نسخه فیزیکی

  • شهر کتاب مرکزی تهران – خیابان دکتر شریعتی – بالاتر از خیابان استاد مطهری – نبش کوچه کلاته – فروشگاه مرکزی شهر کتاب
  • شهر کتاب کاشانک نیاوران، کاشانک، نرسیده به سه راه آجودانیه
  • نشر ثالث خیابان کریم‌خان زند، بین خیابان ایرانشهر و ماهشهر، پلاک ۱۵۰
  • شهر کتاب سعادت آباد انتهای خیابان ایران‌زمین، جنب فرهنگسرای ابن‌سینا، شهر کتاب ابن‌سینا

حقوق فناوری

31
شماره 31 حقوق فناوری حقوق فناوری صفحه 86

نگاهی به حقوق پایگاه‌های خبری در ایران

چه خبر از وضعیت خبر؟

اواسط ماه آبان‌ماه و در شور و حال نمایشگاه مطبوعات بود که خبری تکان‌دهنده در حوزه رسانه‌های دیجیتال ایران منتشر شد. شرکت ایرانی «لایف وب» با استفاده از «سامانه رصد و تحلیل آنلاین پایشگر» خود بررسی‌ای انجام داد و در گزارشی اعلام کرد که ۶۰۰ سایت خبری را مورد بررسی قرار داده و متوجه شده روزانه ۳۰ هزار خبر در ایران منتشر می‌شود. چنین صنعت عظیمی که مطمئناً، گردش مالی معتنابهی هم دارد، در حوزه قوانین و مقررات چه وضعیتی دارد؟ این سوال مهم باعث شده نگاهی به حقوق پایگاه‌های خبری در ایران داشته باشیم از آغاز تاکنون. الف) کلیات خبر یافتن و خبر دادن جزو حقوق اولیه بشر است و شیوه‌ها و ابزار اعمال این حق نیز همان‌قدر اهمیت دارند؛ چرا که به عبارت حقوقی اذن در شیء اذن در لوازم آن است و به عبارت عامیانه، اگر پذیرفتیم که انسان حقی دارد باید شرایط و بستر لازم برای اعمال این حق را نیز مهیا کنیم. از این روست که ماده ۱۹ اعلامیه جهانی حقوق بشر در این خصوص می‌گوید:«هر انسانی محق به آزادی عقیده و بیان است و این حق شامل آزادی داشتن باور و عقیده و حق جست‌وجو، دریافت و انتشار اطلاعات و افکار از طریق هر

شماره 31 حقوق فناوری حقوق فناوری صفحه 88

نظام حقوقی کامنت در ایران، دنباله‌ای از نظام حقوقی نویسندگان رسانه‌هاست

بی‌پروایی از مردم، مسئولیت با مدیر

مطبوعات ایران، در خرداد امسال شاهد یک دادگاه پرخبر و حاشیه بودند. احمد توکلی نماینده شهیر مجلس شورای اسلامی که در سابقه خود وزارت و نامزدی ریاست جمهوری را هم می‌بیند، در دادگاه مطبوعات حاضر شد تا در مورد اتهاماتی مربوط به فعالیت سایت الف -که مدیرمسئول آن است- از خود دفاع کند. روز ۱۶ خردادماه، همین سایت خبر داد:«مدیرمسئول سایت الف از اتهام‌های فعالیت تبلیغی علیه نظام، نشر مطالب خلاف واقع به منظور تشویش اذهان و توهین به نمایندگان مجلس تبرئه و به خاطر اتهام انتشار کامنت‌ها و نظرات مردم که توهین به رئیس‌جمهور وقت آقای احمدی‌نژاد، رئیس قوه‌قضاییه آیت‌الله آملی لاریجانی و قضات دادگستری تلقی شد، مجرم شناخته شده و به شش ماه حبس تعزیری محکوم شد که به خاطر حسن سابقه وی، اجرای حکم دو سال به حالت تعلیق درآمده است.» در کنار ابعاد مختلف حقوقی و سیاسی این حکم، موضوع قابل توجه از دید حقوق مطبوعات، نظام حقوقی مربوط به کامنت یا نظرات مردم است. تا امروز سایت‌های مختلفی در کشور به دلیل انتشار محتوای مجرمانه در مورد نظرات خود، پالایش یا فیلتر شده‌اند و حالا هم تنها مستند محکومیت احمد توکلی همین موضوع کامنت است. احمد توکلی در حاشیه جلسه دادگاه خود در مورد اتهامات

شماره 31 حقوق فناوری حقوق فناوری صفحه 89

نگاهی به یک جرم پرتکرار در فضای مجازی از دریچه یک نظام حقوقی قدیمی

افترا و هتک حیثیت به روایت لندنی‌ها

عناوین کیفری مانند هتک حیثیت و افترا، در واقع مرزهایی هستند برای ارزش‌های مهم و بنیادینی مانند آزادی بیان. بسیار دیده‌ایم نویسنده‌ای را که به گمان خود به نقد شخص یا گروه یا اندیشه‌ دیگری پرداخته ولی به هتک حیثیت، افترا یا نشر اکاذیب متهم یا ای بسا به آن محکوم و تبعاً مجازات شده ‌است. به همین دلیل است که دشواری‌ها و پیچیدگی‌های فراوانی پیرامون جرم‌انگاری چنین رفتارهایی و نیز تعیین مصداق آنها در می‌گیرد. چالش‌ها به ‌ویژه در دنیا مجازی پررنگ‌تر می‌شود؛ چرا که اگر در گذشته تیغ کیفر بیشتر بر سر روزنامه‌نگاران و نویسندگان بود، اینک انبوهی از شهروندان عادی (با اشتغالات و جایگاه‌های اجتماعی مختلف) هستند که به عنوان کاربران شبکه‌های متنوع و متعدد اجتماعی یا نویسندگان بلاگ‌های شخصی در محیط مجازی نظرات خود را در هر موضوعی و نسبت به هر شخصی ابراز می‌کنند؛ نظراتی که هر یک ممکن است همسایه‌ هتک حیثیت یا افترا قرار گیرد و شکایت و مجازات و جبران خسارت در پی داشته باشد. در نوشتار حاضر مروری اجمالی خواهیم داشت بر وضعیت این عناوین در نظام کیفری انگلستان. انتخاب انگلستان از این روست که قوانین این کشور در مورد هتک حیثیت و افترا در قیاس با بسیاری از کشورهای توسعه‌یافته

شماره 31 حقوق فناوری ارگ صفحه 92

نگاهی حقوقی به ماجرایی که چند روز همه ما را درگیر خود کرد

کفتارهای صفر و یکی و نعش پسر تلگرامی

مقیاس و اندازه‌گیری اگر در کار بود، لابد می‌شد گفت که ما، همه کاربران فارسی تلگرام توانستیم در آن چند روز سرعت نور را هم بشکنیم. در آن چند روزی که عکس‌های پسر تلگرامی به دست‌مان رسید و بعدتر، کلیپ مشهوری که یک باخت به تمام معنا بود؛ به قول خود آن پسر، بزرگ‌ترین اشتباه زندگی. حالا مساله چهار طرف پیدا کرده بود. دخترکانی که «دخترخاله» و زن‌داداش آقای «و.خ» نبودند، پلیس فتایی که اعتبارش را در میان جوک‌هایی که هر لحظه ساخته و منتشر می‌شد در خطر دید، «ما»یی که خنده حتی یک لحظه از روی لب‌مان پاک نمی‌شد و آن پسرک، که غمگین‌ترین پسر آن روزهای شهر بود. اما فارغ از این روایت که شرح مختصری از ماجرا بود، این سوال مطرح می‌شود که حقوق -علم تنظیم‌کننده روابط اجتماعی آدمیان- در مقابل این اتفاق چه نظری دارد. این مطلب قرار است نگاهی داشته باشد به وضعیت حقوقی چهار رکن این ماجرا که در سطور بالا ذکری از آنها رفت. اول از آن دختران شروع می‌کنیم. اخبار و شنیده‌هایی که از پرونده به گوش‌مان رسیده می‌گوید اساساً این پرونده با شکایت تعدادی از آن دختران پیگیری شده است. همین شنیده‌ها می‌گوید دختران اگرچه شاکی این پرونده هستند اما حالا

شماره 31 حقوق فناوری دوسیه صفحه 94

بازی‌های کامپیوتری چگونه آتش‌بیار معرکه خشونت علیه زنان می‌شوند؟

خون‌بازی

پوشیده نیست در دنیایی زندگی می‌کنیم که از تکنولوژی اشباع شده و یکی از مصادیق مهم این تکنولوژی نیز رسانه است. رسانه یعنی ابزاری که برای انتقال پیام‌های غالباً همگانی در نظر گرفته می‌شود و این ابزار خود شاخه‌ها و حوزه‌های مخصوص به خود را دارد. یکی از این حوزه‌ها بازی‌های رایانه‌ای است و حتماً غالب خوانندگان همین مطلب نیز تجربه‌ این بازی‌ها را دست‌کم در تلفن‌های همراه خود داشته‌اند. بازی‌های رایانه‌ای به این دلیل در شاخه‌ رسانه جای می‌گیرند که به صورت تعاملی می‌توانند پیام‌هایی را به مخاطب خود که شخص بازی‌کننده باشد، انتقال دهند. در نوشته‌ حاضر، مفهوم خشونت علیه زنان در بازی‌ها مد نظر قرار گرفته و مسیر القای این پیام توسط بازی‌ها ترسیم می‌شود.بازی‌های رایانه‌ای مفهومی اخص از بازی‌های ویدئویی محسوب می‌شود و به لحاظ زمانی هم پس از رواج بازی‌های ویدئویی ایجاد شد. رد پای بازی‌های ویدئویی را که با دستگاه آرکید انجام می‌شد، در محیط‌های بازی و شهر بازی‌ها می‌توان یافت و این نوع بازی‌ها هنوز هم رواج دارد اما بازی‌های رایانه‌ای به دلیل اینکه به نوعی حافظ حریم خصوصی شخص بازی‌کننده بود، بیشتر مورد توجه قرار گرفت. دستگاه‌های آرکید به‌رغم محبوبیت، در محیط عمومی قرار داشت و به تبع آن هیجانات و سایر

شماره 31 حقوق فناوری دوسیه صفحه 95

تاریخ حقوق فناوری اطلاعات ایران

داستان مهم‌ترین قانون فضای سایبری ما

قانون جرائم رایانه‌ای بدون هیچ شک و تردیدی مهم‌ترین قانونی است که در حوزه فناوری اطلاعات کشور ما تصویب شده است. بنابراین نگاه به سیر تصویب این مقرره قانونی می‌تواند نگاهی ارزشمند به تاریخ حقوق فناوری اطلاعات کشورمان باشد. از این روست که این ماه با استفاده از اسنادی که در اختیار داریم از جمله مشروح مذاکرات مجلس شورای اسلامی و نیز نظریات شورای نگهبان قانون اساسی، این موضوع را بررسی خواهیم کرد.   قانون جرائم رایانه‌ای محصول فعالیت تعدادی از دانشجویان و اساتید رشته حقوق و البته آشنا به فناوری اطلاعات است که در مرکز مطالعات توسعه قضایی فعالیت می‌کردند و توانستند نهایتاً در سال ۱۳۸۲ پیش‌نویس لایحه‌ای تحت عنوان لایحه جرائم رایانه‌ای را تنظیم کنند. ظاهراً پس از قوه قضاییه، مدتی هم این لایحه به مجلس شورای اسلامی رفت و در این نهاد تقنینی به خصوص مرکز پژوهش‌های آن بررسی شد که نهایتاً از مجموع ۸۰ ماده‌ای که در قوه قضاییه آماده شد، نیمی از مواد دچار جرح و تعدیل شدند. سرانجام لایحه در ۲۵ خرداد ۱۳۸۴ به تصویب هیات دولت رسید و در ۱۳ تیر همان سال به مجلس شورای اسلامی ارسال شد. حتی جالب است بدانید در تیرماه سال ۱۳۸۵، یک بار کلیات این لایحه هم

شماره 31 حقوق فناوری حقوق فناوری صفحه 96

کتاب‌هایی که با سال نو میلادی می‌آیند

کریسمسی با بوی تازه کتاب

فناوری اطلاعات، رشته‌ای است که هر لحظه در حال تحویل و تحول است و حقوق فناوری اطلاعات هم که نگاهی است از دریچه مقررات و قوانین به این رشته پویا، لاجرم باید خود را با این پویایی تنظیم کند. از این روست که نیاز به حقوق فناوری اطلاعاتی ایجاب می‌کند هر لحظه به فکر احکام جدید برای موضوعات جدید باشد. این صفحه که نگاهی دارد بر نشریات و کتبی که قرار است در حوزه حقوق فناوری اطلاعات در آینده نزدیک منتشر شود، گامی است برای آشنایی با برخی از موضوعات و رویکردهای نوین در این حوزه. ذکر این نکته ضروری است که تمامی اطلاعات مربوط به کتب از سایت آمازون برداشته شده است. نخستین کتابی که می‌خواهیم از آن یاد کنیم، «ایده‌آلیست» نام دارد که نوشته جاستین پیترز است. نویسنده این کتاب، نویسنده ثابت مجله Slate است که به موضوعات روز و نیز فرهنگ معاصر توجه بارزی دارد. او همچنین یکی از ویراستاران مجله ریویو روزنامه‌نگاری دانشگاه کلمبیاست و از این رو می‌توانیم بگوییم با یک نویسنده قدرتمند روبه‌رو هستیم. پیترز در این کتاب به آرون سوارتز پرداخته است: جوانی که در حال نزدیک شدن به سومین سال‌مرگ او بر اثر خودکشی هستیم؛ سوارتزی که به نام پسر اینترنت معروف

شماره 30
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46
شماره 32