نسخه فیزیکی

  • شهر کتاب مرکزی تهران – خیابان دکتر شریعتی – بالاتر از خیابان استاد مطهری – نبش کوچه کلاته – فروشگاه مرکزی شهر کتاب
  • شهر کتاب کاشانک نیاوران، کاشانک، نرسیده به سه راه آجودانیه
  • نشر ثالث خیابان کریم‌خان زند، بین خیابان ایرانشهر و ماهشهر، پلاک ۱۵۰
  • شهر کتاب سعادت آباد انتهای خیابان ایران‌زمین، جنب فرهنگسرای ابن‌سینا، شهر کتاب ابن‌سینا

خدمت و تجارت

48
شماره 48 خدمت و تجارت دولت الکترونیکی صفحه 70

دولت الکترونیکی از نگاه تجربه کاربری

کاربران دولت الکترونیکی را حس نمی‌کنند

با توجه به گذشت بیش از یک دهه از مطرح شدن دولت الکترونیکی در کشور، نگاهی گذرا به روند طرح و تکوین آن در ایران برای رسیدن به ترکیب‌بندی از وضعیت دولت الکترونیکی در شرایط فعلی مفید خواهد بود. با اغماض از فعالیت‌های متفرقه و غیرمتمرکز دستگاه‌های دولتی، اولین فعالیت رسمی و سازمان‌یافته دولت در زمینه فناوری اطلاعات با تکفا (توسعه کاربردی فناوری اطلاعات) در دولت هشتم و کمی قبل‌تر، با تغییر نام نمادین وزارت «پست، تلگراف و تلفن» به «ارتباطات و فناوری اطلاعات» آغاز می‌شود. مشخصاً تغییر نام یک وزارتخانه به تنهایی عامل تاثیرگذاری محسوب نمی‌شود، اما بی‌تردید تعریف اهداف و وظایف آن همراه با اسم جدید نشان از معطوف شدن توجه دولتمردان به این مقوله دارد. در دولت‌های نهم و دهم، شاهد پیدایش تعابیر مدرن‌تر از کاربری آی‌تی نظیر دولت الکترونیکی بودیم که بروز بیرونی آن در دو بخش خودنمایی می‌کرد: یکی حرکت جدی و فراگیر سازمان‌ها و دستگاه‌های دولتی برای داشتن وب‌سایت‌های اطلاع‌رسانی و بسته به سلیقه و توان دانشی و عملیاتی آنها، حتی ارائه برخی خدمات متبوع خویش از این طریق و دیگری ظهور پدیده دورکاری و پشتیبانی ستاد دولت از آن. طی این مدت یک مفهوم دیگر نیز در حال شکل گرفتن بود که ابتدا

شماره 48 خدمت و تجارت بانکداری الکترونیکی صفحه 74

آیا موج جدید فیلترینگ فین‌تک‌ها در راه است؟

فیلتر و رفع‌ فیلتر حاشیه‌ ساز

خبر کوتاه بود اما پرحاشیه. موج جدید فیلترینگ فین‌تک‌ها از راه رسید. بار دیگر چهار استارت‌آپ فین‌تکی فیلتر شد و باز هم در ابتدای کار به دلایلی نامعلوم. دلایلی که هر چه گذشت بیشتر روشن شد. دلیل فیلتر شدن آنها صورت‌جلسه‌ای بود که میان بانک مرکزی و دادستانی تنظیم شده بود و بر اساس آن بانک مرکزی باید برای صدور مجوز فعالیت آنها اقدام‌های لازم را به عمل می‌آورد. اما بانک مرکزی اقدامی نکرد و کارگروه تعیین مصادیق محتوای مجرمانه اینترنتی اقدام به فیلتر کردن آنها کرده بود. فیلترینگی که حتی وزیر ارتباطات هم از آن بی‌خبر بود. در نهایت پس از شش روز برخی از این استارت‌آپ‌ها رفع فیلتر شدند، رفع فیلتری که معلوم نیست دائمی باشد یا موقتی. عصر جمعه بود که این خبر پیچید و موج جدید حاشیه‌ها را با خود به همراه آورد. انجمن کسب‌وکارهای فین‌تک اطلاعیه‌ای منتشر و در آن اعلام کرد:«کسب‌وکارهای فین‌تک امروز (۱۶ تیرماه) با موج جدیدی از فیلترینگ یک‌طرفه از سمت کارگروه تعیین مصادیق محتوای مجرمانه اینترنتی مواجه شدند. این اتفاق در حالی در صبح جمعه رخ می‌دهد که انجمن فین‌تک‌ها حداقل در سه نامه مجزا به دبیرخانه کارگروه درخواست جلسه حضوری جهت رفع دغدغه‌ها و نگرانی‌ها را داشته و در چندین

شماره 48 خدمت و تجارت بانکداری الکترونیکی صفحه 76

چشم‌انداز ۲۰۲۵ در صنعت پرداخت

حرکت به سوی جامعه غیرنقدی صنعت پرداخت را متحول کرده است. امروزه بیشتر مردم از ابزارهای الکترونیکی برای انجام تراکنش‌های پرداخت استفاده می‌کنند. فروشندگان از پایانه‌های فروشگاهی جدید و راهکارهای مبتنی بر فضای ابری بهره می‌گیرند. بلیت‌های الکترونیکی در حمل و نقل با استقبال زیادی روبه‌رو شده‌اند. گوشی‌های هوشمند مجهز به فناوری NFC و دیگر فناوری‌های غیرتماسی نقش پررنگی در این تغییرات بازی می‌کنند. تجارت الکترونیکی با تکیه بر تجارت آنلاین و موبایلی به سرعت در حال فراگیر شدن است و در صنعت خرده‌فروشی نیز خریدهای رو در رو به سمت اینترنتی و موبایلی شدن در حرکت‌اند. ورود اینترنت اشیا به حوزه پرداخت مفهوم جدیدی به نام تجارت بدون اصطکاک و پرداخت بدون درز پدید آورده است. در تجارت بدون اصطکاک تصمیم خرید به صورت خودکار و بدون دخالت مستقیم مصرف‌کننده آغاز می‌شود. تحلیل داده‌هایی از قبیل ترجیحات مشتری، رفتارهای مصرفی پیشین مبنای تصمیم‌های خرید است و ابزارهای متصل به هم از طریق اینترنت فرایند خرید و پرداخت را انجام می‌دهند. پایین بودن کارمزد تراکنش‌های این روش‌های نوین در بیشتر کشورها انگیزه‌های تغییر به سوی این روش‌ها را ایجاد کرده است. این صنعت بانک‌ها، اپراتورهای تلفن همراه، بازیگران عرصه تجارت الکترونیکی و خرده‌فروشان را دور هم گرد آورده است. تحولات

شماره 48 خدمت و تجارت پرونده - خدمت و تجارت صفحه 77

آیابانک مرکزی می تواند ساختار شرکت خدمات انفورماتیک را تغییر دهد

رام ‌کردن اسب سرکش

معاونت فناوری‌های نوین بانک مرکزی با همراهی شرکت ملی انفورماتیک اجرای طرحی را در دستور کار دارند که نتیجه آن بازتعریف وظایف شرکت خدمات انفورماتیک و مهندسی مجدد آن شرکت است. شرکتی که پدر معنوی شبکه شتاب به شمار می‌آید و بی‌شک طی سال‌های گذشته توانسته ‌است نگاه به فناوری اطلاعات و ارتباطات در بانک‌ها را تغییر دهد و طی دو دهه بانک‌ها را از فضایی سنتی به فضایی تقریباً مدرن و الکترونیکی حرکت دهد. شرکتی که هر چند این روزها انتقادات زیادی به عملکردش از سوی رقبای وی وارد می‌شود، اما همه اذعان می‌کنند که قدم‌های خوبی برای توسعه بانکداری الکترونیکی برداشته است و اگر این شرکت با همه انحصاراتش نبود، شاید بانکداری الکترونیکی در شرایط فعلی قرار نداشت. البته این طرح زمانی مطرح بود که علی کرمانشاه روی صندلی معاونت فناوری‌های نوین بانک مرکزی نشسته بود. بارفتن وی هنوز معلوم نیست این طرح در دستور کار باقی خواهد ماند یا خیر! تولد یک غول جرقه شکل‌گیری شرکت خدمات انفورماتیک اوایل دهه ۷۰ زده شد. دو سال از زمان اتمام جنگ می‌گذشت و بانک‌ها نه تنها توسعه‌ای نیافته بودند بلکه به زحمت وضعیت پیش از انقلاب خود را حفظ کرده بودند. بسیاری از تجهیزات آنان فرسوده بود و در

مهرک محمودیدبیر تحریریه
شماره 48 خدمت و تجارت پرونده - خدمت و تجارت صفحه 80

ساختاردهی مجدد شرکت خدمات انفورماتیک

سال‌هاست که شرکت خدمات انفورماتیک و مدل درآمد منحصر به فرد آن به صورت یک مساله چالشی در صنعت بانکی و پرداخت مطرح است. پس از به وجود آمدن شتاب و افزایش درآمدهای شتاب این شرکت فاصله شرکت خدمات از بانک‌ها به خصوص بانک‌های ملی و صادرات بیشتر شد و سبد درآمدهای این شرکت نیز نشان می‌دهد بیش از ۸۵ درصد درآمدهای این شرکت از درآمدهای شتاب و شاپرک به عنوان زیرساخت‌های حاکمیتی است. پیشنهادهای زیادی برای اصلاح مدل درآمدی و ساختاردهی مجدد این شرکت مطرح شده که یکی از آنها تجزیه این شرکت به دو شرکت است. اینکه یکی از این شرکت‌ها حاکمیتی باشد و پروژه‌های بانک مرکزی را پیش ببرد و دیگری پروژه‌های بانکی و پرداختی را انجام دهد و با بقیه شرکت‌های صنعت رقابت کند. خارج از اینکه این راه‌حل، راه‌حل درستی باشد یا نه، در ابتدا بهتر است پیچیدگی‌های موجود در رابطه با شرکت خدمات انفورماتیک را از جنبه‌های مختلف بررسی کنیم و نخست ببینیم وضعیت موجود و ادامه آن چه مشکلات و معضلاتی را در صنعت بانکی و پرداخت و کلان اقتصاد کشور پدید آورده است. همچنین در نظر داشته باشیم که این جداسازی می‌تواند به بدی جداسازی شرکت‌های پرداخت از بانک‌ها صورت گیرد که

شماره 48 خدمت و تجارت پرونده - خدمت و تجارت صفحه 82

ولی‌الله فاطمی:

حمایت بانک مرکزی از شرکت خدمات شبیه تزریق سم است

هیچ‌ کس در مورد فعالیت‌های تاثیرگذار شرکت‌ خدمات انفورماتیک شکی ندارد. بزرگ‌ترین منتقدان این شرکت نیز متفق‌القول هستند که در دوره‌ای این شرکت توانسته ‌است با موقعیتی که در اختیار داشته بهترین نتیجه را به دست آورد، اما این سوال برای بسیاری از آنان وجود دارد که چرا این شرکت نتوانسته مسیر گذشته خود را حفظ کند و چرا به عنوان یک شرکت نوآور از نوآوری جا مانده است. آیا فعالیت‌های حاکمیتی که برای این شرکت تعریف شده و هدف اصلی تاسیس این شرکت بوده موجب شده در بخش رقابتی خوب کار نکند؟ آیا راهکاری برای جداسازی فعالیت‌های رقابتی از حاکمیتی وجود دارد؟ در این زمینه با ولی‌الله فاطمی بنیان‌گذار توسن و معاون سابق فناوری اطلاعات بانک ملی به‌ گفت‌وگو نشسته‌ایم که در زیر می‌خوانید: شرکت خدمات انفورماتیک با هدف ایجاد بستر برای بانکداری الکترونیکی شکل گرفت، حال پس از گذشت بیش از ۲۰ سال از آغاز فعالیت آن به نظر شما این شرکت چقدر با اهداف اولیه خودش فاصله گرفته است؟ کلید اولیه ایجاد شرکت ملی انفورماتیک و شرکت خدمات انفورماتیک با پروژه جامع اتوماسیون بانکی در سال ۷۱ زده شد. آن زمان بستر مخابراتی مناسبی در اختیار نداشتیم، از همین رو پروژه بر بستر V SAT تعریف شد.

شماره 48 خدمت و تجارت پرونده - خدمت و تجارت صفحه 85

رئیس هیات مدیره شرکت خدمات انفورماتیک:

شرکت خدمات باید از بازارهای کوچک خارج شود

مسعود داوری‌نژاد را فعالان بازار فناوری اطلاعات و ارتباطات بیشتر در نقش اولین رگولاتور بازار فناوری اطلاعات می‌شناسند اما چندین سال است که وارد حوزه بانکی شده است و سعی می‌کند آموخته‌های خود را نیز در این فضا به‌کارگیرد. او که زمانی طرفدار پروپا قرص فعالیت بخش خصوصی بود حال بر صندلی‌ای تکیه زده است که می‌خواهد تلاش کند به بخش خصوصی اجازه فعالیت دهد، اما گاهی از خلال صحبت‌هایش مشخص می‌شود که در شرایط پیچیده کنونی اقتصاد و همچنین فضایی که بر شبکه پرداخت حاکم است اعمال چنین سیاستی به سادگی امکان‌پذیر نیست. قرار است فرایندی تغییر کند که تقریباً بیش از ۲۰ سال از سن آن گذشته و هر گونه تغییری ممکن است تبعاتی به دنبال داشته باشد. متن کامل گفت‌وگو با مسعود داوری‌نژاد، رئیس هیات مدیره شرکت خدمات انفورماتیک، را در زیر به صورت کامل بخوانید: شرکت خدمات انفورماتیک یکی از شرکت‌های باسابقه بانکداری الکترونیکی است که بسیاری معتقدند حرکت‌هایی که در زمینه بانکداری الکترونیکی انجام گرفت مدیون اقداماتی است که از سوی این شرکت انجام شده است. همواره این نقد نیز مطرح بوده که با وجود اینکه این شرکت یک شرکت حاکمیتی است وارد فضای رقابتی شده و بازار را برای بخش خصوصی تنگ کرده، اما

شماره 48 خدمت و تجارت تجارت الکترونیکی صفحه 90

گزارش جهانی سرمایه‌گذاری آنکتاد

وضعیت نامعلوم

گزارش جهانی سرمایه‌گذاری آنکتاد (کنفرانس توسعه و تجارت سازمان ملل) که به طور سالانه منتشر می‌شود روند سرمایه‌گذاری را در بیش از ۱۵۰ کشور بررسی کرده است. در این گزارش، ایران به عنوان یکی از کشورهایی که سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی داشته مطرح شده است. سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی گرینفیلد طی سال‌های ۲۰۱۵ تا ۲۰۱۶ روی اقتصادهای در حال توسعه که به آب‌های آزاد راه ندارند از جانب کشورهای مختلفی صورت گرفته و ایران یکی از کشورهایی است که بر این مساله تمرکز کرده ‌است. بر اساس گزارش آنکتاد ایران ۷۵۰ میلیون دلار در سال ۲۰۱۵ و ۴۱۰ میلیون دلار در سال ۲۰۱۶ بر کشورهای در حال توسعه‌ای که به آب‌های آزاد راه ندارند سرمایه‌گذاری کرده است. در کل، میزان سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی ایران در سال ۲۰۱۶، ۱۰۴ میلیارد عنوان شده است، اما در گزارش آنکتاد به سرمایه‌گذاری ایران در بخش دیجیتالی اشاره نشده و مشخص نیست چه مقدار از رقم سرمایه‌گذاری ایران در زمینه نفت و چه مقدار در حوزه ارتباطات و صنعت دیجیتالی بوده است. سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی ایران طی سال‌های ۲۰۱۱ تا ۲۰۱۶ در سال ۲۰۱۶ کشورهایی که عضو پیمان‌نامه توافق سرمایه‌گذاری جهانی هستند ۳۷ آیین‌نامه جدید، ۳۰ قرارداد دوجانبه و هفت پیمان‌نامه در زمینه مقررات سرمایه‌ سرمایه‌گذاری امضا

شماره 47
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49 50 51
شماره 49