضی و علوم، سخت‌کوشی بیشتری به خرج دهند»، زیرا دنیا به «ایده‌های خلاقانه که چالش انرژی را حل خواهد کرد» نیاز دارد. علت خوشحالی گیتس این است که طبق ادعای او، معادله‌ای به دست آورده است (البته شبیه معادله‌ای دیگر به نام هویت کایا است) که مجموع انتشار گاز کربن دی‌ اکسید

شماره 30 خدمت و تجارت پرونده - خدمت و تجارت صفحه 79

اجرای موبایل‌بانک وارد فاز جدید شد

وقتی آمار وجود ۲۰ میلیون گوشی هوشمند در شبکه‌های مخابراتی منتشر شد، همه این سوال را مطرح کردند که چرا هنوز امکان استفاده از خدمات بانکی بر بستر موبایل فراهم نیست؟ برخی برای پاسخ دادن به این سوال عنوان کردند که به زودی کیف‌ پول الکترونیکی راه خواهد افتاد و موبایل کیف‌ پول الکترونیکی همراه شما خواهد شد. از سویی با گسترده شدن خدمات USSD بسیاری گمان کردند این همان موبایل‌بانک است و می‌توانند بر آن بستر سرویس‌های مختلف خود را ارائه دهند اما با بسته شدن این کانال به دلایل امنیتی از سوی بانک مرکزی و اعلام بانک مرکزی مبنی بر اینکه با فعال شدن کارت‌های هوشمند شبکه بانکی هر بانکی می‌تواند کیف‌ پول را بر آن بستر ارائه دهد، تفاوت کیف ‌پول الکترونیکی با موبایل‌بانک مشخص شد. موبایل‌بانک می‌تواند به عنوان کیف‌ پول نیز کارایی داشته باشد اما همه آن نیست. قرار است بانک مرکزی و اپراتورها برای ارائه این سرویس با یکدیگر همکاری مستقیمی داشته باشند؛ در اصل برای اولین بار بانک مرکزی و به نوعی شبکه بانکی کشور اپراتورهای موبایل را برای ارائه خدمات بانکی به رسمیت شناخت و قرار شده با همکاری هم از آن بستر بهره برند. طی گزارش‌هایی که در صفحه‌های بعد خواهد

شماره 40 گزارش ماه پرونده - گزارش‌ماه صفحه 31

ایران چگونه به گردنه پنجم ارتباطی خواهد پیوست

اندک اندک جمع نسلان می‌رسد

«برنامه‌ریزی برای ورود نسل پنجم موبایل به ایران تا شش ماه آینده انجام شده است.» این اظهارات محمد خوانساری رئیس پژوهشگاه ارتباطات و فناوری اطلاعات در دی‌ماه ۹۳ بود که باعث شد همه به اشتباه گمان کنند تا شش ماه دیگر یعنی خرداد ۹۴ فناوری ۵G به ایران می‌آید. چشم‌ها به انتظار تماشای معجزه‌ای نشست که قرار بود ارتباطات موبایلی کشور را دگرگون سازد. شش ماه بعد از چنین وعده‌ای، خوانساری این بار با برآورد نسبتاً واقع‌بینانه‌تری، برنامه‌ریزی برای عملیاتی‌سازی پروژه نسل پنجم موبایل را پنج‌ساله عنوان کرد و گفت:«تا ۱۰ سال آینده این فناوری در ایران ۱۰۰ درصد استفاده می‌شود.» با گذشت نزدیک به دو سال از وعده‌ای که رئیس پژوهشگاه ارتباطات و فناوری اطلاعات داده بود بالاخره اوایل مهر امسال بود که هر چند به صورت آزمایشی اما کمی ملموس‌تر و از نزدیک، ۵G رویت شد. اپراتور دوم موبایل با جنجال زیادی در حضور وزیر ارتباطات از پروژه آزمایشی ۵G خود رونمایی کرد. پیش از آن اغلب اقداماتی که برای توسعه نسل ۵ در کشور انجام شده، در حوزه امکان‌سنجی، تحقیق و پژوهش، برگزاری کارگاه آموزشی و همایش بوده است؛ اقداماتی که خروجی آنها به گفته محمود واعظی وزیر ارتباطات قرار نیست (مانند آنچه شرکت‌های بزرگ دنیا می‌کنند)

شماره 38 گزارش ماه پرونده - گزارش‌ماه صفحه 31

چه شد که سیب آماج تیر شد

خانواده قاچاق‌شدنی‌ها

کرکره‌های فروشگاه تا نیمه باز و چراغ‌هایش روشن است. چند تکه لوازم جانبی موبایل این سو و آن سو رها شده. این منظره یکی از فروشگاه‌های شرکتی است که از سال ۹۳ ادعا کرده بود نمایندگی قانونی اپل است و از وزارت صنعت، معدن و تجارت نیز مجوز دارد؛ ادعایی که آن روزها سر و صدای زیادی هم به پا کرد اما با برخورد خاصی مواجه نشد. حالا بعد از آمدن ماموران پلیس، بیشتر از آنکه پلمب‌ شده به نظر رسد گویی در شبیخونی تاراج‌شده و در میان ویترین‌های پرزرق و برق و هیاهوی همیشگی بازار چارسو، سوت‌ و ‌کور بودن آن از دور خودنمایی می‌کند. از سر کنجکاوی سری به داخل آن خم می‌کنم تا شاید کسی را پیدا کنم. چهار نفر کمی دورتر از ورودی فروشگاه با چهره‌هایی پکر گرم صحبت هستند. مصرانه از یکی از آنها می‌خواهم سوالی بپرسم که سریع می‌گوید تعطیلیم و شنبه باز می‌کنیم، اگر گوشی می‌خواهید به واحدهای طبقه بالا سر بزنید. به طبقه دوم که می‌رسم یکی دیگر از فروشگاه‌های پلمب‌شده درست سمت راستم ظاهر می‌شود. وضعیت آن هم چندان چنگی به دل نمی‌زند. قفسه‌هایش خالی است و درهایش بسته. از واحدهای کناری‌اش به هوای قیمت کردن گوشی از اوضاع و احوال

میثم قاسمیدبیر ویژه‌نامه‌ها
شماره 39 گزارش ماه پرونده - گزارش‌ماه صفحه 31

نگاهی به شبکه ملی اطلاعات از مفهوم تا رونمایی

این راه بی‌نهایت

یازده  سال طول کشید تا فاز اول شبکه ملی اطلاعات راه‌اندازی شود؛ پروژه‌ای که قرار بود شبکه ارتباطات کشور را از دنیای رنگارنگ اینترنت مستقل و متحد کند. مهم‌ترین ویژگی این شبکه‌ که از آن به عنوان یکی از بزرگ‌ترین پروژه‌های استراتژیک کشور یاد می‌کنند و تنها طی سه سال گذشته بیش از ۲۰ هزار میلیارد تومان برای آن سرمایه‌گذاری شده، افزایش کیفیت، سرعت و امنیت با هزینه کمتر است. شکی نیست که دولت یازدهم تلاش زیادی برای تحقق این رویای ۱۱ ساله کرده است. حسن روحانی در توصیف اهمیت این پروژه چنین گفته بود:«شبکه ملی اطلاعات می‌تواند جزو مولفه‌های استقلال کشور باشد.» با تعریف الزامات این شبکه در دی‌ماه ۹۲ توسط شورای عالی فضای مجازی راه پیگیری آن جدی‌تر و بالاخره فاز اول آن همان‌گونه که وزیر ارتباطات وعده داده بود، در هفته دولت و در آخرین ماه‌های وزارت او راه‌اندازی شد؛ دستاوردی که هرچند هنوز به طور تمام و کمال محقق نشده اما طبق برنامه‌ریزی‌های انجام‌شده قرار است تا بهمن ۹۵ فاز دوم و تا اردیبهشت ۹۶ و همزمان با روز جهانی ارتباطات فاز سوم آن نیز نهایی شود. تعاریف سهل و ممتنع با وجود تعاریف مکرری که از شبکه ملی اطلاعات و الزامات آن در طول این

شماره 37 گزارش ماه پرونده - گزارش‌ماه صفحه 29

چگونه هم مخابرات و دولت و هم مردم در نمایش قیمت خدمات مخابراتی حق دارند

تراژدی تعرفه

پرده‌ها که کنار رفتند، نمایش از نیمه گذشته بود و اتفاقاً آن نیمه‌ای که گره داستان در آن قرار داشت. حالا مخاطب حق دارد داستان را به خوبی متوجه نشود. با این حال از میانه داستان هم می‌توان دریافت با یک تراژدی روبه‌رو هستیم، داستانی که در آن همه طرف‌ها هم حق دارند و هم ندارند.موضوع تعرفه‌های مخابراتی، اکنون دیگر به کوچه و بازار کشیده شده است. در این سال‌ها طرف‌های درگیر آن‌قدر علیه هم موضع گرفته‌اند و استدلال کرده‌اند که همه کارشناس شده‌اند. اما تمام این کارشناسان هم نمی‌توانند با قاطعیت بگویند حق با کدام طرف است، مخابرات که از ثابت ماندن ۱۳ساله تعرفه‌هایش گلایه دارد یا دولت که به توسعه شبکه‌ای انحصاری فکر می‌کند یا مردم که می‌خواهند بدانند همان سرویس همیشگی را چرا باید گران‌تر از دیروز دریافت کنند.همچون تمامی تراژدی‌ها، قهرمان داستان ما هم کمی خودرایی و غرور داشت. نمی‌خواست بپذیرد ممکن است اشتباه کرده باشد، با چنین خصلت‌هایی هشت سال کشور را اداره کرد و سرانجام زمانی فهمید که دیر شده بود. این نیمه ابتدایی داستان است. آنجا که شرکت مخابرات ایران با سرعتی عجیب و شرایطی غریب، به خودی‌ها واگذار شد. آن‌قدر عجله شد که نه فروشنده متوجه شد چه فروخته و نه خریدار

میثم قاسمیدبیر ویژه‌نامه‌ها
شماره 43 جهان پرونده - پیوست جهان صفحه 123

نبض فناوری جهان در گذر از مرز سال میلادی چگونه می‌زند

از درز اطلاعات تا انفجار

سرانجام سالی که در آن شاهد جنگ‌های سایبری، هک گسترده، درز اطلاعات حساب‌های کاربری یاهو و غیره، انفجار باتری تلفن همراه بودیم، به پایان رسید. سالی که هکینگ حتی در کار سیاست‌مداران بزرگ هم وارد عمل شد و آنها را دستپاچه کرد. سالی که نشان داد جنگ سایبری شوخی نیست و می‌تواند همه چیز را در دنیای سیاست تغییر دهد. از روسیه گرفته تا آمریکا و اروپا همه و همه درگیر جنگی بودند و هستند که در حوزه مجازی صورت می‌گیرد. راب گایدری معتقد است زمانی که به پایان سال ۲۰۱۷ رسیدیم، برمی‌گردیم و با نگاهی به پشت سرمان متوجه می‌شویم که بزرگ‌ترین حملات سایبری سال ۲۰۱۶ آن‌قدرها هم بد نبوده‌اند. وی می‌گوید: «اگر اقدامی مناسب در این زمینه صورت نگیرد، بدون شک اوضاع بدتر از قبل خواهد شد. بدین ‌ترتیب مردم عادی، که از طریق اینترنت تجارت یا کسب‌ و‌ کاری برای خود به راه انداخته‌اند، باید هزینه این حملات سایبری و عملیات‌ هکری را بپردازند. درست همانند آن دورانی که کسانی که خواهان تجارت و حمل‌ و‌ نقل کالاها از طریق دریا بودند، باید هزینه آن، یعنی مواجه‌ شدن با دزدان دریایی، را می‌پرداختند.» به این ترتیب، امنیت یکی از روندهای مهم فناوری در سال ۲۰۱۷ خواهد بود.

شماره 36 گزارش ماه پرونده - گزارش‌ماه صفحه 29

بازار فناوری ایران در آستانه کسب و کارهای مشارکتی قرار دارد

کوچک‌های غول‌ساز

سی و یکم اردیبهشت‌ماه تهران میزبان یک رویداد تازه در حوزه کسب ‌و ‌کار بود؛ CSW یا کنفرانس کرادسورسینگ که از سال ۲۰۱۶ با هدف مدیریت جمعی و یکپارچه‌سازی آغاز به کار کرده و برای نخستین بار در خاورمیانه برگزار می‌شد. موسس این رویداد «اپی لودیک نیکاج» و تعدادی از فعالان داخلی و خارجی حوزه «جمع‌سپاری» از حاضران در این مراسم بودند. همه از تجربیات خود و مزیت‌های جمع‌سپاری گفتند و به چالش‌هایی اشاره کردند که می‌تواند بر سر راه موفقیت آن به وجود بیاید.هرچند هنوز در بازار فناوری ایران بسیاری کرادسورسینگ را با کرادفاندینگ یا تامین سرمایه جمعی یکسان در نظر می‌گیرند ولی چنین نیست و گستره کرادسورسینگ بسیار وسیع‌تر از حوزه مالی صرف است. آمارها نشان می‌دهد جمع‌سپاری در سال ۲۰۱۴ رشدی ۱۶۷ درصدی داشته و از طریق آن ۱۶ میلیارد دلار جمع‌آوری شده است. هرچند سال‌هاست کشورهای اروپایی و آمریکایی با این روش آشنایی دارند، از آن استفاده می‌کنند و بانک جهانی هم پیش‌بینی کرده در سال ۲۰۱۵ بیش از ۴/۳۴ میلیارد دلار از این راه جمع‌آوری شده باشد اما این موج تازه در خاورمیانه به راه افتاده، در حال ورود به ایران است و طبیعتاً مانند بسیاری از نقاط دیگر دنیا با موانعی هم مواجه خواهد

شماره 28 خدمت و تجارت پرونده - خدمت و تجارت صفحه 76

گام اول فعالیت‌ فروشگاه‌های بین‌المللی در ایران برداشته شد

خرید دلاری پرداخت ریالی

انتشار خبر قرارداد همکاری پست و یک شرکت ایرانی (یاتا) با فروشگاه‌های آنلاین بین‌المللی مانند EBAY و آمازون تقریباً با انتشار خبر اتصال شبکه بانکی ایران با ویزا و مسترکارت همزمان شد. این همزمانی موجب شد این تصور ایجاد شود که مشکلات مربوط به تحریم‌های فعالیت‌های بانکی به پایان رسیده ‌است و می‌توان به سادگی از طریق این سایت خرید انجام داد و به سادگی پول آن را پرداخت کرد.هر چند این پرداخت از طریق سایت به سادگی صورت می‌گیرد و امکان خرید ریالی کالاهای دلاری برای خریداران ایرانی فراهم شده است اما این بدان معنا نیست که خریدار ایرانی بی‌واسطه پول به حساب ای‌بی و آمازون واریز می‌کند بلکه این فعالیت توسط شرکت یاتا صورت می‌گیرد. مدیر کل ایجاد و توسعه سرویس‌های نوین شرکت پست در این خصوص گفت:«تبدیل ارز و مباحث ریالی و دلاری از طریق یک شرکت واسط انجام می‌شود.»در چنین شرایطی به نظر می‌رسد باید مشخص شود فرآیند مالی این شرکت توسط کدام شرکت یا بانک و با چه مجوزهایی صورت می‌گیرد. دلیل حساسیت موضوع نیز امکان خروج ارز از کشور است و به نظر می‌رسد برای اینکه دولت و بانک مرکزی بتوانند روی این مساله کنترل و نظارت داشته باشند، باید فرآیند تبدیل ریال به

شماره 42 جهان پرونده - پیوست جهان صفحه 119

پیوست جهان روند کاربرد فناوری در صنعت فیلمسازی را بررسی می‌کند

مسیریابی سینما با قطب‌نمای فناوری

تجربه یک دهه گذشته نشان داده است در مسابقه درگیرانه فناوری و سبک‌های سنتی زندگی، این فناوری بوده که معمولاً بازی را در دست داشته و در بسیاری از موارد پیروز از زمین بیرون آمده است. از شغل گرفته تا گذراندن وقت‌های آزاد، از نوع ارتباط اجتماعی گرفته تا فعالیت‌های ورزشی، و از آموزش و تحصیلات گرفته تا سرگرمی و از رسانه تا هنر، همه و همه حوزه‌هایی هستند که فناوری، ساختار و تعریف آنها را متحول کرده است. دگرگونی در فرم و محتوای سرگرمی‌هایی مانند بازی کردن، مطالعه و خواندن حاکی از تاثیری عمیق بر این بخش از سبک زندگی است. در این میان سینما به عنوان یکی از چندوجهی‌ترین مقوله‌ها که یک پایش در هنر است و پای دیگرش در صنعت، و از طرف دیگر یگ سرگرمی پرطرفدار به حساب می‌آید، بی‌تردید از کاربردهای فناورانه بی‌نصیب نمانده است. فیلمسازی با مویابل یا دوربین‌های دیجیتال در دسترس، به‌کارگیری نرم‌افزارهای هوشمند در گرافیک کامپیوتری و استفاده از پهپاد و بسیاری از تجهیزات نو در فیلمبرداری، فقط نمونه‌های اندکی از کاربردهای فناوری در فاز تولید صنعت فیلمسازی به شمار می‌روند. از سوی دیگر تکنولوژی‌های نوین نمایش و البته استفاده از اپلیکیشن‌های مبتنی بر ابر جهت استریم تولیدات سینمایی، سبک جدیدی در

حمیدرضا نیکدلدبیر پیوست جهان
شماره 35 گزارش ماه پرونده - گزارش‌ماه صفحه 29

پرونده‌ای برای همه تلخ و شیرین‌های اینترنت ایرانی

قهوه تلخ پهنای باند

اوایل اردیبهشت‌ماه بود که آمارهایی از رشد شش برابری پهنای باند داخل، رشد هشت برابری ظرفیت شبکه انتقال کشور، رشد دو و نیم برابری شبکه دیتا و ۱۰۱ هزار میلیارد ریال سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌های ارتباطی منتشر شد. حل مشکل اینترنت حتی پیش از انتخاب یکی از وعده‌های دولت یازدهم بود؛ وعده‌هایی که هرچند دولت تلاش کرد با اعلام شاخص‌های ICT در ۳۰ماهه فعالیت خود آنها را محقق‌شده نشان دهد و حتی شخص وزیر ارتباطات اعلام کرد وضعیت اینترنت با ۳۲ ماه قبل قابل مقایسه نیست، از نظر فنی تجهیزات عظیمی به وجود آمده، اختلالات بسیار کم شده و سرعت اینترنت مشترکان به شدت در حال افزایش بوده و کیفیت نیز به مرور بهتر می‌شود اما سرعت، کیفیت و قیمت پهنای باند موضوعی نیست که بتوان آن را به ‌سادگی با ارائه چند آمار رفع و رجوع، دل کاربران را خوش و واقعیات را کتمان کرد. ریشه‌یابی دلایل توسعه‌نیافتگی پهنای باند کشور کار آسانی نیست، به ویژه که با وجود همه آمارهای امیدوارکننده همچنان مردم از وضعیت اینترنت کشور ناراضی هستند و بسیاری باور دارند نمی‌توانند متناسب با پولی که برای اینترنت می‌پردازند از سرعت و کیفیت خوب بهره ببرند. اینترنت و توسعه پهنای باند در ایران اینترنت از ۱۳۷۲ برای

شماره 34 گزارش ماه پرونده - گزارش‌ماه صفحه 31

گسترش ارتباطات و فناوری اطلاعات معنی امنیت و راهکارهای تامین آن را تغییر داده است

غلاف تمام‌مجازی

کامپیوترها ناگهان روشن شدند و شروع به پخش موسیقی راک کردند. این تصویری است که کارکنان مرکز هسته‌ای نطنز ایران در تیر ۸۹ دیدند. استاکس‌نت به ویندوزها حمله کرده بود. شاید از همان روز بود که ناباورترین افراد هم متوجه شدند معنی امنیت در دنیای جدید تغییر کرده است و دیگر استحکامات فیزیکی به تنهایی تامین‌کننده امنیت نیستند. حالا با سر و صدای اسنودن و چند ویروس که ایران را هدف خود قرار دادند همه متوجه شده‌اند برای تامین امنیت باید به مولفه‌های دیگری هم توجه داشت. امنیت در فضای مجازی را می‌توان از چند منظر دید. وجود ارتش سایبری، انتقال اطلاعات مهم به داخل کشور، استفاده از سیستم‌عامل‌های بومی و غیره اقداماتی هستند که باید به آنها توجه داشت. در بعد داخلی نیز گرچه تاکنون بسیار درباره امنیت ملی و فضای مجازی سخن به میان آمده اما همچنان راهکارهای ارائه‌شده از جنس محدودیت هستند. پرونده این شماره به موضوع امنیت در فضای مجازی ارتباط دارد.

شماره 33 گزارش ماه پرونده - گزارش‌ماه صفحه 27

آیا برنامه ششم توسعه میتواند مشکل مخابرات و دولت غیرالکترونیکی را حل کند

فراسوی حکم وبند

یک روز پس از اجرای برجام، دولت لایحه‌ای با عنوان «لایحه احکام مورد نیاز اجرای برنامه ششم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران» به مجلس تقدیم کرد. لایحه‌ای که از نام آن نیز پیدا بود با واکنش منفی نمایندگان مجلس روبه‌رو خواهد شد. لایحه‌ای کمتر از ۵۰ صفحه و با ۳۱ ماده که در آن فناوری اطلاعات نقش پررنگی داشت و محل مناقشه بسیار بود، قطعاً نمی‌توانست نمایندگان را راضی کند. آن هم در شرایطی که بسیاری از نمایندگان منتظر بودند دست‌پخت دولت یازدهم را در برنامه‌ریزی ببینند. دولت مقاومتی برای ارسال جداول برنامه ششم و اسناد پشتیبان آن از خود نشان نداد اما دیگر مجلس شمشیر را از رو بسته بود. مضاف بر اینکه زمان کافی برای بررسی لایحه برنامه ششم و لایحه بودجه نیز کم است. آن هم در شرایطی که انتخابات دور دهم مجلس شورای اسلامی ۷ اسفند برگزار می‌شود و بسیاری از نمایندگان، سرگرم تبلیغات انتخاباتی هستند. اما راز این رویکرد دولت و مخالفت‌های مجلس چیست؟ از برنامه به سند بر اساس قانون برنامه و بودجه مصوب سال ۵۱ بود که قوانین توسعه در کشور به راه افتاد. سازمان برنامه نیز متولی شد برای توسعه و آبادانی کشور برنامه‌های پنج‌ساله تدوین کند. در حال

شماره 32 گزارش ماه پرونده - گزارش‌ماه صفحه 28

آیا نرم‌افزارهای برشبکه (OTT) نیاز به تنظیم مقررات دارند

تحدید یا تهدید

OTTها یا همان خدمات برشبکه کم‌کم به معضلی جدی برای اپراتورهای تلفن همراه تبدیل شده‌اند. دیگر نمی‌توان آنها را نادیده گرفت یا حذف کرد. اقبال مردم به OTTها تا آن اندازه بالاست که حتی مخالفان‌شان نیز به استفاده از آنها رو آورده‌اند. در همین چند ماه اخیر که موضوع فیلترینگ تلگرام داغ بود، رسانه‌هایی که هر روز علیه این پیام‌رسان مطلب می‌نوشتند، پایین همان خبر، کانال تلگرام خود را معرفی می‌کردند.OTTها چند سالی است در دنیا به دردسری برای اپراتورهای تلفن همراه تبدیل شده‌اند، اما در ایران این روند تازه آغاز شده است. گرچه اپراتورها از مدتی قبل دغدغه‌شان درباره پیام‌رسان‌های اینترنتی را مطرح می‌کردند اما شاید نوروز ۹۴ بود که همگان به عمق موضوع پی بردند؛ جایی که در مجموع ۱۵ روز تعطیلات ابتدایی سال، حدود ۲۰ میلیارد پیامک در شبکه ۳ اپراتور ملی رد و بدل شد اما این رقم نسبت به سال‌های گذشته کاهش قابل ملاحظه‌ای داشت. آمارها نشان می‌دادند هر سال نوروز باید انتظار داشت حدود ۲۰ درصد پیامک بیشتر از نوروز سال قبل رد و بدل شود، اما امسال چنین نشد. در ایران موضوع OTTها معمولاً مترادف با پیام‌رسان‌ها در نظر گرفته می‌شوند. این در حالی است که پیام‌رسان‌های موبایلی تنها بخشی از خدمات برشبکه

شماره 27 خدمت و تجارت پرونده - خدمت و تجارت صفحه 69

آیا تئوری هر شهروند یک کارت نتیجه میدهد؟

کارت شهروندی یا کارت بانکی؟

سابقه کارت شهروندی به اوایل دهه ۸۰ بازمی‌گردد؛ درست زمانی که قرار بود کارت‌های ملی هوشمند صادر و برخی از خدمات از طریق آن ارائه شود. اما این پروژه به نتیجه نرسید و سرانجام کارت ملی سرنوشتی دیگر تجربه کرد و کارت شهروندی سرنوشتی دیگر. یکی از دلایل اختلاف‌ها و به سرانجام نرسیدن کارت شهروندی اختلاف نظر در مورد متولی اصلی این کارت بود. برخی آن را به عنوان زیرمجموعه سازمان ثبت احوال قرار می‌دادند چرا که اطلاعات هویتی افراد روی آن قرار می‌گرفت و عده‌ای دیگر آن را زیرمجموعه شهرداری‌ها. همین اختلاف نظر موجب شد طرح کارت‌های شهروندی در جزیره‌های قشم و کیش سرانجام دیگری داشته باشد.سازمان مناطق آزاد در کیش و قشم هر کدام به صورت مجزا اقدام به صدور و توزیع کارت شهروندی کردند و با توجه به اینکه تمامی فعالیت‌ها در این جزیره‌ها زیر نظر سازمان مناطق آزاد آن منطقه صورت می‌گیرد، طبیعی است برنامه‌ریزی برای صدور این کارت‌ها نیز ساده‌تر شد. با این وجود نیز نمی‌توان کارت کیشوندی یا کارت شهروندی قشم را جزو پروژه‌های موفق به شمار آورد. علاوه ‌بر اینکه دوره اجرایی شدن این طرح در این دو جزیره به نسبت زیاد بود، سرویس‌هایی که روی این کارت‌ها نیز ارائه می‌شود تقریباً محدود

شماره 26 خدمت و تجارت پرونده - خدمت و تجارت صفحه 67

بازار داغ کارت

زمانی که الکترونیکی شدن ارائه خدمات در دستور کار قرار گرفت، بازار کارت در ایران نیز داغ شد. شرکت‌هایی شکل گرفتند که یا خود را تولیدکننده کارت می‌دانستند یا فناوری‌های وابسته به آن را ارئه می‌کردند یا واردکننده کارت به شمار می‌آمدند. اگر به تعداد کل کارت‌های صادرشده نگاهی بیندازیم دلیل داغ بودن این بازار خود را نشان می‌دهد. حدود ۳۵۰ میلیون کارت بانکی در دست مردم است، حدود ۴۰ میلیون کارت ملی که باید هوشمند شوند و به این تعداد باید سایر خدماتی که روی کارت ارائه می‌شوند را نیز اضافه کرد؛ مانند کارت سوخت یا کارت پایان خدمت.طبق برآوردهای صورت‌گرفته حداقل هزینه‌ یک کارت دو هزار تومان است. یک محاسبه سرانگشتی نشان می‌دهد تعویض کارت‌های بانکی تقریباً ۷۰۰ میلیارد تومان هزینه دارد و اگر به این میزان کارت‌های ملی و سایر کارت‌های فعال در کشور را بیفزاییم این رقم چندبرابر می‌شود. با این وجود خیلی طبیعی است که فعالان این بازار چندان علاقه‌ای به تغییر روش ارائه خدمات نداشته باشند و همیشه به گونه‌ای عمل کنند تا این بازار داغ بماند. حال سوال اینجاست که آیا تغییر تکنولوژی در سطح جهان موجب می‌شود بازار ایران نیز در آینده این تغییر را تجربه کند یا این دوره گذار چقدر

شماره 25 خدمت و تجارت پرونده - خدمت و تجارت صفحه 65

چ مثل چک، چ مثل چکاوک

هیچ کدام از سامانه‌های افتتاح‌شده بانک مرکزی این شانس را نداشتند که برایشان جشن رونمایی برگزار شود اما با پیاده‌سازی سامانه چکاوک در پنجم خردادماه در استان خراسان رضوی، این سامانه در کلیه استان‌های کشور پیاده‌سازی شد و برای به پرواز درآمدن چکاوک جشن گرفتند.به نظر می‌رسد مشکلات پیاده‌سازی سامانه چکاوک یا سامانه ساکن‌سازی فیزیک چک آن‌قدر زیاد بود که بهره‌برداری کامل آن برای بانک مرکزی مانند برگزاری یک جشن مسرت‌بخش بود.مدیر کل فناوری اطلاعات بانک مرکزی پس از پیاده‌سازی چکاوک اذعان می‌کند چکاوک پروژه پرچالشی بود، چرا که در زمان کوتاه ۲۰۰ هزار نفر در ۳۰ شعبه بانکی با یکدیگر هماهنگ می‌شدند. اما مشکل اصلی در جایی بود که فرآیند داخلی بانک‌ها با یکدیگر هماهنگ نشده بود.برای اجرایی شدن این سامانه ۲۷ تا ۲۸ هزار شعبه کشور باید تجهیز می‌شدند و حدود ۵۰ هزار نفر آموزش می‌دیدند و نزدیک ۲۴ اتاق پایاپای تعطیل می‌شدند. کاری که مطمئناً دردسرهای اجرایی خاص خودش را دارد. تعطیلی اتاق‌های پایاپای از آن رو پرچالش بود که علاوه بر اینکه نیروی انسانی به کار گرفته‌شده در اتاق‌های پایاپای طبق گفته مسئولان بانک مرکزی باید جذب شبکه بانکی کشور می‌شدند، سر و سامان دادن به نیروی انسانی که حال سیستم کاری‌شان فرق می‌کرد، کار چندان

مهرک محمودیدبیر تحریریه
شماره 24 خدمت و تجارت پرونده - خدمت و تجارت صفحه 64

بررسی وضعیت مقررات‌گذاری برای بیت‌کوین در ایران

هنوز زود است

سیاستگذاری برای پول مجازی به منظور بررسی و آشنایی بیشتر با نحوه عملکرد این پول و بازار آتی آن فعلاً به تعویق افتاده است. هم‌اکنون کمیته مباحث اقتصادی و کمیته مباحث امنیتی در زیرمجموعه مرکز ملی فضای مجازی مسئولیت بررسی بیشتر این موضوع را بر عهده دارند. در کمیته مباحث اقتصادی قرار است تاثیر این نوع پول بر اقتصاد کشور و نظام پولی و مالی کشور مورد بررسی قرار گیرد و در کمیته امنیتی علاوه بر امنیت این نوع پول در مورد مباحث حقوقی آن بحث شود. اواخر سال گذشته خبری منتشر شد که حاکی از سیاستگذاری مرکز ملی فضای مجازی بود اما در شرایط فعلی به دلیل مشخص نبودن فضای حاکم بر پول مجازی فعلاً سیاستگذاری برای آن به آینده موکول شده و قرار است طی این مدت به بررسی بیشتر بازار و همچنین تحلیل تاثیر آن در بازار ایران و کشورهای مشابه و رصد وضعیت آن در کشورهای دیگر بپردازند. در شرایطی سیاستگذاری برای بیت‌کوین به آینده موکول شده است که در روز نوشتن این گزارش قیمت هر بیت‌کوین ۹ میلیون و ۴۰۰ هزار و ۶۴۴ ریال اعلام شده بود. بررسی جدول تغییر قیمت این محصول از اردیبهشت‌ماه گذشته تاکنون نشان می‌دهد قیمت این محصول تقریباً با نوسان

شماره 31 گزارش ماه پرونده - گزارش‌ماه صفحه 29

چرا جنگ بر سر نیروهای متخصص در شرکت‌های فناوری بالا گرفت

در کمین مهندس

۷۶۸ هزار دانش‌آموخته دانشگاهی بیکار؛ این آماری است که مهرماه امسال بر اساس مطالعات سازمان همیاری اشتغال دانش‌آموختگان جهاد دانشگاهی منتشر شد. موضوع وقتی عمیق‌تر شد که همان آمارها نشان داد مجموع آمار بیکاران در رشته‌های مرتبط با آی‌سی‌تی از دیگر رشته‌ها بیشتر است ولی باز هم تقریباً بسیاری از تمامی شرکت‌ها، فعالان و حتی استارت‌آپ‌های حوزه فناوری اطلاعات از کمبود نیروی انسانی متخصص می‌نالند. بر اساس این آمار که در ۲۳ رشته اصلی دانشگاهی دسته‌بندی شده است بیشترین آمار بیکاری به ترتیب به گروه تحصیلی «صنعت و فناوری» با نرخ ۴۱/۶ درصد و پس از آن به گروه تحصیلی علوم کامپیوتر با نرخ ۳۰/۴ درصد اختصاص دارد. در واقع در مجموع می‌توان گفت رشته‌های مرتبط با آی‌تی بیشترین نرخ بیکاری را در میان دانش‌آموختگان دانشگاهی شامل می‌شوند. این آمارها چه چیزی را نشان می‌دهد؟ شاید اولین فکری که به ذهن متبادر شود این باشد که بازار کار آی‌سی‌تی همانند دیگر صنعت‌ها در ایران ظرفیت این تعداد فارغ‌التحصیل دانشگاهی را ندارد. یا اینکه به خاطر عدم توسعه‌یافتگی در این بازار و حوزه‌های وابسته به آن، ظرفیت جذب این تعداد جمعیت تحصیل‌کرده در حال حاضر امکان‌پذیر نیست. اما واقعیت بازار حکایت دیگری از بیکاری این فارغ‌التحصیلان روایت می‌کند؛ روایتی که این

مسعود شفیعی برزیعضو تحریریه
شماره 23 خدمت و تجارت پرونده - خدمت و تجارت صفحه 65

فاز یک سپاس به اتمام رسید

کیف پول ِبانک مرکزی خالی است

فاز یک سامانه پرداخت سیار به اتمام رسید اما هنوز مقررات مربوط به صدور کیف پول الکترونیکی نهایی نشده است.هر چند مدیران بانک مرکزی بارها به لزوم پیاده‌سازی و تدوین قوانین مربوط به کیف پول الکترونیکی تاکید کرده‌اند اما هنوز این قوانین نهایی نشده است و تا زمانی که قوانین مشخصی برای راهبری کیف‌ پول الکترونیکی تدوین نشود، نمی‌توان امیدوار بود که این سرویس در اختیار مردم قرار گیرد.طبق گفته مسئولان بانک مرکزی موضوعی که مانع نهایی شدن آیین‌نامه کیف ‌پول الکترونیکی می‌شود، پیچیدگی این آیین‌نامه و تعدد بخش‌های درگیر با این موضوع است. از سویی مسئولان بانک مرکزی عقیده دارند تاخیر و تعلل در نهایی کردن و ابلاغ آیین‌نامه کیف ‌پول الکترونیکی بهتر از آن است تا آیین‌نامه‌ای ناقص تدوین شود و پس از مدتی مشکلاتی برای کشور به‌ وجود آورد. این نوع تفکر موجب شده دوره انتظار آیین‌نامه کیف‌ پول الکترونیکی از چهار سال نیز بگذرد. پله اول تقریباً برای اولین بار در سال ۸۷ بانک مرکزی دستورالعملی صادر کرد که در آن نحوه صدور کیف پول الکترونیکی را به صورت بسیار کلی بیان کرده بود. آن زمان هنوز اپراتورها اقدام جدی‌ای در زمینه انتقال وجه از طریق شبکه‌های تلفن همراه یا صدور کیف ‌پول الکترونیکی انجام نداده

مهرک محمودیدبیر تحریریه
شماره 30 گزارش ماه پرونده - گزارش‌ماه صفحه 27

رکود اقتصادی چیست و چرا بر ایران حاکم شد

بی‌‌تدبیری گذشته، مکافات آینده

همین چند ماه پیش بود که پیام‌هایی با محتوای تحریم خرید خودروهای ساخت داخل در شبکه‌های اجتماعی دست به دست می‌شد. انبارهای خودروسازهای داخلی لبریز از تولیدات هرروزه شده بودند و قطعه‌سازها صدایشان بلند شده بود که ضرر می‌دهند و تلاش‌های خودروسازها برای رهایی از این وضعیت، در حکم دست و پا زدن‌های بیهوده بود. واکنش وزیر صنعت، معدن و تجارت به این وضعیت و کمپین «نه به خودرو داخلی»، بسیار شدیدتر از حد انتظار بود. شاید کسی تصور نمی‌کرد مردی که از کابینه شهید رجایی در دولت بوده، این‌طور در برابر یک کمپین کوچک عصبانی شود و مردم را به خیانت متهم کند؛ آن هم وزیری در کابینه حسن روحانی. همان روزها بسیاری از کارشناسان اقتصادی، آشکار و نهان تاکید می‌کردند چنین کمپینی کم‌توان‌تر از آن است که صنعت خودروسازی کشور را دچار دردسر جدی کند و اگر انبارهای ایران‌خودرو و سایپا پر شده‌اند، مشکل از جای دیگری است. وضعیت بازار در هفته‌های بعد نشان داد چنین تحلیلی کاملاً درست بوده و اقتصاد ایران وارد شرایط جدیدی شده که باید آن را رکود نامید.در پرونده این شماره ماهنامه پیوست موضوع رکود اقتصادی را از ابعاد مختلف مورد بررسی قرار دادیم و سعی شده هم به لحاظ کلان و هم

شماره 39 جهان پرونده - پیوست جهان صفحه 117

سرمایه‌گذاری در استارت‌آپ‌های جهان چه حال و روزی دارد

در هیاهوی رشد و شتاب

در یادداشت ورودی پرونده‌ای که به استارت‌آپ‌های جهانی و آداب آن پرداختیم نیم‌نگاهی داشتیم به روند تب‌آلود رشد و نمو این کسب و کارهای نو در فضای کسب و کار داخلی کشورمان. در پرونده همان شماره فلسفه و مسیر ایده استارت‌آپ‌ها را در جهان بررسی کردیم تا خواننده بتواند نظریه «استارت‌آپ‌ها تبی زودگذر در کشورمان هستند» را تا حدودی راستی‌آزمایی کند. یکی از علائم بالینی این تب در شرکت‌های بزرگ و صاحب سرمایه و تجربه می‌تواند نوعی برندسازی، یعنی کسب یا ساختن تصویری از خود به عنوان شرکتی پیشرو در عرصه نوین فناوری باشد؛ آن‌قدر نوین که هر طور هست با موج استارت‌آپی شدن همگام می‌شوند و به نوعی خود را درگیر می‌کنند. البته بدیهی است این هم مانند خوی استارت‌آپ الگوگرفته از آن چیزی است که در دره سیلیکونی و اقمار آن اتفاق می افتد؛ جایی که شرکت‌ها و کسب و کارهای بزرگ به دو شکل اصلی ساز و کار سرمایه‌گذاری خطرپذیر یا کارآفرین (Venture Capital) را در مسیر حمایت از ایده‌های نو و خلاق پیاده‌سازی می‌کنند. شکل اول ایجاد و خلق ایده‌های نو درون خود سازمان به شکل گلخانه‌ای یا رشدپذیر است، به طوری که یک شرکت بزرگ به هدایت هسته‌ای نو درون خود بذر یک استارت‌آپ را

حمیدرضا نیکدلدبیر پیوست جهان
شماره 29 گزارش ماه پرونده - گزارش‌ماه صفحه 29

آیا همکاری میان اپراتورهای تلفن همراه و استارت‌آپ‌ها به مدل پایداری می‌رسد؟

مرزی میان عشق و نفرت

وصلت واژه ساده‌ای است و در نگاه اول بسیار زیبا، اما در پس آن دردسرهای نهفته و آشکار بسیاری جا خوش کرده‌اند. شاید اولین مفهومی که از این واژه برداشت می‌شود، ذهن را به سمت مقولات مهمی در زندگی چون ازدواج سوق می‌دهد. همین مفهوم در ترکیب دو یا چند بنگاه اقتصادی هم به همان اندازه وصلت دو خانواده پراهمیت است. وصلتی که مرز باریکی از تفاهم و تداخل را به دنبال دارد تا جایی که ممکن است از عشق اولیه در آغاز یک فعالیت و فتح قله‌های بی‌نهایت، به تنفری تبدیل شود که به هجران بینجامد؛ هجرانی که شاید کمترین هزینه آن جدایی باشد. داستان این روزهای کسب و کارهای آی‌تی هم با کمی اغماض مصداق همین واژه زیبا و در عین حال خطرناک ‌است. تب رشد روزافزون استارت‌آپ‌های حوزه آی‌تی روزبه‌روز داغ‌تر می‌شود و در این میان علاوه بر کارآفرین‌ها، شرکت‌های سرمایه‌گذاری و شرکت‌های بزرگ هم با اسکناس‌های رنگین‌شان آن را پرحرارت‌تر می‌کنند. عشق ناگهانی که میان اپراتورها و استارت‌آپ‌ها شکل گرفته، شاید فقط یک عشق نباشد و با نگاهی عمیق‌تر به آن ممکن است رگه‌هایی از نفرت را نیز به دنبال داشته باشد. بحث بر سر چیست؟ در پرونده این شماره ماهنامه پیوست به بررسی تعامل (یا

مسعود شفیعی برزیعضو تحریریه
شماره 21 خدمت و تجارت پرونده - خدمت و تجارت صفحه 71

وضعیت ایران در شاخص‌های بین‌المللی

چرا دولت الکترونیکی توسعه نیافت

تکرار واژه دولت‌ الکترونیکی اگر هیچ فایده‌ای نداشت این فایده را داشت که دیگر مردم راه‌حل بسیاری از مشکلات را در توسعه دولت ‌الکترونیکی می‌دانند. زمانی استفاده از این کلمه در میان دولتیان رواج داشت اما امروز هر گاه صحبت از مشکلی در میان مردم می‌شود، راه‌حل برون‌رفت از آن را توسعه دولت ‌الکترونیکی می‌دانند. راه‌حل عبور از ترافیک، آلودگی هوا و حفظ محیط زیست برای مردم در دولت‌ الکترونیکی خلاصه شده است. طی گزارش‌های بین‌المللی ایران در گروه‌بندی شاخص دولت ‌الکترونیکی در گروه متوسط طبقه‌بندی می‌شود، در حالی که درآمد ایران از بسیاری از کشورهایی که در این گروه قرار گرفته‌اند، بالاتر است. این مقایسه نشان از سرمایه‌گذاری اندک در این حوزه دارد. هر چند تقریبا تمامی مدیران کشور بارها بر توسعه دولت ‌الکترونیکی تاکید کرده‌اند اما میزان بودجه‌ای که برای این بخش اختصاص یافته‌ بسیار اندک است و برای اولین بار در بودجه سال آینده، ردیفی به صورت مستقل برای توسعه دولت‌ الکترونیکی پیش‌بینی شده است. بررسی گزارش ۲۰۱۴ شاخص توسعه دولت‌ الکترونیکی سازمان ملل متحد نشان می‌دهد سطح درآمد کشورها که شاخص کلی برای تعیین میزان پیشرفت اقتصادی محسوب می‌شود، بر توسعه دولت ‌الکترونیکی نیز تاثیرگذار است، زیرا دسترسی به زیرساخت ICT و ارائه آموزش‌های لازم چون

شماره 37 جهان پرونده - پیوست جهان صفحه 119

پرونده‌ای برای فناوری و انتخابات

لایک‌هایی به مثابه رای

در دنیای امروز هر جایی که با حجم بالایی از اطلاعات سر و کار داشته باشیم به ناچار فناوری حاضر است. هر پدیده‌ای که حضور توده‌ای مردم در آن وجود داشته باشد نیز به دنبال خود حجم بالایی از داده‌ها و اطلاعات را به همراه دارد. انتخابات یکی از این پدیده‌هاست؛ پدیده‌ای که قبل، حین اجرا و حتی بعد از آن به شدت از فناوری استفاده می‌شود. قبل از هر انتخابات، کارزارهای تبلیغاتی و نظرسنجی‌ها دو حوزه برای جولان دادن فناوری هستند. شبکه‌های اجتماعی و فضای مجازی از مهم‌ترین بسترهایی به شمار می‌روند که مورد هدف نامزدهای انتخاباتی قرار می‌گیرند و با استفاده از تبلیغات دهان به دهان (Word of Mouth) در حقیقت این خود مردم هستند که با مکالمه با هم و گذاشتن پست و نوشتن کامنت، خودآگاه یا ناخودآگاه تبدیل به رسانه تبلیغاتی آن نامزد یا حزب می‌شوند. این همان چیزی است که به آن رسانه کسب‌شده (Earned Media) گفته می‌شود. در عین حال تیم‌های تبلیغاتی نامزدها و حزب‌های درگیر انتخابات با مجهز شدن به ابزارهای بزرگ‌داده (Big Data) از حجم انبوه داده‌های نظرسنجی‌ها، فکت استخراج می‌کنند و برای هدایت کمپین‌های خود تصمیم‌های جدیدی می‌گیرند. از سوی دیگر در بسیاری از کشورها پروسه رای‌گیری (مانند روش‌های بیومتریک) و

حمیدرضا نیکدلدبیر پیوست جهان
شماره 36 جهان پرونده - پیوست جهان صفحه 117

بررسی ابعاد همراهی فناوری با ورزش

قهرمانان فناورزشی

شاید به نظر رسد موضوع پرونده این شماره جهان برای کسانی که به شکل منظم ورزش نمی‌کنند جذابیت خاصی ندارد، به ویژه برای آنهایی که می‌خواهند ورزش کنند ولی همتش را ندارند. اما این‌طور نیست؛ زیرا حتی بسیاری از این دسته افراد هم ماهی یک بار هنگام پیاده‌روی سمبولیک خود ممکن است کفش ورزشی و لباس ورزشی‌ای تن کنند که از آخرین فناوری‌هایی در ساخت آنها استفاده شده که رکورد یک ورزشکار حرفه‌ای را اندکی بهبود ببخشد؛ و شاید این ورزشکار ماهی یک بار روحش هم از آن بی‌خبر است. یا شاید اپلیکیشینی روی گوشی هوشمندش نصب شده باشد که به همراه مچ‌بندی ساخته فناوری پوشیدنی امکان ثبت کالری مصرفی، ضربان قلب و گام‌های برداشته‌شده را نیز فراهم کند. پس لازم نیست ورزشکار حرفه‌ای باشیم تا از فناوری‌های ورزشی (Sport technology) استفاده کنیم. در سطوح بالاتر این دسته کاربردهای فناوری آن‌قدر وسیع هستند که به راحتی یکی از روندهای پیشرو به حساب می‌آیند. شاید یکی از کاربردهایی که بلادرنگ به ذهن فوتبال‌دوستان خطور می‌کند فناوری تشخیص عبور توپ از خط دروازه باشد و البته هستند بسیاری فناوری‌های دیگر که یک استادیوم استاندارد فوتبال به آنها مجهز است و تماشاچیان از آن بی‌اطلاع. اما اگر از انواع و اقسام نرم‌افزارها و

حمیدرضا نیکدلدبیر پیوست جهان
شماره 28 گزارش ماه پرونده - گزارش‌ماه صفحه 28

آیا پروانه FCP گشایشی بر بن‌بست توسعه اینترنت ایران خواهد بود؟

پروانه‌ای اسیر پیله‌ها

تقریباً سابقه اولین پروانه‌های صادرشده برای شرکت‌های فعال در ارائه خدمات اینترنتی با عمر سازمان تنظیم مقررات و ارتباطات رادیویی که همزمان با تغییر وزارت پست، تلگراف و تلفن به وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات متولد شد، یکسان است. مدیریت تعرفه‌ها، مدیریت شماره‌ها، قواعد و مقررات صدور پروانه‌ها، ارتباط متقابل بین اپراتوری و حداقل تعهدات دولت در ارائه خدمات مخابراتی برای شهروندان را می‌توان از جمله وظایف کلی سازمان تنظیم مقررات و ارتباطات رادیویی برشمرد. سازمانی یک نهاد مستقل قانونگذار و نظارتی است که نقش آن رقابتی کردن بازار ارائه خدمات مخابراتی و بالا رفتن کیفیت خدمات آنهاست؛ هر چند پیش از آغاز فعالیت سازمان رگولاتوری پروانه‌های تحت عنوان ISP‌ و ISDP به دستور وزیر وقت- احمد معتمدی- و به محوریت مخابرات در جهت برون‌سپاری فعالیت‌های این شرکت دولتی در آن زمان صورت گرفته بود. پروانه VoIP‌ را می‌توان از اولین پروانه‌هایی به شمار آورد که در بدو تولد سازمان تنظیم مقررات و ارتباطات رادیویی توسط این سازمان صادر شد، اگر چه این پروانه در برابر مقاومت شرکت مخابرات در آن زمان عملاً راه به جایی نبرد و مسئولان آن زمان در رگولاتوری به گونه‌ای از انجامش نا‌امید شدند و آن را کنار گذاشتند. شاید مهم‌ترین و در عین حال

مسعود شفیعی برزیعضو تحریریه
شماره 35 جهان پرونده - پیوست جهان صفحه 117

پرونده‌ای برای وضعیت شغلی زنان فناور در جهان

همه زنان استم

نفس اینکه موضوع پرونده حال و روز زنان شاغل و مدیر در حوزه فناوری در جهان باشد، شاید این معنی را بدهد که اوضاع این مقوله خیلی خوب نیست، به ویژه که قبلاً پرونده‌ای جامع در مورد مدیران و فعالان حوزه آی‌تی در جهان فارغ از جنسیت کار کرده‌ایم. واقعیت این است که آمار و گزارش‌ها نشان می‌دهد حتی در قلب سیلیکون‌ولی که شاید به عنوان اتوپیای فضاهای کاری موفق در حوزه فناوری شناخته می‌شود نیز عدم تعادل جنسیتی بین تعداد و رتبه شاغلان موفق به چشم می‌خورد. اگر از استثنائاتی که توانسته‌اند قله‌های رفیع رهبری فناوری را فتح کنند -و در این پرونده از آنها یاد شده- بگذریم، حتی در دره سیلیکونی نیز دفاتر برندهای کوچک و بزرگ حوزه فناوری شاهد سطح امیدوارکننده‌ای از تعادل، توازن و تنوع جنسیتی نیستند. برخی به این واقعیت اعتراف کرده و به دنبال راهکارند، بعضی هم از بیخ و بن منکر آنند. حال اینکه وضع کلی شاغلان مونث در کسب و کار جهان به شکل کلی در چه حال است سوالی است که پاسخ آن قطعاً از حوصله، تخصص و هدفگذاری این نشریه خارج است اما اینکه چالش عدم برابری جنسیتی در محیط‌های کاری حوزه‌های فناوری جهان یا به شکل کلی‌تر همان استم

حمیدرضا نیکدلدبیر پیوست جهان
شماره 33 جهان پرونده - پیوست جهان صفحه 119

نگاهی بر آنچه از او یک ماسک ساخت

وقتی جاه‌طلبی و بلندپروازی کم می‌آورند

«اگر چیزی مهم است، حتی اگر زمین و زمان علیه تو باشد، باز هم باید انجامش دهی»؛ این جمله‌ای است که شاید بتوان آن را در هر سخنرانی مثبت‌اندیشانه‌ای شنید. شاید آن‌قدر تکراری باشد که به کلیشه پهلو بزند. اما وقتی بدانیم گوینده آن، اثراتی از خود در عالم نوآوری و فناوری به جا گذاشته (و ظاهراً به راحتی هم دست بردار نیست) که هر کدام برای مجموع عمر کاری چندین و چند نوآور آرزوست، قضیه فرق خواهد کرد. کسی را که از یک سو یکه‌تاز بلامنازع تولید خودروهای الکتریکی به نام تسلا (Tesla) بوده است و از سوی دیگر اولین پروژه غیردولتی پرتاب موشک به فضا را تحت عنوان اسپیس ایکس (Space X) رهبری می‌کند؛ شاید نتوان به راحتی کنار سایر نوآوران فناوری گذاشت. تازه از پلتفرم تجارت الکترونیکی پی‌پل (Paypal) که آن‌قدر مهم بوده که Ebay از خرید آن نگذشته، حرفی نمی‌زنیم. خالق همه این ایده‌ها یعنی الون ماسک (Elon Mask) به همراه محصولات عمر چهل و اندی ساله‌اش آن‌قدر مهم هستند تا پتانسیل موضوع پرونده بخش جهان برای چندین شماره باشند و باید اعتراف کرد جمع‌بندی منصفانه همه این دستاوردها در یک شماره کاری است نشدنی. به همین دلیل پرونده پیش روی شما در این شماره بیش

حمیدرضا نیکدلدبیر پیوست جهان
شماره 27 گزارش ماه پرونده - گزارش‌ماه صفحه 29

آیا واقعاً تلویزیون اینترنتی در ایران آتیه‌ای دارد

یک جعبه و چهل قلندر

حتی با مقیاس‌های نه‌چندان بالای کشورمان هم باز کمتر پروانه‌ای در زمینه فناوری اطلاعات و ارتباطات طی یک دهه اخیر به اندازه تلویزیون اینترنتی دستخوش ابهام، درگیری میان دستگاه‌‌‌های مختلف و البته تردیدهای جدی به لحاظ اقتصادی بوده است و آنچه دور از هر گونه پوشش رسانه‌ای ظرف این ماه‌ها‌ در میان تصمیم‌گیران جام جم رخ داده هم فقط بر این ابرهای تیره و تار گرد آنتن صدا و سیمای مرکزی ایران افزوده است.اواخر اسفندماه سال گذشته فراخوان صدا و سیما برای انتخاب شرکت‌های مجری ارائه خدمات صوتی و تصویری فراگیر مبتنی بر آی‌پی (IPTV – OTT) منتشر شد و ۱۳ مجموعه در این مزایده، ‌برخی به صورت مستقل و برخی در قالب کنسرسیوم شرکت کردند. بر اساس این فراخوان پخش کانال‌های تلویزیونی و رادیویی، ویدئو درخواستی (VOD)، موسیقی یا صوت درخواستی (AOD) و( Catch Up TV ) از جمله سرویس‌های تلویزیون مبتنی بر پروتکل اینترنت هستند و سعی شده در آن تمامی اشکال ممکن محتوای زنده بر بستر اینترنت پوشش داده شود. پس از باز شدن پاکت‌های مزایده در کمال تعجب همه شرکت‌کنندگان غیر از شاتل و های‌وب بالاترین عدد پیشنهادی را که متعلق به کنسرسیوم برهان مبین، مادیران و هماتلکام بود، پذیرفتند تا از این میان پنج مجموعه

مسعود شفیعی برزیعضو تحریریه
شماره 26 گزارش ماه پرونده - گزارش‌ماه صفحه 30

کارنامه وزارتخانه برای وجوه اداره‌شده چند صفر دارد

یک وام و دو هوا

آغاز توزیع وام‌های کم‌بهره و بلندمدت وزارت ارتباطات و ثبت‌نام برای دور دوم این وام‌ها شاید خوش‌ترین خبر دولت یازدهم برای بازار خصوصی فناوری اطلاعات کشور در تابستان ۹۴ بود. این خبر به ویژه از آن رو مورد توجه مضاعف قرار گرفت که دولت تدبیر و امید در سایه تمرکز هسته‌ای‌اش در دو سال گذشته صرفاً به امید دادن به فعالان فناوری اطلاعات بسنده کرده است و شاید توزیع این وام‌ها اولین مصداق تعهد عملی محمود واعظی به تزریق سرمایه به بخش رنجور خصوصی ایران بود؛ اما این تمام ماجرا نیست. دریافت وام وجوه اداره‌شده توسط حدود ۶۰ شرکت ریز و درست فناوری اطلاعات ایران در شرایطی با اعلام شادمانی ریاست سازمان نظام صنفی رایانه‌ای و ایجاد هیجانی در بخش خصوصی برای دریافت و به‌کارگیری آن همراه شد که زمزمه‌هایی درباره نظام ناهمگون رسیدگی به وام‌ها، پیچیده و غیرشفاف بودن شیوه رسیدگی، اعمال سلیقه و ضعیف بودن طرح‌‌های تجاری لازم برای دریافت وام‌ها در کنار بی‌توجهی به نظرات کارشناسی و بخش خصوصی به تدریج بالا گرفت. کنار گذاشته شدن یکی از معاونت‌های وزارتخانه، استعفای یکی از مدیران عالی‌رتبه سازمان فناوری اطلاعات و نارضایتی گسترده در میان نمایندگان شرکت‌های خصوصی سرانجام کار را به جایی رساند که دوباره این ابزار تقویتی

مسعود شفیعی برزیعضو تحریریه
شماره 25 گزارش ماه پرونده - گزارش‌ماه صفحه 25

چطور موتور جست‌وجوی بومی تبدیل به جست‌وجویی برای ثروت و قدرت شد

جویندگان طلا

اگر ایرانگرد خوش‌ذوقی باشید احتمالاً اولین بار که گرگر را می‌بینید نه از طریق موتورهای جست‌وجو یا در افتتاحیه وزارت ارتباطات بلکه در شهر شوشتر است؛ جایی که هر ساله هزاران توریست به امید دیدن نمایی از سازه‌های آبی ساسانیان به جنوب کشور سفر می‌کنند و به جای دیدن پل و آسیابی باقیمانده از هزار و اندی سال پیش رودی نیمه‌جان بدون هیچ راهنمایی درست در حال احتضار زیر صخره‌هایی نیمه‌ویران، آلوده و پر از زباله می‌بینند که بدون هیچ تاسیسات بهداشتی یا رفاهی رها شده است. در یک کلام اینجا هم گرگر ناامید‌کننده است حتی وقتی موضوع گزارش، موتور جست‌وجوی بومی نباشد. ولی متاسفانه این بار سوژه بود و موتور جست‌وجوی گرگر که نامش در رسانه‌ها و شبکه‌های اجتماعی نیز بسیار به میان آمده، هنگام تهیه گزارش از دسترس خارج است. وقتی همین نام را به عنوان واژه مشترک در همه جویشگرها جست‌وجو کنید -واژه‌ای که در نگاه اول برای خیلی‌ها عجیب به نظر می‌رسد و وجه تسمیه آن قابل فهم نیست- همه جویشگرها در سه نتیجه اول، اطلاعاتی در خصوص مکان‌هایی می‌آورند که با نام «گرگر» در ایران وجود دارد اما تنها در جویشگر خواهرخوانده‌اش یعنی یوز اولین نتیجه، خود «موتور جست‌وجوی گرگر» است که آن هم قابل

مسعود شفیعی برزیعضو تحریریه
شماره 24 گزارش ماه پرونده - گزارش‌ماه صفحه 31

چگونه توسعه دهندگان ترمز رویای استارت‌آپ ها شدند

مرگ ایده‌ها

اسفندماه گذشته اتفاق عجیبی افتاد. برای نخستین بار در جهان یک شهر به ‌تنهایی میزبان پنج استارت‌آپ ویکند بود. لازم نیست راه دوری برویم؛ این شهر رکوردشکن، کالیفرنیا، سان‌فرانسیسکو، لو‌س‌آنجلس، بوستون یا یکی از این مناطق محبوب استارت‌آپی نبود. آن شهر تهران بود و مکان این پنج استارت‌آپ ویکند هم دانشگاه‌های امیرکبیر، شهید بهشتی، علم و صنعت تهران و شریف بودند. در این پنج رویداد در مجموع ۵۰۰ نفر شرکت کردند و اگر خوش‌بین باشیم در انتهای آن هفته ایران به‌ صورت بالقوه صاحب ۵۰ استارت‌آپ در حوزه فناوری و رایانه شد. اما در بین هیاهوهای استارت‌آپی جای یک‌ مهره کلیدی رو به فراموشی است. برنامه‌نویس و به معنای کامل‌تر آن توسعه‌دهنده و طراح کسانی هستند که به ایده‌های روی کاغذ جان می‌دهند. نتیجه این می‌شود که ما چند وقتی است با انبوهی از ایده‌های ناب و طرح‌های کسب ‌و کار فوق‌العاده و دقیق مواجه هستیم که هرگز فرصت زنده شدن نمی‌یابند و مراسم‌های استارت‌آپی پر شده از افرادی که با ایده‌هایشان آمده‌اند و تعداد کمی موفق می‌شوند توسعه‌دهنده‌ای را برای پیاده‌سازی ایده‌شان پیدا کنند.در ایران ۶۰۰ هزار نیروی آماده‌به‌کار داریم که از رشته‌های کامپیوتری فارغ‌التحصیل شده‌اند. از این مقدار ۸۰ هزار نفر در مقاطع دکترا و کارشناسی ارشد و

شماره 31 جهان پرونده - پیوست جهان صفحه 113

پرونده‌ای برای نقش فناوری در فعالیت‌های بشردوستانه و خیریه

فناوری مهربانانه، یا مهربانی فناورانه

گردآوری مطالب پرونده این شماره به پایان رسیده و در حال ترجمه بود که شاهدی از غیب آمد. مارک زاکربرگ و همسرش در نامه‌ای سرگشاده به دختر نورسیده‌شان اعلام کردند برای پیشرفت فعالیت‌های بشردوستانه (با تمرکز بر تحقیقات در مورد بیماری‌ها و حمایت از آموزش کودکان) ۹۹ درصد از سهام‌شان را در فیس‌بوک به ارزش حدود ۴۵ میلیارد دلار تا آخر عمرشان هزینه خواهند کرد. اگر از تحلیل‌ها و قضاوت‌هایی که نیت موسس فیس‌بوک را در این کار فرار از مالیات می‌دانستند بگذریم، شاید با در نظر گرفتن حجم بودجه اختصاص داده‌شده فقط فعالیت‌های مشابه بنیاد بیل گیتس و همسرش که سال‌ها پیش در همین زمینه شروع شده، از لحاظ سخاوتمندی با آن قابل رقابت است؛ فعالیت‌هایی که با نام بشردوستانه (Philanthropy ) و در مقیاس و هدفگذاری مقطعی‌تر، خیریه (Charity) نامیده می‌شود و موضوع پرونده این شماره پیوست جهان است. علت انتخاب این موضوع برای پرونده‌ای که معمولاً روندهای فناوری را زیر ذره‌بین خود می‌برد، دو زاویه اصلی دارد؛ اول اینکه یکی از کاربردهای بی‌شمار فناوری آی‌سی‌تی در دنیای امروز همین جنس از فعالیت‌هاست، آن هم با چنان وسعتی که از یک سو کمتر پروژه کلان بشردوستانه را می‌توان یافت که به نوعی متکی بر بستر تکنولوژیک نبوده و

حمیدرضا نیکدلدبیر پیوست جهان
شماره 23 گزارش ماه پرونده - گزارش‌ماه صفحه 33

آیا سندهای اخلاقی می‌توانند تاثیری بر بی‌اخلاقی‌های مجازی داشته باشند

در سیرت وبگردی

معمولاً بسیاری از شرکت‌ها، سازمان‌ها، انجمن‌ها و صنف‌ها برای خود یک مرامنامه یا منشور اخلاقی دارند که بر اساس آن تامین‌کنندگان، رقبا، رسانه‌ها، مشتریان و مخاطبان از یک سو، منابع انسانی آن تشکل یا سازمان مثل مدیران، کارمندان، کارشناسان، کارگران و اعضا نیز از سوی دیگر متناسب با نقش خود در قبال آن مجموعه فعالیت می‌کنند. برای مثال در صنف پزشکی یک مرامنامه اخلاقی وجود دارد که اعضای آن پس از پذیرفتنش می‌توانند به عضویت آن انجمن یا صنف دربیایند و در صورت عدم رعایت موارد ذکرشده در مرامنامه مورد بازخواست قرار می‌گیرند. فضای مجازی هم از این قاعده مستثنی نیست و ما می‌توانیم این دست مرامنامه‌ها را در وب‌سایت‌ها و شبکه‌های اجتماعی بزرگ مثل گوگل،‌ فیس‌بوک، اینستاگرام تا سایت‌های کوچک‌تر و پورتال‌های دولتی مشاهده کنیم؛ برای مثال وقتی بدون پذیرفتن مرامنامه یک سرویس ایمیل یا یک شبکه اجتماعی (accept) نمی‌توانید عضو آن شوید. همچنین معمولاً ساز و کارهایی در این وب‌سایت‌ها و شبکه‌ها وجود دارد که در صورت عدم رعایت موارد ذکرشده در آن ممکن است از سوی تصمیم‌گیران و سازندگان آن مجموعه یا گروه به کاربر تذکر داده شود یا حتی عضویتش لغو شود. مثلاً در فیس‌بوک وقتی کاربر بیش از حد درخواست دوستی برای دیگران ارسال کند

مسعود شفیعی برزیعضو تحریریه
شماره 30 جهان پرونده - پیوست جهان صفحه 117

فناوری‌های سبز به عنوان یک روند چه افقی پیش رو دارند؟

این لایک‌های غیرسبز

آمارهای رسمی اعلام‌شده حاکی از آن است که روزانه چیزی حدود هفت تا هشت هزار تن زباله توسط شهروندان تهرانی تولید می‌شود. اگر سری به انبار زباله تهران واقع در منطقه کهریزک بزنید (نگارنده این کار را انجام داده است) با صحرایی مواجه می‌شوید که جا تا جای آن مملو از پسماندهای شهری است. دیدن آنجا شاید باعث می‌شود در تولید زباله و تفکیک آن کمی ملاحظه بیشتری بکنید. شاید هم نه. اما خبر خوب اینکه در آنجا نیروگاهی وجود دارد که از زباله‌های تفکیک و سرندشده برق تولید می‌کند. البته خبر نه‌چندان خوب این است که میزان تولید آن‌قدر (در مقابل مصرف برق سراسری کشور) ناچیز است که نیمی از آن صرف نیاز خود نیروگاه می‌شود و خبر بد آنکه این نیروگاه‌ها هم مثل خیلی چیزهای دیگر فعلی کشورمان چینی است پس باید در همان حد از آن انتظار داشت. اما اگر راجع به تولید برق از پسماند شهری جست‌وجوی اندکی بکنیم خواهیم دید که در بسیاری از کشورهای پیشرفته و حتی در حال توسعه روش بسیار جدی و مهم در تولید برق مصرفی است. حفظ محیط زیست و دوری از آلوده کردن آن و همچنین حفظ منابع طبیعی کره زمین اگر تا چندین سال پیش یک ژست طبیعت‌دوستانه

حمیدرضا نیکدلدبیر پیوست جهان
شماره 29 جهان پرونده - پیوست جهان صفحه 113

بررسی سوءتفاهم‌های ساده‌انگارانه در مورد استارت‌آپ و فرهنگ آن

بیایید دور هم باشیم و بیاستارتاپیم

مواد اولیه لازم عبارت است از: ایده‌ای برای راه‌حل یک مساله یا نیاز، ابزاری برای پیاده‌سازی راه‌حل و احتمالاً مشتری برای خرید خروجی. چه عالی! خدا را شکر ایده و ایده‌پردازی که بیداد می‌کند در میان‌مان. همین‌طور راه می‌رویم برای مسائل موجود یا غیرموجود ایده می‌پراکنیم. ابزار پیاده‌سازی را هم که خدا زیادترش کند؛ یک اپلیکیشن موبایل که سر هر کوی و برزنی می‌توان یک توسعه‌دهنده‌اش را پیدا کرد؛ آن هم از نوع مرغوبش. در مورد مشتری هم سخت نگیریم. مگر همه شرکت‌های بزرگ و کوچک‌مان با کلی سابقه محصولات‌شان مشتری دارند؟ تازه ما که نمی‌خواهیم خرجی کنیم. با بچه‌های دانشگاه دور هم جمع می‌شویم و حالی می‌کنیم مبسوط. خرجی ندارد که. هر چه هم داشت دانگی حساب می‌کنیم. تازه هر هفته می‌شود استارت‌آپ ویکندی پیدا کرد که برویم و کلی دور هم باشیم. خیلی هم کلاس دارد. اصلاً مد است. کسی که استارت‌آپی نباشد این روزها از مرحله پرت است. راستش را بخواهید مثل بعضی چیزهای دیگر اینجا هم صاحب‌نظران سمینارهای استارت‌آپ یا هیات‌های داوری استارت‌آپ ویکندها از خودمان در همه چیز کم‌تجربه‌ترند. خیلی‌هاشان تا حالا حتی یک بیزینس را در هر اندازه‌ای مدیریت نکرده‌اند. دنیا را چه دیدید؟ شاید دری به تخته خورد و سرمایه‌گذاری هم پیدا کردیم.

حمیدرضا نیکدلدبیر پیوست جهان
شماره 28 جهان پرونده - پیوست جهان صفحه 115

مروری بر مفهوم اعتماد در تجارت الکترونیکی

میزان فشار آن کلیک نهایی

جک ما، موسس و مدیرعامل افسانه‌ای علی‌بابا و ثروتمندترین شهروند چینی می‌گوید:«ما هر روز ۶۰ میلیون تعامل یا تراکنش کامل داریم. مردم همدیگر را نمی‌شناسند. من شما را نمی‌شناسم، محصول را برایتان می‌فرستم، شما من را نمی‌شناسید، پول را برایم منتقل می‌کنید.» هر چند این جمله‌ صاحب بزرگ‌ترین نهاد فروش آنلاین -که حالا حتی بزوس و آمازونش را هم پشت سر گذاشته- را می‌توان کنایه‌ای مغرورانه به موفقیت خودش تلقی کرد اما می‌تواند یادآور لحظه‌ای در ذهن ما خریداران آنلاین نیز باشد؛ همان لحظه تردیدآمیز که پس از ورود، اطلاعات کارت بانکی‌مان را در فیلد مورد نظر برای یک خرید آنلاین وارد کنیم، می‌خواهیم آن کلیک نهایی را انجام دهیم. شما را نمی‌دانم اما من هر بار در این لحظه از خودم می‌پرسم که چرا باید به کاری که می‌کنم اطمینان داشته باشم؟ اینکه خریدی که می‌کنم واقعی است یا نه و آیا کالای مورد نظر به دستم خواهد رسید یا نه پیشکش، مهم‌تر آن است که اطلاعات حساب بانکی‌ام محفوظ بماند. کابوس اصلی آن است که مدتی بعد پیامکی دریافت کنم که نشان از خالی کردن حقیقی حسابم به نقطه‌ای نامعلوم در فضای نامعلوم‌تر مجازی باشد. این کابوس هیچ وقت تاکنون به واقعیت نپیوسته است اما از قدیم گفته‌اند

حمیدرضا نیکدلدبیر پیوست جهان
شماره 27 جهان پرونده - پیوست جهان صفحه 111

نگاهی به خدمت فناوری آی‌سی‌تی به بهداشت عمومی

فنابهداشت عمومی

دو سه سال پیش بود که به کتف‌درد مزمنی دچار شدم که خیال خوب شدن نداشت. عاقبت با لطایف‌الحیلی توانستم از یک پزشک ارتوپد با فوق تخصص شانه که بسیار در این زمینه معروف است، وقت بگیرم. در ورود به مطب، منشی اطلاعات شخصی و شماره تلفنم را گرفت ولی آنها را جایی ننوشت بلکه وارد دیتابیس خود کرد. وقتی نوبتم شد تا داخل اتاقش شوم، منتظر بودم منشی آن فرم کذایی اطلاعات مریض یا همان پرونده را به دستم بدهد. اما فرمی در کار نبود. داخل اتاق هم دیدم دکتر روی کاغذ چیزی نمی‌نویسد و همه موارد را با قلم نوری روی تبلتش ثبت می‌کند. با توجه به سن نسبتاً بالای او این همه به‌کارگیری فناوری برایم جالب بود. جالب‌تر زمانی شد که وقتی به طور مفصل نوع بیماری و راه علاجش را برایم توضیح داد، کاغذ پرینت‌شده‌ای در اختیارم گذاشت حاوی کلیه توضیحات فنی که بیمار می‌بایست راجع به آن بیماری بداند. بعد هم نام بیماری را به انگلیسی به من گفت و سفارش کرد حتماً بعداً آن را گوگل کنم تا بیشتر بدانم. برای آنکه شگفتی‌ام از این همه به‌روز بودن تکمیل شود همان شب اس‌ام‌اسی دریافت کردم شامل چندین لینک سایت‌های معتبری با مطالبی جالب راجع

حمیدرضا نیکدلدبیر پیوست جهان
شماره 26 جهان پرونده - پیوست جهان صفحه 107

پرونده‌ای برای غول‌های فناوری از نوع چینی‌اش

خفاش شب و روز

پانزده بیست سال پیش اگر چرخی در خیابان جمهوری می‌زدیم و انواع و اقسام دستگاه‌های صوتی تصویری را زیر و رو می‌کردیم، قطعاً به دنبال آن بودیم که خریدمان سونی یا پاناسونیک اصل ژاپن باشد نه اندونزی (آن روزها هنوز غول‌های کره‌ای خواب بودند). چند سال بعد که موبایل جا افتاد لابد در همان حوالی به دنبال گوشی نوکیا اصل فنلاند بودیم نه ساخت چین. مساله ساخت چین هر چند سال‌ها ادامه داشت اما سال به سال از حساسیتش کم می‌شد. البته نه اجناس قلابی (فیک) که چین به آن هم معروف بوده و هنوز هم هست، بلکه محصولات برندهای بزرگ آمریکایی، اروپایی و حتی کره‌ای که کارخانه‌هایشان در کشوری با نیروی انسانی فراوان و ارزان قرار دارد. امروز اما همه دیگر می‌دانند برندهای ریز و درشت در حوزه آی‌تی (و البته سایر حوزه‌ها) محصولات‌شان را در چین تولید می‌کنند. اصولاً محصولات چینی قصه عجیب و غریبی دارند. از یک سو کامیون‌هایشان به دلیل مشکلات فنی حوادث زیادی را در کشورمان موجب شده‌اند و از سوی دیگر خودروهای ریز و درشت‌شان در خیابان‌های شهرهایمان جولان می‌دهند و ظاهراً مردم زیاد هم از آنها ناراضی نیستند. شاید بتوان گفت صنعت چین دو دسته محصول تولیدی دارد؛ یکی آنهایی که تحت نظارت

حمیدرضا نیکدلدبیر پیوست جهان
شماره 25 جهان پرونده - پیوست جهان صفحه 107

نگاهی به آنچه در سیلیکون‌ولی می‌گذرد

دره‌ای که جای من نبود

سال‌ها پیش یکی از اقوام که مقیم آمریکا بود پس از مدت‌ها دوری از وطن سری به دیار مادری‌اش زده بود. هر شب یکی از اقوام مهمانی می‌گرفت و او را دعوت می‌کرد. در خلال یکی از همین مهمانی‌ها وقتی فهمید من مشغول تحصیل در رشته هوش مصنوعی در مقطع دکترا هستم، برایم راجع به منطقه‌ای در نزدیکی محل سکونتش در سن‌خوزه کالیفرنیا صحبت کرد؛ مکانی که دفاتر بزرگ شرکت‌های کامپیوتری آن زمان همه در آنجا قرار داشتند. البته آن زمان هنوز موج انواع و اقسام شبکه‌های اجتماعی یا اپلیکیشن‌های پیام‌رسان راه نیفتاده بود. حتی صنعت موبایل و کلیه متعلقاتش در ابتدای راه خود قرار داشت. اما برای من که از سیلیکون‌ولی (Silicon Valley) قبلاً شنیده و در اینترنت قدری پیگیر رشد سریعش بودم، شنیدن حال و هوای دست‌اول آن از زبان یک شاهد عینی بسیار جذاب بود. هرگز یادم نمی‌رود آخرین جمله آن فامیل‌مان را که گفت:«خلاصه حمیدرضا، جای تو آنجاست…» از آن شب شاید نزدیک ۱۹ سال می‌گذرد و در این سال‌ها مسیر فناوری نقاط عطف فراوانی از سر گذرانده است؛ از رشد استفاده از اینترنت گرفته تا افزایش انفجاری کاربران موبایل و خلق صنایعی که به آن وابسته‌اند. از ایجاد بستری به نام ابر گرفته تا روند

حمیدرضا نیکدلدبیر پیوست جهان
شماره 24 جهان پرونده - پیوست جهان صفحه 107

پرونده‌ای برای فناوری بیومتریک و تاثیرات آن بر کاربردهای فناوری

ما منحصر به‌فرد ها

من حیران مانده بودم که مسئول کنترل پاسپورت اماراتی با آن لهجه ویژه اش چه می گوید. فقط به آن سمت سالن بزرگ فرودگاه اشاره می کرد و می گفت «آی اسکان!» خلاصه من و بقیه ایرانی‌های توی صف همگی رفتیم به آن سمت. آنجا پیوستیم به هندی‌ها، پاکستانی‌ها و بنگلادشی‌های منتظر در صفی طولانی‌تر. سال‌ها پیش بود. قبل از آن هم به دوبی سفر کرده بودم اما اولین بار بود که با اسکن عنبیه IRIS برای مسافران مواجه می شدم. از برخورندگی موضوع که بگذریم (چون برای همه ملیت‌ها انجام نمی شد!) اما همان‌جا یادم انداخت که فناوری بیومتریک چقدر کاربردی می‌شود. چند سال قبل از آن وقتی روی موضوع تز دکترای خود کار می‌کردم با کاربردی دیگر از این فناوری آشنا شده بودم. شناسایی افراد از طریقه راه رفتن‌شان یاgait recognition روشی است که به کمک تکنیک‌های هوش مصنوعی می‌توان هویت هر شخص را از روی طریقه منحصربه فرد راه رفتنش که به کمک نرم‌افزارهای هوشمند قابل فرموله شدن و بازیابی است، شناسایی کرد. اگر زمانی فقط اثر انگشت ملاک تمایز افراد از یکدیگر بود امروز با پیشرفته‌تر شده تکنیک‌های نرم افزاری در کنار ابزار‌های سخت افزاری مدرن سنجش، دیگر صدای حرف‌زدن، ریتم ضربان قلب،شکل هندسی دست و

حمیدرضا نیکدلدبیر پیوست جهان
شماره 23 جهان پرونده - پیوست جهان صفحه 107

پرونده‌ای برای کنگره جهانی موبایل

ضیافتی به سبک کاتالونیا

برخلاف تصور عده بسیاری، مردم این شهر از گاوبازی متنفرند. آنها با خیلی از علایق پایتخت‌نشینان زاویه دارند. وقتی این زاویه به صد و هشتاد درجه می‌رسد که تیم قرمزپوش‌شان مقابل سفید‌پوشان مادریدی قرار می‌گیرد؛ مصافی که در آن فوتبال به ادعای استقلال‌طلبی کاتالان‌ها گرهی تاریخی می‌خورد. حال می‌خواهد نبردی خانگی در نیوکمپ باشد یا جنگی در زمین حریف در سانتیاگو برنابئو. کاتالان‌ها عاشق ابراز و حتی نمایش خواست جدایی‌طلبانه خود هستند. کسی نمی‌داند آیا همین امر باعث شده شهرشان یعنی بارسلون به شهر نمایشگاه‌ها معروف شود یا نه اما به هر حال این شهر میزبان نمایشگاه‌های متعددی در طول سال است؛ از انواع و اقسام اکسپوهای هنری گرفته تا نمایشگاه‌های سالانه صنعتی در رشته‌های مختلف. کنگره جهانی موبایل (MWC) اگر مهم‌ترین آنها نباشد، قطعاً یکی از دو سه رویداد مهم سالانه در بارسلون به شمار می‌رود. نمایشگاهی که هر سال در اواخر آوریل یا ابتدای مارس میزبان ده‌ها هزار نفر فعال، مدیر، تصمیم‌گیرنده و خبرنگار در صنعت موبایل و صنایع مرتبط به آن است. از بزرگ‌ترین برندهای مطرح در این حوزه گرفته تا استارت‌آپ‌های نوپا همه یک سال برنامه‌ریزی می‌کنند تا آخرین برگ‌های برنده خود را در این میعادگاه بازیگران کلیدی صنعت موبایل رو کنند. من در چند باری

حمیدرضا نیکدلدبیر پیوست جهان
شماره 17 جهان پرونده - پیوست جهان صفحه 105

سودای خلق

از زمانی که در فیلم عصر جدید، چارلی چاپلین با طنز سیاه خود درگیر شدن انسان در دام ماشین خودساخته را به نمایش گذاشت، سال‌ها می‌گذرد. در آن دوره عرضه و تقاضای مدرن رونق گرفته بود و انسان خود را در جایگاهی جدید می‌دید؛ در موقعیت خالقِ انبوه هر محصولی که مشتری می‌خواست. هزاران کارگر همان‌طور که چارلی نشان داد، خود تبدیل به پیچ و مهره‌های ماشین صنعت شدند. زمان گذشت و انسان پی برد که می‌تواند هوشمندی خود را فرموله کند و در حافظه کارگرانی هوشمند قرار دهد. روبات‌ها جای کارگران را تنگ کردند. هر یک به جای ده‌ها کارگر بازده داشتند، آن هم بدون اشتباه، خستگی و درخواست افزایش حقوق. آن خالق انبوه کالاهای مصرفی حالا با هوشمندی از نوع ماشینی‌اش مراحل و بازده فرآیند تولیدش را بهینه کرده بود و خود را خالق ابزارهای هوشمندِ انسان‌نما می‌دانست اما گویا همه اینها او را راضی نمی‌کرد. شاید هیچ چیز او را راضی نمی‌کند! پس ایده «خلق و تولید هر چیزی» را در ذهن می‌پروراند. همان افسانه قدیمی چراغ جادویی که بتوان از غول آن هر چیزی خواست. این افسانه در دنیایی‌ترین شکل ممکن با اختراع روش‌های چاپ سه‌بعدی (۳D Printing) شکل گرفت. فناوری طراحی به کمک کامپیوتر (CAD)

شماره 21 جهان پرونده - پیوست جهان صفحه 109

پرونده‌ای برای سونی به عنوان سمبل «ساخت ژاپن»

رادیوی ترانزیستوری روی ردکارپت

سال ۵۷ بود. پدرم شب‌ها رادیوی ترانزیستوری موج کوتاه سونی قهوه‌ای‌رنگش را روشن می‌کرد و همه‌مان خانوادگی به دورش می‌نشستیم تا آخرین اخبار انقلاب را بشنویم؛ خبرهایی که از رادیو و تلویزیون ملی آن زمان نمی‌شد شنید. چندین سال بعد زمانی که تب ویدئو و ویدئوکلوب‌ها راه افتاده بود و البته بعد از آن هم همین‌طور، یک دستگاه بود که در بسیاری از خانه‌ها دیده می‌شد: ویدئوی بتاماکس سونی. چند سال بعد روزی را که پدرم پول داد تا به سمت خیابان جمهوری راه بیفتم، خوب به یاد دارم. سوار اتوبوس بودم و با هیجان فقط به این فکر می‌کردم که تا ساعتی دیگر واکمن سونی خواهم خرید. آن سال‌ها سونی پیشگام بی‌چون و چرای لوازم الکترونیکی بود. غول‌های چشم‌بادامی دیگر یعنی کره‌ای‌ها هنوز خفته بودند، پس انتخاب خیلی‌ها یا سونی بود یا برندی که لقب جادویی «ساخت ژاپن» را یدک بکشد. ساخت ژاپن بودن هویتی از کیفیت و برتری را برای یک محصول با خود به همراه داشت. چند سال پس از آن زمانی که هنوز سی‌دی وارد بازار نشده بود، روزی از یک بقالی مشغول خرید نوار کاست خام TDK بودم که مشتری دیگری که کنارم ایستاده بود، گفت:«آقا سونی بخر، عالیه!» صدای مهران مدیری آن روزها که

حمیدرضا نیکدلدبیر پیوست جهان