نسخه فیزیکی

  • شهر کتاب مرکزی تهران – خیابان دکتر شریعتی – بالاتر از خیابان استاد مطهری – نبش کوچه کلاته – فروشگاه مرکزی شهر کتاب
  • شهر کتاب کاشانک نیاوران، کاشانک، نرسیده به سه راه آجودانیه
  • نشر ثالث خیابان کریم‌خان زند، بین خیابان ایرانشهر و ماهشهر، پلاک ۱۵۰
  • شهر کتاب سعادت آباد انتهای خیابان ایران‌زمین، جنب فرهنگسرای ابن‌سینا، شهر کتاب ابن‌سینا
شماره 42 خدمت و تجارت پرونده - خدمت و تجارت صفحه ۷۷

آمار نه‌چندان خوشایند

مروری بر گزارش‌های بین‌المللی در زمینه خدمات الکترونیکی و سرویس‌های الکترونیکی مختلف نشان می‌دهد ایران در وضعیت مناسبی قرار ندارد. در تمامی این گزارش‌ها، گزارش بین‌المللی در زمینه اقتصاد الکترونیکی یا دولت‌ الکترونیکی و تجارت الکترونیکی ایران، تقریباً با کشورهایی با درآمدهای پایین و توسعه‌نیافته رقابت می‌کند و وضعیتش قابل قیاس با کشورهای با درآمد متوسط یا بالا نیست. این در حالی است که همواره طی یک دهه گذشته تلاش شده وضعیت زیرساخت ارتباطی کشور بهبود یابد و سرویس‌های دولتی بر بستر الکترونیکی ارائه شوند، با این وجود به نظر می‌رسد این تلاش در مقایسه با فعالیت‌هایی که از سوی کشورهای دیگر صورت گرفته کافی نبوده است. بررسی گزارش‌های بین‌المللی این مزیت را دارد که جایگاه خود را در میان کشورهای منطقه دریابیم. هرچند بسیاری از مسئولان اعلام می‌کنند نباید به این گزارش‌ها اعتماد کرد، چرا که اطلاعاتی که از ایران می‌گیرند چندان موثق نیست. البته همین گفته نیز نشان می‌دهد برای رسیدن به سطح استانداردهای جهانی باید بیش از پیش تلاش کنیم.

شماره 42 خدمت و تجارت پرونده - خدمت و تجارت صفحه 78

مجمع جهانی اقتصاد نقش فناوری اطلاعات در اقتصاد را بررسی می‌کند

ایران چندمین کشور است؟

گزارش مجمع جهانی اقتصاد در سال ۲۰۱۶ نشان می‌دهد جهان وارد دوره جدیدی از انقلاب صنعتی شده است. طبق این گزارش ظرفیت نگهداری و پردازش داده‌ها طی سال‌ جاری رشد نمایی داشته و دانش در طول یک سال بسیار بیشتر از دوره‌های گذشته توسعه یافته و در اختیار افراد قرار گرفته ‌است. توسعه فناوری‌های پیش رو مانند اینترنت اشیا، هوش مصنوعی، پرینتر سه‌بعدی، چگونگی ذخیره انرژی و محاسبات کوانتومی پتانسیل رشدی را در اختیار افراد قرار می‌دهند که از ابتدای تاریخ تجربه نشده است. رشد نمایی توسعه و تاثیر آن در بخش‌های مختلف اقتصادی و اجتماعی و سیاسی کشورها به‌گونه‌ای بوده است که در انقلاب صنعتی گذشته تجربه نشده بود.فناوری اطلاعات و ارتباطات زیرساخت این انقلاب فناورانه است. آینده کشورها، تجارت و هویت افراد در آینده بیش از آنچه حدس بزنید به فناوری‌های دیجیتالی وابسته است.گزارش فناوری اطلاعات مجمع جهانی اقتصاد نشان می‌دهد اینترنت و پهنای باند یکی از پیشران‌های توسعه اقتصادی و اجتماعی کشورها به شمار می‌آید و کشوری در آینده قدرتمندتر است که بتواند از این زیرساخت بهتر از سایر کشورها بهره ببرد.گزارش رسمی مجمع جهانی اقتصاد نشان می‌دهد هنوز فناوری اطلاعات و ارتباطات نتوانسته ‌است در ایران نقش اصلی خود را در زیرساخت‌های اقتصادی و اجتماعی بازی

مهرک محمودیدبیر تحریریه
شماره 42 خدمت و تجارت پرونده - خدمت و تجارت صفحه 82

بررسی گزارش میزان توسعه دولت‌ الکترونیکی سازمان ملل متحد

ایران در نقطه وسط

وضعیت دولت ‌الکترونیکی در ایران طبق بررسی سازمان ملل متحد یک رتبه نسبت به سال ۲۰۱۴ تنزل کرده و به رتبه ۱۰۶ از میان ۱۹۳ کشور جهان رسیده است؛ این در حالی است که سال ۲۰۱۴ نیز نسبت به سال ۲۰۱۲ کاهش پنج رتبه‌ای را تجربه و در سال ۲۰۱۲ نیز در مقایسه با سال ۲۰۱۰، سه رتبه در طبقه‌بندی جهانی سقوط کرده بود. گزارش سازمان ملل که هر دو سال یک بار منتشر می‌شود، به وضعیت دقیق دولت ‌الکترونیکی در کشورهای مختلف جهان می‌پردازد، میزان مشارکت الکترونیکی در ‌آن کشورها را می‌سنجد و از تاثیرگذاری پیاده‌سازی و گسترش پهنای باند بر توسعه پایدار کشورها می‌گوید.در گزارش سال ۲۰۱۶ سازمان ملل متحد به توسعه دولت ‌الکترونیکی طی ۱۵ سال گذشته اشاره شده است. در این گزارش آمده است: دولت ‌الکترونیکی به سرعت طی ۱۵ سال گذشته توسعه یافته، به‌ طوری که از اولین گزارش سازمان ملل متحد که در این زمینه در سال ۲۰۰۱ منتشر شد تاکنون، تقریباً تمامی کشورها فرایند پیاده‌سازی و آماده‌سازی دولت ‌الکترونیکی را در کشورها و ساختار سیاسی خود آغاز کرده‌اند. این در حالی ‌است که سال ۲۰۰۱ تنها چهار کشور فرایند پیاده‌سازی دولت‌ الکترونیکی را آغاز کرده بودند و در سال ۲۰۰۳ نیز ۱۸ کشور

شماره 42 خدمت و تجارت پرونده - خدمت و تجارت صفحه 84

وضعیت تجارت الکترونیکی کشورهای مختلف در بخش B2C

سقوط در اوج شهرت

ایران در رتبه‌بندی آنکتاد در زمینه وضعیت تجارت الکترونیکی بخش B2C از بین ۱۳۷ کشور، در رتبه ۷۷ قرار گرفته است. ایران در این رتبه‌بندی که مربوط به امسال (۲۰۱۶) است، در کنار کشورهایی مثل مونته‌نگرو، مراکش، پاراگوئه و مصر قرار دارد. قابل ذکر است که رتبه ایران در سال ۲۰۱۴، ۶۹ بود. گزارش آنکتاد و رتبه‌بندی آن با توجه به آمادگی کشورها برای تجارت آنلاین صورت گرفته است. اروپا با شش کشور، سه کشور آسیایی و یکی از کشورهای آمریکای شمالی جزو ده رتبه برتر این تحقیق هستند. در بین اقتصادهای در حال ‌توسعه کره، چین و سنگاپور بالاترین رتبه را دارند. همچنین اروگوئه بهترین کشور در آمریکای لاتین و کارائیب است. آفریقای جنوبی نیز در قاره آفریقا جزو پیشگامان تجارت الکترونیکی در بخش B2C است که رتبه ۶۱ را به خود اختصاص داده و بالاتر از ایران ایستاده است. بارزترین پیشرفت نسبت به سال ۲۰۱۴ را کشورهای قطر و امارات عربی با بیش از ۴۷ و ۴۱ رتبه بهبود عملکرد داشته‌اند. امسال لوکزامبورگ برای دفعه دوم، بالاترین رتبه را در تجارت الکترونیکی B2C به خود اختصاص داده است.گزارش آنکتاد تجارت الکترونیکی B2C از چهار شاخص تشکیل شده است: نفوذ استفاده از اینترنت، سرورهای امن به ازای هر یک

شماره 42 خدمت و تجارت پرونده - خدمت و تجارت صفحه 87

رتبه ایران در شاخص عملکرد لجستیک کشورها ۱۸ پله صعود کرد

۹۶ دوست‌داشتنی

سال ۲۰۱۶ آرام آرام رو به پایان است، به رسم هرساله که هر سازمان جهانی گزارشی از عملکرد کشورها در شاخه‌های متفاوت ارائه می‌دهد، بانک جهانی نیز گزارش دوساله خود را از شاخص عملکرد لجستیک کشورها (LPI) در سال ۲۰۱۶ منتشر کرده است. بر اساس تعریف بانک جهانی، لجستیک تجاری، دامنه‌ای از فعالیت‌های ضروری تجاری همچون حمل‌ونقل، انبارداری، یکپارچه‌سازی بارهای تجاری، امور گمرکی و تبادلات مرزی تا سیستم‌های توزیع بین‌المللی و درون کشوری را شامل می‌شود. این سازمان از سال ۲۰۰۷ بنا بر شاخص‌های بین‌المللی، کشورها را مورد ارزیابی قرار داده است. بهبود در این فرایندها علاوه بر اینکه می‌تواند فرایندهای تجاری کل کشور را تسریع کند، می‌تواند زیرساخت مناسبی نیز برای توسعه تجارت الکترونیکی در بخش B2B به شمار آید. چرا که بهبود این بخش به معنای اجرایی شدن پنجره واحده تجاری گمرک خواهد بود و آن نیز یکی از زیرساخت‌های توسعه تجارت الکترونیکی است. این شاخص‌ها شامل کارایی فرایندهای ترخیص کالا (سرعت، سادگی و قابل پیش‌بینی بودن تشریفات اداری مثل فرایندهای گمرکی)، سهولت دسترسی به کالاهای مختلف با قیمت رقابتی، کیفیت زیرساخت‌های تجاری و جابه‌جایی (مثل مبادی ورودی، راه‌آهن، جاده‌ها، تکنولوژی اطلاعات)، شایستگی و کیفیت خدمات لجستیکی (متصدیان حمل و نقل، کارگزاران یا واسطه‌های گمرک)، توانایی و تعقیب

شماره 41 خدمت و تجارت پرونده - خدمت و تجارت صفحه 77

نوسازی اصناف چگونه اجرایی می‌شود

رنج عبثی می‌کشد این قافله با هیچ*

سه میلیون واحد صنفی کشور با حداقل سرمایه ۶۰۰ میلیون تومان بدون احتساب ارزش ملک، تقریباً برای چهار میلیون و ۱۵۰ هزار نفر اشتغال ایجاد کرده و سهم صادراتی‌اش به صورت مستقیم و غیرمستقیم سالانه ۵۰۰ میلیون دلار برآورد شده و سهم ارزآوری‌اش به مبلغ دو میلیارد دلار می‌رسد که از این میزان ۵۰۰ میلیون دلار به بخش صادارت و یک و نیم میلیارد دلار به حوزه گردشگری اختصاص دارد. این آمار که از سوی مرکز اصناف و بازرگانان کشور اعلام شده است مشخص می‌کند کمترین تغییر و نوآوری در این بخش می‌تواند موجب جهش اقتصادی و قدرت گرفتن بیشتر این بخش شود.یک دهه پیش هنوز اصناف و واحدهای صنفی به بازارهای نوظهور عادت نکرده بودند و آنها را پدیده‌های جدی‌ای تلقی نمی‌کردند اما گذشت این دوره زمانی و تحول و توسعه‌ای که فناوری اطلاعات در این دوره زمانی پیدا کرد موجب شد واحدهای صنفی و اتاق‌های اصناف دریابند که اگر می‌خواهند همچنان سهم بزرگی از اقتصاد کشور در اختیارشان باشد باید خود را با مسیر فناوری اطلاعات و ارتباطات همسو کنند و نه‌تنها با آن و به‌کارگیری آن مبارزه کنند و در برابر به‌ کار گرفتن آن از خود مقاومت نشان دهند، بلکه سعی کنند از قابلیت‌های آن در

شماره 41 خدمت و تجارت پرونده - خدمت و تجارت صفحه 79

دریافت جواز کسب برای فروشگاه‌های اینترنتی اختیاری می‌شود

برگ برنده نماد اعتماد

اختیار دریافت یا عدم دریافت جواز کسب به صاحبان فروشگاه‌های اینترنتی داده خواهد شد. داغ شدن بحث الزام فروشگاه‌های مجازی برای دریافت جواز کسب طبق قانون نظام صنفی کشور این تصور را به وجود آورد که فروشگاه‌های اینترنتی در آینده نزدیک با چالش دیگری مواجه خواهند شد و آن دریافت جواز کسب است. اما توافقات و همکاری‌های صورت‌گرفته میان مرکز اصناف ایران، مرکز توسعه تجارت الکترونیکی و اتاق اصناف موجب شده است چگونگی دریافت جواز کسب برای فروشگاه‌های مجازی مشخص شود.به زودی ثبت‌نام‌کنندگان و متقاضیان نماد اعتماد روی سامانه این مرکز با گزینه‌ جدیدی به عنوان درخواست برای دریافت جواز کسب مواجه می‌شوند که می‌توانند با زدن آن گزینه اقدام لازم را برای دریافت این جواز آغاز کنند.معاون تسهیل تجاری و توسعه کاربردهای مرکز توسعه تجارت گفت:«مذاکرات صورت‌گرفته با مرکز اصناف منجر به یک همکاری مشترک میان این دو مرکز شد تا فروشگاه‌های مجازی پس از دریافت نماد اعتماد در صورتی که مایل باشند، بتوانند اقدام به دریافت جواز کسب کنند.»فرانک اسکویی گفت:«هم‌اکنون سامانه نماد اعتماد برای اجرای این فرایند آماده است و منتظر انجام این تغییرات روی سایت اتاق اصناف هستیم. در این صورت دو سامانه به یکدیگر متصل می‌شوند و متقاضیان جواز کسب دیگر نیازی به ارائه مدارک

شماره 41 خدمت و تجارت پرونده - خدمت و تجارت صفحه 80

قائم‌مقام مرکز اصناف در گفت‌وگو با پیوست:

رقابت، حرف اول نوسازی اصناف

بحث نوسازی اصناف و دریافت پروانه کسب برای فروشگاه‌های اینترنتی و کسب و کارهای مجازی مدتی است که بر سر زبان‌ها افتاده. علی امانت قائم‌مقام مرکز اصناف و بازرگانان و رئیس کمیته نظارت بر فعالیت فروشگاه‌های مجازی و شرکت‌های بازاریابی شبکه‌ای می‌گوید مرکز اصناف با همکاری مرکز توسعه تجارت الکترونیکی برای این کسب و کارها پروانه کسب صادر می‌کند. او وجود این کسب و کارهای جدید را ظرفیتی تازه در بازارهای جهانی می‌داند اما این مساله می‌تواند کسب و کارهای سنتی را تحت تاثیر قرار دهد و به همین جهت نیز مخالفانی دارد. پیوست توانست پس از پیگیری سه‌ماهه با امانت به گفت‌وگو بنشیند و از او درباره تمام سوال‌هایی که در این زمینه مطرح شده، پاسخ بخواهد. اگر شما هم در جست‌وجوی جواب‌های مسئولان در این زمینه‌اید، در ادامه، گفت‌و‌گوی ما را با قائم‌‌مقام مرکز اصناف بخوانید: با ورود کسب و کارهای جدید به بازار ممکن است برای کسب و کارهای سنتی اتفاقاتی بیفتد. با توجه به این دیدگاه و تغییر و تحولاتی که در سطح جامعه در حال رخ دادن است، آیا مرکز اصناف برنامه‌ریزی خاصی برای نوسازی اصناف دارد؟ شیوه برخورد مرکز اصناف با مدل‌های جدید کسب و کار به چه شکل خواهد بود؟قسمتی از بخش خصوصی

شماره 41 خدمت و تجارت پرونده - خدمت و تجارت صفحه 82

دبیر کل اتاق اصناف:

باید منتظر تحول بود

اگر فعالیت ۱۰ساله اصناف و اتحادیه‌ها را مرور کنیم و یک نگاه از بالا به آنها داشته باشیم، مشخص است که فعالیت آنها طی این سال‌ها کاملاً از حالت سنتی به حالت مدرن تغییر کرده؛ واحدهای صنفی که تا بیش از یک دهه گذشته کمترین آشنایی‌ای با فناوری‌های نوین نداشتند و کسب و کارهای خود را نیازمند آن نمی‌دانستند، امروز به دنبال یافتن راهی برای توسعه استفاده از فناوری‌های نوین و به‌کارگیری آن در زیرساخت‌ فعالیت‌شان هستند. طی سال‌های گذشته کسبه و صاحبان کسب و کارهای کوچک به این نتیجه رسیده‌اند که برای بقا در این بازارهای جدید باید با آن همسو شوند و آن را به کار گیرند و دیگر نشستن در حجره‌های گذشته نمی‌تواند آنان را به سمت موفقیت در کسب و کار پیش برد. در خصوص برنامه‌های اتاق اصناف برای توسعه واحدهای صنفی و همچنین نوسازی اصناف گفت‌وگویی با حضور مدیرسامانه املاک و خودرو با دبیرکل اتاق اصناف علی عوض‌پور گفت‌وگویی انجام داده‌ایم که در زیر می‌خوانید: اگر بخواهید جایگاه اصناف را در بازارهای نوآور فعلی ترسیم کنید، برای آن چه جایگاهی را رقم می‌زنید؟ابتدا خلاصه‌ای از وضعیت اصناف را برای شما مشخص کنم. اصناف نقش و جایگاه خاص و اساسی در اقتصاد کشور دارند و با

مهرک محمودیدبیر تحریریه
شماره 41 خدمت و تجارت پرونده - خدمت و تجارت صفحه 84

تعیین تکلیف واسطه‌های پرداخت به نفع کسب و کارهای کوچک خواهد بود

به سلامتی جوانه‌ها

خبر تدوین قوانین برای تجمیع‌کنندگان خدمات پرداخت که از دی‌ماه گذشته زمزمه‌هایش شروع شد حالا در آستانه یک سالگی‌اش به مراحل پایانی خود رسیده است. این تعیین تکلیف نه تنها برای واسطه‌های پرداخت بلکه بیش از آن برای فروشگاه‌های خانگی و خرد اهمیت خواهد داشت. برای تدوین قوانین واسطه‌های پرداخت پنج یا شش دستگاه به صورت مستقیم و به همین تعداد دستگاه‌هایی به صورت غیرمستقیم فعالیت کردند. همین تعدد بازیگران هم روند بررسی و تدوین دستورالعمل را دشوارتر کرد و به درازا کشاند تا در روزهای پایانی سال به خاطر تخلف برخی، بالاخره صبر دستگاه‌های نظارتی لبریز شود و کار به فیلتر این سرویس‌ها بکشد. به همین خاطر مرکز توسعه تجارت الکترونیکی کار تدوین قوانین را سرعت بخشید و اواخر بهار رئیس وقت مرکز توسعه تجارت الکترونیکی ابراز امیدواری کرد که اگر اختلاف‌ها با نهادهای دیگر حل شود و بر سر جزئیات توافق حاصل شود بحث تعیین ضوابط به پایان می‌رسد. در نهایت قرار بر این است تا با ضوابط خاصی نماد اعتمادی هم به واسط‌های پرداخت ارائه شود هرچند نماد نمی‌تواند رفع فیلتر واسط‌ها را تضمین کند و برای رفع فیلتر باید به سراغ کمیته تعیین مصادیق محتوای مجرمانه اینترنتی رفت. یک گام تا تصویب حال نیمه آبان جلسه

شماره 41 خدمت و تجارت پرونده - خدمت و تجارت صفحه 85

بازخوانی پرونده پرپیچ و خم صندوق مکانیزه فروشگاهی

گره داستان کجاست

قانون برنامه پنجم توسعه (۱۳۹۰-۱۳۹۴) ماده ۱۲۱ این قانون می‌گوید به منظور شفافیت در مبادلات اقتصادی و تشخیص درآمدهای مؤدیان مالیاتی و مالیات بر ارزش افزوده، وزارت بازرگانی مکلف است با هماهنگی سازمان امور مالیاتی کشور و شورای اصناف کشور تا پایان سال دوم برنامه صاحبان مشاغل را بر اساس اولویت، ملزم به استفاده از سامانه‌های صندوق فروش (مکانیزه فروش) کند. معادل هزینه‌های انجام‌شده بابت خرید، نصب و راه‌اندازی دستگاه سامانه صندوق فروش (مکانیزه فروش) توسط صاحبان مشاغل مذکور از درآمد مشمول مالیات مؤدیان مزبور (در اولین سال استفاده از سامانه‌های مذکور) قابل کسر است. عدم استفاده صاحبان مشاغل از سامانه صندوق فروش (مکانیزه فروش) در هر سال، موجب محرومیت از معافیت‌های مالیاتی مقرر در قانون برای سال مربوط می‌شود. مقصر اجرایی نشدن قانون کیست بر اساس قانون برنامه پنجم مقرر شده بود تا پایان سال دوم، طرح تجهیز اصناف به صندوق فروشگاهی اجرایی شود اما برنامه پنجم به پایان خود نزدیک می‌شد و از اجرایی شدن طرح خبری نبود، و نمایندگان سازمان امور مالیاتی و اتاق اصناف یکدیگر را به کم‌کاری و اهمال در وظایف محوله متهم می‌کنند! نخستین تلاش‌های سازمان امور مالیاتی ۳۱ اردیبهشت ۱۳۹۳ معاون سازمان امور مالیاتی کشور از معافیت مالیاتی درآمد تا ۱۲ میلیون تومان

شماره 40 خدمت و تجارت پرونده - خدمت و تجارت صفحه 76

امنیت شبکه بانکی کشور، دغدغه همزمان مردم و مسئولان

«کاشف» امنیت به دل بانک‌ها ننشست

کاشف یکی از زیرمجموعه‌های بانک مرکزی است که آمده تا امنیت شبکه بانکی کشور را تامین کند. نزدیک به سه سال از تاسیس کاشف می‌گذرد با این حال هنوز هم این شرکت نامی ناشناخته در اذهان عمومی است و یکی از دلایل اصلی آن نبود مرجعی مشخص برای تامین مالی این مجموعه است. ناشناخته ماندن کاشف در جامعه سبب شده مردم نتوانند آنچنان که باید به امنیت سیستم بانکی کشور مطمئن باشند و با انتشار هر خبری درباره اختلال در سیستم مالی یکی از بانک‌ها هراس در دل مردم می‌نشیند و فکر خارج کردن سپرده‌ها از بانک‌ها قوت می‌گیرد. ایجاد کمیته امنیت در بانک‌ها یکی از راه‌حل‌های تامین امنیت شبکه بانکی است؛ راه‌حلی که در حال حاضر تنها به صورت یک پیشنهاد به بانک‌ها ارائه شده و هنوز الزام قانونی برای آن وجود ندارد. به نظر می‌رسد کاشف نه‌تنها در ذهن ناشناخته است که سیستم بانکی کشور نیز آن‌طور که شایسته است به رشد این شرکت کمک نمی‌کند و هنوز فرهنگ «همه کارها را خودمان انجام می‌دهیم» در نظام بانکی کشور جاری است.امنیت شبکه بانکی واژه‌ای است که ‌همزمان با رونق گرفتن بانکداری الکترونیکی در جامعه مطرح شده و علاوه بر مسئولان، ذهن مردم عادی را نیز درگیر کرده است.

شماره 40 خدمت و تجارت پرونده - خدمت و تجارت صفحه 78

مشاور رئیس‌کل بانک مرکزی:

ریسک‌ها را باید بشناسیم

هر جا موضوع پول به میان می‌آید، امنیت آن نیز برای مردم از اهمیت ویژه‌ای برخوردار می‌شود. هیچ کس دوست ندارد پولش را جایی نگه دارد که احتمال ریسکی برای آن وجود دارد. به همین دلیل خبرهای مربوط به امنیت بانک‌ها برای مردم عادی از اهمیت بیشتری برخوردار است تا خبر مربوط به امنیت پتروشیمی. به صورت عادی مردم می‌گویند ما باید مراقب پول خودمان باشیم و دولت باید نگران مسائل بزرگ‌تر یا حتی حساس‌تر باشد. با توسعه بانکداری الکترونیکی نیز اخبار مربوط به امنیت اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. هر چند بانک‌ها به طور مرتب اعلام می‌کنند از وضعیت مناسب امنیتی برخوردارند و امکان نفوذ به بانک وجود ندارد اما آیا این گفته مورد تایید است؟ در این خصوص با مجید نوری مشاور رئیس کل بانک مرکزی در امور امنیتی به گفت‌وگو نشسته‌ایم که در زیر می‌خوانید: یکی از موضوعاتی که به صورت مرتب مطرح می‌شود این است که وضعیت امنیتی بانک‌ها در چه سطحی قرار دارد؟بحث تهدید زمانی معنا پیدا می‌کند که ریسک‌های موجود برایتان شناخته شده باشد، مانند شهر تهران؛ شما می‌گویید این شهر زلزله‌خیز است، روی گسل قرار گرفته و احتمال اینکه صدمه ببیند زیاد است. پس باید کاری انجام دهیم تا اگر زلزله آمد کمترین صدمه

مهرک محمودیدبیر تحریریه
شماره 40 خدمت و تجارت پرونده - خدمت و تجارت صفحه 82

باج‌افزارهای سارقان دنیای مدرن

باج‌گیری به سبک جدید

باج‌افزارها از مهم‌ترین و خبرسازترین بدافزارها به شمار می‏روند. باج‌افزارها گونه‌ای از بدافزارها هستند که با محدود کردن دسترسی کاربر به سیستم برای لغو محدودیت، درخواست باج می‌کنند. امروزه مجرمان سایبری قادرند به‌ سادگی باج‏افزارهای بسیار قدرتمندی ایجاد و توزیع کنند و با گرو نگه‌ داشتن منابع دیجیتال یا استفاده از روش‌های رمزنگاری به منافع مالی دست یابند. باج‎افزارها در مدت کوتاهی از یک حمله ضعیف به تهدید گسترده‌ای برای شبکه‌های کوچک و بزرگ بسیاری تبدیل شده‎اند. به‌ عنوان مثال یک حمله باج‎افزاری در هند توانست پس از آلوده کردن سه بانک، یک سازمان دارویی و تعداد زیادی کاربر عادی، میلیون‎ها دلار خسارت به وجود آورد. به‌ طور کلی باج‏افزارها به علت استفاده از رمزنگاری (که ابزاری جهت ایجاد امنیت است) برای ایجاد مخاطرات امنیتی حائز اهمیت هستند. موفقیت باج‏افزار بستگی به عکس‎العمل اکثر قربانیان دارد. کشورهایی که بیشترین وابستگی را به اینترنت دارند، از جمله ایالات ‌متحده آمریکا، ژاپن، انگلیس، ایتالیا، آلمان و روسیه اصلی‏ترین اهداف باج‎افزارها بوده‏اند.در این مقاله به ماهیت و نحوه عملکرد و انتشار باج‏افزارها پرداخته خواهد شد. مروری کلی بر تاریخچه و روند پیشرفت این نوع بدافزار صورت گرفته و انواع اصلی آن بیان شده و روش‏هایی برای پیشگیری و مقابله با باج‌افزار توضیح داده

شماره 38 خدمت و تجارت پرونده - خدمت و تجارت صفحه 79

سرانجام ستاره و مربع چه شد

یکی داستانست پر آب چشم

امنیت. واژه‌ای که هر اقدامی را مجاز می‌کند. از شنود گرفته تا متوقف کردن کسب و کار،  هر مدیری می‌تواند با استفاده از این واژه هر طرحی را پیش برد. بسیاری از سرویس‌ها و خدمات به دلیل تامین نشدن امنیت زیرساختی‌شان از ارائه بازماندند و بسیاری دیگر بعد از ارائه در یک دوره زمانی با استفاده از همین واژه متوقف شدند. سرویس USSD نیز جزو همین دسته به شمار می‌آید.  بانک مرکزی تقریباً شش ماه پیش در یک دستورالعمل اعلام کرد این سرویس به دلیل مشکلات امنیتی‌اش از اول مهرماه متوقف می‌شود. این رویه ابلاغ دستورالعمل از سوی رگولاتور کمی عجیب بود چرا که در دوره‌های گذشته یک شب پیش از اجرایی شدن یک تصمیم نظر رگولاتور اعلام می‌شد و در یک دوره بسیار کوتاه حداکثر دو تا سه روز مجری باید زیرساخت‌های اجرای یک دستورالعمل را فراهم می‌کرد. اما ابلاغ زودتر دستورالعمل این فرصت را ایجاد کرد تا بخش‌های مختلف درگیر در این پروژه بتوانند شرایطی را پیش آورند که امکان امن کردن بیشتر بستر انتقال اطلاعات USSD را مهیا کنند و بدون اینکه این سرویس به صورت کامل از بسته خدمات قابل ارائه شرکت‌های PSP خارج شود، توسعه آن نیز در همین سطح باقی بماند. در شرایط فعلی

شماره 38 خدمت و تجارت پرونده - خدمت و تجارت صفحه 81

آنچه بر USSD گذشت

باد آورد و باد برد

قبل از نوشتن این گزارش یک کمپین رسانه‌ای که ریشه‌های آن هم نسبتاً معلوم است، راه افتاده که ابلاغیه فروردین‌ماه شاپرک لغو شده و به‌ زودی به‌ صورت رسمی اعلام می‌شود؛ از بانک مرکزی پیگیری کردیم اعلام کردند قطعاً تغییر مورد نظر بانک مرکزی از ابتدای مهرماه اعمال می‌شود. اکنون که این گزارش را می‌خوانید شاید مسائلی اتفاق افتاده باشد که مسیر USSD را تغییر دهد اما اگر اتفاق خاصی رخ نداده باشد، ابتدای مهرماه را باید زمان خداحافظی با USSD بدانیم. روشی با تجربه کاربری پایین و البته کاربردپذیری بالا. USSD دقیقاً همان کاری را انجام می‌دهد که باید انجام دهد و دقت کنید که بانک‌ها که از هیچ فرصتی برای تبلیغ نمی‌گذرند در کانال USSD فرصت تبلیغ نیافته‌اند و وقتی کسی از کدهای USSD استفاده می‌کند هیچ پیام اضافه‌ای نمی‌بیند. این سادگی را مقایسه کنید با صفحه‌های اینترنتی شلوغ و شلخته بیشتر بانک‌های ایرانی که پر از پیام‌های گوناگون است. USSD هم در این سال‌ها از همان بیماری‌ای در رنج و عذاب بود که بیشتر کانال‌های مدرن بانکداری و پرداخت ایرانی از آن در رنج و عذاب هستند: کارمزد. USSD رایگان بود و این طنز روزگار است که بانک‌ها در یک چشم ‌و ‌هم‌چشمی وحشتناک هزینه فراوانی را

شماره 38 خدمت و تجارت پرونده - خدمت و تجارت صفحه 84

مدیر اداره نظام‌های پرداخت بانک مرکزی:

USSD بسته نمی‌شود

موضوع USSD تقریباً یک سال است که ذهن بخشی از مدیران شبکه بانکی را مشغول کرده است. از زمانی که موضوع محدود شدن امکان خرید روی این بستر مطرح شد تا زمانی که اعلام شد ظرف شش ماه امکان استفاده از این بستر به صورت کامل قطع خواهد شد مدیران بخش‌های مختلف شبکه بانکی در حال چانه‌زنی و رایزنی بودند که با این پدیده‌ای که فکر نمی‌کردند تا این اندازه گسترده شود و مورد استقبال عموم مردم قرار گیرد، چه کنند. اما به نظر می‌رسد اقبال عمومی بخشی از مردم به این سرویس موجب شد با وجود مخالفت اکثر کارشناسان بانکی با این فناوری راهکاری امن هرچند موقتی برای دوره گذار به سمت استفاده از کیف ‌پول الکترونیکی و در نهایت اینترنت گوشی‌های هوشمند پیشنهاد دهند. داوود محمد بیگی مدیر اداره نظام‌های پرداخت بانک مرکزی برای اینکه به سوال‌های ما در این خصوص پاسخ‌ گوید از میان جلسه‌ای بلند شد و با آرامش کامل جواب پرسش‌های ما را داد. در زیر متن کامل گفت‌وگو با مدیر اداره نظام‌های پرداخت بانک ‌مرکزی را می‌خوانید: از ابتدای ارائه خدمات از طریق USSD بانک مرکزی سیاست‌های متفاوتی را در قبال این پدیده پیش گرفته است، دلیل اتخاذ تصمیم‌های متفاوت بانک مرکزی در این

مهرک محمودیدبیر تحریریه
شماره 39 خدمت و تجارت پرونده - خدمت و تجارت صفحه 81

آخرین دستورالعمل

آخرین دستورالعمل اجرایی کارت مرابحه اواسط ماه‌ گذشته در شرایطی ابلاغ شد که مدیران بخش‌های مختلف بانک مرکزی برنامه‌ریزی جدید برای صدور کارت اعتباری را از الزامات این بانک و یکی از موجبات رونق بخش اقتصادی کشور می‌دانستند. این دستورالعمل که در ۳۸ ماده و ۵ تبصره آخرین روز مردادماه در کمیسیون مقررات و نظارت موسسات اعتباری بانک مرکزی به تصویب رسید، قرار است امکان خرید اعتباری را برای متقاضیان این نوع خرید فراهم کند؛ امکانی که تاکنون شهروندان ایرانی از آن بهره کاملی نبرده‌اند.طبق این مصوبه موسسه اعتباری مکلف است در چارچوب مفاد این دستورالعمل، اموال یا خدمات مورد تقضای مشتری را از پذیرنده کارت خریداری و در قالب مرابحه به مشتری واگذار کند. سقف اعتبار تخصیص‌یافته به این کارت اعتباری ۵۰ میلیون تومان است که بانک‌ها می‌توانند این کارت‌ها را در قالب ۱۰ ، ۳۰ و ۵۰ میلیون تومانی در اختیار مشتریان بانک‌ها قرار دهند. طبق پیش‌بینی‌های صورت‌گرفته امکان واریز وجه به این کارت‌ها وجود دارد و در این صورت اولویت مصرف موجودی کارت اعتباری جهت خرید اموال و خدمات، با وجوه واریزی است. در صورتی که مشتری بابت استفاده از کارت اعتباری دارای بدهی باشد، موسسه اعتباری می‌تواند وجوه واریزی را جهت تسویه بدهی او برداشت کند.مجموعه

مهرک محمودیدبیر تحریریه
شماره 39 خدمت و تجارت پرونده - خدمت و تجارت صفحه 82

کارت اعتباری از آغاز تا امروز

اعتبار یا وام

ولی‌الله سیف رئیس کل بانک مرکزی، پس از پایان بیست و هفتمین همایش بانکداری اسلامی، مدیران عامل بانک‌ها را برای به نتیجه رساندن یک طرح ۱۰ساله دور هم جمع کرد؛ طرحی که سه رئیس کل برای اجرایی کردن آن تلاش کردند و تاکنون موفق نبوده‌اند. سیف به عنوان سومین رئیس کل بانک مرکزی که برای اجرایی کردن کارت اعتباری تلاش می‌کند، این بار کلید اجرا را در همراهی تمامی مدیران عامل بانک‌ها جست‌وجو می‌کند. تقریباً یک ماه پیش اواسط مردادماه، مدیر نظارت بانک مرکزی اعلام کرد از نیمه مهرماه مدل ارائه کارت‌های اعتباری تغییر خواهد کرد و از این پس کاربردی‌تر خواهد شد. او طی دستورالعملی که در همان زمان به بانک‌ها ابلاغ کرد این کارت‌ها را در سه دسته برنز، نقره‌ای و طلایی دسته‌بندی و سقف آن را ۵۰ میلیون تومان عنوان کرد.البته فرشاد حیدری وعده داد دستورالعمل اجرایی این نوع کارت‌ها نیز به زودی به شبکه بانکی کشور ابلاغ می‌شود. با همین رویکرد رئیس کل بانک مرکزی نیز از تمامی مدیران بانک‌ها خواست در جهت اجرایی شدن این قانون و دستورالعمل آنان را همراهی کنند.رئیس کل بانک مرکزی در جلسه خود با مدیران عامل بانک‌ها اعلام کرد:«لازم است بخش نظارت، اعتباری و نیز بخش فناوری اطلاعات بانک‌ها با

مهرک محمودیدبیر تحریریه
شماره 39 خدمت و تجارت پرونده - خدمت و تجارت صفحه 86

نگاهی به کارت اعتباری در دنیا و ساز و کارهایش

دور دنیا در اعتبار

طی یک سال گذشته در رسانه‌ها و مطبوعات و از زبان مسئولان بانکی و غیربانکی کشور درباره کارت اعتباری زیاد شنیده‌ایم. با این وجود برخلاف دنیا که تعریف روشن و واضحی از کارت اعتباری یا همان Credit Card دارند ما هنوز خیلی تعریف روشنی از آن نداریم و بارها از زبان مسئولان عبارت کارت اعتباری را شنیده‌ایم در صورتی ‌که هر کدام به مفهوم مجزایی اشاره می‌کردند.از همین رو در این مقاله سعی کرده‌ایم به زبانی ساده مفهوم کارت اعتباری، ساز و کارهایش و مهم‌ترین کارمزدهایی که روی آن دریافت می‌شود را برای شما باز کنیم بلکه بتوانیم تصویر دقیق‌تری از مفهوم کارت اعتباری ارائه دهیم. کارت اعتباری نوعی کارت پرداخت است که برای اشخاص حقیقی یا حقوقی صادر می‌شود. این کارت به دارنده آن امکان می‌دهد که بر پایه نوع قرارداد، از خدمات و کالاهایی برخوردار شود و سامانه صادرکننده کارت بهای آن را بپردازد؛ به ‌عبارت ‌دیگر یک حد اعتبار به کاربر اختصاص داده می‌شود که می‌تواند با استفاده از آن پولی را برای پرداخت، قرض بگیرد.با استفاده از کارت اعتباری در هر دوره ماهانه، صورت‌حساب مصرف کارت اعتباری صادر و برای فرد ارسال می‌شود، فرد در یک مهلت معمولاً ۱۰ الی ۳۰ ‌روزه می‌تواند نسبت به پرداخت

شماره 37 خدمت و تجارت پرونده - خدمت و تجارت صفحه 79

هویت مجازی افراد چگونه تعریف می‌شود

وقتی چهره‌ای ندارم

وقتی جلو بانک کیفم را زدند و شناسنامه‌ام را همراه خودشان بردند وحشتم برای گم کردن آن به حقیقت تبدیل شد، مخصوصاً اینکه کمتر از سه ماه به برگزاری کنکور باقی مانده بود. تازه ۱۸ سالم تمام شده بود و شناسنامه‌ام را عکس‌دار کرده بودم. عاشق این بودم که حساب بانکی باز کنم و برخی از فعالیت‌هایم را با هویت خودم انجام دهم. از همین رو همیشه شناسنامه‌ام همراهم بود. هنوز گواهینامه نگرفته بودم و کارت شناسایی‌ام همان شناسنامه بود. هر چند کارت دانش‌آموزی هم داشتم اما هیچ‌ کس آن را به رسمیت نمی‌شناخت و باید همیشه شناسنامه‌ام همراهم می‌بود. در آن زمان هنوز کارت ملی فراگیر نشده بود. شناسنامه و گواهینامه حرف اول و آخر را در شناسایی افراد و تشخیص هویت می‌زد. برای اینکه وارد مکانی شوید یا باید شناسنامه خود را ارائه می‌دادید یا گواهینامه. البته کارت پایان خدمت آقایان نیز قابل پذیرش بود. صدور شناسنامه المثنی تقریباً سه ماه زمان برد و در این مدت گواهینامه خود را گرفتم و به ‌جای بردن شناسنامه گواهینامه همراهم بود. البته ترس گم کردن آن نیز با توجه به تجربه گذشته بزرگ‌تر شده بود و همین امر موجب شد عکس گواهینامه‌ام به ‌جای اصل آن همراهم باشد که در

مهرک محمودیدبیر تحریریه
شماره 37 خدمت و تجارت پرونده - خدمت و تجارت صفحه 81

چرا و چگونه نیازمند مدیریت راهبردی هویت دیجیتال هستیم

بودن در جهان حساب‌های اینترنتی

انقلاب ترادیسی دیجیتال (Digital Transformation) آغاز شده و بخش عمده‌ای از اطلاعات، فرایندها، تکنولوژی‌ها، استانداردها و البته قوانین و مقررات به حوزه دیجیتال در حال انتقال است. در کنار این موضوع دو مساله اتصال به شبکه (Hyper connectivity) و جابه‌جایی (Mobility) هم به طرز فراگیری در حال گسترش است به نحوی که اغلب افراد از طرق مختلف به شبکه‌ها متصل و افراد به طور مرتب در حال جابه‌جا شدن هستند و این جابه‌جایی هم در سطح ملی و هم در سطح بین‌المللی دیده می‌شود. این افراد نیاز دارند بتوانند خدمات مبتنی بر فناوری اطلاعات را در همه جا و در هر زمان دریافت کنند. مشکلی فعلی این است که کاربر با حوزه‌های (Domain) مختلف ارائه خدمت مواجه است؛ خدماتی نظیر بانکی، سلامت، آموزشی، دولتی و غیره. هر حوزه به ‌صورت کاملاً جزیره‌ای و مستقل به تعریف هویت خاص آن حوزه (Domain Specific ID) و روش خاصی برای احراز هویت کاربر می‌پردازد. از جمله این روش‌ها می‌توان به پسورد، توکن، بیومتریک و رمز یکبارمصرف اشاره کرد. بنابراین کاربر در هر حوزه خدماتی باید هویت ویژه آن حوزه را داشته باشد و از روش خاص احراز هویت آن حوزه تبعیت کند. از سوی دیگر در اغلب روش‌های متداول کنونی، تمرکز بر شناسایی

شماره 37 خدمت و تجارت پرونده - خدمت و تجارت صفحه 86

دولت‌ها به هویت الکترونیکی چگونه نگاه می‌کنند

سیستم‌های مدیریت هویت دیجیتال را می‌توان در سطوح سازمانی، دولتی، ملی، منطقه‌ای و بین‌المللی مورد مطالعه قرار داد. در سطح سازمانی مفهوم تحت عنوان مدیریت هویت و دسترسی (Identity and Access Management) مطرح است و از سال‌ها پیش مورد توجه محافل صنعتی، دانشگاهی، پژوهشی و استانداردسازی قرار گرفته. هدف اصلی در این حوزه، ارائه خدمات B2C و B2E بوده و عمدتاً سازمان‌ها و شرکت‌های خصوصی را دربر می‌گیرد. در این حوزه به دلیل ساده بودن اکوسیستم پیشرفت‌های قابل ملاحظه‌ای صورت گرفته و محصولات متنوعی توسعه یافته است. این محصولات عموماً توسط شرکت‌های آمریکایی نظیر اوراکل،IBM, Sailpoint و برخی شرکت‌های اروپایی ارائه می‌شود. حوزه کاربرد این محصولات اغلب سازمان‌ها و شرکت‌های بسیار بزرگ هستند که از جمله آنها می‌توان به بانک‌ها، اپراتورهای تلفن همراه، شرکت‌های خودروسازی و شرکت‌های تامین انرژی اشاره کرد. اخیراً با توجه به ارائه خدمات IAM در بستر رایانش ابری، امکان بهره‌برداری از این خدمات برای شرکت‌های کوچک (SME) نیز فراهم شده است. البته این سیستم‌ها بیشتر بر مدیریت کارکنان و شرکا متمرکز هستند و در درجه دوم مدیریت هویت مشتریان اهمیت دارد. استقرار چنین سامانه‌هایی در افزایش امنیت سازمان‌ها و همچنین افزایش قابلیت حاکمیت ایشان بسیار موثر است. در کشور ما هنوز مفهوم IAM با کارکرد جهانی

شماره 37 خدمت و تجارت پرونده - خدمت و تجارت صفحه 88

مدیر سیستم‌های ملی پرداخت شرکت ملی خدمات انفورماتیک:

مشکل ارتباط با ارگان‌های دیگر است

هویت‌سنجی مشتریان با آمدن سرویس‌های الکترونیکی بانک‌ها و گرفتن بیشتر خدمات از طریق شبکه‌های مجازی رنگ‌ و بویی دیگر پیدا کرده است. دیگر نمی‌توان به همان تصویری که دیده می‌شود اطمینان کرد چرا که به تدریج حضور فرد کمرنگ‌تر می‌شود و افراد تبدیل به کدهایی در دنیای مجازی می‌شوند. از سویی تاکنون برخی از بانک‌ها پایگاه داده مشخص و واحدی برای شناسایی مشتریان‌شان در اختیار نداشته‌اند، شاید اگر فعالیت‌های روزمره افراد در حد فعالیت‌های دوره کشاورزی بود نیاز به اطلاعات مشتریان چندان اهمیت نداشت اما ضمن پیچیده‌تر شدن ارتباطات و تنوع فعالیت افراد شناخت مشتریان و چگونگی رفتارشان از اهمیت برخوردار خواهد بود. از همین روست که بانک‌ مرکزی اجرای پروژه‌ای با عنوان نهاب نظام هویت‌سنجی اطلاعات مشتریان بانکی را در دستور کار قرار داد. در این خصوص با سید محمدسعید طباطبایی مدیر سیستم‌های ملی پرداخت شرکت ملی خدمات انفورماتیک به‌گفت‌وگو نشسته‌ایم که در ادامه می‌خوانید: پروژه نهاب با نماد آغاز شد اما به نظر می‌رسد با توقف نماد این طرح هم متوقف شده چرا که قرار بود آن سامانه بخشی از هویت‌سنجی مشتریان بانکی را بر عهده گیرد ولی با گذشت زمان زیادی هنوز به نتیجه نرسیده ‌است.اگر بخواهم تاریخچه‌ای از نهاب برای شما بگویم، هنوز عده زیادی فکر

شماره 36 خدمت و تجارت پرونده - خدمت و تجارت صفحه 79

شاید در پس فیلتر شدن تجمیع‌کننده‌‌های پرداخت بشود روزنه امیدی هم یافت

دوش یخ برای استارت‌آپ‌های داغ

بیایید اعتراف کنیم. بسیاری از ما آنها را نمی‌شناختیم. نه‌تنها هرگز بنیانگذاران‌شان را ندیده بودیم، اسم‌شان را نشنیده بودیم و حتی نمی‌دانستیم دقیقاً چه می‌کنند بلکه خود عبارت صقیل «تجمیع‌کننده پرداخت» هم برایمان غریبه بود. انگار بیماری عجیب و ناشناخته‌ای باشد که تازه نامگذاری شده یا گونه خاصی از دوزیست‌ها باشد که تازه دانشمندان در اعماق جنگل‌های مالی کشور به آن برخورده‌اند. این روزها که آنها شکار و تعطیل شده‌اند و شاید در حال انقراض هستند می‌توان دلایل بسیاری را برای این روزگار تلخ‌شان برشمرد اما در این گزارش به اتفاق خواهیم دید می‌توان دلایلی همچون دوری از قانونگذار، رشد سریع و حرکت در بازار سایه را دلیل این دردها بر شمرد و امیدوار بود آنچه در پس این الک‌شدن باقی می‌ماند خالص‌ترین بازیگران این بازار باشد. قبل از فیلتر یا مسدود شدن تجمیع‌کنندگان خدمات پرداخت، کسی چندان توجهی به آنان نداشت. این تصور حاکم بود که این نوع کسب و کارها فقط برای سرگرم کردن جوانانی است که سعی می‌کنند در فضاهای جدید مشغولیتی برای خود ایجاد کنند و فضایی به ‌وجود آورند که به افرادی مانند خودشان خدماتی نه‌چندان جدی ارائه دهند. نتیجه اینکه بیشتر بازیگران جدی این بازار کسب و کارهای جدید را به رسمیت نشناختند و

مهرک محمودیدبیر تحریریه
شماره 36 خدمت و تجارت پرونده - خدمت و تجارت صفحه 82

میکروارگانیسم‌های صنعت پرداخت

در این متن سعی شده است وضعیت تجمیع‌کنندگان پرداخت (Payment Processors ) در شبکه بانکی مورد بررسی قرار گیرد.  ابتدا وضعیت کنونی شبکه پرداخت و بانکی کشور با تمرکز بر شبکه شتاب، شاپرک و زیرساخت‌های ملی تسویه مانند ساتنا و پایا بیان شده است. سعی شده تصویری از وضعیت کنونی این سیستم ارائه و نقش نبود یا کمرنگ بودن تجمیع‌کنندگان در شبکه پرداخت و بانکی کشور نشان داده شود. در حال حاضر لایه صفری از نظر کسب و کار در کشور شکل گرفته است که در این لایه زیرساخت‌ها و سرویس‌های حاکمیتی مانند شاپرک و شتاب و تراکنش‌های دریافت وجه از خودپرداز، انتقال وجه و خرید کارتخوان وجود دارد. ابزارهای مدرن مانند کیف پول هنوز شکل نگرفته و متاسفانه ابزار ارزان و اقتصادی مانند پول خرد و اسکناس به صورت مناسب کار نمی‌کند. تراکنش‌های دریافت وجه نقد از خودپرداز سالانه بین ۱۵۰۰ تا ۲۰۰۰ میلیارد تومان هزینه دارد که با توجه به اینکه هیچ کارمزدی پرداخت نمی‌شود حداقل به اندازه ۲۵ صدم درصد باعث افزایش نرخ بهره می‌شود. وضعیت بسیار بدتری در تراکنش‌های خرید وجود دارد و حداقل ۱۵۰۰ میلیارد تومان به صورت مستقیم از طرف بانک‌ها هزینه شبکه پرداخت می‌شود . اگر هزینه اجاره چهار میلیون کارتخوان با متوسط

شماره 36 خدمت و تجارت پرونده - خدمت و تجارت صفحه 83

با گذشت بیش از سه ماه از فیلتر شدن واسط‌های پرداخت:

ادامه برخوردهای «قهرآمیز»

بیش از سه ماه است که ماجرای فیلترینگ درگاه‌های واسط پرداخت زبان به زبان می‌چرخد. کارشناسان بسیاری در این‌باره اظهار نظر کرده‌اند و هر یک بخشی از دستگاه‌های نظارتی را مسئول مسدود یا فیلتر شدن این درگاه‌ها می‌دانند. برخی بر این باورند که PSPها و در نهایت بانک مرکزی عامل اصلی این فیلترینگ محسوب می‌شوند چرا که این نوع کسب ‌و کارها به گونه‌ای در راستای شرکت‌های ارائه‌دهنده خدمات پرداخت فعالیت می‌کنند و بانک مرکزی از اینکه ناظر بر کار این شرکت‌ها نیست چندان دل خوشی ندارد. از سویی شرکت‌های PSP نیز نگرانند در آینده با توسعه فعالیت این شرکت‌ها و قدرتمند‌تر شدن آنها و همچنین با توجه به تنوع خدماتی که ارائه می‌دهند برخی از بازار این شرکت‌ها از دست‌شان خارج شود و جزو مشتریان تجمیع‌کنندگان خدمات پرداخت شوند اما کارشناسان پرداخت و بانکداری الکترونیکی با این نظر موافق نیستند. به عقیده آنان واسط‌های پرداخت یا تجمیع‌کنندگان خدمات پرداخت فعالیت کاملاً متفاوتی از PSPها دارند و به هیچ نوع رقیب این شرکت‌ها نیستند بلکه تسهیل‌کننده خدماتی ‌هستند که از طریق این شرکت‌ها ارائه می‌شود. محمد جلالیان قائم‌مقام فنی شرکت اتیک درگاه‌های واسط پرداخت را مکملی برای کار PSPها می‌داند. او در گفت‌وگو با پیوست در این‌باره می‌گوید:«مجوز PSPها محدود

شماره 36 خدمت و تجارت پرونده - خدمت و تجارت صفحه 84

مرگ تدریجی یک زیست‌بوم

۲۶ اسفندماه بود که ۱۰ تجمیع‌کننده یا همان واسط پرداخت توسط کمیته تعیین مصادیق محتوای مجرمانه فیلتر شدند. فیلترینگ چند سایت چندان مهم نیست. هر روز این اتفاق می‌افتد و سایت‌هایی با دستور کمیته تعیین مصادیق از فضای مجازی خداحافظی می‌کنند ولی این‌ بار موضوع کمی متفاوت بود؛ ۱۰ سایتی که فیلتر شدند به سایر کسب و کارهای کوچک اینترنتی درگاه پرداخت اینترنتی اعطا می‌کردند و این آغاز ماجرا بود.فیلترینگ این سایت‌ها سبب شد کسب و کارهای بسیاری معلق میان زمین و هوا بمانند. مشتریان آنها قادر نبودند از درگاه‌های پرداخت استفاده کنند و نیاز خود را برطرف سازند. این معضل سبب شد کسب و کارهای بسیاری تعطیل شوند.محمد سفیدگر صاحب کسب و کاری کوچک است که از خدمات درگاه‌های واسط پرداخت استفاده می‌کرد. او در این‌باره می‌گوید:«رقابت در کار ما بسیار بالاست و به‌ همین دلیل سعی می‌کنیم اجناس خود را با سود کم در اختیار مردم قرار دهیم. پایان سال قدرت خرید کاربران بسیار بیشتر از سایر مواقع است و مردم سعی می‌کنند در این موقع از سال وسایل بسیاری را نو کنند. فیلتر شدن درگاه واسط سبب شد سرور درگاه پرداخت آنلاین سایت جی‌اس‌ام از دسترس خارج شود. مشتریان ما بیش از یک هفته امکان خرید اینترنتی

شماره 36 خدمت و تجارت پرونده - خدمت و تجارت صفحه 86

رئيس مرکز توسعه تجارت الکترونیکی:

تکلیف تجمیع‌کنندگان تا یک ماه دیگر مشخص می‌شود

اولین بار دی‌ماه سال گذشته بود که رئیس مرکز توسعه تجارت الکترونیکی خبر از تدوین ضوابط برای تجمیع‌کنندگان خدمات پرداخت داد. تا آن زمان برای این شرکت‌ها هیچ ضابطه و مصوبه‌ای صادر نشده بود و هر یک از شرکت‌ها به فراخور توانایی خود مدلی برای کسب و کارشان تعریف کرده بودند؛ از همین رو هر از چند گاهی نیز برخی از نهادهای نظارتی با مشاهده تخلفی از سوی آنها اعلام می‌کردند این شرکت‌ها باید فیلتر شوند یا در زیرمجموعه شرکت‌های ارائه‌دهنده خدمات پرداخت یا PSPها قرار گیرند. اما مدل فعالیت این شرکت‌ها آنها را به ‌صورت کامل از ارائه‌دهندگان خدمات پرداخت مجزا می‌کرد. مرکز توسعه تجارت‌ الکترونیکی در آن دوره زمانی برای اینکه جلو فیلتر شدن این شرکت‌ها را بگیرد اعلام کرد برای این شرکت‌ها ضوابطی تدوین خواهد کرد. اما به دلیل طولانی شدن روند تدوین ضوابط و همچنین تخلفاتی که از سوی برخی از این شرکت‌ها صورت گرفت، منجر به فیلتر شدن تعدادی از آنها در روزهای پایانی سال گذشته شد. با این حال به نظر می‌رسد تدوین ضوابط به مراحل پایانی خود رسیده است و به زودی خروجی کار منتشر می‌شود. در این خصوص با محمد گرکانی‌نژاد رئیس مرکز توسعه تجارت الکترونیکی به گفت‌وگو نشسته‌ایم که در زیر

شماره 36 خدمت و تجارت پرونده - خدمت و تجارت صفحه 88

مدیرعامل زرین‌پال:

معلوم نیست بهشتی هستیم یا جهنمی

تجمیع‌کنندگان پرداخت سه‌ماهه اول امسال روزهای پرفراز و نشیبی را سپری کردند. روزها با بیم فیلتر شدن از خواب برمی‌خاستند و اگر شب هنوز فیلتر نشده بودند خدا را شاکر بودند. شمشیر داموکلس بالای سرشان بود. با این وجود تعدادی از شرکت‌ها فیلتر شدند و تعدادی در شرایط فعلی از فیلتر جسته‌اند. یکی از تجمیع‌کنندگانی که فیلتر شد و پس از مدت کوتاهی رفع فیلتر، زرین‌پال بود. این شرکت که فعالیت خود را تقریباً شش سال است آغاز کرده جزو نسل اول ارائه‌دهندگان این خدمات به ‌شمار می‌آید. طبق گفته مدیرانش تقریباً ۱۲ نفر در این شرکت مشغول سرویس دادن به حدود ۲۵ هزار شرکت طرف قراردادشان هستند. در خصوص وضعیت فعلی تجمیع‌کنندگان خدمات پرداخت با مصطفی امیری مدیرعامل شرکت زرین‌پال به گفت‌وگو نشسته‌ایم که در زیر می‌خوانید: هم‌اکنون شما را با نام تجمیع‌کنندگان پرداخت می‌شناسند، این نامگذاری را برای خود مناسب می‌دانید؟در دنیا برای مدل‌های کسب‌وکاری مثل ما اسامی مختلفی در نظر می‌گیرند. پردازنده شخص ثالث (third party payment processor)، تجمیع‌کننده پرداخت، (payment agrigator) و مانند آن. اصولاً به کسی payment agrigator گفته می‌شود که بتواند چند روش پرداخت را با یکدیگر جمع کند. صادقانه در ایران فقط یک روش پرداخت داریم و آن هم پرداخت کارتی از طریق

شماره 36 خدمت و تجارت پرونده - خدمت و تجارت صفحه 90

مدیرعامل پارس‌پال:

مجوزهای لازم را می‌گیریم

پارس‌پال در کنار ۹ شرکت تجمیع‌کننده پرداخت دیگر در روزهای پایانی سال گذشته درست زمانی که منتظر خریدهای پایان سال بودند تا با خیال آسوده حساب‌های خود را ببندند، فیلتر شدند. در خصوص دلایل فیلتر شدن این تجمیع‌کننده پرداخت و اقداماتی که تاکنون از سوی آنها برای رفع فیلتر شدن‌شان صورت گرفته است با رضا میزبانی مدیرعامل این شرکت به گفت‌وگو نشسته‌ایم که در زیر می‌خوانید: پارس‌پال یکی از شرکت‌هایی بود که فیلتر شد، دلیل فیلتر شدن شما چه‌ بود؟به ما اعلام شد تخلف برخی پذیرندگان در استفاده از خدمات پرداخت باعث فیلتر شدن پارس‌پال شده است. آیا پیش از این نیز سابقه فیلتر شدن داشته‌اید؟خیر. ما با ارگان‌های مختلغی تعامل و همکاری داشتیم. با مراجع قضایی نیز همکاری داشته‌ایم، هیچ‌ گاه کمیته تعیین مصادیق محتوای مجرمانه دستور به فیلتر شدن ما نداده بود. این اولین بار بود که چنین اتفاقی می‌افتاد. حتی از کمیته اخطاری هم دریافت نکرده بودید؟خیر. کمیته تاکنون هیچ اخطاری به پارس‌پال نداده بود. کدام سازمان دستور فیلترینگ را صادر کرده بود؟ کارگروه مصادیق محتوای مجرمانه پارس‌پال را فیلتر کرد. قاعدتاً باید برای رفع فیلتر خود اقداماتی انجام داده باشید؛ تاکنون چه کارهایی در این زمینه انجام داده‌اید؟مکاتبه‌ها و اقدام‌های لازم انجام شده اما هنوز نتیجه‌ای

شماره 35 خدمت و تجارت پرونده - خدمت و تجارت صفحه 79

جدال دستگاه‌ها بر سر شفافیت مالی بانک‌ها

بانک‌ها لبه تیغ شفافیت ایستاده‌اند

بحث بر سر میزان شفافیت مالی بانک‌های کشور مدتی است در میان دستگاه‌های مختلف مطرح شده است. مرکز پژوهش‌های مجلس گزارشی منتشر کرده که بر اساس آن بیش از ۵۰ درصد بانک‌های کشور شفافیت مالی لازم را ندارند و به همین دلیل نتیجه گرفته که سطح شفافیت مالی در میان بانک‌های کشور بسیار پایین است. اما مسئولان بانک مرکزی این گزارش را تایید نمی‌کنند و می‌گویند معیار و ملاکی که برای ارزیابی بانک‌ها در این گزارش به کار گرفته شده مشخص نیست و به همین دلیل نیز قابل استناد نیست.شفافیت مالی، هزینه‌های معاملاتی را کاهش می‌دهد و موجب بهبود روابط اقتصادی می‌شود. یکی از حوزه‌های مهم در شفافیت، شفافیت در حوزه بانکی است. امروزه بانک‌ها یکی از اصلی‌ترین ارکان اقتصادی هر کشوری محسوب می‌شوند. حفظ سلامت و ثبات بانک‌ها و نقش مهم آنها در هدایت اقتصاد کشور نیازمند شفافیت مناسب در بانک‌هاست. به همین دلیل نیز مقام‌های قانونگذار و ناظر در بسیاری کشورها، از مدت‌ها پیش با تصویب مقررات مختلف در صدد تحقق هر چه بیشتر این امر بودند. یکی از بخشنامه‌هایی که در این زمینه در ایران تصویب شده، بخشنامه سال ۱۳۹۳ شورای پول و اعتبار بانک مرکزی است که در آن از بانک‌های خصوصی و چهار موسسه مالی

شماره 35 خدمت و تجارت پرونده - خدمت و تجارت صفحه 83

مدیر فناوری اطلاعات و ارتباطات بانک مرکزی:

بانک‌های ما لال هستند

با وجود گذشت بیش از هشت سال از تصویب قانون شفافیت مالی بانک‌های کشور، هنوز هم معیار دقیقی برای ارزیابی سطح شفافیت بانک‌ها وجود ندارد. ناصر حکیمی مدیر اداره نظام‌های پرداخت بانک مرکزی معتقد است اگر ایران بتواند ارزیابی دقیقی از سطح شفافیت نظام مالی خود به مجامع بین‌المللی ارائه دهد، مشخص می‌شود سلامت نظام مالی کشور با کشورهایی مانند ترکیه قابل رقابت است. او مشکل اصلی را نبود معیار دقیق برای این ارزیابی می‌داند و دلیل این کمبود را ایزوله بودن نظام مالی کشور به دلیل تحریم‌ها عنوان کرده است. پیوست در گفت‌وگویی تفصیلی با حکیمی موضوع شفافیت مالی در نظام بانکی کشور را بررسی کرده و مسائل پیش روی نظام بانکی را از زبان یکی از مدیران بانک مرکزی به چالش کشیده است: با وجود سامانه‌های متعدد در سیستم بانکی کشور، هنوز نمی‌توان گفت نظام پولی و مالی یا نظام بانکی کشور از شفافیت مالی برخوردار است. به نظر شما علت این مساله چیست؟شفافیت یک امر نسبی است. باید معیار سنجش شفافیت مشخص باشد. اگر با معیارهای بین‌المللی سنجیده شود در سیستم بانکی ما نواقصی وجود دارد. اما اگر با معیارهای شفافیت پاکستان و نیجریه سنجیده شود، سیستم بانکی ما شفافیت بیشتری دارد. در حال حاضر برای ایجاد

شماره 34 خدمت و تجارت پرونده - خدمت و تجارت صفحه 79

چرا برخی می‌گویند سوئیفت همچنان بسته است

چشمان کاملاً بسته

در تمامی دوره‌های ریاست‌جمهوری رسانه‌های عمومی معمولاً به دو دسته تقسیم می‌شوند: منتقدان و طرفداران. هر کدام از این رسانه‌ها نیز به فراخور موضوع مورد بحث سعی در اثبات نظر خود دارند. برخی موافق نظر دولت و برخی دیگر مخالف نظر دولت. هرچند تا پیش از این تضاد آرای طرفداران و منتقدان بیشتر در مسائل سیاسی نمایان بود اما این بار موضوعی اقتصادی تبدیل به موضوعی سیاسی شد و تمام مخالفت‌‌ها در آن موضوع بازنمایی. این بار سوئیفت مرغ عزا و عروسی شد. موضوعی تخصصی که درک اثبات اتصال یا عدم اتصال آن برای مردم چندان ساده نیست. البته موضوع اصلی سوئیفت نبود اما «هرچه فریاد بود بر سر سوئیفت کشیده شد». موضوع اصلی برجام بود.برای برخی از رسانه‌ها موفقیت دولت در مذاکرات هسته‌ای و اجرایی شدن برنامه برجام خوشایند نبود و سعی کردند به‌ گونه‌ای آن را بی‌اثر نشان دهند؛ چه چیزی در این میان در دسترس‌تر از سوئیفت؟ همین امر موجب شد موضوعی تخصصی تبدیل به موضوعی شود که تمامی مردم از آن سخن می‌گویند و در مورد آن موضع‌گیری می‌کنند. خبری که هرچند ابتدا خوشایند بود و تمام فعالان اقتصادی و تجاری از انتشار آن اظهار خوشحالی کردند اما پس از انتشار اخبار ضد و نقیض در

مهرک محمودیدبیر تحریریه
شماره 34 خدمت و تجارت پرونده - خدمت و تجارت صفحه 82

منتقدان به انتقاد ادامه می‌دهند

باز بودن سوئیفت تمام ماجرا نیست

ورق برگشت. البته این جمله بدان مفهوم نیست که منتقدان دولت پذیرفته‌اند وضعیت مبادلات و نقل و انتقالات پولی کشور بهتر از گذشته است بلکه بدان معناست که پذیرفته‌اند سوئیفت باز است و اگر امکان تجارت وجود ندارد نیازمند تلاش بیشتر برای برقراری روابط تجاری است و اشکال از سوئیفت نیست. پس از اینکه بانک مرکزی درهای اتاق‌های سوئیفت خود را در طبقه چهارم و پنجم بانک مرکزی روی دوربین خبرنگاران باز کرد و چشم دوربین خبرنگاران شاهد انجام عملیات سوئیفت بود، تجاری که تا آن لحظه یک‌صدا بر بسته بودن سوئیفت تاکید می‌کردند، گفتند سوئیفت باز است اما نمی‌توان عملیاتی انجام داد. تا زمانی‌ که بانک مرکزی و مسئولان ارشد کشور اعلام می‌کردند سوئیفت باز است کسی به گفته آنان توجه نمی‌کرد اما این بار به نظر می‌رسد پذیرفته‌اند سوئیفت باز است و اگر روابط تجاری برقرار نیست باید به روش دیگری اقدام کرد. هر چند پس از برگزاری این جلسه نیز برخی اعلام کردند سوئیفت باز است ولی نمی‌توان کاری کرد اما همین گفته هم نشان‌دهنده عمل به وعده مسئولان بانکی کشور است. اولین بار رئیس کل بانک مرکزی در همایش تخصصی فاینانس یورو خبر از اتصال ایران به سوئیفت داد. سوئیفت پس از اجرایی شدن برجام ۲۶

شماره 34 خدمت و تجارت پرونده - خدمت و تجارت صفحه 85

رئیس گروه توسعه و امنیت اداره نظام‌های پرداخت:

ارتباط با سوئیفت یک‌ماهه برقرار شد

جذاب‌ترین موضوع از دید رسانه‌ها پس از اجرایی شدن برجام موضوع سوئیفت و برقراری ارتباط مجدد با این کانال ارتباطی بانکی بود. با وجود موضع‌گیری‌های سیاسی در مورد اتصال به سوئیفت بخش فنی کار هیچ‌ گاه از دردسرهای برقراری اتصال مجدد به سوئیفت و چگونگی آماده‌کردن زیرساخت مورد نیاز برای اتصال صحبت نکرد، هرچند همه انتظار داشتند فردای اجرایی شدن برجام اتصال با سوئیفت برقرار شود و پیام‌ بانکی از طریق آن مخابره شود اما بی‌شک برقراری مجدد ارتباطات فنی زمان می‌برد. با این وجود این ارتباطات نیز در دوره کوتاهی برقرار شد. در این خصوص با محمود زیبایی رئیس گروه توسعه و امنیت اداره نظام‌های پرداخت بانک مرکزی به‌ گفت‌وگو نشسته‌ایم که در ادامه می‌خوانید: پس از برجام همه انتظار داشتند اتصال به سوئیفت به سرعت برقرار شود، از سویی مسئولان مذاکره‌کننده نیز در اولین موضع‌گیری‌های خود خبر از پذیرفتن عضویت ایران در سوئیفت دادند؛ واقعاً فرآیند کاری به همین سرعت پیش رفت؟همان‌طور که می‌دانید اتصالات ما چهار سال با سوئیفت قطع بود. در این دوره زمانی اتفاق‌های خیلی مهم و شاید بتوان گفت ناگواری برای سیستم بانکی ایران افتاد. در این دوره زمانی ما از محیط سوئیفت دور شدیم، سوئیفت یکی از نهادهایی است که بر اساس آخرین

شماره 33 خدمت و تجارت پرونده - خدمت و تجارت صفحه 76

بررسی وضعیت دولت‌ الکترونیکی و توسعه فناوری اطلاعات در بودجه سال ۹۵

وقتی ارقام تکلیف یک سال IT را مشخص می‌کنند

مقایسه لایحه بودجه سال آینده با بودجه امسال نشان‌دهنده پررنگ‌تر شدن نقش فناوری اطلاعات و ارتباطات در دولت است. بودجه اختصاص‌یافته به این بخش بیشتر شده است و بسیاری از پروژه‌های ملی که در این بخش تعریف شده‌اند، به نظر می‌رسد بودجه مرتبط با خود را دریافت کرده‌اند و می‌توانند امسال به نتیجه مشخصی برسند. اما این فقط ظاهر ماجراست. اگر ارقام بودجه‌ای را با هم مقایسه کنیم بی‌شک به این نتیجه خواهیم رسید که میزان بودجه اختصاص‌یافته به توسعه دولت‌ الکترونیکی در سال آینده رشد خواهد کرد اما همچنان نقاط ابهامی در این میان وجود دارد. یکی از بخش‌هایی که می‌تواند کمک قابل توجهی به توسعه دولت‌ الکترونیکی کند، اجرایی شدن شبکه ملی اطلاعات و اتصال دستگاه‌های اجرایی کشور به این شبکه است. مرور بودجه نشان می‌دهد هر چند اعتبارات خوبی برای اجرای شبکه ملی اطلاعات پیش‌بینی شده اما این اعتبارات فقط مختص وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات است و برای دستگاه‌های اجرایی بودجه‌ای در این بخش در نظر گرفته نشده ‌است. شبکه ملی اطلاعات زمانی توسعه کافی خواهد یافت که تمامی دستگاه‌های اجرایی به آن متصل شوند، از همین رو به نظر می‌رسد تخصیص بودجه مناسب به این بخش می‌تواند به پیشرفت سریع‌تر آن کمک کند.همچنین در بودجه

مهرک محمودیدبیر تحریریه
شماره 33 خدمت و تجارت پرونده - خدمت و تجارت صفحه 82

برنامه تحقیق و توسعه فناوری اطلاعات و شبکه ایالات متحده

از چرتکه تا برنامه

بررسی بودجه امسال به دلیل مصادف شدنش با ارائه لایحه برنامه ششم توسعه و همچنین زمان برگزاری انتخابات مجلس حاشیه‌های بیشتری داشت اما فارغ از این حاشیه نگاهی اجمالی به بودجه نشان می‌دهد با وجود تلاش‌هایی که برای برنامه‌ای شدن بودجه صورت گرفته است اما هنوز این بودجه با وضعیت آرمانی فاصله دارد. شاید این فاصله در بخش فناوری اطلاعات و ارتباطات بیش از سایر بخش‌ها خود را نشان دهد. از همین رو در گزارش پیش رو سعی شده ‌است با نگاهی کلی به بودجه فناوری اطلاعات ایالات متحده آمریکا و برنامه تحقیق و توسعه فناوری اطلاعات در این کشور نمونه‌ای بزرگ را به تصویر بکشیم تا شاید بتوانیم با استفاده از نمونه‌های خوب برنامه‌های آتی خود را طبق آن پیش ببریم. زندگی در یک خانواده اولین تعاملی بود که انسان از طریق آن اجتماعی بودن را تجربه می‌کرد. احساس خطر و نیاز به امنیت گروه‌های بزرگ‌تری از خانواده را پدید آورد و با بزرگ‌تر شدن تعاملات، افزایش خطرات و نیاز به امنیت بیشتر، شهرها، کشورها و قاره‌ها شکل گرفتند. تعاملی که در ابتدای تاریخ در یک خانواده تعریف می‌شد امروز در جامعه‌ای به وسعت دنیا به صورت در حال تکامل بوده و فرهنگی جهانی در حال بازتعریف یک مدل

شماره 32 خدمت و تجارت پرونده - خدمت و تجارت صفحه 71

آیا سرانجام ایرانیان کارت اعتباری خواهند داشت

دو طرح با یک هدف

تلاش‌های بانک مرکزی برای ثمر رساندن طرح کارت اعتباری در ایران دوباره آغاز شده است. طرحی که قدمت آن حداقل به یک دهه پیش بازمی‌گردد اما مسئولان بانک مرکزی هرچه کرده‌اند تا آن را به نتیجه برسانند، کمتر توفیق یافته‌اند. رابطه معکوس کوشش‌های بانک مرکزی و نتیجه، شاید بیش از هر چیز به فرهنگ حاکم بر جامعه بازمی‌گردد؛ موضوعی که مردم، بانک‌ها و فروشندگان را شامل می‌شود. در به نتیجه نرسیدن طرح‌های کارت اعتباری خرید در ایران هر بار دلایل مختلفی به میان آمده است؛ از موضوعات شرعی گرفته تا سود بانک‌ها و آشنایی مردم، اما به نظر می‌رسد در توافقی نانوشته، همه گروه‌ها هم‌نظر شده‌اند که بهتر است تمام خریدها نقد انجام شود و در مقابل، اندوخته‌های مردم نزد بانک‌ها بماند یا صرف بنگاه‌داری آنان شود یا به طرح‌های بزرگ و سود بالا تخصیص یابد. اما این بار بانک مرکزی تلاش دارد با استفاده از رکود اقتصادی موجود یک بار برای همیشه تابوکارت اعتباری در ایران را بشکند و آن را دورن جیب مردم جا دهد. طرح خرید کالای ایرانی که پس از کش و قوس‌های فراوان این روزها به مرحله اجرا رسیده، بهانه‌ای است برای شکستن تابو کارت اعتباری و در کنار آن بانک مرکزی می‌کوشد با همکاری

میثم قاسمیدبیر ویژه‌نامه‌ها
شماره 32 خدمت و تجارت پرونده - خدمت و تجارت صفحه 74

مشکل کارت اعتباری چیست؟

میان ماه من تا ماه گردون

مشکل کارت اعتباری ما تامین منابع، مشکلات صرفه اقتصادی برای صادرکننده و نرخ بهره و شاخص‌های کلان اقتصادی نیست. تا الان هم کارتی که به عنوان کارت اعتباری در کشور صادر شده کارت اعتباری نبوده و به نوعی کارت وام بوده است. با یک تغییر ساده در زمان تسویه این ابزار می‌تواند در شرایط کنونی مورد بهره‌برداری قرار گیرد و به بهبود شاخص‌های کلان اقتصادی و کسب و کار کشور کمک کند. متاسفانه تاخیر در تسویه که مساله‌ای بدون هزینه است، در دستورالعمل‌های بانک مرکزی نه در گذشته و در مدل‌های فعلی با نام کارت اعتباری خرید کالای ایرانی یا کارت کارا در نظر گرفته نشده است و علاوه بر امکان سوءاستفاده از کارت، اثرات جانبی زیادی روی شاخص‌های اقتصادی کشور می‌گذارد. وام بود اعتبار نبود واقعیت این است که تا الان کارت اعتباری نداشته‌ایم و این کارت کارت وام بوده است. به عبارتی از لحظه انجام تراکنش پول به صورت لحظه‌ای از صادرکننده کسر و به حساب پذیرنده واریز شده است. عدم وجود جذابیت هم برای مشتری و هم برای بانک‌ها و عدم رشد آن طی ۱۰ سال اخیر نیز این مساله را نشان می‌دهد. در هر دوره‌ای یا برای بانک این ابزار اقتصادی نبوده یا برای مشتری تسهیلات

شماره 32 خدمت و تجارت پرونده - خدمت و تجارت صفحه 77

بحران کارت‌های اعتباری چه زمانی آغاز شد

دومینو اقتصادی

بدهی، مهمان دعوت‌نشده‌ای بود که از دهه قبل سر میز غذای خانوارهای آمریکایی جا خوش کرده و انگار حالا حالاها قصد رفتن ندارد. متوسط بدهی خانواده‌های آمریکایی در زمینه کارت‌های اعتباری حدود ۳۵۵/۱۵ دلار و میزان کل آن ۵۷۰/۱۲۹ دلار است. گفتن اینکه باید بدهی‌ها را پرداخت کرد و خود را از شر بدهی ـ و گیر و دارهای مالی و احساسی آن ـ رهاند، خیلی راحت‌تر از چیزی است که در عمل پیش می‌آید. طبعاً افزایش بی‌امان بدهی‌های خانوارها صرفاً معلول خرج‌های بی‌رویه و بی‌حساب‌ و کتاب و بی‌مسئولیتی نیست. عوامل بسیاری در این بازی مداخله کرده‌اند و وضعیت بدهی را به وجود آورده‌اند. در این میان نسبت به کارت‌های اعتباری نگرش‌های ضد و نقیضی وجود دارد، یکی اینکه نمی‌توان این کارت‌ها را از اقتصاد مدرن حذف کرد؛ این کارت‌ها کمک‌خرجی خانواده‌ها به شمار می‌آیند. از سوی دیگر نگرشی وجود دارد که بر فقیرتر شدن خانوارهایی تاکید دارد که از این کارت‌ها استفاده می‌کنند: بدهی روی بدهی و مواجهه ترسناک با تلی از بدهی‌ها. از پس دهه ازدست‌رفته آنچه اوایل سال ۲۰۰۸ در آمریکا اتفاق افتاد، بحرانی اقتصادی بود که تحلیلگران مهم‌ترین دلیل آن را دست ‌به ‌دست هم دادن ناکارآمدی‌های دولت جرج بوش (پسر) می‌دانند که از طریق

شماره 31 خدمت و تجارت پرونده - خدمت و تجارت صفحه 79

نگاهی به مزایا و معایب استاندارد EMV

کالایی گران به نام امنیت

سال ۸۳ بانک مرکزی با اعلام نیاز به استفاده از کارت هوشمند با تبعیت از استاندارد EMV و مطابقت با برنامه کاربردی VSDC از بانک‌ها خواست برنامه مهاجرت خود به کارت هوشمند را اعلام کنند. اما هیچ کس این دستورالعمل بانک مرکزی را جدی نگرفت و برنامه‌ای برای پیاده‌سازی استاندارد جدید طراحی نشد و همچنان بانک‌ها به صدور کارت‌های مغناطیسی خود ادامه دادند. پروژه EMV به دلایل متعددی همچون گران بودن، نبود زیرساخت‌های مناسب، مشکلات و آسیب‌های استفاده از EMV در کشور محقق نشد؛ پروژه‌ای که به دلیل فضای پساتحریم و اتصال به شبکه جهانی پرداخت از دید بانک مرکزی و بسیاری از صاحب‌نظران ضروری است و باید مقدمات لازم برای اجرایی کردن و پیاده‌سازی آن در کشور هر چه سریع‌تر فراهم شود. هر چند به باور برخی نیز اجرای آن تنها بر چرخه کارت‌های بین‌المللی ضروری است و نیازی به پیاده‌سازی آن روی چرخه کارت‌های داخلی نمی‌دانند. عده‌ای دیگر هم به دلیل فراهم نبودن شرایط و زمان‌بر بودن آن، به طور کلی ضرورت چندانی برای تحقق آن نمی‌بینند. پیشینه شکل‌گیری استاندارد EMV با ظهور کارت‌های هوشمند در دنیا، انتظار می‌رفت کاربرد آنها در سیستم‌های بانکی بیش از سایر حوزه‌ها باشد اما به دلیل مزایای پیشینیان آنها یعنی کارت‌های مغناطیسی،

شماره 31 خدمت و تجارت پرونده - خدمت و تجارت صفحه 83

چشم‌انداز اکوسیستم کارت و پرداخت در ایران

مهاجرت، ضرورتی انکارناپذیر

چندی پیش خبری در رسانه‌ها منتشر شد حاکی از اینکه سارقان حرفه‌ای با دستکاری دستگاه پایانه فروش و با شگرد کپی عابربانک‌های مردم، در مدت‌زمانی محدود توانسته بودند مبالغ کلانی از سپرده‌های مالباختگان سرقت کنند. البته هر از چند گاهی اخباری در این خصوص در رسانه‌ها منتشر می‌شود ولی این مورد اخیر، نشان می‌دهد که باید یک واکاوی مجدد با لحاظ کردن چشم‌انداز آینده این صنعت و اکوسیستم صورت گیرد. از این رو با توجه به تجربه‌ای که در این حوزه، بازیگران این صنعت تاکنون داشته‌اند، بر آن شدم سلسله مباحثی را در این خصوص به شکل تحلیلی و موشکافانه از ابعاد مختلف کلان و جزیی مطرح کنم. معتقدم این سلسله نوشتارهایی که در حال حاضر و آینده مطرح خواهد شد، می‌تواند در چشم‌انداز کلی این صنعت، اثربخش و برای بازیگران این صحنه سودآور و برای عامه مردم جامعه مفید واقع شود. سرپرست اداره پیشگیری از جرائم سایبری پلیس فتا گفت:«در آخرین شگرد مجرمان سایبری مشاهده شده که این افراد با جمع‌آوری مدارک موجود در پاکت‌ها که در سطل زباله دستگاه‌های خودپرداز یا بانک‌ها بوده از حساب مشتریان سرقت می‌کنند.» (فرارو – ۲۵۲۴۶۸ – ۲۰/۸/۹۴) از روی پیامکی که به گوشی تلفن همراهم آمد متوجه برداشت از حسابم شدم در

شماره 29 خدمت و تجارت پرونده - خدمت و تجارت صفحه 71

ممنوعیت راه چاره نیست

اولین نکته‌ای که قبل از ورود به موضوع باید به آن اشاره کنم این است که تنها باری که از کدهای USSD استفاده کردم، برای خرید مجوز طرح ترافیک بود. پیش از آن هیچ ‌گاه از این کدها استفاده نمی‌کردم، چرا که اعتقاد داشتم استفاده از بستر اینترنت هم ساده‌تر و هم ایمن‌تر است. همیشه این سوال برایم مطرح بود که چرا بانک مرکزی مسیر امن‌تری را در اختیار مردم قرار نمی‌دهد. به این نکته از این رو اشاره کردم که بگویم طرفدار USSD نیستم. با این وجود هیچ‌گاه تصور نمی‌کنم که ممنوعیت راه مناسبی برای هدایت مردم به استفاده از تکنولوژی صحیح‌تر باشد. نمی‌توانیم مسیری را که مردم برای برآورده کردن نیازهایشان از آن استفاده می‌کنند -بدون اینکه مسیر جایگزینی به آنها پیشنهاد دهیم- مسدود کنیم. این عمل درست مانند این است که بگوییم چون میزان مرگ و میر در جاده‌های ما زیاد است بهتر است هیچ‌ کس از اتومبیل شخصی خود استفاده نکند و وارد جاده‌ها نشود. باید دنبال راه‌حل بود؛ ممنوعیت ساده‌ترین مسیر انتخابی است. بستر موبایل هم درست مانند همین است. شهروندانی که آشنایی چندانی به اینترنت نداشتند برای برآورده کردن نیازهایشان سراغ USSD می‌رفتند چرا که مطمئن بودند یک بانک پشتیبان آن است و بانک

مهرک محمودیدبیر تحریریه
شماره 30 خدمت و تجارت پرونده - خدمت و تجارت صفحه 79

اجرای موبایل‌بانک وارد فاز جدید شد

وقتی آمار وجود ۲۰ میلیون گوشی هوشمند در شبکه‌های مخابراتی منتشر شد، همه این سوال را مطرح کردند که چرا هنوز امکان استفاده از خدمات بانکی بر بستر موبایل فراهم نیست؟ برخی برای پاسخ دادن به این سوال عنوان کردند که به زودی کیف‌ پول الکترونیکی راه خواهد افتاد و موبایل کیف‌ پول الکترونیکی همراه شما خواهد شد. از سویی با گسترده شدن خدمات USSD بسیاری گمان کردند این همان موبایل‌بانک است و می‌توانند بر آن بستر سرویس‌های مختلف خود را ارائه دهند اما با بسته شدن این کانال به دلایل امنیتی از سوی بانک مرکزی و اعلام بانک مرکزی مبنی بر اینکه با فعال شدن کارت‌های هوشمند شبکه بانکی هر بانکی می‌تواند کیف‌ پول را بر آن بستر ارائه دهد، تفاوت کیف ‌پول الکترونیکی با موبایل‌بانک مشخص شد. موبایل‌بانک می‌تواند به عنوان کیف‌ پول نیز کارایی داشته باشد اما همه آن نیست. قرار است بانک مرکزی و اپراتورها برای ارائه این سرویس با یکدیگر همکاری مستقیمی داشته باشند؛ در اصل برای اولین بار بانک مرکزی و به نوعی شبکه بانکی کشور اپراتورهای موبایل را برای ارائه خدمات بانکی به رسمیت شناخت و قرار شده با همکاری هم از آن بستر بهره برند. طی گزارش‌هایی که در صفحه‌های بعد خواهد

شماره 30 خدمت و تجارت پرونده - خدمت و تجارت صفحه 80

مروري بر مدل‌هاي مختلف بانکداري موبايلي

بانک یا اپراتور، کدام یک مسئول است

گسترش کاربرد تلفن‌های همراه، ارائه‌دهندگان سرویس‌های مالی را بر آن داشته تا این ابزار پرکاربرد را جهت ارائه سرویس‌های مالی به خدمت گیرند. با توجه به افزایش روزافزون قدرت پردازش و قابلیت‌های گوشی‌های تلفن همراه از یک سو و سرعت شبکه‌های مخابراتی بدون‌سیم از سوی دیگر، کاربرد گوشی‌های تلفن همراه برای ارائه سرویس‌های مالی روزبه‌روز بیشتر می‌شود. با توجه به تنوع سرویس‌های مالی، قدم نخست در بررسی نقش اپراتورهای همراه در این سرویس‌ها، مشخص کردن حوزه، نوع سرویس و استراتژی‌های مربوطه در این زمینه است.در شروع حرکتی جدی در مسیر بانکداری موبایل در ایران هستیم و ضروری است در این مرحله درک عمیق‌تری از مزایا و چالش‌ها در این اکوسیستم داشته باشیم. لازم است برای افزایش سرعت و جلوگیری از اشتباهات و عقب‌گردهایی که قطعاً هزینه‌های اعتباری و مالی را به کل اکو‌سیستم تحمیل خواهد کرد، با مدیریت به‌موقع در تعیین قواعد و قوانین و شفاف‌سازی نقش‌ها و مسئولیت‌ها در کل اکوسیستم، چابکی و نوآوری در ارائه سرویس و امنیت لازم را فراهم سازیم. انتظارات کاربران در این اکوسیستم بایستی مورد نظر قرار گیرد و اگر بخواهیم با توجه به رشد سریع فناوری‌های نوین از این مسیر عقب نمانیم و همزمان تضمینی از کیفیت و امنیت سرویس نیز داشته باشیم،

شماره 7 خدمت و تجارت پرونده - خدمت و تجارت صفحه 83

دست دوستی اپراتورها و بانک‌ها

اجرای پروژه سپاس از دستور بانک مرکزی خارج شد. از دستور کار خارج شدن این طرح به معنای متوقف شدن اجرای طرح موبایل بانک یا پرداخت موبایلی نیست. بلکه بانک مرکزی با توجه به تغییرات زیادی که طی یک سال اخیر در زمینه روند فناوری در دنیا ایجاد شده ‌است، تصمیم گرفته مدل پیاده‌سازی پرداخت از طریق موبایل را تغییر دهد.ناصر حکیمی معاون فناوری اطلاعات بانک مرکزی دلیل کنار گذاشته شدن پروژه سپاس را هزینه بالای اجرایی شدن این طرح دانست و گفت اجرایی شدن آن نه برای بانک‌ها و نه برای شرکت‌ها جذابیت داشت. به اعتقاد او اجرای طرح‌هایی با موفقیت به نتیجه می‌رسد که اجرایی شدن آنها برای شرکت‌های طرف‌های مختلف یک طرح جذاب باشد.حکیمی معتقد است:«کیف پول الکترونیکی باید به عنوان ابزار بانکی صادر شود. کارت بانکی شما اگر هوشمند باشد طبیعی است قابلیت کیف ‌پول بانکی را نیز خواهد داشت. اگر قرار است از موبایل بهره گرفته شود باید توجه کرد که به آن به عنوان یک ابزار جدید نگاه کنیم.»طبق گفته حکیمی پروژه موبایل بانک این ‌بار با همکاری مستقیم اپراتورهای تلفن همراه پیش خواهد رفت.سید محمود احمدی که تا پیش از آمدن «کرمانشاه» به عنوان معاون فناوری‌های نوین بانک مرکزی، مسئول پیگیری پروژه‌های فناوری

مهرک محمودیدبیر تحریریه
شماره 29 خدمت و تجارت پرونده - خدمت و تجارت صفحه 72

بررسی چرایی توقف ارائه سرویس USSD از سوی بانک مرکزی

خداحافظ رفیق

مصوبه شاپرک در مورد توقف ussd سه بند بیشتر نداشت اما همان سه بند توانست بخشی از فعالیت‌هایی را که از طریق موبایل انجام می‌شد، متوقف کند. طبق آن مصوبه قرار شده بود از ۱۵ مهرماه شرکت‌های ارائه‌دهنده خدمات پرداخت (PSPها) عرضه برخی خدمات بر بستر USSD را محدود و برخی از خدمات را نیز به صورت کامل متوقف کنند. در اصل دیگر امکان انجام تراکنش خرید و همچنین مانده‌گیری از طریق USSD وجود نداشت و سقف ارائه خدمات خرید شارژ و مانده‌گیری نیز محدود به سقف ۲۰۰ هزار تومان شد.هر چند در این بخشنامه به کانال USSD اشاره شده بود اما پس از اجرایی شدن آن امکان مانده‌گیری از روی برنامه‌های کاربردی موبایل (اپ) نیز محدود شد؛ در اصل با این مصوبه کانال موبایل به صورت کامل بسته شد. این مصوبه در یک جلسه فوری صادر و تصویب شده‌ است. صحت این گفته زمانی مشخص می‌شود که به روز ابلاغ این مصوبه به بانک‌ها و زمان اجرایی شدن آن نگاهی بیندازیم. این مصوبه پنجشنبه ۹ مهرماه به بانک‌ها ابلاغ شده و شنبه ۱۱ مهرماه به شرکت‌های ارائه‌دهنده خدمات پرداخت. این شرکت‌ها قرار بود ظرف چهار روز کانال‌های مورد نظر بانک مرکزی و در اصل کانال کسب و کاری خود

شماره 29 خدمت و تجارت پرونده - خدمت و تجارت صفحه 74

بخش غایب صنعت پرداخت ایران

سالیان گذشته در غرب و شرق شاهد شکل‌گیری صنعت مالیه الکترونیکی به صورت سه لایه مجزا بوده‌ایم، در حالی که در ایران تنها دو لایه به صورت رسمی وجود دارند و فقط فعالیت‌های پراکنده و محدودی در لایه سوم انجام شده است. بر این اساس در صنعت پرداخت در لایه نخست بانک‌ها و شرکت‌های مرکزی (Associations)ها نظیر شتاب و شاپرک وجود دارند. در لایه دوم شرکت‌های ارائه‌دهنده خدمات پرداخت الکترونیکی (PSP) هستند؛ که البته در بسیاری از کشورها، به دلیل رویکرد حداکثری برون‌سپاری در این لایه، شاهد تبدیل شرکت‌ها به شرکت‌های ارائه‌دهنده خدمات پردازش تراکنش‌های الکترونیکی (Payment Processor) بوده‌ایم.واقعیت این است که صنایع و شرکت‌ها در هر زمان تحت دو فشار قرار دارند: فشار نوآوری و فشار تغییر خواسته‌های مشتریان. در پاسخ به این فشارها، شرکت‌ها ناچار به تمرکز روی دو مقوله نوآوری و بهبود عملکرد هستند. همچنین وضعیت به گونه‌ای است که این فشارها به تمامی شرکت‌های فعال در یک صنعت وارد می‌شود و تنها بر اساس سهم بازار و برند هر یک از شرکت‌ها، میزان فشار وارده و لزوم تغییر متفاوت خواهد بود. در دهه گذشته، بهبود عملکرد در لایه دوم صنعت پرداخت منجر به تمرکز بیش از پیش شرکت‌ها بر مزیت بنیادی خود یعنی پردازش تراکنش شده و

شماره 29 خدمت و تجارت پرونده - خدمت و تجارت صفحه 76

به بهانه محدودیت استفاده از USSD توسط بانک مرکزی

بانک مرکزی یا کمیته فیلترینگ

شرکت شاپرک به دستور بانک مرکزی، در دستورالعملی خطاب به کلیه شرکت‌های فعال در زمینه پرداخت الکترونیکی استفاده از کدهای USSD برای پرداخت قبوض، تراکنش خرید، شارژ تلفن همراه و مانده‌گیری حساب‌های بانکی را ممنوع کرد. اگر به سابقه عملکرد بانک مرکزی ایران نگاهی داشته باشیم، چنین عملی چندان تعجب‌برانگیز نیست. بانک مرکزی در سال‌های گذشته نیز بارها استفاده از فناوری‌های نو را در بانکداری ممنوع یا محدود کرده بود. رگولاتور در سه وضعیت با بررسی مختصر درباره عملکرد رگولاتورها در جهان، می‌توان آنها را به سه دسته تقسیم کرد. تنظیم‌کنندگان مقررات در حوزه‌های مختلف جدا از اینکه به دولت وابسته هستند یا نه، به سه شکل مختلف عمل می‌کنند.الف- رگولاتور توسعه‌دهنده: در این حالت، نهادی که مسئولیت تنظیم مقررات و نظارت بر بازار را بر عهده دارد، با استفاده از تیم‌های کارشناسی مستقل۱، آینده و روند فناوری و بازار را پیش‌بینی و برای آن قانونگذاری می‌کند و به نوعی اپراتورها را به سمت آن سوق می‌دهد. در این کشورها، عملاً رگولاتورها هستند که آینده یک صنعت را می‌سازند و به تبع آن کشور را به پیش می‌برند. چنین رگولاتورهایی را می‌توان در کشورهایی دید که یا سال‌های زیادی از توسعه‌یافتگی آنان نمی‌گذرد یا در عین حال که قواعد بازار

میثم قاسمیدبیر ویژه‌نامه‌ها
شماره 8 خدمت و تجارت پرونده - خدمت و تجارت صفحه 60

مروری بر آنچه بر شبنم و ایران‌کد گذشت

همیشه در بر یک پاشنه نمی‌چرخد

وزیر صنعت، معدن و تجارت که این روزها بیشتر نام وزیر صنعت را یدک می‌کشد، در ۱۷ مهرماه طی یک مصاحبه اختصاصی با یکی از خبرگزاری‌های کشور اعلام کرد ایران‌کد و شبنم جمع می‌شوند. او دلیل این تصمیم خود را طولانی شدن پروسه تجارت و ماندن کالاها در گمرک عنوان کرد.تصمیم ناگهانی وزیر در مورد دو طرحی که در دولت احمدی‌نژاد اجرایی شده بود، بدون اینکه هیچ نظر کارشناسی در کنار رد این دو طرح بیان شود، بیش از آنکه نشان‌دهنده ضعف این طرح‌ها باشد، نشان‌دهنده بدبینی دولت فعلی به طرح‌هایی است که در دولت گذشته اجرایی شده‌اند. انتشار خبر توقف اجرای ایران‌کد و شبنم هر چند مجریان این طرح‌ها را مبهوت کرد اما بخشی از فعالان بازار را خشنود ساخت. کسانی که از ابتدای طرح اجرای شبنم با آن مخالفت می‌کردند با انتشار خبر توقف آن اعلام کردند دیگر آن را اجرایی نخواهند کرد؛ هر چند مسوولان مبارزه با قاچاق اعلام کردند همچنان با کالاهایی که بدون برچسب شبنم عرضه می‌شوند، برخورد خواهند کرد. در این میان بیشترین خوشحالی ابرازشده از توقف شبنم بود تا ایران‌کد، هیچ کس سخنی از ایران‌کد به میان نمی‌آورد، فقط به دلیل اینکه هنگام مطرح شدن توقف شبنم وزیر نام ایران‌کد را کنار شبنم

شماره 8 خدمت و تجارت پرونده - خدمت و تجارت صفحه 62

گفت‌وگو با مدیرعامل مرکز ملی شماره‌گذاری کالا و خدمات

بدنه دولت مخالف شفاف‌سازی است

احمد غلامزاده در طبقه چهارم مرکز ملی شماره‌گذاری کالا و خدمات در یک اتاق بزرگ و نورگیر منتظر ما بود، کرکره‌های کشیده‌شده مانع تابش مستقیم خورشید به درون اتاق می‌شد. رئیس مرکز ملی شماره‌گذاری کالا پشت به نور نشسته بود و هنگام ورود ما فقط تصویر تاریکی از وی را دیدیم که با نزدیک شدن ما به میزش این تصویر تاریک روشن‌تر می‌شد، او مانند بیشتر مواقع کت‌ و شلوار طوسی بر تن داشت و مانند همیشه چهره‌ای آرام. به سختی می‌توان خوشحالی یا ناراحتی را از چهره‌اش خواند حتی وقتی خبر متوقف شدن اجرای پروژه‌ای که برایش هشت سال زحمت کشیده است نیز پخش می‌شود، نمی‌توان از چهر‌ه‌اش چیزی خواند. غلامزاده در ابتدا مشخص کرد با توجه به اینکه مرکز ملی شماره‌گذاری کالا و خدمات زیرمجموعه وزارت صنعت، معدن و تجارت است، از همین رو وی موظف است هر تصمیمی را که وزیر می‌گیرد اجرا کند، حتی اگر نظر کارشناسی‌اش با نظر وزیر مخالف باشد. او به صورت شفاف گفت:«من اینجا نظر کارشناسی می‌دهم اما در جایگاه مدیرعامل مرکز موظف به تبعیت از دستور وزیر هستم.» حال با تمام این توضیحات با رئیس مرکز ملی شماره‌گذاری کالا و خدمات در خصوص چرایی تصمیم وزیر به گفت‌وگو نشستیم که در

مهرک محمودیدبیر تحریریه
شماره 8 خدمت و تجارت پرونده - خدمت و تجارت صفحه 56

نگاهی به اجرای طرح ثبت آنی اسناد در دفترخانه‌ها

تغییر عادت‌ها

ماجرا از ۲۶ شهریورماه سال جاری شروع شد؛ وقتی سازمان ثبت اسناد و املاک کشور در یک فراخوان سراسری، دسترسی دفاتر اسناد رسمی را به سامانه ثبت آنی باز کرد و آنها را در توفیق اجباری برای پیوستن به چیزی عادت داد که عادت‌شان نبود. دفترداران از آن تاریخ به بعد باید تمام معاملات‌شان را آنلاین ثبت می‌کردند. این طرح در واقع بندی از برنامه پنجم توسعه را به اجرا درمی‌آورد. مطابق ماده ۴۶ این قانون به ‌منظور بسط خدمات دولت الکترونیکی، صنعت فناوری اطلاعات، سواد اطلاعاتی و افزایش بهره‌وری در حوزه‌های اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی، سازمان ثبت اسناد و املاک کشور مکلف است در راستای توسعه سامانه یکپارچه ثبت اسناد رسمی و املاک، نسبت به الکترونیکی کردن کلیه مراحل نقل و انتقالات، ثبت اسناد رسمی و املاک تا پایان سال دوم برنامه اقدام کند؛ سالی که از آن عبور کردیم.بعد از آن صداهای اعتراض بلند شد. سردفتران از سختی کار با سامانه جدید گله داشتند. بعضی از دفاتر اصلا امکان ورود به سیستم را پیدا نمی‌کردند. ارباب‌رجوع‌های شتابزده دفترخانه‌ها، بی‌طاقت بودند و اسنادشان پشت صفحه «بارگذاری» مانیتورها منتظر صدور بود. ثبت «آنی» به ثبت «طولانی» شبیه شد. کار به جایی رسید که سردفتران قصد تحصن کردند. با پادرمیانی نمایندگان

شماره 8 خدمت و تجارت پرونده - خدمت و تجارت صفحه 65

گفت‌وگو با مدیرعامل راهبر مجری شبنم

نمی‌دانند شبنم چیست

راهبر پس از خصوصی شدن از ساختمان وزارت صنعت، معدن و تجارت جدا شد و به خیابانی بالای میرداماد منتقل شد، خیابانی آرام و پردرخت. ساعت خلوتی به ساختمان راهبر رسیده بودم، ساعت سه بعدازظهر بود و به نظر می‌رسید کارمندان تقریبا شرکت را ترک کرده‌اند و باقی نیز به زودی از شرکت می‌روند. از هیاهوی برپاشده بر سر شبنم در این ساختمان خبری نبود. اما محمود اعلایی مدیرعامل این شرکت چندان آرام نیست، سعی می‌کند شبنم را از این بحران خارج کند. او می‌تواند بدون احساس خستگی ساعت‌ها در مورد شبنم صحبت کند، او این پروژه را یکی از موفق‌ترین پروژه‌های کنترل قاچاق کالا می‌داند اما ایرادات آن را نیز می‌پذیرد و از منتقدان می‌خواهد فقط به آن ایراد وارد نکنند بلکه راهکار برون‌رفت از آن را نیز بیان کنند. در مورد شبنم و انتقادات وارد به آن با وی به گفت‌وگو نشسته‌ایم که در زیر می‌خوانید: خبر متوقف شدن استفاده از شبنم را آقای وزیر در یک مصاحبه با خبرگزاری فارس اعلام کرد و در آن مصاحبه گفت:«شبنم به دلیل طولانی کردن پروسه واردات کالا متوقف می‌شود و فعلا هیچ طرح جایگزینی برای آن اجرایی نمی‌شود.» شما از این خبر در همان مصاحبه مطلع شدید یا از پیش

شماره 8 خدمت و تجارت پرونده - خدمت و تجارت صفحه 68

یک عمر درمیان علائمی که می‌شناسیم

کدها زبان دوم‌ ما هستند

از گذشته‌های دور، زمانی که انسان یاد گرفت روی دیوار غارها نقاشی بکشد و در ادامه خط میخی، هیروگلیف، خط عیلامی و انواع خط‌های دیگر شکل گرفتند، در واقع انسان آموخت که چگونه از علائم و نمادها برای بیان و انتقال دیدگاه‌ها و خواسته‌های خود بهره‌ ببرد. در ادامه زمانی که انسان توانست دارایی‌های متعددی داشته باشد، لازم دانست از دارایی‌های خود صورت‌برداری کند و فهرستی از آنها را داشته باشد تا بتواند بر آنها نظارت کند و این کار به مرور از ضروریات سازمان‌ها و دولت‌ها شد. از طرفی به مرور افزایش تنوع تولیدات کارخانه‌ها و انباشت حجم زیادی از کالاهای مختلف در انبارها دیگر اتکای به حافظه انبارداران درباره تعداد و محل کالاها غیرممکن شد، از این ‌رو دفاتر انبار و کنترل موجودی به شکل امروز نیز لازم شد. در همه این‌ فعالیت‌ها توصیف هر کالا و درج این توصیف در دفاتر کاری طولانی و هزینه‌بر بوده و هست. همچنین هر‌گونه تصمیم‌گیری در فعالیت‌های تامین، تولید و عرضه محصول نیازمند شناسایی و تفکیک محصولات، مواد اولیه و فرآیندهای مرتبط است بنابراین شناسایی عنصری مهم در فعالیت‌های مدیریتی است و اگر کالا و خدماتی که در این جریان قرار می‌گیرند از هم تفکیک نشوند، یا تصمیمات در امر تامین

شماره 6 خدمت و تجارت پرونده - خدمت و تجارت صفحه 63

مروری اجمالی بر فرآیندهای کاری در بورس الکترونیکی

پای پل حافظه در تالار مرکزی نمایشگر

رضا چند روز پیش پا به ۴۰سالگی گذاشت اما با موهای جوگندمی‌اش پیرتر از سنش به نظر می‌رسد. تقریبا ۱۰ سال پیش برای همیشه کار کردن در یک شرکت مهندسی را کنار گذاشت و تصمیم گرفت برای خودش کار کند، با پولی که پس‌انداز کرده بود سرمایه‌گذاری در بورس را آغاز کرد و کارش بورس شد. از صبح ساعت ۹ به بورس می‌رود و تقریبا ۱۲ و نیم تا یک آنجا را ترک می‌کند و به سمت خانه‌اش روانه می‌شود.هر چند گاهی از اینکه شرکت سابقش را ترک کرده، شکایت می‌کند و می‌گوید:«اگر آنجا کار می‌کردم درآمد ثابت و مطمئنی داشتم.» اما به نظر نمی‌رسد زیاد هم از این روند ناراضی باشد. این روزها بیشتر در خانه می‌ماند و به خنده می‌گوید دورکاری می‌کند. در تمام مدتی که در خانه است پشت کامپیوترش نشسته و به صفحه معاملات بورس چشم دوخته ‌است. راه‌اندازی سیستم معاملات آنلاین موجب شد هر از چند گاهی به خودش مرخصی بدهد و به جای اینکه هر روز به ساختمان بورس بیاید و هر روز با کارگزارش تماس بگیرد بخشی از کار را خودش از راه دور انجام می‌دهد. همچنین در دسترس بودن اطلاعات به طرق گوناگون نیز او را از مراجعه حضوری بی‌نیاز کرد.با راه‌اندازی

شماره 6 خدمت و تجارت پرونده - خدمت و تجارت صفحه 65

بخشی از سند توسعه بورس الکترونیکی

بازار سرمایه در انتظار ۱۳

نقشه راه توسعه بورس الکترونیکی با پیش‌بینی اجرای ۱۳ پروژه سعی در توسعه بازار سرمایه دارد. این پروژه‌ها که از برگزاری آزمون‌های الکترونیکی گرفته تا طراحی و پیاده‌سازی مرکز داده بازار سرمایه را دربر می‌گیرد، قرار است ظرف مدت چهار سال بورس الکترونیکی را متحول کند.نقشه راه سند توسعه الکترونیکی که برای اولین بار در هفتمین همایش توسعه و تجارت الکترونیکی در کنار چهار سند دیگر رونمایی شد، کلیات و اهداف اجرا و توسعه بورس الکترونیکی را مشخص می‌کند.طبق این سند چشم‌انداز توسعه ICT در بازار سرمایه در یک پاراگراف خلاصه می‌شود:«فناوری اطلاعات و ارتباطات در راستای توسعه بازار سرمایه با تکیه بر زیرساخت‌های امن، پایدار و در دسترس، امکان اطلاع‌رسانی شفاف و به‌موقع، انجام معامله منصفانه و نظارت اثربخش بر بازار را از طریق کانال‌های ارتباطی متنوع برای فعالان بازار سرمایه فراهم می‌کند.»در این سند تلاش شده علاوه بر اینکه پروژه‌های مورد نیاز برای پیشبرد بورس الکترونیکی تعیین شود، هدف از تدوین آن نیز مشخص شود.«بهره‌برداری مطلوب از فناوری اطلاعات و ارتباطات در بازار سرمایه، نیازمند یک برنامه جامع و پویاست تا هم‌افزایی اثربخش و کارایی راهبردها، رویکردها و برنامه‌های توسعه‌ای را ارتقا دهد. هدف از تدوین برنامه راهبردی توسعه فناوری اطلاعات و ارتباطات در بازار سرمایه، شفاف‌سازی وضعیت

شماره 6 خدمت و تجارت پرونده - خدمت و تجارت صفحه 66

مروری بر فعالیت چند شرکت مطرح در حوزه بازار سرمایه

شرکت‌های خصوصی چگونه بورس را متحول کردند

حرکت تدریجی و مداوم بازار سرمایه به سمت رشد و بلوغ در سال‌های اخیر، مرهون ایجاد زیرساخت‌های نرم‌افزاری و سخت‌افزاری بوده و بدون شک در بازاری که ثانیه‌ها و لحظه‌ها در آن اهمیت بسیار بالایی دارند، حساسیت این زیرساخت‌ها نیز بسیار بالا خواهد بود. تجهیز بورس اوراق بهادار ایران به سامانه معاملاتی پیشرفته در سال ۱۳۸۷ و امکان دسترسی مستقیم سرمایه‌گذاران به هسته معاملات بورس از طریق معاملات برخط (Online Trading) در سال ۱۳۸۹ و همچنین شکل‌گیری و ارائه خدمات تحلیلی توسط شرکت‌های پردازش اطلاعات مالی که یکی از نهادهای مالی تعریف‌شده در بازار سرمایه هستند، راه را برای گسترش بازارهای بورس مبتنی بر خدمات الکترونیکی گشوده‌اند. ارتباط بورس‌ها با دنیای الکترونیکی و فناوری اطلاعات مانند هر بازار یا پدیده‌ دیگر، تحولی گسترده در آن ایجاد کرده است. بورس الکترونیکی در دنیا نخستین بار با راه‌اندازی سامانه معاملاتی خودکار در ایالات متحده ظهور پیدا کرد که در ابتدا، به یک تابلوی اعلانات رایانه‌ای محدود می‌شد و قیمت سهام و میزان تقاضا برای هر سهم را نشان می‌داد. در ابتدای سال ۱۹۶۹ سیستم‌هایی معروف به سیستم‌های معاملاتی دیجیتال (ECNs) برای نمایش سهام معرفی شدند و در اواخر دهه ۱۹۸۰ بود که بسیاری از پیشگام کارگزاری بورس با بررسی دقیق‌تر روی تجارت

شماره 6 خدمت و تجارت پرونده - خدمت و تجارت صفحه 69

بورس الکترونیکی: گذشته، حال، آینده

اول اینکه فناوری اطلاعات به عنوان یک توانمندساز، فراهم‌کننده بسترهای لازم برای شکل‌گیری و توسعه بخش‌های مختلف جامعه الکترونیکی است. ما امروزه با پدیده‌هایی مانند تجارت الکترونیکی، دولت الکترونیکی، آموزش الکترونیکی، بیمه الکترونیکی و بالاخره بورس الکترونیکی مواجه هستیم. توسعه کاربردهای این فناوری در حوزه‌های مالی باعث شده در حوزه بازار سرمایه با پارادایم‌های جدید ارائه خدمات مالی روبه‌رو شویم که برخی از شاخصه‌های این پارادایم در جدول آمده است.نکته مهم دوم اینکه الکترونیکی شدن یک نقطه نیست. مثلا این‌گونه نیست که اگر ما این سامانه را راه‌اندازی کردیم، دیگر کاملا الکترونیکی شده‌ایم. بلکه یک فرآیند است یا به عبارت دیگر دارای مراحل تکاملی است. چند سالی است بورس کشور الکترونیکی شده، منتها مهم این است که بدانیم در کدام مرحله از مراحل بلوغ و تکامل قرار داریم و چه اقداماتی را برای رسیدن به مراحل بالاتر باید انجام دهیم. مطالعه و بررسی وضعیت زیرساخت‌ها و کاربردهای فناوری اطلاعات و ارتباطات در بازار سرمایه خود گویای این موضوع است که ما از مراحل پیدایش و اولیه گذشته و در حال عبور از مرحله تراکنش‌های برخط به مرحله یکپارچگی و تحول هستیم. طی چند سال اخیر حدود ۵۰ پروژه کلیدی در حوزه ICT بازار سرمایه انجام شده که مهم‌ترین آنها عبارتند

شماره 6 خدمت و تجارت پرونده - خدمت و تجارت صفحه 70

گفت‌وگو با عباس احمدی، مدیرعامل شرکت مدیریت فناوری بورس تهران

ایده‌آل نیستیم اما قابل قبولیم

تصویر کنونی از به‌کارگیری فناوری اطلاعات در بازار سرمایه را در قیاس با هفت سال پیش یک رویا می‌داند؛ زمانی که چندان هم دور نیست اما تصور چنین روزی برای تحلیلگران گذشته در آینده دورتری می‌گنجیده ‌است. عباس احمدی مدیرعامل شرکت مدیریت فناوری بورس تهران است؛ شرکتی که نبض معاملات آنلاین را در بازار سرمایه ایران به ‌دست دارد. اهل غلو کردن نیست. با ارائه آمار و اعداد سعی دارد تصویر روشنی از وضعیت بورس الکترونیکی برایمان بسازد. آن‌طور که او می‌گوید ۷۰ درصد تعداد معاملات و ۴۰ درصد ارزش‌شان این روزها اینترنتی در تالارهای شیشه‌ای جابه‌جا می‌شود.در این گفت‌وگو علاوه بر اینکه به روش‌های دسترسی مردم برای خرید و فروش آنلاین سهام نگاهی شده، عملکردی را که این شرکت برای توسعه و بهبود فرآیندهای الکترونیکی شدن و دسترسی ذی‌نفعان بازار سرمایه به سامانه معاملات داشته، مروری کرده‌ایم. سایت TSETMC از چه زمانی شکل گرفته است ؟ تقریبا از سال ۱۳۸۵ این سایت با ترکیبی مشابه ترکیبی که امروز می‌بینید مشغول سرویس‌دهی‌ است. از سال ۸۳ نیز سایت TSESC ایجاد شد. پیش از راه‌اندازی این پایگاه، اطلاعات بازار سرمایه چطور به دست مخاطبانش می‌رسید؟ پیش از آن معمولا روش به این صورت بود که مردم باید اطلاعات قیمت را یا

مهرک محمودیدبیر تحریریه
شماره 6 خدمت و تجارت پرونده - خدمت و تجارت صفحه 74

علاقه مندان به سرمایه گذاری در بورس چطور ترس شان را کنار بگذارند

بـــازی در تالارهای شیشه ای

یکی از دغدغه‌های اصلی عموم مردم برای ورود به بورس، عدم آگاهی و آشنایی با ساز و کارهای سرمایه‌گذاری در این بازار و نگرانی از ریسک بالای سرمایه‌گذاری است، چراکه بورس بازاری با سطوح مختلف ریسک است. این ریسک‌ها از فعالیت‌های بی‌دغدغه‌ای مانند اوراق اجاره (صکوک) و صندوق‌های سرمایه‌گذاری گرفته تا سرمایه‌گذاری در بخش‌های پرریسک بازار و ابزارهای نوین سرمایه‌گذاری که هرروزه به این بازار افزوده می‌‌شود، را شامل می‌شود که از ورود افراد بسیاری به این بازار جذاب جلوگیری می‌کند. از طرفی در جامعه با طبقاتی از مردم از لحاظ سرمایه‌ و دارایی روبه‌رو هستیم؛ گروهی از افراد که سرمایه‌های نقدی در اختیار دارند، اما به دلایل مختلف مانند اندک بودن سرمایه، نداشتن اطلاعات کافی یا تصمیم به سرمایه‌گذاری کوتاه‌مدت، نمی‌توانند این سرمایه‌ها را به کار گیرند. همچنین افراد با سرمایه‌های خرد، شاید هیچ گاه امکان سرمایه‌گذاری کلان مانند خرید یک مجموعه تولیدی بزرگ یا احداث یک پالایشگاه یا کارخانه پتروشیمی و… را نداشته باشند و با وجود داشتن رویای مشارکت در تولید و صنعت، این امکان بسیار دور از ذهن به نظر آید و به ناچار جذب بازارهای بی‌ثبات دیگری چون طلا، سکه و ارز می‌شوند. البته شاید در نگاه اول، سرمایه‌گذاری در بازارهای طلا، سکه و ارز

شماره 6 خدمت و تجارت پرونده - خدمت و تجارت صفحه 78

نقش XBRL در توسعه بورس الکترونیکی

زبان برچسب ها

نهادهای نظارتی و دولتی همواره با مدیریت، پردازش و تحلیل حجم انبوهی از داده‌ها روبه‌رو هستند. در گذشته تبادل اطلاعات بین سازمان‌های گزارش‌دهنده و نهادهای نظارتی که مسوولیت جمع‌آوری اطلاعات را بر عهده دارند، به صورت کاغذی انجام می‌گرفت. این شیوه گزارشگری مالی به دلیل عدم ارائه اطلاعات به موقع، محدودیت در پردازش سریع داده‌های حجیم و هزینه بالای توزیع اطلاعات نتوانسته پاسخگوی استفاده‌ کنندگان اطلاعات برای دسترسی به اطلاعات به‌روز باشد.همزمان با ظهور تکنولوژی‌های اطلاعاتی، بسیاری از نهادهای نظارتی به کمک فرم‌های تحت وب اقدام به جمع‌آوری گزارش‌ شرکت‌ها کردند. گذار از گزارشگری سنتی به گزارشگری مبتنی بر اینترنت اگرچه مزایای زیادی برای نهادهای نظارتی به ارمغان آورد اما توجه آنها را به لزوم به‌کارگیری استانداردی واحد برای گزارشگری مالی معطوف کرد. XBRL (eXtensible Business Reporting Language) یا زبان گزارشگری تجاری توسعه‌پذیر، یک رویکرد استاندارد جهانی است که تبادل اطلاعات و به خصوص گزارشگری مالی را در سراسر جهان متحول ساخته است. این زبان که عضوی از خانواده‌ زبان‌های «XML» است، به منظور معناشناسی متون مرتبط با گزارشگری طراحی شده است. این زبان به جای قرار دادن اطلاعات مالی در قالب یک متن -صفحه استاندارد اینترنت یا متن چاپی- برای هر یک از اقلام داده‌ها به طور اختصاصی برچسبی

شماره 28 خدمت و تجارت پرونده - خدمت و تجارت صفحه 76

گام اول فعالیت‌ فروشگاه‌های بین‌المللی در ایران برداشته شد

خرید دلاری پرداخت ریالی

انتشار خبر قرارداد همکاری پست و یک شرکت ایرانی (یاتا) با فروشگاه‌های آنلاین بین‌المللی مانند EBAY و آمازون تقریباً با انتشار خبر اتصال شبکه بانکی ایران با ویزا و مسترکارت همزمان شد. این همزمانی موجب شد این تصور ایجاد شود که مشکلات مربوط به تحریم‌های فعالیت‌های بانکی به پایان رسیده ‌است و می‌توان به سادگی از طریق این سایت خرید انجام داد و به سادگی پول آن را پرداخت کرد.هر چند این پرداخت از طریق سایت به سادگی صورت می‌گیرد و امکان خرید ریالی کالاهای دلاری برای خریداران ایرانی فراهم شده است اما این بدان معنا نیست که خریدار ایرانی بی‌واسطه پول به حساب ای‌بی و آمازون واریز می‌کند بلکه این فعالیت توسط شرکت یاتا صورت می‌گیرد. مدیر کل ایجاد و توسعه سرویس‌های نوین شرکت پست در این خصوص گفت:«تبدیل ارز و مباحث ریالی و دلاری از طریق یک شرکت واسط انجام می‌شود.»در چنین شرایطی به نظر می‌رسد باید مشخص شود فرآیند مالی این شرکت توسط کدام شرکت یا بانک و با چه مجوزهایی صورت می‌گیرد. دلیل حساسیت موضوع نیز امکان خروج ارز از کشور است و به نظر می‌رسد برای اینکه دولت و بانک مرکزی بتوانند روی این مساله کنترل و نظارت داشته باشند، باید فرآیند تبدیل ریال به

شماره 28 خدمت و تجارت پرونده - خدمت و تجارت صفحه 78

مدیرعامل شرکت پست:

پست را از بحران خارج کردیم

پس‌از مدت‌ها انتشار یک خبر توجه همه را به پست جلب کرد. مدیرعامل پست در گفت‌وگو با یکی از روزنامه‌ها اعلام کرده بود وارد مذاکره با شرکت‌های بزرگ بین‌المللی برای عرضه کالاهایشان شده است. این خبر در کسری از ثانیه در تمامی شبکه‌های اجتماعی پخش شد و به نظر می‌رسید همه در انتظار این خبر بودند. اما واقعیت این است که برای رسیدن به آن نقطه آرمانی هنوز فرصت زیادی باقی است. در مورد فعالیت‌ها و اقدامات صورت‌گرفته از سوی شرکت پست طی دو سالی که از دولت تدبیر و امید می‌گذرد، با حسین مهری مدیرعامل پست به گفت‌وگو نشسته‌ایم تا شرایط این شرکت دولتی را از زبان مدیرعاملش بشنویم. چندی پیش در گفت‌وگو با یکی از روزنامه‌ها خبر از همکاری‌های دوجانبه با شرکت‌هایی مانند ebay، آمازون و علی‌بابا دادید. کارهای مقدماتی در حال انجام است و امیدواریم رونمایی از فروش کالا در ۱۷ مهر روی ای‌بی صورت گیرد. در اصل مشکل انتقال کالا از آن مبدأ به ایران را برطرف کردید؟ما در این صحبت‌هایی که صورت گرفته، تلاش می‌کنیم امکان فروش کالای ایرانی را روی فروشگاه‌های آنلاین بین‌المللی از جمله ebay، آمازون و علی‌بابا فراهم کنیم. فکری به حال انتقال پول کرده‌اید؟در شرایط فعلی مشکل تراکنش مالی وجود دارد.

مسعود شفیعی برزیعضو تحریریه
شماره 28 خدمت و تجارت پرونده - خدمت و تجارت صفحه 82

خرید از e-bay چقدر با رویاهایمان فاصله دارد

سراب شیرین

رویای دور خرید از فروشگاه‌های بزرگ و معروفی مثل ای‌بی و آمازون سال‌هاست همراه ایرانی‌ها مانده و با آنها بزرگ شده است. از زمانی که آمازون مطرح شد در تخیل بسیاری این بود که روزی با کارت بانکی خودشان وارد یکی از این سایت‌ها شوند و غرق در محصولات متنوع آن هر کدام را که دوست دارند بخرند و مانند کشورهای مهم دیگر کالا در عرض چند روز به دست‌شان برسد. مدتی پیش مدیرعامل پست خبر از تحقق این رویا داد. او از «افتتاح پروژه خرید اینترنتی از سایت‌هایی چون آمازون و ای‌بی» خبر داد. شرکت «یاتا» که یکی از مجریان این وعده است از ۱۷ مهرماه به صورت رسمی رونمایی می‌شود هرچند بعد از اظهارنظر مدیرعامل پست چنان خبرساز شد که بعید به نظر می‌رسد احتیاجی به رونمایی باشد. اکنون این سایت فعالیت خود را شروع کرده و مانند بسیاری از خدمات نوینی که در اطراف ما شکل می‌گیرد، در ابتدا در هاله‌ای از ابهام است. نخستین مساله‌ای که هنگام باز کردن سایت یاتا به آن پی می‌برید این است که سایت ذاتاً با هدف یک فروشگاه طراحی نشده و برای ورود به فروشگاه یاتا باید روی لینک کوچکی به نام «مگامال» که در منو سمت چپ وجود دارد،

شماره 9 خدمت و تجارت پرونده - خدمت و تجارت صفحه 61

نماد بانک مرکزی از نیمه بهمن می‌آید

امضایی که هویتش گم شد

استفاده از ابزارها و خدمات الکترونیکی از علایق پدرم است،اما همیشه به دلایل مختلف با آنان به مشکل برمی‌خورد و همیشه با سوالات بنیادین مواجه می‌شود و انتظار دارد من به عنوان خبرنگار این حوزه بتوانم به تمامی سوالاتش پاسخ دهم. یکی از درگیری‌های او تعدد کارت‌های بانکی‌اش است و طی این سال‌ها همیشه از من می‌خواهد به مدیران بانکی بگویم چرا باید برای انجام کارهای بانکی مختلف از چند کارت یا توکن استفاده کند. چرا هر بانک باید توکن متفاوتی برای استفاده از حساب‌های اینترنتی‌اش بدهد و نمی‌توان از یک توکن برای تمام حساب‌ها استفاده کرد؟او از من انتظار دارد جواب تمام این سوالات را بدانم و بگویم چه زمانی تمامی این مشکلات برطرف می‌شود، طی سال‌های گذشته همواره به او گفته‌ام اگر امضای الکترونیکی ارائه شود و کاربران در محیط مجازی شناسایی شوند، بخش بزرگی از این مشکلات رفع می‌شود اما زمانی‌ که سال گذشته امضای الکترونیکی‌اش را برای پرداخت مالیات گرفت من با مشکل دیگری مواجه شدم؛ چرا این امضا را نمی‌تواند همه جا استفاده کند؟ حال که این امضا را گرفته چرا باید برای انتقال وجه از توکن استفاده کند؟ توضیح دادم هنوز خدمات بانکی قابلیت استفاده از امضای الکترونیکی را ندارند. حال با اجرایی شدن

مهرک محمودیدبیر تحریریه
شماره 9 خدمت و تجارت پرونده - خدمت و تجارت صفحه 64

چالش‌هاي امنيتي در به‌کارگيري نادرست گواهي الكترونيكي در کشور

اعتبارسنجی امضاها نیمه‌کاره‌اند

متاسفانه اخیرا شاهد به‌کارگیری نادرست تکنولوژی امضای دیجیتال و گواهی الکترونیکی در بسترهای اطلاعاتی مهم کشور از جمله سیستم بانکداری الکترونیکی هستیم که نقش بسیار مهم گواهی‌های الکترونیکی در امنیت تراکنش‌های الکترونیکی را کمرنگ و حتی بستر سوءاستفاده از آن‌ را فراهم کرده است. امضای دیجیتال پیشرفته‌ترین، مطمئن‌ترین و پرکاربردترین روش جهت احراز اصالت و اطمینان از دست‌نخوردگی اطلاعات الکترونیکی است که در قانونگذاری بسیاری از کشورهای توسعه‌یافته و در حال توسعه پذیرفته شده و به واسطه بستر فنی و حقوقی فراهم‌شده در این کشورها، کلیه اسناد و تبادلات الکترونیکی که از تکنولوژی امضای دیجیتال بهره می‌گیرند، علاوه بر قابلیت احراز اصالت و اطمینان از دست نخوردگی، غیرقابل انکار نیز خواهند بود. اصلی‌ترین رکن امضای دیجیتال، گواهی الکترونیکی است. گواهی الکترونیکی همان‌طور که از نامگذاری آن برمی‌آید نوعی گواهی بوده که دارای ماهیت الکترونیکی و دیجیتالی است. این گواهی همانند گواهی‌های فیزیکی و مدارک هویتی باید حاوی اطلاعات هویتی مالک گواهی و تاییدیه یک مرجع قانونی ذی‌صلاح باشد و این مرجع ذی‌صلاح در واقع همان مراکز میانی صدور گواهی هستند که تحت سیاست‌ها و قوانین مصوب در حوزه امضای دیجیتال و گواهی الکترونیکی فعالیت می‌کنند. گواهی الکترونیکی می‌تواند در طیف وسیعی از کاربردها از جمله احراز هویت، امضای دیجیتالی اسناد،

شماره 9 خدمت و تجارت پرونده - خدمت و تجارت صفحه 66

لزوم استانداردسازی در فناوری امضای دیجیتال و گواهی الکترونیکی

استانداردها را جدی بگیریم

نظر به رشد روزافزون به‌کارگیری و استفاده از فناوری امضای دیجیتال و گواهی الکترونیکی در پیاده‌سازی و توسعه سامانه‌های نرم‌افزاری و سخت‌افزاری مختلف در کشور، تعداد توسعه‌دهندگان و سازمان‏هایی که اعلام می‌دارند سیستم‌های سخت‌افزاری و نرم‌افزاری آنان دارای توانمندی به‌کارگیری گواهی‌های الکترونیکی، انجام عملیات احراز هویت، پشتیبانی از امضای دیجیتال، صدور و مدیریت گواهی الکترونیکی، مدیریت کلید و… است، افزایش می‌یابد؛ متاسفانه در بسیاری از این سیستم‏ها به‌رغم اینکه در ظاهر امکان استفاده از گواهی‏های الکترونیکی و انجام عملیات امضای دیجیتال وجود دارد، به دلیل عدم رعایت استانداردهای مرتبط، شاهد آسیب‏پذیری‏های امنیتی بسیار جدی و عدم تعامل‏پذیری مناسب هستیم. در بسیاری از سازمان‏ها این تصور نادرست وجود دارد که پشتیبانی سامانه‏های نرم‏افزاری نظیر اتوماسیون‏های مالی، اداری و بانکی از فناوری امضای دیجیتال صرفا به معنای امکان استفاده از گواهی‏های الکترونیکی X509 و قابلیت استفاده از یک ماژول سخت‏افزاری رمزنگاری نظیر کارت هوشمند یا توکن USB است. توجه داشته باشید که پشتیبانی درست و مطمئن از فناوری امضای دیجیتال دارای ابعاد گسترده فنی، فرآیندی و حقوقی است و این قابلیت تنها در بستر قانونی فراهم‌شده در کشورها و با اعمال درست استانداردهای تعیین‌شده در این بستر مهیا می‏‌شود. عدم اعمال استانداردهای مصوب در این حوزه می‏تواند بسترساز مخاطرات بسیار جدی و

شماره 9 خدمت و تجارت پرونده - خدمت و تجارت صفحه 68

آيا كارت‌هاي هوشمند و توكن‌هاي USB داراي امنيت لازم هستند؟

کالبدشکافی محصولات

کارت‌های هوشمند، توکن‌های USB و HSM به عنوان مهم‌ترین رکن اعمال امنیت و اعتمادسازی در تراکنش‌های الکترونیکی و انجام عملیات امضای دیجیتال، محسوب می‌شوند. از این سخت‌افزارها می‌توان در طیف وسیعی از کاربردها نظیر احراز هویت چندعامله، امضای دیجیتالی و رمزگذاری اسناد، پست الکترونیکی امن و اعمال امنیت در حوزه‌های مختلف نظیر بانکداری و تجارت الکترونیکی، خدمات بهداشت الکترونیکی، کاربردهای نظامی و انواع سامانه‌های اتوماسیون مالی، اداری و بانکی بهره گرفت. متاسفانه دیده می‌شود در برخی از نهادها و ارگان‌ها از ماژول‌های سخت‌افزاری غیرقابل اعتماد بدون در نظر داشتن آسیب‌پذیری‌های بسیار جدی و جبران‌ناپذیر این ماژول‌ها، استفاده می‌شود. با توجه به مخاطرات امنیتی مشاهده‌شده در ماژول‌های سخت‌افزاری به‌کارگرفته‌شده در کشور، لازم و ضروری است که کلیه این ماژول‌ها به طور دقیق ارزیابی و اعتبارسنجی شوند. پاره‌ای از مخاطرات و آسیب‌پذیری‌هایی که در سخت‌افزارهای PKI مشاهده شده شامل وجود رخنه‌های امنیتی تعمدی و غیرتعمدی، تولید کلیدهای ضعیف و آسیب‌پذیر، امکان استخراج و جعل کلیدهای محرمانه، به‌کارگیری الگوریتم‌های رمزنگاری جعلی، عدم اجرای درست و مطمئن الگوریتم‌های رمزنگاری، امکان تغییر مشخصه‌های حساس و فقط خواندنی کلید، عدم تعامل‌پذیری مناسب، مدیریت کلید ضعیف و امکان اعمال انواع حملات سخت‌افزاری و نرم‌افزاری است که در صورت عدم جلوگیری، وجود این آسیب‌پذیری‌ها موجب وارد آمدن صدمات

شماره 9 خدمت و تجارت پرونده - خدمت و تجارت صفحه 69

مروری بر مخاطرات امنیتی زیرساخت کلید عمومی

چه‌کسی امنیت را به‌خطر می‌اندازد

احراز هویت و اطمینان در مورد مالکیت هویت، عوامل بسیار مهمی در حصول اعتماد برای انجام تراکنش‏های الکترونیکی و توسعه سرویس‏های بانکداری الکترونیکی هستند. «زیرساخت کلید عمومی»، زیرساختی برای کمک به ذی‌نفعان به ‌منظور مدیریت هویت و هدف آن برقراری امنیت، اعتماد دوطرفه و آرامش خاطر کاربران فضای مجازی است.این زیرساخت را می‌توان به مجموعه سخت‌افزار، نرم‌افزار، کاربران، سیاست‌ها و رویه‌هایی که برای ایجاد مدیریت، ذخیره، توزیع و ابطال گواهی مبتنی بر رمزنگاری با کلید عمومی مورد نیازند تعریف کرد که سرویس‌های امنیتی پایه (تضمین‌کننده صحت هویت کاربر، محرمانگی، جامعیت اطلاعات و عدم انکار) را برای کاربران در شبکه‌های ناامن فراهم می‌کند.گواهی‏های صادرشده دیجیتال برای اشخاص به همراه زوج‌کلیدهای رمزنگاری در کارت‌های هوشمند ذخیره شده وبا رمز مربوطه امکان احراز هویت دوعاملی همراه با رمزنگاری اطلاعات و امضای دیجیتال را فراهم می‌کند تا تصدیق هویت دیجیتال انجام شود.با این وجود پیچیدگی و مشکلات فعلی در مدیریت و درک این گواهی‌های دیجیتال ممکن است از نقطه‌نظر عموم مردم نادیده گرفته شده و باعث بروز تهدیدات فاجعه‌بار مانند «سرقت هویت(Identity Theft) » و «رمزگیری(Phishing)» شود؛ در این شرایط راه‏حلی مناسب جز «آگاهی‌رسانی مستمر» یا طراحی و ارائه سیستم‏های مدیریت هویت سازمانی در سمت کاربر به‌ منظور حصول بهبود در تشخیص کاربران برای

شماره 12 خدمت و تجارت پرونده - خدمت و تجارت صفحه 65

مروری بر روند پیشرفت پروژه سامانه پرونده الکترونیکی سلامت ایرانیان

گنجینه درد روی بال‌های آی‌تی

پدربزرگم همیشه یک پوشه بزرگ به همراه داشت، ما اسم این پوشه را گذاشته بودیم گنجینه درد. همیشه برای رفتن به دکتر گنجینه دردهایش را با خود می‌برد؛ فرقی نمی‌کرد مراجعه به دکترش به علت سرماخوردگی بود یا به دلیل سرطان معده‌، که در نهایت با آن بیماری فوت کرد. در این گنجینه همه ‌چیز پیدا می‌کردید؛ از نسخه‌های دارویی برای ۱۰ سال پیش یا اولین دفترچه بیمه‌ای که گرفته بود گرفته تا عکس و آزمایش‌های مختلف برای بیماری‌های مختلف. وقتی به گنجینه‌اش نگاه می‌کردم و می‌خواستم آن را کمی خلوت کنم و نسخه‌ها یا دفترچه‌های قدیمی‌تر را دور بیندازم، انگار بخشی از روحش را می‌کندم، همیشه می‌گفت:«به این چیکار داری، دکتر باید بفهمه من چمه!» برایش قابل قبول نبود که سرماخوردگی امسالش ربطی به شکستن پایش در سال پیش ندارد.اما همین گنجینه باعث شد با وجود بیماری‌اش بیشتر از حد معمول عمر کند، همیشه اطلاعات بیماری‌اش در دسترس بود و پزشکان را از کنکاش بی‌نیاز می‌کرد. گنجینه دردها را فراموش کرده بودم تا زمانی‌ که محمد جهانگیری معاون برنامه‌ریزی و نظارت سازمان نظام پزشکی دلیل اهمیت پرونده الکترونیکی سلامت را وابستگی فرآیند درمان عنوان کرد. او به ماهنامه صنعت درمان گفت:«ما در سلامت نیازهای متعددی داریم اما این نیازها

شماره 12 خدمت و تجارت پرونده - خدمت و تجارت صفحه 68

آیا تامین اجتماعی راه رفته را دوباره طی می‌کند

کارت سلامت؛ آری یا نه

علامت سوال بزرگی روبه‌رویشان است و میان انتخاب درست و نادرست مانده‌اند؛ اینکه کارت سلامت صادر بکنند یا نکنند؟ مدیرکل درمان غیرمستقیم سازمان تامین اجتماعی می‌گوید:«با توجه به برنامه‌های جدید و زیرساخت‌هایی که ایجاد شده، اگر بتوانیم تمام اطلاعات بیمار را به شکل الکترونیکی منتقل کنیم، شاید در آینده، نیازی به صدور کارت هوشمند نباشد و فقط با کد ملی فرد به او سرویس بدهیم.»سازمان تامین اجتماعی هشت سال پیش مسیری را رفت که نیمه‌کاره رها شد. ۱۲۰ هزار کارت سلامت هوشمند در بین شهروندان اراکی و شا‌زندی توزیع کرد اما ناگهان پروژه متوقف شد. پروژه از جایی شروع شد که دفتر مطالعات و فناوری‌های ریاست‌جمهوری وقت در سال ۱۳۸۵، شروع به مطالعه روی Efamily و زیرساخت‌های آی‌تی در کشور کرد و متوجه شد Ehealth تا آن روز مغفول مانده است. به دنبال نتایج این مطالعه، کارگروهی در مرکز تحقیقات مخابرات مستقر و پس از شش ماه بررسی، خروجی مطالعات به دو ستون برای ایجاد زیرساخت‌های سلامت الکترونیکی در کشور تقسیم شد؛ یکی موضوع پرونده سلامت الکترونیکی (EHR) بود که وزارت بهداشت متولی‌اش شد و گروهی روی همین پروژه فعالیت‌‌شان را آغاز کردند. ستون دیگر مربوط به صدور کارت سلامت بود که جایگاهش در بیمه شناخته می‌شد و سازمان تامین

شماره 13 خدمت و تجارت پرونده - خدمت و تجارت صفحه 63

سرنوشت آموزش الکترونیکی در ایران به کجا می‌انجامد

آ: همیشه بی‌کلاه

مدرسه هوشمند، کلاس هوشمند، دانشگاه مجازی، دانشکده الکترونیکی؛ اینها واژه‌هایی هستند که طی چند سال اخیر به صورت مرتب شنیده شده‌اند. یک روز وزیر آموزش و پرورش اعلام می‌کند می‌خواهد به دانش‌آموزان تبلت بدهد روز دیگر این پروژه به دلیل هزینه بالایی که دارد اجرایی نمی‌شود و فقط در حد حرف باقی می‌ماند چرا که مشکلات روزمره آموزش کشور آن‌قدر زیاد است که دیگر مدیران اجرایی به فکر خلاقیت و نوآوری نمی‌افتند.این فقط در بخش آموزش و پرورش کشور نیست، در بخش آموزش عالی نیز با اینکه تئوری آموزش مجازی چندین سال است اجرایی شده هنوز نظام‌نامه‌، قانون یا استانداردی که تمامی دانشگاه‌ها طبق آن برخورد کنند، وجود ندارد و اساتید دانشگاه‌های مجازی تقریبا به همان شیوه دانشگاه‌های عادی تدریس می‌کنند. کتب درسی و روش تدریس فرق نمی‌کند، تفاوت فقط کلاسی است که به صورت مجازی تشکیل می‌شود.در پرونده پیش‌ رو سعی کرده‌ایم به برخی از مشکلات بخش آموزش الکترونیکی کشور بپردازیم و برنامه‌های آتی آن را از زبان مدیران این بخش بشنویم:

شماره 13 خدمت و تجارت پرونده - خدمت و تجارت صفحه 64

یک‌سوم مدارس کشور به اینترنت متصل‌ شدند

میم مثل مدرسه

دهم تیرماه ۱۳۹۱ حمیدرضا حاجی‌بابایی، وزیر پیشین آموزش و پرورش با هیجان بسیار برای تشریح عملکرد وزارتخانه‌ متبوعش به میدان بهارستان فرا خوانده شد و در مواجهه با سوالات غافلگیرکننده نمایندگان مجلس در خصوص اجرای ضعیف طرح هوشمندسازی مدارس نتوانست آنها را قانع کند. آن زمان، شاید پیگیری این پروژه از سوی قوه مقننه می‌توانست تلنگر مهمی به وزارت آموزش و پرورش برای پیشبرد پروژ‌ه‌های یاددهنده‌‌محورش مبتنی بر ابزارهای آی‌تی تلقی شود اما ملسما در شرایطی که دختران شین‌آباد به‌ خاطر نبود یک دستگیره «در» در کلاس‌ درس‌شان توی آتش می‌سوختند و جایی آن‌سوتر، کودکان با تنبیه بدنی از سوی برخی معلمان، درس یاد می‌گرفتند، کمترین چیزی که اهمیت می‌یافت، تغییر متد آموزشی بود. در آن روزها اگرچه سعی می‌شد با اعلام آمار و ارقام جالب توجه، باور اینکه هوشمندسازی مدارس به عنوان یک پروژه جدی در دستور کار دولت قرار دارد، در سطح جامعه جا بیفتد، اما به‌رغم تمام آن فعالیت‌ها و انعقاد تفاهم‌نامه‌های مختلف با سازمان فناوری اطلاعات و شرکت مخابرات و… تنها چیز نامشهود، تغییر بود.شاید اگر آن زمان، آی‌تی تا این اندازه به حاشیه رانده نمی‌شد و تفکر مسوولان به تغییر متدهای آموزشی با یک باور قلبی اتفاق می‌افتاد، امروز شاهد بسیاری از تبعیض‌های آموزشی نبودیم

شماره 13 خدمت و تجارت پرونده - خدمت و تجارت صفحه 66

گفت‌وگو با رئیس مرکز برنامه‌ریزی منابع انسانی و فناوری اطلاعات وزارت آموزش و پرورش:

هوشمندسازی مدارس هدف نیست

اختتامیه نمایشگاه کتاب است و مترو غلغله. با عبور از یک دیوار انسانی عظیم، بالاخره خودم را به خروجی مترو فردوسی می‌رسانم و صبح زود، طبق وعده از پیش تعیین‌شده می‌رسم به محل گفت‌وگو. جلوی در نگهبانی، نگه‌ام می‌دارند. می‌گویم:«با دکتر نظری قرار دارم.» می‌گوید:«منتظر بمانید، به ما چیزی اعلام نشده ‌است.» می‌خواهم با دفترش تماس بگیرند و مساله را از طریق مسوول دفتر حل کنند. اما نشدنی است، چون تا ساعت هشت نمی‌آید. می‌دانم که آقای نظری هشت و نیم به جلسه می‌رود و دیگر نمی‌خواهم برای بار دوم و به خاطر یک ناهماهنگی کوچک، فرصت گفت‌وگو را از دست بدهم. با آمدن مسوول دفتر، شاهد بحث مخفیانه و آرام نگهبان با او هستم. می‌بینم ناخواسته وارد جنگ قدرت بین دو بخش از یک مجموعه دولتی شده‌ام و دلم شور زمان را می‌زند. در نهایت پس از گذشت ۴۰ دقیقه وارد اتاق رئیس مرکز برنامه‌ریزی منابع انسانی و فناوری اطلاعات وزارت آموزش و پرورش می‌شوم و در ۲۰ دقیقه باقیمانده تا جلسه، بدون کشتن وقت سوالاتم را از خسرو نظری می‌پرسم. ساختار مرکز فناوری اطلاعات و آمار آموزش و پرورش در دولت جدید، دستخوش تغییراتی شد و با مرکز نیروی انسانی وزارتخانه ادغام شد. این اتفاق کمی عجیب است،

شماره 13 خدمت و تجارت پرونده - خدمت و تجارت صفحه 68

بررسی وضعیت یادگیری الکترونیکی در نظام آموزش عالی کشور

ممیزی محتوا بزرگ‌ترین چالش‌مان است

بیش از چهار میلیون دانشجو در ایران تحصیل می‌کنند که کمتر از یک درصد آنها یعنی حدود ۳۰ هزار نفرشان مطابق آمار موسسه پژوهش و برنامه‌ریزی آموزش عالی طی سال تحصیلی ۹۲- ۹۱ در دوره‌های الکترونیکی مشغول به ادامه تحصیلند. کوچکی جامعه آماری این دانشجویان بیانگر چند مساله کلی است؛ یک اینکه دانشجویان ایرانی به‌رغم امکان ادامه تحصیل در دانشگاه‌های مجازی، این شیوه آموزشی برایشان جذابیتی ندارد و ترجیح می‌دهند به جای آموزش از راه دور، سر کلاس درس حاضر شوند و با استاد و همکلاسی‌هایشان از نزدیک مباحثه کنند. دوم اینکه محدودیت در رشته‌های تحصیلی مجازی، حق انتخابی برای دانشجو نمی‌گذارد. سوم اینکه نبود زیرساخت‌ ارتباطی مناسب و پهنای باند ضعیف، مجالی برای ارائه آموزش با کیفیت در ایران نمی‌دهد و چهارم اینکه تحصیل در دوره‌های مجازی به لحاظ صرفه اقتصادی، تفاوتی با دیگر دوره‌ها ندارد تا انگیزه‌ای به دانشجو بدهد. در گزارش پیش رو، سعی شده با مرور تاریخچه پیدایش آموزش الکترونیکی در دانشگاه‌های ایران، به مشکلات و چالش‌هایی که مانع از توسعه این شیوه یادگیری در سطح آموزش عالی کشور شده است، نگاهی بیندازیم. شیراز در راس دانشگاه شیراز در سال ۱۳۸۲ برای اولین ‌بار در ایران اقدام به ارائه دوره‌های آموزش مجازی کرد. در آن سال،

شماره 13 خدمت و تجارت پرونده - خدمت و تجارت صفحه 74

الزامات و چالش‌های یادگیری الکترونیکی در آموزش

دور نمای آموزش مجازی کجاست

عصر امروز که عصر دانش و اطلاعات نام دارد، کلیه جوامع بشری را به طور عام و سازمان‌های دولتی و خصوصی را به طور خاص در موقعیت و شرایطی قرار داده که حیات و استمرار حیات خود را مستلزم استفاده از راهکارها، ابزار، شیوه‌ها و رویکردهای نوین می‌دانند. ورود به هزاره سوم با تغییر دیدگاه‌هایی در تمامی حوزه‌ها از جمله آموزش، همراه بوده است. رشد روزافزون جمعیت و عدم برابری فرصت‌های آموزشی، ظهور فناوری اطلاعات و ارتباطات و روند رشد صعودی آن در مدت‌زمانی کوتاه، حجم گسترده اطلاعات، تمایل روزافزون مراکز و سازمان‌های آموزشی به استفاده از یادگیری الکترونیکی در جهت بهبود فرآیند یاددهی-یادگیری و… منجر شده که آموزش و پرورش به عنوان یک نهاد مادر در زمینه روش‌های آموزشی خود دچار تحولی اساسی شود و به یادگیری الکترونیکی به عنوان روشی موثر در برآوردن نیازهای نوین آموزشی و ارتقای کیفیت یادگیری توجه خاصی نشان دهد. مجموع شواهد و نتایج آموزشی مؤید آن است که در آستانه قرن بیست و یکم امکان ندارد مفروضات گذشته و مفاهیم سنتی برای فعالیت‌های آموزشی چندان مفید باشد. بیشتر متخصصان تربیتی بر این عقیده‌اند که تعلیم و تربیت سنتی دیگر امکان حل مسائل عصر اطلاعات را ندارد و نمی‌تواند نسل جوان امروز را برای

شماره 14 خدمت و تجارت پرونده - خدمت و تجارت صفحه 63

چرا کاروان تجارت الکترونیکی اسیر بیابان است

جایی در آبادی میانه

در سال‌های اخیر، فعالیت‌هایی در زمینه شکل‌گیری و توسعه تجارت الکترونیکی در ایران صورت گرفته است. ایجاد مرکز توسعه تجارت الکترونیکی، راه‌اندازی سامانه تدارکات الکترونیکی دولت، ساماندهی فروشگاه‌های آنلاین، اجرای مقدمات پیاده‌سازی پروژه پنجره واحد و راه‌اندازی مراکز میانی صدور گواهی الکترونیکی را باید جزو مهم‌ترین اقدامات دولت در این بخش دانست. اما علی‌رغم این تلاش‌ها، تجارت الکترونیکی نتوانسته به جایگاه ویژه‌ای در توسعه اقتصادی کشور دست یابد. هنوز شاخصی برای اندازه‌گیری حجم تجارت الکترونیکی در ایران وجود ندارد. مرکز آمار نمی‌تواند رقم دقیقی از حجم این تجارت و سهم آن در بخش بازرگانی و اقتصادی کشور ارائه دهد. در طول یک دهه گذشته، علی‌رغم وعده‌هایی که برای اندازه‌گیری شاخص‌ها از سمت سازمان فناوری اطلاعات و مرکز آمار داده شد اما هرگز پروژه‌ اجرایی جامعی برای این منظور عملیاتی نشد. هنوز هم بر سر اینکه آیا تراکنش‌های بانکی را باید ذیل تجارت الکترونیکی قلمداد کرد یا خیر، اختلاف نظر وجود دارد.تجارت الکترونیکی بدون شک حوزه‌ای فرابخشی تلقی می‌شود که توسعه آن نیازمند یاری‌رسانی بسیاری از دستگاه‌های اجرایی است و شاید حلقه مفقوده عقب‌ماندگی توسعه این نوع از تجارت را باید در ناهماهنگی‌ها و عدم اتحاد جستجو کرد. پرونده پیش رو سعی دارد، از زوایای مختلف به بررسی این عوامل بپردازد.

شماره 14 خدمت و تجارت پرونده - خدمت و تجارت صفحه 64

آیا رویای دیرین بازرگانان ایرانی امسال محقق می‌شود

پنجره‌ای رو به تجارت

«خرداد» را باید برای تحقق رویای بزرگ‌ترین و حساس‌ترین پروژه تجارت الکترونیکی ایران به فال نیک گرفت. در طول یک ماه گذشته دست‌کم دو جلسه هماهنگی برای سرعت بخشیدن به راه‌اندازی طرح پنجره واحد الکترونیکی تجارت فرامرزی (Single Window) در وزارت صنعت، معدن و تجارت و یک جلسه هم با حضور بازرگانان و تجار در اتاق بازرگانی ایران برگزار شده است؛ برپایی چنین رویدادهای فشرده‌ای آن هم در باب اجرای این طرح تجاری سیاسی تقریبا بی‌سابقه بوده است. این تکاپو از جایی نشأت می‌گیرد که موضوع پروژه پنجره واحد تجارت فرامرزی ایران در جلسه شورای معاونان وزارت صنعت، معدن و تجارت مطرح شده و از طرف محمدرضا نعمت‌زاده، عالی‌رتبه‌ترین مقام این وزارتخانه مورد موافقت قرار می‌گیرد. در آن جلسه، علی‌رغم پیشنهاد زمان‌بندی یک سال و نیمه برای اجرا، وزیر بر پیاده‌سازی این طرح تا پایان سال جاری یعنی حدود هشت ماه آینده تاکید می‌کند. پنجره واحد تجاری از حدود پنج سال پیش در دستور کار وزارت صنعت، معدن و تجارت قرار گرفت؛ اگرچه نخستین ‌بار این پروژه هم به مثابه بسیاری از دیگر پروژه‌های مهم و ماندگار حوزه فناوری اطلاعات و ارتباطات، از طرح تکفا ریشه گرفته است. پیش‌بینی می‌شود ۵۰ میلیارد دلار، سرمایه در گردشی باشد که در پنجره

شماره 14 خدمت و تجارت پرونده - خدمت و تجارت صفحه 66

تحلیل مسیر رشد تجارت الکترونیکی در ایران

قلب تپنده بازار را دریاب

توجه به تجارت الکترونیکی توسط بنگاه‌ها، مصرف‌کنندگان و دولت در سال‌های اخیر افزایش یافته است. هنوز پاسخ بسیاری از سوالات روشن نیست: تجارت الکترونیکی پس از شروع چه مسیری را دنبال خواهد کرد؟ چه عواملی مسیر را شکل خواهد داد؟ اندازه بالقوه تجارت الکترونیکی چقدر است؟ چه سرعتی به مقدار بالقوه خواهد رسید؟ منافع آن چگونه بین عرضه‌کنندگان و مصرف‌کنندگان توزیع خواهد شد؟ برای پاسخ به این سوالات باید وابستگی شدید و پیچیده بین عرضه‌گنندگان، مصرف‌کنندگان، فرصت‌ها و محدودیت‌های تجارت الکترونیکی و موضوعات نهادی را در نظر گرفت. همه این عوامل در شگل‌گیری ساختار بازار تجارت الکترونیکی و سیر تکاملی پس از شروع اثر متقابل دارند. این مقاله به دنبال تحلیل مسیر رشد تجارت الکترونیکی در ایران است. اولا تجارت الکترونیکی یک رشد واحد را دنبال نمی‌کند. ثانیا برخورد عمومی نقش مهمی در شکل‌دهی تجارت الکترونیکی دارد. مسیرهای رشد تجارت الکترونیکی راه‌حل بازار : مسیر a نزدیک‌ترین مسیر را به راه‌حل بازار کامل نشان می‌دهد. مبادلات از طریق واسطه‌های آنلاین هماهنگ می‌شوند. آنها بازارهای مجازی را به عرضه‌کنندگان و مصرف‌کنندگان ارائه می‌کنند. شفافیت مبادلات، رفاه بیشتر را در کل زنجیره ارزش عرضه (supply value chain) به دنبال خواهد داشت. اینکه چرا شروع تجارت الکترونیکی با پخش وسیع و گسترده همراه می‌شود

شماره 14 خدمت و تجارت پرونده - خدمت و تجارت صفحه 69

اراده سیاسی دولت؛ پیش شرط اول برای اجرای پنجره ای واحد

یک دروازه بان کافی است

در بسیاری از کشورها، شرکت‌های درگیر در تجارت بین‌المللی باید به طور منظم برای آماده‌سازی و ارائه حجم زیادی از اطلاعات و اسناد به سازمان‌های دولتی با توجه به الزامات قانونی تلاش کنند اما این اطلاعات و اسناد اغلب از طریق چندین سازمان مختلف، هر کدام با روش خاص خود (دستی یا خودکار) یا فرم‌های کاغذی ارائه می‌شود. این در شرایطی است که چنین الزامات گسترده‌ای، معمولا با هزینه‌های زیاد همراه است و می‌تواند یک مانع جدی برای توسعه تجارت بین‌المللی محسوب شود.ایجاد یک پنجره واحد باعث می‌شود اطلاعات تجاری یا اسناد مورد نیاز تنها یک بار ارائه شود و در نتیجه اجرای آن افزایش آماده بودن اطلاعات و دسترسی آسان، ساده‌سازی تبادل اطلاعات دولت و بخش خصوصی، هماهنگی بیشتر و به اشتراک گذاری داده‌های مربوط به آن در سیستم‌های دولتی را به ‌دنبال خواهد داشت. پنجره واحد به عنوان یک مرکز اجازه می‌دهد طرف‌های درگیر در تجارت و حمل و نقل به تسلیم اطلاعات استاندارد و اسناد با یک نقطه ورودی به منظور انجام رویه‌های گمرکی واردات، صادرات، ترانزیت و الزامات قانونی مربوط به حمل و نقل بپردازند. پنجره واحد دارای مزایای بسیاری برای دولت‌ها از جمله مدیریت ریسک بهتر، سطح بهبودیافته از امنیت، افزایش درآمد به دلیل افزایش

شماره 14 خدمت و تجارت پرونده - خدمت و تجارت صفحه 70

بررسی دلایل عدم رشد تجارت الکترونیکی در ایران

فروش آنلاین ۳ درصد از تولید ناخالص ملی سهم دارد

واژه‌ای که امروزه بیش از پیش در مورد آن می‌شنویم، تجارت الکترونیکی است. تجارت الکترونیکی یکی از راه‌های نسبتا مدرن کسب و کارهای نوین است که انواع مختلفی نیز دارد، با توجه به هزینه‌های مربوط به راه‌اندازی و نگهداری کسب و کارهایی که هویت فیزیکی دارند، تجارت الکترونیکی صرفه اقتصادی بیشتری دارد، البته تجارت الکترونیکی در بعد سوددهی می‌تواند بسیار بازدهی بالایی نسبت به واحدهای فیزیکی داشته باشد. چندی است تب این نوع از تجارت، البته بیشتر در بعد احداث و در قالب استارت‌آپ‌ها در ایران بالا گرفته که با توجه به اقدامات سازنده‌ای که برای فرهنگ‌سازی آن انجام شده، دور از ذهن نبوده است اما با توجه به تمام فواید تجارت الکترونیکی، با برخورد نسبتا منفی از جانب طیف گسترده‌ای از جامعه با این رویداد مواجه هستیم که باعث شده روند رو به رشد تجارت الکترونیکی را در ایران به تاخیر بیندازد. این واکنش‌های منفی که موجب عدم توسعه و رشد تجارت الکترونیکی می‌شود در دو زمینه قابل بررسی هستند: ۱) دلایل راه‌اندازی این بنگاه‌ها (احداث) ۲) دلایل روی آوردن به این نوع از بنگاه‌ها (استفاده). تجارت الکترونیکی چیست تعاریف متعددی در منابع مختلف از این واژه وجود دارد که از جمله آنها می‌توان به این دو مورد اشاره

شماره 14 خدمت و تجارت پرونده - خدمت و تجارت صفحه 72

چالش‌های فراروی تجارت الکترونیکی در ایران

سرمایه اجتماعی پر از هیچ

پرداختن به کلیه چالش‌های فراروی تجارت الکترونیکی (E-commerce) در کشور، نیازمند مقاله‌ای تحقیقی و نسبتا مفصل خواهد بود، به همین دلیل در این مجال کوتاه مشکلات پیش رو، عاجل و دست اول که مستقیما مدیران دولتی مرتبط با این حوزه را به چالش می‌کشاند جهت ایجاد یک اجماع ذهنی میان دست‌اندرکاران و ذی‌نفعان طرح می‌شود.از دیدگاه کلان این چالش‌ها سه دسته‌اند: الف- چالش‌های مرتبط با حوزه عمومی تجارت، ب- چالش‌های مرتبط با حوزه فاوا و ج- چالش‌های مرتبط با حوزه اختصاصی تجارت الکترونیکی.در واقع دو دسته اول به عنوان چالش‌های زمینه‌ای (Context) خود را بر حوزه اصلی مورد بحث ما تحمیل می‌کنند و آن را تحت تاثیر قرار می‌دهند. مهم‌ترین چالش‌های دسته اول را می‌توان ضعف مفرط سرمایه اجتماعی و اعتماد در جامعه و در نتیجه بالا بودن هزینه تبادل و معامله برشمرد. آحاد جامعه فقط می‌توانند به ارتباطات مستقیم و رودررو میان اشخاص حقیقی اعتماد کنند. از سوی دیگر، قوانین غیرمنقح دست و پاگیر، قدیمی، ناکارآمد، ناکافی و بعضا مبهم به این «عدم اعتماد» دامن می‌زند. عدم وجود یا حداقل ظهور کارآفرینان خلاق در وسعت قابل توجه و نیز نیاز به سرمایه اولیه بالا برای ورود به بازار تجارت و به عبارت دیگر قدرتمند بودن موانع «ورود به بازار»

شماره 14 خدمت و تجارت پرونده - خدمت و تجارت صفحه 74

چگونگی تاثیر بازار سرمایه بر تجارت الکترونیکی در ایران

تالار شیشه‌ای توازن را به هم زد

ایده اصلی تجارت الکترونیکی، خودکارسازی هر چه بیشتر فرآیندهای کسب‌و‌ کاری است. تجارت الکترونیکی مشتمل بر انواع گوناگونی از تبادلات است که مبتنی بر بخش‌های مختلف و طرفین معامله شامل سازمان‌های تجاری، اشخاص حقیقی، دولت، شهروندان و… قابل انجام است. طی سال‌های اخیر، تجارت الکترونیکی به شکلی فزاینده گسترش یافته و می‌توان گفت در حال حاضر به وضعیتی پایدار رسیده است. بنا بر گزارش Forrester (فوریه ۲۰۱۲)، پیش‌بینی می‌شود میزان فروش خرده‌فروشی‌های تجارت الکترونیکی در ایالت متحده آمریکا از حدود ۲۰۲ بیلیون دلار در سال ۲۰۱۱ به بیش از ۲۵۰ بیلیون دلار در سال ۲۰۱۳ و حدود ۳۲۷ بیلیون دلار تا سال ۲۰۱۶ برسد. همچنین در تحقیق دیگری پیش‌بینی شده میزان درآمدهای حاصل از تجارت الکترونیکی جهانی در سال‌های آتی رشد چشمگیری خواهد داشت. این تحقیق با توجه به بهبود زیرساخت‌ها، کاربران اینترنتی، افزایش خدمات اینترنتی و سایر شرایط موثر، میزان درآمد حاصل از تجارت الکترونیکی جهانی را تا سال ۲۰۱۵ پیش‌بینی کرده است. همان‌گونه که نتایج حاصل از این تحقیق در در نمودار یک نشان می‌دهد، میزان درآمد تجارت الکترونیکی با رشد ۵/۲۰ درصدی، تا سال ۲۰۱۲ به ۵/۸۲۰ میلیارد دلار و با رشد ۱۰۶ درصدی تا سال ۲۰۱۵ به ۴/۱ تریلیون دلار خواهد رسید. به‌رغم کاربردها و مزایای

شماره 14 خدمت و تجارت پرونده - خدمت و تجارت صفحه 76

لزوم ایجاد سامانه پنجره واحد الکترونیکی تجارت فرامرزی چیست

ایران قطب تجاری منطقه می‌شود

مطابق با توصیه سازمان‌های بین‌المللی و تجارب کشورهای موفق در تسهیل تجارت خارجی، یکی از بهترین رویکردهای ممکن برای مدیریت مبادی ورودی و خروجی در حوزه تجارت خارجی، استقرار سامانه پنجره واحد تجارت فرامرزی است. بر اساس گزارش بانک جهانی در حوزه تجارت فرامرزی، در حال حاضر ۷۳ کشور در دنیا پنجره واحد تجارت فرامرزی با قابلیت‌های مختلف راه‌اندازی کرده‌اند. کشورهای عضو سازمان تجارت جهانی طی چند سال آینده ملزم به داشتن پنجره واحد ملی هستند.با در نظر گرفتن توصیه سازمان‌های بین‌المللی و در راستای عمل به تکالیف قانونی تصریح‌شده در اساسنامه مرکز توسعه تجارت الکترونیکی، ماده ۷۰ قانون برنامه پنجم توسعه، ماده ۸ قانون بهبود مستمر فضای کسب و کار، طرح تحول اقتصادی و مصوبه کارگروه فاوا، سامانه پنجره واحد الکترونیکی تجارت فرامرزی ایران (سپوتا) با دورنمای تبدیل ایران به هاب تجاری و ترانزیتی ترجیحی برای جامعه بازرگانی کشور در منطقه خاورمیانه راه‌اندازی خواهد شد. این سامانه در حقیقت با هدف ارائه یک پلتفرم الکترونیکی امن، قابل اعتماد، شفاف و مبتنی بر استانداردهای باز به ‌منظور تسهیل جریان تبادل اطلاعات و یکپارچه‌سازی خدمات دستگاه‌های دولتی و توسعه فرصت‌های جدید تجاری و بهبود فضای رقابت سالم برای تمام بازیگران اقتصادی کشور، در دستور کار مرکز توسعه تجارت الکترونیکی قرار گرفته

شماره 27 خدمت و تجارت پرونده - خدمت و تجارت صفحه 69

آیا تئوری هر شهروند یک کارت نتیجه میدهد؟

کارت شهروندی یا کارت بانکی؟

سابقه کارت شهروندی به اوایل دهه ۸۰ بازمی‌گردد؛ درست زمانی که قرار بود کارت‌های ملی هوشمند صادر و برخی از خدمات از طریق آن ارائه شود. اما این پروژه به نتیجه نرسید و سرانجام کارت ملی سرنوشتی دیگر تجربه کرد و کارت شهروندی سرنوشتی دیگر. یکی از دلایل اختلاف‌ها و به سرانجام نرسیدن کارت شهروندی اختلاف نظر در مورد متولی اصلی این کارت بود. برخی آن را به عنوان زیرمجموعه سازمان ثبت احوال قرار می‌دادند چرا که اطلاعات هویتی افراد روی آن قرار می‌گرفت و عده‌ای دیگر آن را زیرمجموعه شهرداری‌ها. همین اختلاف نظر موجب شد طرح کارت‌های شهروندی در جزیره‌های قشم و کیش سرانجام دیگری داشته باشد.سازمان مناطق آزاد در کیش و قشم هر کدام به صورت مجزا اقدام به صدور و توزیع کارت شهروندی کردند و با توجه به اینکه تمامی فعالیت‌ها در این جزیره‌ها زیر نظر سازمان مناطق آزاد آن منطقه صورت می‌گیرد، طبیعی است برنامه‌ریزی برای صدور این کارت‌ها نیز ساده‌تر شد. با این وجود نیز نمی‌توان کارت کیشوندی یا کارت شهروندی قشم را جزو پروژه‌های موفق به شمار آورد. علاوه ‌بر اینکه دوره اجرایی شدن این طرح در این دو جزیره به نسبت زیاد بود، سرویس‌هایی که روی این کارت‌ها نیز ارائه می‌شود تقریباً محدود

شماره 27 خدمت و تجارت پرونده - خدمت و تجارت صفحه 72

مدیرعامل شرکت توسعه و نوآوری بانک شهر:

با بانک‌های دیگر در رقابت نیستیم

بانک شهر به عنوان بانک شهرداری‌ها به نظر می‌رسد تصمیم گرفته کلیه خدمات بانکی- شهری را به مردم ارائه دهد. همین امر موجب بروز برخی نگرانی‌ها میان بانک‌های دیگر شده است. به عقیده آنان این نوع فعالیت بانک شهر در ارائه سرویس‌های شهری به تدریج موجب به‌وجود آمدن انحصار می‌شود. از سویی به دلیل نوع مدیریت و برنامه‌های طراحی شده برای بانک شهر طبیعی است این بانک به سمت ارائه سرویس‌های شهری به شهروندان حرکت کند. از جمله این سرویس‌ها ارائه کارت شهروندی است. ارائه این کارت از دیر باز توسط بانک‌های مختلف در دستور کار قرار می‌گرفت اما به دلیل اینکه توانایی رایزنی با شهرداری را نداشتند در نهایت منجر به شکست می‌شد. حال ارائه این سرویس از سوی بانک شهر در دستور کار قرار گرفته است. در این خصوص با مسیح قائمیان مدیرعامل شرکت توسعه و نوآوری بانک شهر به گفت‌وگو نشسته‌ایم که در زیر می‌خوانید: به تازگی بانک شهر سرویس‌های کارت شهروندی را توسعه و به بخش‌های مختلف نیز سرایت داده است، همین امر موجب اعتراض برخی از بانک‌ها شده چرا که اعتقاد دارند امکان رقابت در چنین شرایطی وجود ندارد.این طبیعی است که هر بانکی کارت خود را صادر کند و سرویس‌های خود را ارائه دهد

مهرک محمودیدبیر تحریریه
شماره 26 خدمت و تجارت پرونده - خدمت و تجارت صفحه 67

بازار داغ کارت

زمانی که الکترونیکی شدن ارائه خدمات در دستور کار قرار گرفت، بازار کارت در ایران نیز داغ شد. شرکت‌هایی شکل گرفتند که یا خود را تولیدکننده کارت می‌دانستند یا فناوری‌های وابسته به آن را ارئه می‌کردند یا واردکننده کارت به شمار می‌آمدند. اگر به تعداد کل کارت‌های صادرشده نگاهی بیندازیم دلیل داغ بودن این بازار خود را نشان می‌دهد. حدود ۳۵۰ میلیون کارت بانکی در دست مردم است، حدود ۴۰ میلیون کارت ملی که باید هوشمند شوند و به این تعداد باید سایر خدماتی که روی کارت ارائه می‌شوند را نیز اضافه کرد؛ مانند کارت سوخت یا کارت پایان خدمت.طبق برآوردهای صورت‌گرفته حداقل هزینه‌ یک کارت دو هزار تومان است. یک محاسبه سرانگشتی نشان می‌دهد تعویض کارت‌های بانکی تقریباً ۷۰۰ میلیارد تومان هزینه دارد و اگر به این میزان کارت‌های ملی و سایر کارت‌های فعال در کشور را بیفزاییم این رقم چندبرابر می‌شود. با این وجود خیلی طبیعی است که فعالان این بازار چندان علاقه‌ای به تغییر روش ارائه خدمات نداشته باشند و همیشه به گونه‌ای عمل کنند تا این بازار داغ بماند. حال سوال اینجاست که آیا تغییر تکنولوژی در سطح جهان موجب می‌شود بازار ایران نیز در آینده این تغییر را تجربه کند یا این دوره گذار چقدر

شماره 26 خدمت و تجارت پرونده - خدمت و تجارت صفحه 68

پول الکترونیکی راهی برای تجربه اقتصاد توسعه‌ای

ایران از گردونه توسعه جامانده است

ایران در یک رتبه‌بندی سال ۲۰۱۵ که از سوی citigroup صورت گرفته است از نظر خدمات دیجیتالی از میان ۹۰ کشور دنیا در رتبه ۸۴ قرار دارد.طبق این رده بندی نام ایران در کنار کشورهایی مثل تانزانیا، ونزوئلا، موزامبیک و اتیوپی قرار گرفته است. مقایسه رتبه‌بندی امسال و سال گذشته سیتی گروپ نشان می‌دهد ایران طی سال گذشته نه‌تنها پیشرفت نکرده بلکه چهار رتبه‌ نیز تنزل داشته اشت. این رتبه‌بندی با توجه به چهار اصل پشتیبانی دولت و بازار، زیرساخت مالی و فناوری، راه‌حل‌های پول الکترونیکی و تمایل به اتخاذ روش الکترونیکی در کشورهای مربوطه، صورت گرفته است. ۹۰ کشور بررسی‌شده در این گزارش از نظر چگونگی پیشرفت و مرحله‌ای که پول الکترونیکی سپری کرده است به چهار دسته تقسیم شده‌اند؛ کشورهایی که در مرحله آغازین (یا حداقل آمادگی) قرار گرفته‌اند، کمترین میزان آمادگی را از خود نشان داده‌اند. بیشترین آمادگی در کشورهایی که در این مجموعه قرار گرفته‌اند، در حد خیلی متوسط گزارش شده است. پیشرفت‌های جزئی ایجادشده در این کشورها ناشی از سرمایه‌گذاری‌ها در زیرساخت فناوری‌های ارتباطاتی و اطلاعاتی (ICT) است که متاسفانه عموماً در مقابل سد رگولاسیون قرار می‌گیرند و نتیجه این وضعیت، سرمایه‌گذاری بر بخش خصوصی در چنین کشورهایی است. در هر حال همان‌طور که انتظار

شماره 26 خدمت و تجارت پرونده - خدمت و تجارت صفحه 71
شماره 26 خدمت و تجارت پرونده - خدمت و تجارت صفحه 72

استفاده درست و نادرست از کارت هوشمند

کارت هوشمند (Smart Card) به عنوان روشی سودمند در بسیاری از پروژه‌های سازمانی و ملی در دنیا استفاده می‌شود. این فناوری در ترکیب با سایر فناوری‌ها همچون اثر انگشت (Fingerprint)، گواهینامه الکترونیکی (Digital Certificate) و امضای دیجیتال (Digital Signature) می‌تواند ارائه خدمات الکترونیکی مختلف را امکان‌پذیر کند. اما در عین حال باید به کاربردهای کارت هوشمند آگاه بود تا با استفاده نابجا از این فناوری، هزینه‌های اضافی بدون فایده را به پروژه‌ها تحمیل نکرد. در این نوشته سعی می‌شود تا حدودی مشکلات رایج عدم استفاده صحیح از کارت هوشمند در پروژه‌ها بررسی شود.در ابتدا شاید بهتر باشد مشخص شود که دقیقاً منظور از کارت هوشمند چیست. هم‌اکنون بسیاری از مردم با کارت‌های مختلف سر و کار دارند؛ از کارت مترو گرفته تا کارت سوخت یا کارت‌های بانکی. اما کارت هوشمند نوع خاصی از کارت بوده که دارای تراشه (Chip) است. این تراشه در واقع یک رایانه کامل است که شامل پردازنده (Processor)، حافظه موقت (RAM)، حافظه پایدار (EEPROM)، ورودی و خروجی (I/O) و سایر امکانات لازم بوده و می‌تواند کدهای برنامه‌نویسی‌شده را اجرا کند. کارت هوشمند می‌تواند از نوع تماسی (Contact) یا بدون تماس (Contactless) باشد. در بسیاری از موارد کارت هوشمند با سایر کارت‌ها مانند کارت‌های حاوی نوار مغناطیسی

شماره 26 خدمت و تجارت پرونده - خدمت و تجارت صفحه 74

مقایسه روند جهانی به‌کارگیری روش‌های پرداخت غیرنقد با ایران

هنوز بالغ نشده‌ایم

آیا روند رو به رشد به‌کارگیری کارت‌های الکترونیکی در ایران، با روند مشابه در جهان تطابق دارد؟ آیا روش‌های نوین پرداخت الکترونیکی، جایگزین پرداخت با کارت می‌شود؟ موانع توسعه این روش‌ها در ایران چیست؟ بر اساس گزارش جهانی پرداخت در سال ۲۰۱۴، رشد تراکنش‌های غیرنقدی از سال ۲۰۰۸ تا سال ۲۰۱۲ بالغ بر ۶/۷ درصد رشد داشته و در کشورهای در حال توسعه این رشد با شدت چشمگیر ۳/۱۸ درصد در حال رشد است. تراکنش‌های غیرنقد شامل تمامی روش‌های پرداخت الکترونیکی اعم از کارت‌های الکترونیکی و روش‌های موبایلی و اینترنتی می‌شود. نمودار ۱ نشان‌دهنده این روند رشد در جهان است. به‌کارگیری کارت‌های الکترونیکی نیز در جهان با متوسط رشد ۶/۱۳ درصد در سال رو به رشد است و در حالی که طی سال ۲۰۱۱ حدود ۵۸ درصد از کل پرداخت‌های غیرنقد توسط کارت‌های الکترونیکی بوده این نسبت در سال بعد از آن (۲۰۱۲) به ۶۱ درصد افزایش یافته است. اما علت این امر چه می‌تواند باشد؟ علت اصلی آن روند رو به رشد روش‌های پرداخت موبایلی و اینترنتی مبتنی بر کارت‌های الکترونیکی است، حتی وقتی روند کسب و کارهای اینترنتی سرعت می‌گیرد کماکان کارت‌های الکترونیکی، خصوصاً برای پرداخت‌های با مبلغ بالا با اقبال مواجه خواهد بود. پرداخت موبایلی تا پایان

شماره 26 خدمت و تجارت پرونده - خدمت و تجارت صفحه 76

ناصر حکیمی مدیرکل فناوری اطلاعات بانک مرکزی:

همه چیز در یک سال تغییر کرد

انجام دادن گفت‌وگو درست سر ظهر یک روز گرم تابستان آن هم در ماه رمضان کار آسانی نیست؛ هم برای مصاحبه‌کننده و سخت‌تر از آن برای مصاحبه‌شونده. ناصر حکیمی مدیر کل فناوری اطلاعات بانک مرکزی بعد از یک جلسه فشرده به مصاحبه رسید و تقریباً دیگر توانی برایش باقی نمانده بود. وقتی به او گفتم کلی سوال در ذهنم هست که نمی‌دانم از کجا شروع کنم و کدام را مطرح کنم، گفت:«شما هر چه بپرسید من جواب می‌دهم.» همین اتفاق هم افتاد. در ادامه می‌توانید متن کامل گفت‌وگو با وی را بخوانید:   زمانی‌ که نقشه راه گذشته تقریباً به انتهای خود رسیده بود، برنامه‌ریزی برای نقشه راه آتی یا به قولی نقشه ۱۴۰۰ در دستور کار قرار گرفت. نقشه راه قبلی با دو سال تاخیر یعنی سال ۹۲ تقریباً به اتمام رسید. از آن زمان حدوداً دو سال می‌گذرد. طبق برنامه‌ریزی‌ها تا پایان سال ۱۴۰۰ یعنی شش سال دیگر باید به اهداف پیش‌بینی‌شده در نقشه ۱۴۰۰ دست یابید. تاکنون چه اقداماتی برای محقق شدن اهداف صورت گرفته است؟در حقیقت برنامه قبلی امسال به پایان رسید. پروژه چکاوک آخرین سامانه پیش‌بینی‌شده در برنامه قبلی بود که امسال راه‌اندازی شد. اما در کنار سامانه‌هایی که برنامه قبلی بود چند سامانه دیگر

مهرک محمودیدبیر تحریریه
شماره 25 خدمت و تجارت پرونده - خدمت و تجارت صفحه 65

چ مثل چک، چ مثل چکاوک

هیچ کدام از سامانه‌های افتتاح‌شده بانک مرکزی این شانس را نداشتند که برایشان جشن رونمایی برگزار شود اما با پیاده‌سازی سامانه چکاوک در پنجم خردادماه در استان خراسان رضوی، این سامانه در کلیه استان‌های کشور پیاده‌سازی شد و برای به پرواز درآمدن چکاوک جشن گرفتند.به نظر می‌رسد مشکلات پیاده‌سازی سامانه چکاوک یا سامانه ساکن‌سازی فیزیک چک آن‌قدر زیاد بود که بهره‌برداری کامل آن برای بانک مرکزی مانند برگزاری یک جشن مسرت‌بخش بود.مدیر کل فناوری اطلاعات بانک مرکزی پس از پیاده‌سازی چکاوک اذعان می‌کند چکاوک پروژه پرچالشی بود، چرا که در زمان کوتاه ۲۰۰ هزار نفر در ۳۰ شعبه بانکی با یکدیگر هماهنگ می‌شدند. اما مشکل اصلی در جایی بود که فرآیند داخلی بانک‌ها با یکدیگر هماهنگ نشده بود.برای اجرایی شدن این سامانه ۲۷ تا ۲۸ هزار شعبه کشور باید تجهیز می‌شدند و حدود ۵۰ هزار نفر آموزش می‌دیدند و نزدیک ۲۴ اتاق پایاپای تعطیل می‌شدند. کاری که مطمئناً دردسرهای اجرایی خاص خودش را دارد. تعطیلی اتاق‌های پایاپای از آن رو پرچالش بود که علاوه بر اینکه نیروی انسانی به کار گرفته‌شده در اتاق‌های پایاپای طبق گفته مسئولان بانک مرکزی باید جذب شبکه بانکی کشور می‌شدند، سر و سامان دادن به نیروی انسانی که حال سیستم کاری‌شان فرق می‌کرد، کار چندان

مهرک محمودیدبیر تحریریه
شماره 25 خدمت و تجارت پرونده - خدمت و تجارت صفحه 69

چکاوک: امنیت، سرعت،تضمین خدمت و رونق کسب و کار

آیا چکاوک اوج می‌گیرد

مفهوم چک الکترونیکی طی پروژه‌ای از (Financial Services Technology Consortiurn ) F S T C، شرکت سرویس‌های نوین مالی گسترش داده‌شده است. اولین بار چک الکترونیکی توسط خزانه‌داری ایالات متحده برای اینکه پرداخت‌های کلان را در سطح اینترنت بسازند، به‌ کار گرفته شد.این شرکت دارای ۱۰۰ عضو است که شامل تعدادی از بانک‌های بزرگ، کارپردازان فنی امور مالی، دانشگاه و لابراتوارهای تحقیقاتی است. کار فنی روی پروژه چک الکترونیکی در چند مرحله تولید ایده‌های جدید، انجام تحقیقات اولیه، ساخت و تثبیت نمونه‌های اولیه، به قاعده‌ درآوردن خصوصیات برای سیستم آزمایشی و اجرایی سیستم آزمایشی انجام شد. چک الکترونیکی، نسخه الکترونیکی یا به عبارتی نسخه نمایشی چک کاغذی است که شامل تمامی اطلاعات چک‌ می‌شود و می‌توانند با همان ارزش و چارچوب قانونی چک‌های کاغذی پایه‌ریزی شوند. چک الکترونیکی به همان روش چک‌های کاغذی عمل می‌کند، اطلاعات چک الکترونیکی به وسـیله ترمینـال‌های دریافـت‌کننده به بانک‌ دریافت‌کننده (بانک واگذارنده) واگذار می‌شود. دریافت‌کننده‌های الکترونیکی، چک الکترونیکی را که نوعی اعتبار رسیده محسوب می‌شود، در قالب سپرده دریافت می‌کنند و سپس آن را به بانک‌های پرداخت‌کننده (بانک عهده) می‌سپارند. بانک‌های پرداخت‌کننده (بانک عهده) چک الکترونیکی را تایید و حساب مرتبط با چک را شارژ می‌کنند.در حال حاضر در دنیا، سیستمی برای تبدیل چک‌های کاغذی

شماره 25 خدمت و تجارت پرونده - خدمت و تجارت صفحه 70

جایگاه چک در اقتصاد امروز جهان

چک‌ها محکوم به مرگند

پیشرفت و توسعه در اقتصاد امروز وابسته به برآورده کردن نیازهای روز کاربر است. در این میان، روش‌ها و استراتژی‌ها به‌ سرعت تغییر می‌کنند و چک، یکی از گزینه‌هایی است که تحت‌ تاثیر این تغییرات قرار گرفته است. امروزه با توجه به دگرگونی‌های پویایی که در تجارت رخ می‌دهد، بانک‌ها وظیفه‌ای سنگین بر عهده دارند. آنها باید با به‌کارگیری نیرویی در حد نیروی هرکول افسانه‌ای و استفاده از نوآوری‌ها، پلی میان سیستم خود و نیازها و خواسته‌های روز کاربر ایجاد کنند تا از هرگونه گسست بین نظام بانکی و کاربران جلوگیری شود.چک از سال‌های دور رواج داشته و تا دوران مدرن نیز حیات خود را ادامه داده و سر پا بوده است. اوج استفاده از چک در بسیاری از کشورهای جهان به اواخر سال ۱۹۸۰ و اوایل دهه ۱۹۹۰ بازمی‌گردد؛ اما جایگاه چک‌ها با توسعه‌ بانکداری الکترونیکی به ‌تدریج متزلزل شد. بالطبع در دنیایی که فناوری‌های بسیار پیشرفته به کمک بانکداری آمده‌اند، حرف زدن از چک و روند کلاسیک آن، توجیه‌ ناپذیر به نظر می‌آید. امروزه استفاده از چک در بسیاری از کشورهای اروپایی منسوخ شده است و دیگر نقل ‌و انتقالات از طریق دسته‌چک انجام نمی‌پذیرد. در واقع باید گفت چک در اقتصاد پسامدرن جایگاه پیشین را ندارد؛ زیرا

شماره 25 خدمت و تجارت پرونده - خدمت و تجارت صفحه 71

حمیدرضا آموزگار

چکاوک شفاف‌مان می‌کند

چکاوک این روزها نامی آشنا میان مردم است. طرحی که جهت مکانیزاسیون تبادلات چکی طراحی و اجرا شده است. مدیرکل فناوری اطلاعات بانک مرکزی، چندی پیش در گزارشی گفت طرح چکاوک تا پایان سال ۹۱ در جلسه شورای پول و اعتبار به تصویب رسید و ظرف یک سال و سه ماه سامانه آن پیاده‌سازی و از مهر تا خرداد، یعنی در مدت هشت ماه کل سامانه در سراسر کشور راه‌اندازی شد. البته قطعاً بسیاری از دوستانی که حوالی سال‌های ۸۹ در حوزه تولید سامانه‌های بانکی مشغول بودند، یادشان هست که طرح تبادل تصویر به جای فیزیک در آن زمان، دو بار آن هم هر بار از استان قم آغاز شد و به شکست انجامید. اگرچه برای من به هیچ وجه قابل درک نیست که این طرح در همان سال‌ها با وجود آن همه فشار به شرکت‌های تولیدکننده محصولات بانکی چرا شکست خورد؛ در حالی که از منظر بانک‌ها‌ و تولیدکنندگان مشکلی وجود نداشت.با همه اینها و تمامیت‌خواهی افرادی که همیشه به علت منافع خود مانع از پیشرفت کشور در زمان خود هستند، این طرح در صورت اجرای درست، منشاء صرفه‌جویی بسیاری در هزینه‌ها خواهد بود. چکاوک با توجه به وسعت طرح و ملموس بودن آن در تمامی کسب و کارها،

شماره 24 خدمت و تجارت پرونده - خدمت و تجارت صفحه 64

بررسی وضعیت مقررات‌گذاری برای بیت‌کوین در ایران

هنوز زود است

سیاستگذاری برای پول مجازی به منظور بررسی و آشنایی بیشتر با نحوه عملکرد این پول و بازار آتی آن فعلاً به تعویق افتاده است. هم‌اکنون کمیته مباحث اقتصادی و کمیته مباحث امنیتی در زیرمجموعه مرکز ملی فضای مجازی مسئولیت بررسی بیشتر این موضوع را بر عهده دارند. در کمیته مباحث اقتصادی قرار است تاثیر این نوع پول بر اقتصاد کشور و نظام پولی و مالی کشور مورد بررسی قرار گیرد و در کمیته امنیتی علاوه بر امنیت این نوع پول در مورد مباحث حقوقی آن بحث شود. اواخر سال گذشته خبری منتشر شد که حاکی از سیاستگذاری مرکز ملی فضای مجازی بود اما در شرایط فعلی به دلیل مشخص نبودن فضای حاکم بر پول مجازی فعلاً سیاستگذاری برای آن به آینده موکول شده و قرار است طی این مدت به بررسی بیشتر بازار و همچنین تحلیل تاثیر آن در بازار ایران و کشورهای مشابه و رصد وضعیت آن در کشورهای دیگر بپردازند. در شرایطی سیاستگذاری برای بیت‌کوین به آینده موکول شده است که در روز نوشتن این گزارش قیمت هر بیت‌کوین ۹ میلیون و ۴۰۰ هزار و ۶۴۴ ریال اعلام شده بود. بررسی جدول تغییر قیمت این محصول از اردیبهشت‌ماه گذشته تاکنون نشان می‌دهد قیمت این محصول تقریباً با نوسان

شماره 24 خدمت و تجارت پرونده - خدمت و تجارت صفحه 66

پول‌شویی نوین بر اساس سیستم مالی پول مجازی

دو روی سکه بیت‌کوین

در سیستم بیت‌کوین معاملات به صورت ناشناس صورت می‌گیرد، زیرا هر کاربر می‌تواند چندین آدرس برای معاملات داشته باشد و بسیار دشوار می‌توان عملیات هر کاربر را ردیابی کرد.امروزه چه دوست داشته باشیم چه نه، تکنولوژی در حال پیشرفت است. بزهکاران این موضوع را تشخیص داده‌اند و از پیشرفت‌های تکنولوژی‌ای برای پیشبرد اهداف خود استفاده می‌کنند. با هر پیشرفت، آنها بلادرنگ نیمی از بزهکاری دنیا را مرتکب می‌شوند. در واقع این گروه از افراد به صورت بسیار باریک‌بین و دقیق، از پیشرفت‌های تکنولوژیکی برای مشروع جلوه دادن فعالیت‌های غیرقانونی خود استفاده می‌کنند. از جمله پیشرفت‌های تکنولوژیکی که از زمان آغاز بحران‌های مالی، اعتماد به سیستم بانکی سنتی را به سمت سیستم دیجیتالی سوق داده، خلق پول دیجیتال است. به طور کلی خلق پول‌های مجازی به سه شیوه ذیل است: فیزیکی: جایی که پول مجازی در یک محیط فیزیکی نشان داده شده است. متمرکز: جایی که همه انتقال‌ها از طریق یک واسط و تحت کنترل و نظارت اتفاق می‌افتد. غیرمتمرکز: جایی که زنجیره معاملات بین نودها و شبکه‌ها صورت می‌پذیرد.پول مجازی در بسیاری از موارد شبیه پول واقعی عمل می‌کند اما به طور مستقیم شبیه پول واقعی نیست. این پول پیچیدگی‌های خاصی برای عملیات ضد پول‌شویی ایجاد کرده است. زیرا برخلاف

شماره 24 خدمت و تجارت پرونده - خدمت و تجارت صفحه 68

سعید مهدیون معاون تنظیم مقررات مرکز ملی فضای مجازی:

باید بازار را رصد کنیم

کافی است در قسمت جست‌وجوی گوگل واژه «بیت‌کوین» را تایپ کنید تا از تعداد زیاد سایت‌هایی که امکان خرید و فروش و مبادله بیت‌کوین با ریال را فراهم کرده‌اند، خبردار شوید. همین موجب شده است با وجود سکوت تقریباً هوشمندانه مسئولان کشور نسبت به بیت‌کوین بخشی نیز برای سیاستگذاری روی آن اقدام کنند. اما سیاستگذاری برای بیت‌کوین چندان ساده نیست. هنوز این نوع پول جایگاه واقعی خود را پیدا نکرده است و بسیاری بین پول بودن یا کالا بودن آن با یکدیگر اختلاف نظر دارند. از سویی هیچ کدام از کشورهای دیگر نیز قانون خاصی در مورد آن تدوین نکرده‌اند و همه منتظرند تا ببینند آینده چه خواهد شد. اما مرکز ملی فضای مجازی در این میان سریع‌تر عمل کرده است. این مرکز تصمیم‌ گرفته این بار همگام با کشورهای دیگر در جهت قانونگذاری و سیاستگذاری برای بیت‌کوین قدم بردارد تا دیگر ایران مصرف‌کننده صرف نباشد. سیاستگذاری و قانونگذاری برای بیت‌کوین را معاونت تنظیم مقررات مرکز ملی فضای مجازی بر عهده گرفته است. به منظور مشخص شدن وضعیت روند سیاستگذاری برای بیت‌کوین با سعید مهدیون معاون تنظیم مقررات مرکز ملی فضای مجازی به گفت‌وگو نشسته‌ایم که در ادامه می‌خوانید: معمولاً بانک‌های مرکزی کشورها و سازمان‌های بورس وارد سیاستگذاری برای بیت‌کوین

مهرک محمودیدبیر تحریریه
شماره 16 خدمت و تجارت پرونده - خدمت و تجارت صفحه 69

کدام دستگاه مسئول پنجره واحد فرامرزی خواهد شد

یک بستر و دو رویا

زمانی ‌که محمدرضا نعمت‌زاده وزیر صنعت، معدن و تجارت در روز پایانی اردیبهشت‌ماه گذشته در شورای معاونان بر ایجاد پنجره واحد تجاری تاکید و مرکز توسعه تجارت ‌الکترونیکی را ملزم به اجرایی کردن این طرح در دوره زمانی کمتر از یک سال و در ۱۵ اسفندماه ۹۳ کرد و حتی مسوولان اجرای این پروژه نیز برای اینکه الزام مقام بالادستی خود را رعایت کنند برای آن روزشمار طراحی کردند، این تصور ایجاد شد که گره از یکی از پروژه‌هایی که از آغاز اجرایی شدنش پنج سال گذشته اما هنوز به نتیجه نرسیده، باز شده است.به طوری که طی چند ماه گذشته مرکز توسعه تجارت الکترونیکی به طور منظم با بخش‌های مختلف اجرایی کردن پنجره واحد جلسه برگزار کرده است و طبق برنامه زمان‌بندی و کاریشان هر هفته حداقل دو جلسه برای بررسی نتایج این پروژه برگزار می‌شود. اما درست در گرماگرم پیشبرد این جلسات بود که در نیمه تیرماه هیات دولت مصوبه‌ای به تصویب رساند که گرهی دیگر بر مسیر این پروژه چندین‌ساله زد. طبق این مصوبه گمرک ایران مسوول اجرایی پنجره واحد تجاری فرامرزی ایران شد. در این آیین‌نامه آمده است:«در اجرای ماده ۱۲ قانون گمرکی، دستگاه‌های صادرکننده مجوز در امر صادرات، واردات و ترانزیت موظفند ظرف یک ماه

مهرک محمودیدبیر تحریریه
شماره 16 خدمت و تجارت پرونده - خدمت و تجارت صفحه 75

گفت‌وگو با دومین رئیس مرکز توسعه تجارت‌ الکترونیکی

باید به سمت کاربری‌ها برویم

محمد گرکانی‌نژاد دومین رئیس مرکز توسعه تجارت‌ الکترونیکی است، پس از رفتن جعفر محمودی از مرکز توسعه تجارت ‌الکترونیکی برای مدتی کوتاه علی‌اصغر توفیق، معاون آموزش، پژوهش و فناوری اطلاعات، سرپرست مرکز توسعه تجارت ‌الکترونیکی نیز بود اما پس از انتخاب گرکانی‌نژاد به این سمت قرار شد وی از این پس راهبری پروژه‌هایی را که تقریبا به نیمه راه رسیده‌‌اند، به سرانجام برساند. مسوولان مرکز توسعه تجارت الکترونیکی طی تقریبا چهار سالی که از عمر این مرکز می‌گذرد، بیشتر روی استقرار آن کار کرده‌اند و توانسته‌اند جایگاه‌ اصلی‌اش را تعریف کنند، حال در این دوره جدید استفاده و گسترش کاربردهای تجار‌ت ‌الکترونیکی در دستور کاری قرار گرفته ‌است. در خصوص برنامه‌های پیش‌ روی مرکز با رئیس مرکز توسعه تجارت ‌الکترونیکی به گفت‌وگو نشسته‌ایم که در زیر می‌آید: شما دومین رئیس مرکز توسعه تجارت ‌الکترونیکی از زمان تشکیل تاکنون هستید، عملکرد گذشته را چگونه ارزیابی می‌کنید و تصمیم دارید چگونه این مرکز را هدایت کنید؟ طبیعتا هر یک از پروژه‌هایی که در دستور کاری مرکز قرار گرفته است، طبق قانون و مقرره‌ای بوده و اصول آن نیز درست بود. این‌طور نیست که بگوییم کارهایی که در مرکز انجام شده، اشتباه و اتفاقی بوده است بلکه کارها و پروژه‌ها درست شروع شده‌اند

شماره 23 خدمت و تجارت پرونده - خدمت و تجارت صفحه 65

فاز یک سپاس به اتمام رسید

کیف پول ِبانک مرکزی خالی است

فاز یک سامانه پرداخت سیار به اتمام رسید اما هنوز مقررات مربوط به صدور کیف پول الکترونیکی نهایی نشده است.هر چند مدیران بانک مرکزی بارها به لزوم پیاده‌سازی و تدوین قوانین مربوط به کیف پول الکترونیکی تاکید کرده‌اند اما هنوز این قوانین نهایی نشده است و تا زمانی که قوانین مشخصی برای راهبری کیف‌ پول الکترونیکی تدوین نشود، نمی‌توان امیدوار بود که این سرویس در اختیار مردم قرار گیرد.طبق گفته مسئولان بانک مرکزی موضوعی که مانع نهایی شدن آیین‌نامه کیف ‌پول الکترونیکی می‌شود، پیچیدگی این آیین‌نامه و تعدد بخش‌های درگیر با این موضوع است. از سویی مسئولان بانک مرکزی عقیده دارند تاخیر و تعلل در نهایی کردن و ابلاغ آیین‌نامه کیف ‌پول الکترونیکی بهتر از آن است تا آیین‌نامه‌ای ناقص تدوین شود و پس از مدتی مشکلاتی برای کشور به‌ وجود آورد. این نوع تفکر موجب شده دوره انتظار آیین‌نامه کیف‌ پول الکترونیکی از چهار سال نیز بگذرد. پله اول تقریباً برای اولین بار در سال ۸۷ بانک مرکزی دستورالعملی صادر کرد که در آن نحوه صدور کیف پول الکترونیکی را به صورت بسیار کلی بیان کرده بود. آن زمان هنوز اپراتورها اقدام جدی‌ای در زمینه انتقال وجه از طریق شبکه‌های تلفن همراه یا صدور کیف ‌پول الکترونیکی انجام نداده

مهرک محمودیدبیر تحریریه
شماره 23 خدمت و تجارت پرونده - خدمت و تجارت صفحه 68

کیف پول الکترونیکی؛ ضرورت، تجربیات جهانی، ملاحظات و دغدغه‏ها

وقتی ورق بر می‌گردد

حتماً شما هم زمانی را که کارت‏های هوشمند بانکی (یا به اصطلاح رایج، کارت‏های عابربانک) دوران تولد خود را در کشور آغاز ‏کردند، به خاطر دارید. زمانی که کارت هوشمند بانکی هنوز به این میزان شناخته شده نبود، افراد هیچ حسی از این ابزار بانکی و تا مدت‏های زیادی اطلاعی در خصوص نحوه استفاده از آن نداشتند و به تبع همین موضوع، در بدو امر استقبال چندانی از آن صورت نگرفت. اما امروزه ورق برگشته کافی است کمی مکث کنیم و تعداد کارت‏های عابربانک کیف پول خود را در ذهن مجسم کنیم! این همان روندی است که از آن به «انتشار نوآوری» و «پذیرش فناوری» از سوی کاربران تعبیر می‏شود و در ارتباط با توسعه و عرضه هرگونه راه‏حل مبتنی بر فناوری مصداق می‏یابد و صدالبته کیف پول الکترونیکی نیز از این قاعده مستثنی نیست. ضرورت توجه به کیف پول الکترونیکی مشتریان امروزی علاوه بر نیاز به برخورداری از ابزارها، خدمات و محصولات مالی قدرتمند و در عین حال برخوردار از سهولت استفاده، به سطوح بالاتری از آسایش و انعطاف نیاز دارند که بانکداری خرد به شیوه سنتی قادر به برآورده‏سازی آنها نیست. در این میان و همراه با پیشرفت‏های اخیر صورت‏گرفته در حوزه بانکداری و پرداخت الکترونیکی در سطح

شماره 23 خدمت و تجارت پرونده - خدمت و تجارت صفحه 70

کدهای QR، کانالی جدید برای پرداخت خرد

مُد پاریسی کیف‌‍ پول

فناوری تلفن‌های همراه در چند سال اخیر شاهد پیشرفت‌ها و ابداعات حیرت‌انگیزی بوده است. تلفن همراه از گذشته توانمندتر شده‌، به طوری که تلفن هوشمند نام مناسبی برای آن به نظر می‌رسد؛ دستگاهی هوشمند که قابلیت‌های آن فراتر از یک تلفن است. از ویژگی‌های اصلی این تلفن‌های هوشمند می‌توان قابلیت نصب نرم‌افزارهای کاربردی و ارتباطات اینترنت با کیفیت بالا را برشمرد. نظام پرداخت، ساز و کاری است که در آن وجه از حسابی در یک بانک به حسابی در بانک دیگر منتقل می‌شود و از این رو نقش نظام پرداخت در اقتصاد همانند رگ‌هایی است که پول را به بنگاه‌های مختلف اقتصادی می‌رسانند. بانکداری الکترونیکی با استفاده از فناوری‌های پیشرفته نرم‌افزاری و سخت‌افزاری که مبتنی بر شبکه و مخابرات، تبادل منابع و اطلاعات مالی را به صورت الکترونیکی انجام می‌دهند، باعث شده حضور فیزیکی مشتری در شعب بانک‌ها کاهش یابد. بانکداری الکترونیکی با دارا بودن کانال‌های نوین ارتباطی تاثیر بسزایی در نظام پرداخت دارد و موجب کاهش هزینه‌های بانکداری شده است. از این رو تلفن‌ همراه هوشمند با توجه به قابلیت‌های متعدد و عمومی شدن استفاده از آن و دارا بودن کانال‌های نوین و مختلف ارتباطی، نقش بسزایی در آینده بانکداری الکترونیکی و در سطح کلان آن در نظام پرداخت

شماره 23 خدمت و تجارت پرونده - خدمت و تجارت صفحه 73

تمرکز غول‌های تجاری بر پرداخت همراه

در چند سال گذشته توسط مدیران و کارشناسان صنعت پرداخت بارها به موضوع اهمیت و جایگاه کیف پول الکترونیکی پرداخته شده است. این موضوع در حالی است که در خارج از مرزهای ایران بسیاری از شرکت‌های بزرگ تجاری و همچنین تولیدکنندگان تلفن همراه با توجه به روند رو به رشد پرداخت‌های همراه در دنیا به اهمیت این موضوع پی برده‌اند؛ به نحوی که اکنون یکی از بخش‌های مهم در تولید گوشی فراهم کردن امکان پرداخت به صورت آفلاین است.به عنوان مثال سال گذشته زمانی که اپل با ورود به حوزه پرداخت با برند تجاری اپل‌پی اقدام کرد، رقیب سنتی آن یعنی سامسونگ را بر آن داشت که این شرکت کره‌ای نیز اقدام به ورود در حوزه پرداخت همراه کند و نهایتاً در نمایشگاه بارسلون که اواخر سال گذشته برگزار شد، سامسونگ نیز از ورود جدی به عرصه پراخت همراه خبر داد. مروری بر اخبار چند هفته گذشته نیز نشان از اشتیاق غول نرم‌افزاری دنیا، مایکروسافت برای ورود به این عرصه دارد. چنانچه این اسامی را کنار هم بگذاریم، مشخص می‌شود این حوزه به اندازه‌ای برای شرکت‌های تجاری بزرگ دنیا جذابیت دارد که بسیاری از آنها به منظور جذب سهم بازار یکی از اولویت‌های تیم‌های تحقیق و توسعه خود را به

شماره 17 خدمت و تجارت پرونده - خدمت و تجارت صفحه 64

چرا کربنکینگ در ایران شکل نگرفت

بانک‌های بزرگ از تغییر می‌ترسند

وقتی اولین شعب بانک‌های خصوصی افتتاح شد، مردمی که برای افتتاح حساب به آن شعب رفتند با تصویر عجیبی مواجه شدند، لازم نبود برای گرفتن خدمات در صف بایستند و برای از دست دادن نوبت خود با دیگران دعوا کنند، سیستمی زمان ورود آنان را ثبت می‌کرد و بر حسب آن برای ایشان نوبتی تعیین می‌کرد. از سوی دیگر لازم نبود برای رسیدن نوبت‌شان بایستند بلکه صندلی‌هایی بود که می‌توانستند روی آن بنشینند و انتظار بکشند اما از این مهم‌تر روی گشاده کارمندان بانک بود؛ پیش از اینکه بانک‌های خصوصی راه بیفتند بداخلاقی جزو ذات کارمندان بانک‌ها شده بود.اما تفاوتی دیگر و بسیار مهم پس از مدتی به چشم آمد؛ در شعبه‌های معمول بانک‌های دولتی هر کدام از باجه‌های بانکی یک کار را انجام می‌دادند؛ یک باجه قبض آب و برق می‌گرفت، یک باجه حساب سپرده باز یا پول واریز می‌کرد، باجه دیگر مربوط به حساب‌های قرض‌الحسنه بود و در نهایت یک باجه نیز کارهای مربوط به چک را انجام می‌داد. از همین رو اگر مشتری قرار بود چندین کار را همزمان انجام دهد باید به باجه‌های مختلفی رجوع می‌کرد. اما در بانک‌های خصوصی تمامی این کارها توسط یک فرد و باجه صورت می‌گرفت، مسوول یک باجه همه کارهای یک

مهرک محمودیدبیر تحریریه
شماره 17 خدمت و تجارت پرونده - خدمت و تجارت صفحه 68

وضعیت آتی سامانه‌های بانکداری در کشور

علت را فراموش می‌کنیم

گارتنر به عنوان شرکت پژوهشی و مشاوره، که در زمینه ارائه خدمات برون‌سپاری، تحقیق و پژوهش و مشاوره فناوری اطلاعات فعالیت می‌کند، به صورت سالانه به رده‌بندی شرکت‌ها و سازمان‌های فعال در این حوزه می‌پردازد. امسال نیز مانند سال‌های گذشته این رده‌بندی را انجام داده و در گزارش منتشرشده مشخص شده بانک‌ها و موسسات مالی از نظر درصد هزینه‌ فناوری ‌اطلاعات و ارتباطات‌شان به درآمد سالانه در رتبه دوم قرار گرفته‌اند. طبق گزارش گارتنر درباره رتبه‌بندی سازمان‌ها بر اساس درصد هزینه‌ایشان از درآمد سالانه در حوزه فناوری اطلاعات و ارتباطات، رتبه دوم با ۳/۶ درصد در اختیار سازمان‌های حوزه مالی شامل بانک‌ها، بیمه‌ها، کارگزاری‌ها و امثال آنهاست. این رتبه‌بندی نشان می‌دهد هر چه نوع سازمان به خدمات نزدیک می‌شود میزان نیاز به فناوری اطلاعات در آن افزایش می‌یابد. نکته جالب اینکه پایین‌ترین رتبه این گزارش که مختص سازمان‌های صنعتی و معدنی است هم زیر یک درصد نیست. چنین هزینه‌ای در سازمان‌های بزرگ می‌تواند بهره‌وری بسیار بالایی ایجاد کند و از سویی منطقی برای وابستگی به شرکت‌های دیگر باقی نمی‌گذارد. پس می‌توان توقع داشت بانک‌ها و موسسات مالی به عنوان سازمان‌های بزرگ، در پی رسیدن به سامانه‌های بانکداری خود باشند تا با کنترل کامل بر آن، سیاست‌های خود را اجرا کنند.

شماره 17 خدمت و تجارت پرونده - خدمت و تجارت صفحه 70

گفت‌وگو با مشاور مدیرعامل شرکت خدمات انفورماتیک در پروژه‌های کلیدی

هدف بانک‌ مرکزی نوشتن کر نیست

وقتی وارد ساختمان شنگرف شرکت خدمات انفورماتیک می‌شوید ساختمان بلند و شیشه‌ای بانک مرکزی در آن کنار خودنمایی می‌کند. اگر غریبه‌ای باشید که برای اولین بار پا به این ساختمان گذاشته‌اید، جدایی این دو ساختمان برایتان قابل درک نیست؛ فکر می‌کنید در حال وارد شدن به ساختمانی هستید که در گوشه حیاط بانک مرکزی قرار دارد. همین نزدیکی شرکت خدمات انفورماتیک و بانک ‌مرکزی طی ‌سال‌هایی که از فعالیت این شرکت می‌گذرد، همواره سوءتفاهماتی در پی داشته اما شرکت خدمات انفورماتیک طی سال‌های گذشته به عنوان یکی از بازوهای اجرایی بانک مرکزی سعی کرده است پروژه‌هایی را که بانک مرکزی به دنبال اجرایی کردن آن بوده، اجرایی کند. کربنکینگ یا سیستم متمرکز بانکی یکی از این پروژه‌هاست.برخی از کارشناسان دلیل اجرایی نشدن کربنکینگ در بانک‌های بزرگ را شرکت خدمات انفورماتیک می‌دانند در حالی که مدیران این شرکت نظر دیگری دارند؛ برای بررسی دلیل اجرایی نشدن کر در برخی از بانک‌های بزرگ با نیما امیرشکاری مشاور مدیرعامل شرکت خدمات انفورماتیک در پروژه‌های کلیدی به گفت‌وگو نشسته‌ایم که در ادامه می‌آید: بیش از هشت سال است که بانک مرکزی بر کربنکینگ متمرکز شده اما حداقل بانک‌های بزرگ تا به حال توفیق زیادی در این راه کسب نکرده‌اند. به نظر شما علت چیست؟

شماره 17 خدمت و تجارت پرونده - خدمت و تجارت صفحه 72

مصاحبه با معاون محصول شرکت توسن

چالش ما استاندارد است

 با اینکه به روزهای پایانی تابستان نزدیک می شویم هنوز گرما در ترافیک جردن آزاردهنده است، فرقی نمی کند صبح باشد یا عصر. با حجت جاهد    معاون محصول شرکت توسن برای انجام گفت‌وگو یی در زمینه کربنکینگ قرار دارم. پیش از اینکه به مصاحبه برسم و برای اینکه حواس خود را از ترافیک و گرما پرت کنم به بازار کربنکینگ فکر می کنم؛ توسن با اینکه اولین شرکتی است که به عرضه کربنکینگ اقدام کرد نتوانست به بازار بانک‌های بزرگ دست پیدا کند. هر چند این شرکت از نظر تعداد بیشترین بانک‌ها را در اختیار دارد اما سودایش هنوز رسیدن به بازار بانک‌های بزرگ است. به چراغ قرمز  ظفر می رسیم؛ از تاکسی پیاده و وارد کوچه نور می شوم؛با معاون محصول شرکت توسن در قدیمی ترین ساختمان توسن قرار گفت‌وگو دارم. متن کامل گفت‌وگو را می توانید در ادامه بخوانید: توسن یکی از اولین شرکت‌هایی بود که خدمات کر ارائه داد و کر اولیه خود را در بانک سامان پیاده کرد و پس از آن مشتری‌های دیگری به دست آورد. مشکل ارائه کر به بانک‌های ایرانی چیست و شما چگونه با این مشکلات کنار می‌آیید؟ بله ما جزو اولین شرکت‌ها بودیم. اوایل مشکلات ما بیشتر در ایران به

شماره 17 خدمت و تجارت پرونده - خدمت و تجارت صفحه 74

گفت‌وگو با مدیرعامل شرکت داتین

بانک‌ها انتخاب‌ زیادی ندارند

فناپ به‌دلیل اینکه برای بازاریابی محصولات و مخصوصا کربنکینگش به مشکل بهسازان ملت دچار نشود، سعی کرد به سرعت خود را از بانک پاسارگاد جدا کند.او با ایجاد شرکت داتین در قالب هلدینگ فناپ سعی در بازاریابی برای سیستم متمرکز بانکی خود با نام تجاری ترنج کرد. هرچند هنوز هم بانک پاسارگاد بزرگ‌ترین مشتری این شرکت به شمار می‌رود اما مدیران شرکت امیدوارند در آینده بتوانند بخشی از بازار بانک های بزرگ را به دست آورند. برای بررسی وضعیت کربنکینگ یا سامانه متمرکز بانکی با علی دانشگر مدیر عامل شرکت داتین به گفت‌وگو نشسته‌ایم که در ادامه می خوانید: طی چند سال گذشته شرکت‌های مختلف مخصوصا سه شرکت مطرح در این بازار بر سر جذب مشتریان بانکی برای کربنکینگ با یکدیگر رقابت کرده‌اند و سعی کرده‌اند محصول کربنکینگ خود را عرضه کنند. این شرکت‌ها شاید در جذب مشتریان و بانک‌های جدید موفق بوده‌اند اما نتوانسته‌اند به بانک‌های قدیمی‌تر و بزرگ نفوذ کنند و راه‌حل جامعی به آنها ارائه دهند؛ به نظر شما دلیل این اتفاق چیست؟ در ابتدا باید کربنکینگ (core banking) را تعریف کنیم. این اصطلاح تعریف واحدی ندارد؛ اصطلاحی است که پدید آمده و فراگیر شده است؛ شاید لزوما در تمام دنیا به این نام شناخته نشود. تا

شماره 17 خدمت و تجارت پرونده - خدمت و تجارت صفحه 76

گفت‌وگو با دو مدیر بانکی فعال در مالزی

بانکی بدون کر قابل تصور نیست

پیاده‌سازی کربنکینگ در ایران به چالش اصلی بانک‌های بزرگ تبدیل شده است، با وجود اینکه بانک مرکزی و برنامه‌های بالادستی بارها بانک‌ها را ملزم به پیاده‌سازی این سیستم در زیرمجموعه خود کرده‌اند اما هنوز هستند بانک‌هایی که تجربه‌های شکست‌خورده‌شان در این زمینه حرف اول را می‌زند. اما به نظر می‌رسد پیاده‌سازی کربنکینگ در کشورهای دیگر هرچند مشکل و زمان‌بر است اما الزامی است که هیچ راه مفری از آن نیست و بانک‌ها و مدیران بانکی تصوری غیر از پیاده‌سازی سیستم‌های متمرکز برای خود متصور نیستند. برای اینکه چشم‌انداز هرچند کمی از چگونگی انتخاب کربنکینگ در کشورهای دیگر داشته باشیم با امید ترابی مدیرعامل شرکت IDCORPو همچنین صبر رحمان قائم‌مقام مدیرعامل بانک معاملات مالزی گفت‌وگویی به صورت کتبی انجام داده‌ایم که در زیر می‌خوانید: بانک‌های مطرح دنیا خودشان اقدام به نوشتن سیستم متمرکز می‌کنند یا این سیستم را از یک شرکت خریداری می‌کنند؟ زیرا این تفکر در ایران وجود دارد که بخش‌های آی‌تی خود بانک‌ها باید اقدام به طراحی یا نوشتن کربنکینگ کنند. صبر رحمان: معمولا بانک، یک سیستم متمرکز بانکی را به همراه کلیه ملزومات از جمله دیتابیس (پایگاه داده) درخواست می‌کند. پس از پیاده‌سازی زیرساخت‌ها سراغ برنامه‌های کاربردی می‌روند و متقاضی پیاده‌سازی سیستم‌های مختلف از جمله سیستم‌ ارزی، خزانه‌داری

شماره 22 خدمت و تجارت پرونده - خدمت و تجارت صفحه 73

بررسی وضعیت فروشگاه‌های اینترنتی در ایران

از مجاز تا واقعیت

خرید کردن لذت خاص خودش را دارد. مخصوصا اگر جایی باشید که سرگرمی‌هایتان محدود باشد خرید یکی از سرگرمی‌های شما خواهد شد. خرید کردن، صرف خرید یک کالا نیست؛ می‌تواند گشت و گذار در خیابان‌ها باشد یا گپ و گفتی دوستانه با رفقا. خرید رفتن می‌تواند فقط پرسیدن قیمت کالایی باشد که هم‌اکنون نیازی به آن نیست اما شاید در آینده‌ای نزدیک به آن نیاز داشته باشید. در چنین شرایطی آیا خرید اینترنتی همان لذت را به شما می‌دهد؟ اوایل تصورم این بود که این‌گونه نیست اما بعد از گشتن در فروشگاه‌های مختلف اینترنتی به این نتیجه رسیدم که شاید لذتش به اندازه خرید واقعی و قدم زدن در سطح شهر نباشد اما چیزی هم از آن کم ندارد. شما سایت یک فروشگاه اینترنتی را باز می‌کنید؛ بدون اینکه قصد یا هدفی برای خرید اینترنتی داشته باشید کالاها را با هم مقایسه می‌کنید، قیمت‌هایشان را می‌سنجید یا حتی از تخفیف‌هایی که هر کدام از فروشگاه‌ها داده‌اند، مطلع می‌شوید. در بسیاری از مواقع خود این گشت و گذار مجازی در خیابان‌های فرضی شما را مجبور به خریدی می‌کند که پیش از این قصدش را نداشتید. کالا را مجازی انتخاب می‌کنید و پولش را مجازی می‌پردازید. فقط مشکل اینجاست که کالا همان

شماره 22 خدمت و تجارت پرونده - خدمت و تجارت صفحه 74

فروشگاه‌های اینترنتی، طلایه‌دار انقلاب کسب و کارهای اینترنتی در ایران

آنها که می‌مانند و آنها که می‌روند

زمانی که نقطه دات‌کام در آمریکای شمالی تبدیل به حباب بزرگی می‌شد و سیل سرمایه به استارت‌آپ‌های فوق موفق آمریکایی سرازیر می‌شد، تنها عده کمی از سرمایه‌گذاران خبره وال‌استریت پول‌هایشان را در سبدهای کهنه اما استوارشان نگه داشتند.۱۵ سال از انقلاب کسب و کارهای اینترنتی در جهان می‌گذرد و این موج با اندکی تاخیر به کشور ما رسیده است و زمانی که نقطه‌های دات آی‌آر تبدیل به حباب‌های بزرگ می‌شوند و هلدینگ‌ها و بانک‌ها با سرمایه‌های انباشته‌شده متورم به این صنعت حمله می‌برند، تنها عده کمی خواهند بود تا پیش‌بینی کنند کدام کسب و کارها می‌مانند و کدام‌ها از بین می‌روند.فروشگاه‌های اینترنتی به عنوان طلایه‌دار انقلاب کسب و کارهای اینترنتی در ایران، در سال گذشته نقش بسزایی در ایجاد سبک زندگی آنلاین ایفا کردند. کمپین‌های بزرگ تلویزیونی، بیلبوردهای بزرگ شهری، مصاحبه‌های خبرساز، تبلیغات به سبک برندهای بزرگ جهانی، کنفرانس‌های متعدد و جشنواره‌ها و جوایز مختلف و نمایشگاه‌های گوناگون، همه گواه این مطلب است که جنگ بزرگ در حال شکل‌گیری است. تجربه جهانی، تجربه ایرانی در نگاه اول هر کسب و کاری از سه بخش مالی، اجرایی و بازاریابی ایجاد شده است. با توجه به اینکه این یادداشت در ارتباط با فروشگاه‌های اینترنتی است، بخش بازرگانی و تامین کالا را نیز

شماره 22 خدمت و تجارت پرونده - خدمت و تجارت صفحه 76

مقایسه فروشگاه‌های دیجی‌کالا و نیوئگ

همه چیز در همه جا

برخی فروشگاه‌های اینترنتی در تلاشند برای همه کس همه چیز باشند، مانند آمازون آمریکایی که هر نوع محصولی را عرضه می‌کند. گروهی دیگر تنها بر عرضه دسته‌ای خاص از محصولات تمرکز دارند، مانند فروشگاه ایران هدفون. در این میان فروشگاه‌هایی نیز هستند که عمدتا با چند دسته اصلی از کالاها شناخته می‌شوند اما در تلاشند روزی مانند آمازون در هر حوزه‌ای وارد شوند. دیجی‌کالا در ایران و نیوئگ (newegg) در آمریکا دو نمونه از این فروشگاه‌ها به شمار می‌روند. دیجی‌کالا در سال ۱۳۸۵ در فضای نوپای تجارت الکترونیکی ایران فعالیت خود را آغاز کرد و نیوئگ (newegg) شش سال قبل از آن در فضای رقابتی تجارت الکترونیکی در ایالات متحده آمریکا. زمانی که مقایسه این دو فروشگاه را آغاز کردم تصور نمی‌کردم این میزان شباهت را در وضعیت فعلی و مسیر حرکت این دو مشاهده کنم. اگر مقایسه یک فروشگاه ایرانی با معادل آمریکایی آن به نظرتان منصفانه نیست، حتما تعجب خواهید کرد که در مواردی چون زمان و هزینه تحویل کالا، دیجی‌کالا در موقعیت بهتری نیز قرار دارد.  در این مطلب گام به گام خرید در هر دو فروشگاه مقایسه شده‌اند اما نه به عنوان یک راهنمای خرید بلکه به عنوان محکی برای مقایسه تدارکاتی که هر کدام از

شماره 22 خدمت و تجارت پرونده - خدمت و تجارت صفحه 79

رئیس مرکز توسعه تجارت الکترونیکی

فروشگاه‌های اینترنتی فقط نماد می‌خواهند

وقتی تب خرید داغ می‌شود فروشگاه مجازی و فروشگاه فیزیکی چندان تفاوتی با یکدیگر ندارند. روزهای اسفند نیز تب خرید تمامی بخش‌های کشور را فرا می‌گیرد. خیابان‌ها و مراکز خرید جای سوزن انداختن ندارند و هر کس به دنبال یافتن کالاهای مورد نیازش است. از این حجم خرید فروشگاه‌های مجازی نیز بی‌بهره نیستند؛ طی سال‌های گذشته با توجه به گسترش و بازاریابی‌ای که انجام داده‌اند، توانسته‌اند برای خودشان جایی باز کنند و حال بسیاری از افراد بخشی از خریدهای خود را به صورت مجازی انجام می‌دهند. اما بخشی نیز هنوز به این فروشگاه‌های مجازی اعتماد ندارند و نگران عواقب بعدی آن هستند. در خصوص وضعیت فروشگاه‌های اینترنتی با محمد گرکانی‌نژاد رئیس مرکز توسعه تجارت الکترونیکی به گفت‌وگو نشسته‌ایم که در زیر می‌خوانید: به نظر می‌رسد تعداد فروشگاه‌های اینترنتی هر روز بیشتر می‌شود؛ تبلیغات سطح شهر که این‌گونه نشان می‌دهد. هم‌اکنون چه تعداد فروشگاه‌ اینترنتی از شما نماد اعتماد گرفته‌اند؟بالغ بر هفت هزار فروشگاه اینترنتی از ما نماد اعتماد گرفته‌اند اما تعداد متقاضیان دریافت نماد از این تعداد بسیار بیشتر است، حدود ۹ هزار نفر متقاضی دریافت نماد در سیستم ثبت‌نام کرده‌اند اما از این تعداد نزدیک به چهار یا پنج هزار فروشگاه‌ غیرفعال هستند. یعنی تقاضایی را مطرح کرده‌اند و

مهرک محمودیدبیر تحریریه
شماره 22 خدمت و تجارت پرونده - خدمت و تجارت صفحه 82

چالش‌های پذیرش کارت اعتباری در فروش اینترنتی در سطح جهانی

پنج پله تا ابدیت

توسعه تجارت الکترونیکی در سطح جهانی و کاربردها و قابلیت‌های فراوان کارت اعتباری سبب تعمیم استفاده از این کارت‌ها در بازارهای بین‌المللی نیز شده است. اصلی‌ترین دلایل گسترش روزافزون کاربرد این کارت‌ها سهولت در حمل و نقل پول‌های کلان، ایجاد امنیت برای صاحب پول، کاربری این کارت‌ها در جهت خریدهای اینترنتی و همچنین تسهیلات روزافزونی است که برای کاربرهای این کارت‌ها در اکثر نقاط جهان در نظر گرفته شده است. لذا ارائه‌کنندگان خدمات کارت‌های اعتباری نیز با توجه به مقبولیت عامه این ابزار، همواره سعی در بهبود روش‌های کسب و کاری و رفع موانع و مشکلاتی که در استفاده از آن پیش می‌آید، دارند. اما به‌رغم تلاش‌های مفید و چشمگیر، برخی چالش‌های عمده در پذیرش کارت‌های اعتباری به ویژه در خریدهای اینترنتی وجود دارد که اطلاع از آنها برای پذیرندگان کارت‌های مذکور ضروری است. هر چند کارت اعتباری هنوز در ایران فراگیر نشده اما با توجه به برنامه بانک‌ها برای توسعه این بازار به نظر می‌رسد آشنایی با چالش‌های آن برای ارائه‌دهندگان و استفاده‌کنندگان بی‌فایده نباشد. خرید اینترنتی با درخواست مشتری برای کالا و خدمات، تعیین نوع پرداخت و استفاده از کارت مشخصی که توسط پذیرنده قابل قبول است، شروع می‌شود. خرید اینترنتی، مستلزم پشتیبانی برخط از پردازش فرآیندها برای

شماره 21 خدمت و تجارت پرونده - خدمت و تجارت صفحه 71

وضعیت ایران در شاخص‌های بین‌المللی

چرا دولت الکترونیکی توسعه نیافت

تکرار واژه دولت‌ الکترونیکی اگر هیچ فایده‌ای نداشت این فایده را داشت که دیگر مردم راه‌حل بسیاری از مشکلات را در توسعه دولت ‌الکترونیکی می‌دانند. زمانی استفاده از این کلمه در میان دولتیان رواج داشت اما امروز هر گاه صحبت از مشکلی در میان مردم می‌شود، راه‌حل برون‌رفت از آن را توسعه دولت ‌الکترونیکی می‌دانند. راه‌حل عبور از ترافیک، آلودگی هوا و حفظ محیط زیست برای مردم در دولت‌ الکترونیکی خلاصه شده است. طی گزارش‌های بین‌المللی ایران در گروه‌بندی شاخص دولت ‌الکترونیکی در گروه متوسط طبقه‌بندی می‌شود، در حالی که درآمد ایران از بسیاری از کشورهایی که در این گروه قرار گرفته‌اند، بالاتر است. این مقایسه نشان از سرمایه‌گذاری اندک در این حوزه دارد. هر چند تقریبا تمامی مدیران کشور بارها بر توسعه دولت ‌الکترونیکی تاکید کرده‌اند اما میزان بودجه‌ای که برای این بخش اختصاص یافته‌ بسیار اندک است و برای اولین بار در بودجه سال آینده، ردیفی به صورت مستقل برای توسعه دولت‌ الکترونیکی پیش‌بینی شده است. بررسی گزارش ۲۰۱۴ شاخص توسعه دولت‌ الکترونیکی سازمان ملل متحد نشان می‌دهد سطح درآمد کشورها که شاخص کلی برای تعیین میزان پیشرفت اقتصادی محسوب می‌شود، بر توسعه دولت ‌الکترونیکی نیز تاثیرگذار است، زیرا دسترسی به زیرساخت ICT و ارائه آموزش‌های لازم چون

شماره 21 خدمت و تجارت پرونده - خدمت و تجارت صفحه 74

چگونه رتبه ایران را در شاخص‌های دولت‌ الکترونیکی ارتقا دهیم

مسیر روشن

راهکارهایی برای بهبود شاخص دولت‌ الکترونیکی و ارتقای رتبه جهانی ایران از سوی سازمان فناوری اطلاعات و ارتباطات پیش‌بینی شده است.این راهکارها که بیشتر بر اساس تحلیل وضعیت توسعه دولت ‌الکترونیکی در ایران و جهان از منظر شاخص توسعه دولت ‌الکترونیکی سازمان ملل متحد صورت گرفته است، سعی می‌کند در یک دوره زمانی کوتاه‌مدت رتبه ایران را بهبود بخشد. مقایسه رتبه‌ ایران از منظر شاخص توسعه دولت ‌الکترونیکی با متوسط جهانی نشان می‌دهد رتبه ایران بسیار پایین است و برای بهبود این وضعیت باید اقدامات جدی‌ای صورت گیرد. در بررسی‌های صورت‌گرفته ۱۷ عامل موجب نزول رتبه ایران طی سال‌های گذشته شده است که برطرف کردن این عوامل می‌تواند در ارتقای جایگاه ایران بسیار موثر باشد.از مهم‌ترین این عوامل می‌توان به اهمیت فزاینده اجماع رویکردهای حکمرانی و ارائه یکپارچه خدمات آنلاین اشاره کرد. در اصل فعالیت‌های جزیره‌ای و جدا از هم هر کدام از بخش‌های دولت برای توسعه خدمات الکترونیکی زمانی موثر واقع می‌شوند که آنها با یکدیگر ارتباط برقرار کنند و امکان استفاده همزمان از آن خدمات وجود داشته باشد. استفاده از دولت‌ الکترونیکی برای ارائه اطلاعات و خدمات به شهروندان در رابطه با موضوعات محیط زیستی یکی دیگر از عوامل موثر در این بخش به شمار می‌رود و متاسفانه

شماره 19 خدمت و تجارت پرونده - خدمت و تجارت صفحه 66

مدعیان راه‌اندازی مرکز ریشه تعدادشان افزایش یافت

دست بالای دست بسیار است

تعداد مدعیان راه‌اندازی مرکز ریشه به عدد ۴ رسیده است. زمانی فقط بانک مرکزی و پس از آن سازمان ثبت احوال متولی زمامداری مرکز ریشه بودند، حال سازمان اسناد و املاک کشور و قوه قضائیه نیز می‌خواهند مرکز ریشه مستقل راه‌اندازی کنند.اختلاف بر سر راه‌اندازی مرکز ریشه اختلاف جدیدی نیست. از همان زمان که قانون تجارت‌ الکترونیکی تدوین می‌شد، سیاستگذاران و قانونگذاران بر سر چندریشه‌ای بودن یا تک‌ریشه‌ای بودن با یکدیگر اختلاف نظر داشتند، برخی معتقد بودند باید برای بخش‌های مختلف کشور ریشه‌های مختلف ایجاد کرد و در نهایت آن بخش‌هایی را که نیاز به ارتباط با یکدیگر دارند، به یکدیگر متصل کرد اما برخی دیگر اعتقاد داشتند بهتر است یک مرکز ریشه در کشور ایجاد شود و همه ذیل همان مرکز ریشه فعالیت کنند. در نهایت هیچ ‌کدام از این دیدگاه‌ها نتوانست به صورت کامل به اجرا درآید و قرار شد به غیر از مرکز ریشه اصلی کشور بانک مرکزی نیز به صورت مستقل برای خود مرکز ریشه ایجاد کند. در آیین‌نامه ماده ۳۲ قانون تجارت الکترونیکی آمده است:«سیستم بانکی می‌تواند با اخذ مجوز شورا در حوزه نظام بانکی مرکز ریشه مستقل ایجاد کند که در این صورت مرکز یادشده وابسته به مرکز توسعه تجارت الکترونیکی موضوع این ماده

مهرک محمودیدبیر تحریریه
شماره 19 خدمت و تجارت پرونده - خدمت و تجارت صفحه 69

تعامل‌پذیری در زیرساخت کلید عمومی

چگونه با هم حرف بزنیم

آیا روند رو به رشد توسعه مراکز صدور گواهی الکترونیکی، نیازمند تعامل‌پذیری و همسوسازی این مراکز است؟ آیا چارچوب خاصی جهت تعامل‌پذیری در این زیرساخت تعریف شده است؟ و در صورت عدم تعریف این چارچوب‌ها، نیازی به تعریف وجود دارد یا خیر؟ آیا تاکنون راهکارهایی برای تعامل‌پذیری و همسوسازی در این حوزه صورت پذیرفته است؟ در صورت پاسخ مثبت به این سوالات، نقش‌ها و عوامل موثر بر این تعامل‌پذیری چه می‌توانند باشند؟ در این مقاله به ارائه عوامل موثر در تعامل‌پذیری و همسوسازی مراکز صدور گواهی الکترونیکی می‌پردازیم.نظر به توسعه ارائه خدمات الکترونیکی در کشور و نیاز به ایجاد و استفاده از زیرساخت‌های امنیتی در این حوزه، نیاز به بسط و توسعه زیرساخت کلید عمومی(PKI) ، افزایش تعداد ارائه‌دهندگان خدمات این زیرساخت و امکان تعامل میان آنها در کشور بر همگان آشکار است. تصویب و ابلاغ «آیین‌نامه توسعه خدمات الکترونیکی دستگاه‌های اجرایی» در شورای عالی اداری توسط ریاست جمهوری نیز مؤید اهتمام دولت در توسعه خدمات الکترونیکی و نیازمندی کشور به رشد و توسعه زیرساخت کلید عمومی (PKI) است. تلاش‌های صورت‌گرفته در این زمینه مؤید اهتمام عوامل نظارتی این حوزه جهت تدوین، تصویب و اجرای سیاست‌های کلان و برنامه‌های مربوط به این حوزه با هدف تعامل‌پذیری و همسوسازی اجزای زیرساخت

شماره 19 خدمت و تجارت پرونده - خدمت و تجارت صفحه 70

بررسی فعالیت مراکز میانی فعال در کشور

هنوز کاربردی نیست

چهار مرکز میانی برای صدور گواهی الکترونیکی فعالیت می‌کنند و دو مرکز میانی دیگر منتظر دریافت مجوز هستند ولی همچنان تعداد گواهی‌های صادرشده از سوی این مراکز بسیار اندک است. با وجود اینکه تمامی بخش‌های دولتی بر استفاده از امضای الکترونیکی برای شناسایی هویت افراد در محیط مجازی تاکید می‌کنند اما هنوز کاربردهای زیادی برای آن در نظر گرفته نشده است.مرکز میانی دولتی عام، مرکز میانی بازار سرمایه و مرکز میانی نفت سه مرکز میانی دولتی هستند و پارس‌ساین مرکز میانی خصوصی. هم‌اکنون مرکز میانی خصوصی راهبر و مرکز میانی خصوصی ارتباطات آزما در انتظار دریافت مجوز برای آغاز فعالیت‌شان هستند.ایجاد و راه‌اندازی مراکز میانی گواهی الکترونیکی در ماده ۳۲ قانون تجارت‌ الکترونیکی پیش‌بینی و پس از تصویب قانون تجارت الکترونیکی در سال ۸۲ مرکز ریشه گواهی الکترونیکی و همزمان با آن مرکز میانی گواهی الکترونیکی عام نیز راه‌اندازی شد. پس از راه‌اندازی این مرکز قاعدتا بخش‌های مختلف کشور می‌توانستند از سرویس‌های امضای الکترونیکی بهره برند اما اقدام مثبتی در این زمینه صورت نگرفت و به صورت محدود وزارت بازرگانی تجار و بازرگانان را برای ثبت سفارش کالاهای خود و استفاده از سامانه‌های مختلف این وزارتخانه ملزم به استفاده از امضای الکترونیکی کرد و اولین امضاهای الکترونیکی صادرشده مربوط به

شماره 19 خدمت و تجارت پرونده - خدمت و تجارت صفحه 72

تجربیات پیاده‌سازی گواهی الکترونیکی و چالش‌های آن در کشور

خوانش مشکل پیش ‌رو

امروزه لزوم برقراری امنیت اطلاعات و ارتباطات به‌ عنوان یکی از اصلی‌ترین ماموریت‌های سازمان‌ها و شرکت‌های بزرگ مطرح بوده و این امر موجب استفاده از بسیاری سرویس‌های زیرساختی امنیت اطلاعات نظیر گواهی الکترونیکی در صنعت نفت شده است. بخشنامه‌های دولتی، الزامات قانون برنامه پنجم توسعه و همچنین دستورالعمل‌های امنیتی افتا همگی نشان‌دهنده استفاده زیرساخت امن گواهی الکترونیکی هستند. صنعت نفت به ‌عنوان یکی از حوزه‌های پیشتاز فناوری اطلاعات و ارتباطات کشور، نسبت به برنامه‌ریزی و اجرای زیرساخت امن گواهی الکترونیکی در صنعت نفت اقدام کرده است. در این راستا احکامی توسط مقام عالی وزارت نفت در خصوص تشکیل کمیته راهبردی گواهی الکترونیکی وزارت نفت، صادر شده و این کارگروه نسبت به سیاستگذاری، هماهنگی، تدوین استانداردها و دستورالعمل‌های اجرایی و عملیاتی کردن گواهی الکترونیکی در صنعت نفت اقدام کرده است.ایجاد مرکز صدور گواهی الکترونیکی میانی صنعت نفت، از اولویت‌های راه‌اندازی زیرساخت گواهی الکترونیکی در صنعت نفت بوده است. در این خصوص مرکز داده تخصصی گواهی الکترونیکی، نرم‌افزار صدور و ابطال گواهی الکترونیکی و مستندات اجرایی این مرکز، تولید و پس از تایید رسمی مرکز دولتی صدور گواهی الکترونیکی ریشه، مرکز صدور گواهی الکترونیکی نفت رسما عملیاتی شد. برخی از نرم‌افزارهای صنعت نفت از سرویس گواهی الکترونیکی تغذیه می‌کنند و اکنون در

شماره 31 جهان پرونده - خدمت و تجارت صفحه 121

استارت‌آپ‌ها اساساً نهادهایی

مدل غیرانتفاعی جدید

استارت‌آپ‌ها اساساً نهادهایی انتفاعی هستند اما در سال‌های اخیر روندهای بشردوستانه نیز به سمت استفاده از دانش فنی و ذهنیت استارت‌آپی برای ایجاد نوع جدیدی از نهادهای غیرانتفاعی روی آورده‌اند. پل گراهام بنیانگذار شتاب‌دهنده استارت‌آپی وای کامبیناتور می‌گوید:««استات‌آپ» همیشه یک شرکت انتفاعی بوده است اما خیریه هم می‌تواند مانند آنها عمل کند.»چیس آدام بنیانگذار واتسی (Watsi)، خیریه سرمایه‌گذاری جمعی در امور درمانی که اولین نهاد غیرانتفاعی استفاده‌کننده از وای کامبیناتور بود می‌گوید:«همه ما روی رشد و تاثیرگذاری متمرکز هستیم و نهایتاً فقط باید آمارمان را تا حد درست بالا ببریم.» تمرکز آدام بر رشد بسیار شبیه به فرهنگ استارت‌آپی است. آدام می‌گوید واتسی به عنوان یک پلتفرم فناوری در سان‌فرانسیسکو تقریباً مشابه یک استارت‌آپ انتفاعی است فقط با این تفاوت که ۲/۲ میلیون دلار کمک خیریه را تا امروز برای بیماران جمع‌آوری کرده است. آدام که اخیراً مدال قهرمان تغییر را از کاخ سفید دریافت کرد، می‌گوید:«ما کاملاً در محصاره شرکت‌های انتفاعی هستیم. تلاش می‌کنیم همان استعدادها را استخدام و سایت خودمان را طراحی کنیم و می‌خواهیم دقیقاً مانند هر سایت انتفاعی، خوب عمل کنیم.» حتی واژگان سرمایه‌گذاری ماجراجویانه (VC) نیز راه خود را به واتسی باز کرده است. در ماه جولای این نهاد ۲/۱ میلیون دلار را در قالب

شماره 22 گزارش ماه پرونده - خدمت و تجارت صفحه 42

مروری بر آنچه بر محدودیت شبکه‌های ارتباطی گذشت

موافقان و مخالفان فیلترینگ

«تو وایبر بفرست!» این احتمالا یکی از جملات پرکاربردی است که این روزها به جای درخواست پیامک به زبان مردم کوچه و بازار می‌آید. در دو سه سال گذشته روند استفاده از اپلیکیشن‌های پیام‌رسان سیر صعودی به خود گرفته و اکنون کمتر کسی است که از این نرم‌افزار ها استفاده نکند. در واقع اغلب کاربران استفاده از پیامک و تماس غیراینترنتی را مواقعی جایز می‌دانند که راه دیگری وجود نداشته باشد! چراکه این روش به هر حال آسان‌تر، کم‌هزینه‌تر و کارآمد‌تر است. در این میان عده بسیاری می‌پرسند که آیا درآمد اینترنتی اپراتورها در نتیجه گسترش این اپلیکیشن‌ها جبران‌کننده کاهش سود پیامک و تماس از شبکه هست؟ و آیا ممکن است فیلترینگ و تهدیدهای گاه و بی‌گاه این پیام‌رسان‌ها، نتیجه فشار اپراتورها بر متصدیان باشد؟«دسترسی به تارنمای فراخوانده‌شده امکان‌پذیر نمی‌باشد.» صفحه رنگارنگ پیوندها یکی از پربیننده‌ترین صفحات ایرانی، برای تمام کاربران داخل کشور آشناست. تا چند‌‌‌‌ سال پیش بیشتر استفاده کاربران از اینترنت مربوط به صفحات وب می‌شد. فیلتر بودن این صفحات این اواخر با یک صفحه زیبا با لینک صفحات تاییدشده فارسی نشان داده می‌شد. با فراگیر شدن تلفن‌های هوشمند و در دسترس قرار گرفتن انواع اپلیکیشن‌ها از جمله اپلیکیشن‌های موبایلی شبکه‌های اجتماعی، اعمال فیلترینگ به ضرورت عوض شدن